Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 255 Onderzoek en beleid Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Ontwikkelingen en samenhangen Eindredactie: W. van der Heide A.Th.J. Eggen Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum Onderzoek en beleid De reeks Onderzoek en beleid omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het WODC is verricht. Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten het standpunt van de Minister van Justitie weergeeft. Exemplaren van dit rapport kunnen worden besteld bij het distributiecentrum van Boom Juridische uitgevers: Boom distributiecentrum te Meppel Tel. 0522-23 75 55 Fax 0522-25 38 64 E-mail bdc@bdc.boom.nl Voor ambtenaren van het Ministerie van Justitie is een beperkt aantal gratis exemplaren beschikbaar. Deze kunnen worden besteld bij: Bibliotheek WODC, kamer KO 14 Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Deze gratis levering geldt echter slechts zolang de voorraad strekt. De integrale tekst van de WODC-rapporten is gratis te downloaden van www.wodc.nl. Op www.wodc.nl is ook nadere informatie te vinden over andere WODC-publicaties. © 2007 WODC Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro). No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN 978 90 5454 946 8 NUR 820 Voorwoord Er gaat geen dag voorbij zonder maatschappelijke en politieke aandacht voor het thema criminaliteit en het politiële en justitiële optreden daartegen. Beschouwingen, theorieën, standpunten en maatregelen gaan gepaard met een diversiteit aan informatie, zoals uitkomsten van enquêtes onder de bevolking, van wetenschappelijk onderzoek uit binnen- en buitenland, van statistieken, enzovoort. Het onderhavige statistische naslagwerk beoogt een bijdrage te leveren aan de (systematisering van) deze informatie. In 1998 zijn het WODC en het CBS een samenwerkingsverband aangegaan met als doel een gezaghebbend, periodiek te actualiseren naslagwerk te maken over criminaliteit en rechtshandhaving voor onder meer politiek, beleidsmakers, pers en wetenschap. Dit heeft geresulteerd in de publicatiereeks ‘Criminaliteit en rechtshandhaving’ (C&R) waarin het voorliggende rapport de vijfde editie is. Het rapport wordt ook gepubliceerd en geactualiseerd op het internet. Vooral de in bijlage 4 opgenomen tabellen zullen, zodra nieuwe informatie beschikbaar is, op www.wodc.nl worden aangepast. In de Statline-database van het CBS, te raadplegen via www.cbs.nl, is overigens nog meer statistische informatie op het terrein van criminaliteit en rechtshandhaving opgenomen. Aan de totstandkoming van de publicatie werkten velen mee. Wij willen naast de eindredactie en de auteurs vooral de medewerkers van de verschillende justitiële diensten en instellingen bedanken, die ook voor deze editie van C&R weer tijdig de benodigde statistische informatie hebben aan geleverd. Voorts gaat onze dank uit naar de leden van de lees- commissie voor hun constructieve commentaar en adviezen. Directeur WODC Directeur-Generaal van de Statistiek CBS Prof. dr. Frans Leeuw Drs. Gosse van der Veen Inhoud 1 Inleiding 11 W. van der Heide 1.1 Wijze van presentatie 13 1.2 Kanttekeningen 14 1.3 Evaluatie C&R 16 2 Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 17 W.M. de Jongste 2.1 Personen en organen in de strafrechtspleging 20 2.1.1 De wetgever 20 2.1.2 De Minister van Justitie 20 2.1.3 Het slachtoffer 21 2.1.4 De verdachte, de raadsman en de tolk/vertaler 22 2.1.5 De getuige en de deskundige 24 2.1.6 De politie 26 2.1.7 Het Openbaar Ministerie 27 2.1.8 De rechter 32 2.1.9 De reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming 34 2.1.10 De Dienst Justitiële Inrichtingen 36 2.1.11 De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming en de Inspectie voor de Sanctietoepassing 37 2.1.12 Het Centraal Justitieel Incasso Bureau 37 2.2 De fasen in het strafproces 38 2.2.1 Strafvordering in eerste aanleg 38 2.2.2 Behandeling in hoger beroep en/of cassatie 43 2.2.3 De tenuitvoerlegging 44 2.2.4 Internationale samenwerking in strafzaken 46 2.3 Sancties in het strafrecht 47 2.3.1 Meerderjarigen 47 2.3.2 Minderjarigen 53 3 Slachtoffers van criminaliteit 59 H.W.J.M. Huys 3.1 Burgers als slachtoffer 62 3.2 Bedrijven als slachtoffer 75 3.3 Preventiemaatregelen in verband met criminaliteit 78 3.3.1 Maatregelen van burgers 78 3.3.2 Maatregelen bij bedrijven 81 3.4 Onveiligheidsgevoelens 82 3.5 Slachtofferhulp 88 3.6 Delicten: slachtofferenquêtes, 1980-2007 91 3.6.1 Door burgers ondervonden delicten 91 3.6.2 Door bedrijven ondervonden delicten 97 8 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 3.7 Verhouding tussen de slachtofferenquête en de politiestatistiek, 1995-2006 100 3.8 Resumé 103 4 Criminaliteit en opsporing 107 A.Th.J. Eggen, A.M. van der Laan, S. Bogaerts 4.1 Geregistreerde criminaliteit en opgehelderde misdrijven, 1980-2006 108 4.1.1 Algemeen 108 4.1.2 Ontwikkeling van enkele misdrijfcategorieën 113 4.2 Verdachten van misdrijven 121 4.2.1 Gehoorde verdachten algemeen 122 4.2.2 Kenmerken van verdachten 122 4.2.3 Minderjarige verdachten 128 4.3 Het Nederlands Forensisch Instituut 135 4.4 Resumé 138 5 Vervolging en berechting 141 N.E. de Lange, A.M. van der Laan, S. Bogaerts 5.1 Vervolging en berechting algemeen 141 5.1.1 Ingeschreven zaken bij het Openbaar Ministerie 143 5.1.2 Afdoeningen door het Openbaar Ministerie 146 5.1.3 Afdoeningen door de rechter 150 5.1.4 Doorlooptijd van procedures 160 5.1.5 Hoger beroep en beroep in cassatie 160 5.1.6 Vergoeding van schade en kosten aan ex-verdachten 162 5.1.7 Internationale uit- en overlevering 163 5.2 Vervolging en berechting van minderjarigen 164 5.2.1 Afdoening op het niveau van de politie 164 5.2.2 Afdoening door het Openbaar Ministerie 169 5.2.3 Afdoening door de rechter 173 5.2.4 Toepassing van jeugdstrafrecht en algemeen strafrecht voor minderjarigen 178 5.3 Resumé 178 6 Tenuitvoerlegging van sancties 181 S.N. Kalidien, W. van der Heide 6.1 Het gevangeniswezen, de FPC’s (tbs-sector) en de justitiële jeugdinrichtingen 181 6.1.1 Het gevangeniswezen 181 6.1.2 De forensisch psychiatrische centra, FPC’s (tbs-sector) 190 6.1.3 Justitiële jeugdinrichtingen (JJI) 195 6.2 Tenuitvoerlegging van vrijheidsbeperkende sancties 201 6.2.1 Tenuitvoerlegging taakstraffen meerderjarigen 201 6.2.2 Tenuitvoerlegging taakstraffen minderjarigen 206 Inhoud 9 6.3 Tenuitvoerlegging overige straffen en maatregelen 208 6.3.1 Geldboetes 208 6.3.2 Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel 210 6.3.3 Schadevergoeding 211 6.3.4 Ontzegging van de rijbevoegdheid 212 6.3.5 Verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer 212 6.3.6 Inning van transacties 213 6.4 Resumé 213 7 De strafrechtsketen in samenhang 215 W. van der Heide 7.1 De strafrechtsketen en de vergelijkbaarheid van de statistieken 216 7.2 De strafrechtsketen, 1980-2006 219 7.2.1 Geregistreerde criminaliteit en gehoorde verdachten 220 7.2.2 Geregistreerde criminaliteit, gehoorde verdachten en bestraffingen 221 7.3 De strafrechtsketen in detail, 1995-2006 223 7.3.1 Totale geregistreerde criminaliteit 223 7.3.2 Geweldscriminaliteit, 1995-2006 226 7.3.3 Vermogenscriminaliteit, 1995-2006 229 7.3.4 Vernielingen en delicten tegen de openbare orde en het openbaar gezag, 1995-2006 232 7.3.5 Misdrijven tegen de Opiumwet, 1995-2006 234 7.4 De keten nader belicht voor enkele delicttypen in 2006 237 7.5 Minderjarigen in de strafrechtsketen, 2006 243 7.6 Recidive na strafrechtelijke interventies 244 7.7 Resumé 248 8 Uitgaven aan criminaliteit 251 D.E.G. Moolenaar 8.1 Overheidsuitgaven in reactie op criminaliteit 253 8.1.1 Slachtofferzorg 253 8.1.2 Preventie 255 8.1.3 Opsporing 256 8.1.4 Vervolging 259 8.1.5 Strafrechtspleging 261 8.1.6 Tenuitvoerlegging 263 8.1.7 Ondersteuning van verdachten 264 8.1.8 Overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving 265 8.2 Private uitgaven ter voorkoming van criminaliteit 268 8.2.1 Preventiemaatregelen door particulieren 268 8.2.2 Preventiemaatregelen door bedrijven en instellingen 268 8.2.3 Overige preventiemaatregelen 269 10 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 8.2.4 Uitgaven aan preventie 270 8.3 Uitgaven als gevolg van criminaliteit 270 8.3.1 Schade voor bedrijven en instellingen 270 8.3.2 Schade voor burgers 271 8.3.3 Schade voor de overheid 272 8.3.4 Overige schade 273 8.3.5 Totale schade 273 8.4 Internationale vergelijking 273 8.5 Resumé 276 9 Nederland in internationaal perspectief 279 P.R. Smit 9.1 Voorbehoud bij het maken van internationale vergelijkingen 279 9.2 Ontwikkelingen 281 9.2.1 Criminaliteit en slachtofferschap 281 9.2.2 Registratie en opsporing 285 9.2.3 Vervolging 290 9.2.4 Berechting en straf 292 9.3 Resumé 294 Literatuur 297 Bijlage 1 Standaardclassificatie misdrijven CBS 307 Bijlage 2 Informatiebronnen 309 Bijlage 3 Stroomschema strafrechtsketen 335 Bijlage 4 Tabellen 340 Tabellen bij hoofdstuk 3 340 Tabellen bij hoofdstuk 4 366 Tabellen bij hoofdstuk 5 421 Tabellen bij hoofdstuk 6 489 Tabellen bij hoofdstuk 7 522 Tabellen bij hoofdstuk 8 531 Tabellen bij hoofdstuk 9 561 Bijlage 5 Afkortingen 575 Bijlage 6 Trefwoordenregister 579 1Inleiding W. van der Heide ‘Stijgt of daalt de criminaliteit?’ Het is een veelgestelde vraag waarvan de beantwoording erg lastig is en tot verschillende uitkomsten kan leiden. Wat wordt onder criminaliteit verstaan en wat zeggen de uit enquêtes of politieregistraties verkregen criminaliteitscijfers over de omvang van de werkelijk gepleegde criminaliteit? Criminaliteit is een containerbegrip voor alle gedragingen die bij wet zijn verboden, van belediging tot moord. Deze diversiteit in de criminaliteit maakt dat het ‘totaal aantal delicten’ een weinig informatief gegeven is. Een uitsplitsing naar delicttype blijkt echter op vele manieren te kunnen worden gemaakt en is al gauw een bron van verwarring. De vraag of ‘diefstal met geweld’ moet worden geteld als ‘diefstal’ of als ‘geweld’ is slechts een van de vele keuzes die moeten worden gemaakt. Criminaliteit kan worden gemeten door aan burgers of bedrijven te vragen hoe vaak men in een bepaald jaar slachtoffer is geweest van een delict, maar ook door het aantal geregistreerde aangiften van een misdrijf bij de politie te tellen. Doordat van de meeste delicten geen aangifte wordt gedaan, en de politie niet bij elke melding van een delict een proces- verbaal opmaakt, kan het voor de beschrijving van de criminaliteitsontwikkeling veel uitmaken voor welke bron men kiest. Is criminaliteit eigenlijk wel de som van alle (door bedrijven, burgers en instellingen) ondervonden delicten? Telt een door één persoon gemaakt computervirus dat honderdduizend slachtoffers maakt, voor één delict of honderdduizend? Kortom, de beschrijving van de criminaliteitsontwikkeling wordt bepaald door de gemaakte keuzes en vooronderstellingen. In dit rapport worden te maken keuzes en vooronderstellingen zoveel mogelijk expliciet gemaakt. Het is daarom raadzaam om niet alleen de in dit rapport gepresenteerde tabellen (bijlage 4) te raadplegen, maar ook de bijbehorende toelichtingen in de corresponderende hoofdstukken. Hoewel cijfers over criminaliteit en rechtshandhaving zich dus soms lastig laten interpreteren, bestaat er niettemin grote behoefte aan deze cijfers. Beleidsmakers, politici, wetenschappers en pers larderen hun beleid, stellingnames en berichtgeving graag met ‘harde’ cijfers. Zo stelt het huidige kabinet Balkende IV zich in zijn beleidsprogramma (14 juni 2007) onder meer ten doel de criminaliteit in de periode 2002 – 2010 te reduceren met 25% door: 19% minder geweldsdelicten, 5% minder vermogensdelicten, verbetering ophelderingspercentage met 15%, daling criminaliteit tegen ondernemingen met 25% en daling van de recidive met 10%-punt. De cijfers die in deze doelstellingen worden genoemd, zien er op het eerste gezicht duidelijk en voor zichzelf sprekend uit. Echter, het antwoord op de in 2010 aan de orde zijnde vraag of het kabinet de gestelde doelen heeft kunnen realiseren, zal mede worden bepaald door bovengenoemde keuzes en vooronderstellingen. De publicatiereeks Criminaliteit en 12 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 rechtshandhaving biedt ter ondersteuning van de beantwoording van deze en dergelijke vragen cijfers aan, waarvan de betekenis en de context zo expliciet mogelijk zijn gemaakt. Het grote belang van cijfers over criminaliteit en rechtshandhaving heeft ertoe geleid dat het ministerie van Justitie en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 1998 een samenwerkingsverband zijn aangegaan met als doel een gezaghebbende publicatiereeks op te zetten met het karakter van een statistisch naslagwerk. Deze publicatiereeks zou ontwikkelingen en samenhangen in de criminaliteit en de rechtshandhaving periodiek en systematisch in kaart moeten brengen. Deze samenwerking heeft geresulteerd in de publicatiereeks ‘Criminaliteit en rechtshandhaving’ (C&R) waarin het thans voorliggende rapport de vijfde editie is. C&R richt zich op iedereen die is geïnteresseerd in kwantitatieve informatie over criminaliteit en rechtshandhaving: beleidsmakers, politici, journalisten, wetenschappers en anderen. C&R poogt ontwikkelingen zo veel mogelijk te ‘duiden’. Dat wil zeggen dat ontwikkelingen worden beschreven en toegelicht, dat wordt geëxpliciteerd hoe de cijfers tot stand zijn gekomen en welke definities daarbij zijn gehanteerd, en dat valkuilen en trendbreuken worden benoemd. C&R is echter terughoudend met het maken van vergaande interpretaties. De toegevoegde waarde van C&R is niet alleen gelegen in het bijeenbrengen van statistische informatie – veel van deze informatie is al elders gepubliceerd – maar het bevat ook statistische analyses die nog niet eerder zijn gepubliceerd. Door de informatie over de verschillende onderdelen met elkaar in verband te brengen, wordt ook de samenhang in de strafrechtsketen kwantitatief in beeld gebracht: hoe verhouden ontwikkelingen in de geregistreerde criminaliteit zich tot de ontwikkelingen verderop in de strafrechtsketen, zoals het aantal transacties, schuldig- verklaringen en door de rechter opgelegde straffen? Een belangrijk deel van in C&R gebruikte registratiesystemen/databases wordt beheerd en geanalyseerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Maar ook het ministerie van Justitie en de verschillende justitiële veldorganisaties beschikken over veel statistische bronnen. Uit de meeste van deze bronnen wordt jaarlijks statistische informatie gepubliceerd door middel van persberichten, jaarverslagen of anderszins. Daarnaast leveren onder meer het Centraal Justitieel Incasso Bureau, de Dienst Justitiële Inrichtingen, Reclassering Nederland, en de Raad voor de Kinderbescherming op verzoek op maat gemaakte overzichten. De tabellen uit bijlage 4 worden op de WODC-website (www.wodc.nl) geactualiseerd zodra nieuwe gegevens beschikbaar zijn (in Excel- en PDF- formaat). Overigens zijn de actuele cijfers van het CBS altijd op te vragen via de on-line database ‘StatLine’ van het CBS (www.cbs.nl). Inleiding 13 Deze vijfde C&R-editie bevat enkele wijzigingen ten opzichte van de vierde editie (Eggen & Van der Heide, 2005). De belangrijkste wijziging betreft de heropname van het hoofdstuk ‘Nederland in internationaal perspectief’. Dit hoofdstuk bleef in de vorige editie achterwege omdat de twee belangrijkste bronnen, te weten het European Sourcebook en de internationale slachtofferenquête ‘International Crime Victims Survey’ (ICVS) nog niet waren geactualiseerd. Verder zijn de zogenoemde ‘boxen’ afgevoerd. De informatie uit deze boxen is soms verwerkt in de lopende tekst; soms is zij geschrapt. Tevens zijn de tabellen (‘staten’) uit de lopende tekst overgeheveld naar bijlage 4. 1.1 Wijze van presentatie De ontwikkeling van de criminaliteit en de rechtshandhaving komt in deze publicatie op twee manieren aan de orde. Een lange termijn beschrijving (1980-2006) plaatst de ontwikkeling van de criminaliteit in historisch perspectief. De beschrijving over een kortere periode (19952006) gaat dieper in op de verschillende door de politie geregistreerde misdrijfcategorieën en de uiteenlopende vormen van strafrechtelijke afdoening. De publicatie is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 (Het Nederlandse strafrechtsysteem) geeft een beschrijving van het Nederlandse strafrechtsysteem, en laat zien welke instanties en actoren in dit systeem een rol spelen en wat de voornaamste ontwikkelingen zijn in de laatste jaren. Het hoofdstuk kan dienen als referentiekader voor de overige hoofdstukken. Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken tot juli 2007. Hoofdstuk 3 (Slachtoffers van criminaliteit) laat zien hoe vaak burgers, instellingen en bedrijven slachtoffer worden van verschillende soorten criminaliteit. Verder wordt aandacht besteed aan de materiële en immateriële gevolgen van slachtofferschap, aan onveiligheidsgevoelens, aan preventiemaatregelen ter voorkoming van of als gevolg van criminaliteit en aan het beroep op slachtofferhulp. Hoofdstuk 4 (Criminaliteit en opsporing) beschrijft de aard en de omvang van de door de politie geregistreerde criminaliteit: hoeveel processen- verbaal zijn door de politie opgemaakt, om wat voor misdrijven gaat het, hoeveel zaken zijn opgehelderd, welke verdachten zijn gehoord? Tevens wordt een beeld geschetst van de kenmerken van verdachten. Paragraaf 4.2.3 beschrijft criminaliteit en opsporing van minderjarigen. Hoofdstuk 5 (Vervolging en berechting) gaat een stap verder in de strafrechtsketen en geeft een beschrijving van de instroom en afdoening van strafzaken in eerste aanleg bij het Openbaar Ministerie (OM) en de rechtbanken. Daarnaast komen de aard van de delicten waarvoor men wordt 14 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 vervolgd, de wijze van afdoening en de opgelegde sancties aan bod. Paragraaf 5.2 beschrijft vervolging en berechting van minderjarigen. Hoofdstuk 6 (Tenuitvoerlegging van sancties) beschrijft de uitvoering en organisatie van verschillende soorten van strafrechtelijke sancties (straffen en maatregelen) tegen meerderjarigen en minderjarigen in Nederland. Het gevangeniswezen, de justitiële jeugdinrichtingen, tbs-klinieken, taakstraffen, Halt en de rol van het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) bij onder meer de incasso van strafrechtelijke boetes worden hier belicht. Hoofdstuk 7 (De strafrechtsketen in samenhang) vergelijkt stromen en ontwikkelingen in verschillende onderdelen van de strafrechtsketen met elkaar en gaat in op de samenhang daartussen. Hierbij komen de delictcategorieën geweldsmisdrijven, vermogensmisdrijven, vernieling en openbare orde, en misdrijven tegen de Opiumwet apart aan de orde. Tevens komt het onderwerp “recidive” aan de orde. Hoofdstuk 8 (Uitgaven aan criminaliteit) beschrijft hoeveel de overheid uitgeeft aan criminaliteitsbestrijding en strafrechthandhaving en hoe hoog de financiële schade en overige maatschappelijke kosten van criminaliteit zijn. De uitgaven van de overheid worden zoveel mogelijk toegerekend naar de verschillende elementen van de strafrechtsketen, zoals preventie, opsporing, vervolging, berechting, tenuitvoerlegging en ondersteuning. De financiële schade en de overige maatschappelijke kosten worden uitgesplitst naar burgers, bedrijven en overheid. Hoofdstuk 9 (Nederland in internationaal perspectief) presenteert de internationale dimensie: hoe is de omvang en ontwikkeling van de criminaliteit en de strafrechtelijke reactie daarop in Nederland, in vergelijking met Europa en enkele landen daarbuiten? Voor de hoofdstukken 3 tot en met 9 zijn tabellen in een aparte bijlage (bijlage 4) bijeen gezet. Verder zijn de volgende bijlagen opgenomen: een overzicht van de in deze rapportage gehanteerde standaardclassificatie misdrijven CBS (op welke wetsartikelen hebben de onderscheiden delicten betrekking; bijlage 1), de in deze rapportage gebruikte statistische bronnen (bijlage 2), een schematisch overzicht van de strafrechtsketen (bijlage 3), een overzicht van de in deze rapportage gehanteerde afkortingen (bijlage 5) en een trefwoordenregister (bijlage 6). 1.2 Kanttekeningen De nadruk ligt in dit boek op misdrijven. Overtredingen, die feitelijk de grootste categorie van strafbare gedragingen vormen, blijven buiten beeld. Hierbij kan worden gedacht aan ‘zwartrijden in het openbaar vervoer’, ‘openbare dronkenschap’, ‘verkeersovertredingen’, enzovoort. De data waarover CBS en Justitie thans beschikken, laten een gedetailleerde beschrijving van de overtredingen nog niet toe. Zodra dit wel mogelijk is, Inleiding 15 zal in een volgende editie van C&R ook aan de overtredingen apart aandacht worden besteed. Overigens worden op enkele plaatsen in dit boek gegevens inclusief overtredingen gepresenteerd, bijvoorbeeld waar het de tenuitvoerlegging van bepaalde sanctietypen betreft (deze gegevens zijn dan alleen beschikbaar van misdrijven en overtredingen tesamen). In die gevallen wordt dat expliciet vermeld. Met betrekking tot de categorisering van delicten is in dit boek gekozen voor de standaardclassificatie misdrijven CBS (zie bijlage 1). Deze indeling is gebaseerd op wetsartikelen. De consequentie van deze keuze is dat vormen van criminaliteit die zich niet laten definiëren in termen van wetsartikelen, buiten beeld blijven. (Vormen van) georganiseerde criminaliteit, organisatiecriminaliteit, werknemerscriminaliteit, enzovoort vallen eveneens buiten het bereik van dit boek. Waar in dit boek wordt gesproken over ‘strafzaken’, worden zaken bedoeld betreffende misdrijven die door het Openbaar Ministerie of de rechter worden afgedaan. Voor deze publicatie zijn diverse bronnen gebruikt. Elke bron kent zijn waarde maar ook zijn beperkingen. De uitkomsten van slachtoffer- enquêtes (zie voor beschrijving bijlage 2) zijn gebaseerd op steekproeven. Daardoor is het bijvoorbeeld niet mogelijk om betrouwbare uitsplitsingen te maken naar minder vaak voorkomende delicttypen, omdat de aantallen in de enquêtes zeer klein zijn. Bovendien zijn de uitkomsten van deze enquêtes gebaseerd op de beleving van misdrijven door individuele slachtoffers. Deze kunnen afwijken van die van politie en justitie. Doordat van ernstige delicten waarschijnlijk vaker aangifte wordt gedaan dan van minder ernstige delicten, zullen de minder ernstige delicten over het algemeen beter door slachtofferenquêtes in beeld worden gebracht dan door de statistieken van de politie. Delicten waarbij geen directe slachtoffers vallen of hoeven te vallen (de zogenoemde ‘slachtofferloze delicten’), zoals drugshandel of rijden onder invloed, worden via slachtofferenquêtes in het geheel niet waargenomen. Voor het in beeld krijgen van dit soort delicten is de Politiestatistiek van waarde. Cijfers die afkomstig zijn uit de registratie van politie en justitie, kennen ook beperkingen. Ten eerste hebben ze alleen betrekking op de feiten of zaken die de betreffende instantie waarneemt. Zo zal de politie vernielingen of diefstallen die niet worden aangegeven, niet registreren. Hetzelfde geldt voor ‘slachtofferloze’ delicten, zolang de politie deze delicten niet op het spoor komt. Dit laatste geeft al aan dat ook het beleid en de technische mogelijkheden van de betrokken instanties invloed op de cijfers kunnen hebben. Als de politie meer aandacht besteedt aan alcoholgebruik van automobilisten of op dit gebied nieuwe opsporingsmethoden gaat hanteren, zal dit mogelijk invloed hebben op het aantal geregistreerde misdrijven. Soortgelijke opmerkingen gelden ook verderop in de strafrechtelijke keten, bijvoorbeeld bij gegevens over vervolging en berechting. 16 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Ontwikkelingen in de criminaliteitscijfers moeten derhalve niet alleen worden verklaard uit ontwikkelingen in de criminaliteit, maar dienen tevens te worden geïnterpreteerd tegen de achtergrond van mogelijke veranderingen in gedrag rond aangifte en in beleid op het gebied van registratie en vervolging. Ten tweede kunnen er verschillen in definities optreden tussen verschillende bronnen, waardoor uitkomsten niet altijd exact vergelijkbaar zijn.1 Voor een volledig beeld van de voornaamste kenmerken en beperkingen van de in deze publicatie gehanteerde bronnen wordt verwezen naar bijlage 2. 1.3 Evaluatie C&R In 2006 is een evaluatieonderzoek uitgevoerd onder het lezerspubliek van C&R. Het doel van dit onderzoek was een beeld te krijgen van de waardering van lezers ten aanzien van C&R: beantwoordt C&R aan de behoefte van het lezerspubliek; behandelt C&R de juiste onderwerpen; wat vindt de C&R-gebruiker van de presentatie van de informatie (leesbaarheid, toegankelijkheid, etc.)? Aan 113 C&R-lezers is een schriftelijke vragenlijst gestuurd. Bij het maken van deze steekproef is getracht een goede verdeling te maken over de verschillende doelgroepen van C&R (departementen, het justitie- en politieveld, parlement, universiteiten, media en onderzoeksinstellingen). Uiteindelijk zijn veertig ingevulde vragenlijsten teruggezonden. Hoewel het aantal geretourneerde vragenlijsten terughoudendheid oplegt bij het maken van stellige conclusies, kunnen toch enkele indicatieve bevindingen worden geformuleerd. De algemene waardering van de veertig respondenten voor C&R bedroeg gemiddeld 3,9 op een vijfpuntsschaal. Op de criteria toegankelijkheid, bruikbaarheid en toelichting was de gemiddelde score 4,0 of hoger. Op de criteria actualiteit en diepgang waren de scores met respectievelijk 3,7 en 3,5 wat lager. Op onderdelen zijn kritische opmerkingen en suggesties tot verbetering gemaakt. Aan de hand van deze opmerkingen en suggesties is / wordt C&R verder verbeterd. Voorts zal ter verhoging van de actualiteit jaarlijks in plaats van tweejaarlijks worden gepubliceerd, en wordt gewerkt aan verbetering van de presentatie van C&R op de WODC-website. In deze publicatie wordt voor het onderdeel vervolging en berechting gebruikgemaakt van de CBS- statistiek van strafrechtspleging en -toepassing, waarbij het primaire bronsysteem COMPAS wordt bevraagd. Het Parket-Generaal (PaG) hanteert een beleidsinformatiesysteem (OMDATA) dat eveneens COMPAS als primair bronsysteem heeft. Definitieverschillen, meetmomenten en bevragingswijze kunnen verschillen in de cijfers tot gevolg hebben. 2 Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen W.M. de Jongste De kern van dit hoofdstuk bestaat uit een overzicht van de personen en organen die in de huidige Nederlandse strafrechtspleging een rol spelen en een korte weergave van de fasen van het strafproces en van de strafrechtelijke sancties. Ter inleiding daarop wordt een beknopte toelichting gegeven op enkele beginselen en begrippen van het strafrechtssysteem en worden enkele ontwikkelingen aangestipt. Legaliteitsbeginsel ‘Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling’ aldus artikel 1 lid 1 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Dit artikel wordt wel de hoeksteen van ons strafrecht genoemd (Enschedé, 2005). Volgens dit artikel is een feit alleen strafbaar als het valt onder een wettelijke strafbepaling en wordt daarom wel aangehaald als de formulering van het aan ons strafrecht ten grondslag liggende legaliteitsbeginsel. 1 In het tweede lid van artikel 1 is vermeld dat alleen dát feit strafbaar is, dat op het moment dat het plaatsvond, strafbaar was gesteld. De wetgever mag niet met terugwerkende kracht feiten strafbaar stellen. Een strafbaar feit is een feit waartegen straf is bedreigd en dat aanleiding kan geven tot een strafvervolging. Welke feiten strafbaar zijn en welke straffen opgelegd kunnen worden, wordt beschreven in het Wetboek van Strafrecht. Dit onderdeel van het recht wordt ook wel het materiële strafrecht genoemd. In het materiële strafrecht worden strafbare feiten ingedeeld in misdrijven (ernstige feiten) en overtredingen (minder ernstige feiten). De wettelijke bepalingen geven steeds aan of er sprake is van een misdrijf of van een overtreding. Verder maakt het strafrecht onderscheid tussen het gewone of commune strafrecht, dat is neergelegd in het Wetboek van Strafrecht en het bijzondere strafrecht, dat is geregeld in bijzondere wetten zoals bijvoorbeeld de Wet economische delicten2, de Wet internationale misdrijven, de Wet wapens en munitie, de Wegenverkeerswet en de Opiumwet. Daarbij geldt dat de regels van het commune strafrecht van toepassing zijn, ook voor de bijzondere strafrechtsgebieden, tenzij daarvan wordt afgeweken voor bepaalde delicten in de betreffende bijzondere wetten. Naast het materiële strafrecht kennen we het formele strafrecht, ofwel: het strafprocesrecht, dat is beschreven in het Wetboek van Strafvordering (Sv)3. Het formele strafrecht regelt op welke wijze en door welke perso 1 Dit beginsel is ook terug te vinden in artikel 16 Grondwet, artikel 7 EVRM en artikel 15 IVBPR. Het moet niet worden verward met het legaliteitsbeginsel dat het Duitse recht kent en inhoudt dat, behoudens uitzonderingen, alle geconstateerde strafbare feiten moeten worden vervolgd. Zie Tak, 1973. 2 Zie voor een analyse van de Wet economische delicten: Gritter (2005). 3 Naast het materiële en het formele strafrecht wordt nog onderscheiden het sanctierecht, dat gaat over de regelingen die de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen bepalen en een onderdeel daarvan, het detentierecht, dat gaat over de rechtspositie van gedetineerden. 18 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 nen en instanties wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan (de waarheidsvinding). Ook wordt in dit wetboek geregeld door wie en op grond van welke maatstaven wordt beslist over de strafrechtelijke sancties die moeten volgen op het bewezen strafbare feit. Met andere woorden: het formele strafrecht geeft de vorm waarin het materiële strafrecht tot leven komt en wordt toegepast. Het eerste artikel van het Wetboek van Strafvordering luidt: strafvordering vindt alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien. Ook hier zien we het legaliteitsbeginsel terugkomen.4 De grondslag van dit beginsel is de rechtszekerheid van de burger tegen een willekeurige strafvervolging en gaat terug op de periode van de verlichting en de Franse revolutie in de achttiende eeuw waarin de bescherming van de vrijheid van de burger tegen een (al)machtige staat opgeld deed. Montesquieu ontwikkelde in deze tijd de bekende leer van de machtenscheiding (trias politica)5 die nog steeds ten grondslag ligt aan ons staatsbestel. Deze leer baseerde Montesquieu op de gedachte dat de staatsmacht het beste kon worden verdeeld over een drietal staatsorganen waarbij elk orgaan bevoegd is om een gedeelte van het staatsgezag uit te oefenen. De wetgevende macht heeft tot taak om wettelijke (straf)bepalingen te formuleren, procedureregels vast te stellen en bevoegde rechterlijke organen aan te wijzen. De rechtsprekende macht is verantwoordelijk voor de beslechting van geschillen en voor de berechting in strafzaken aan de hand van de toepasselijke wettelijke (procedure)regels. De uitvoerende of bestuurlijke macht past wettelijke regels in concrete gevallen toe en is belast met het beheer van de staatsorganen. Deze machtenscheiding zou er volgens Montesquieu niet alleen toe moeten leiden dat de macht is verdeeld maar ook dat de drie machten elkaar in evenwicht houden en er niet één de overhand krijgt. Sinds de tijd van de Franse revolutie ligt het legaliteitsbeginsel aan de basis van de meeste strafrechtelijke systemen. Het legaliteitsbeginsel in het Nederlandse strafrecht houdt in dat strafbare feiten en de straffen die kunnen volgen als een stafbaar feit is gepleegd, én de manier waarop de strafvervolging plaatsvindt moet zijn neergelegd in een democratisch tot stand gekomen wet, waar ook de staat in de strafvervolging aan is gebonden. Ontwikkelingen in het strafrechtsysteem Het Wetboek van Strafrecht dateert uit 1886 en het Wetboek van Strafvordering uit 1926. Beide wetboeken zijn in de loop van de tijd aan de maatschappelijke opvattingen en ontwikkelingen aangepast. Zo is het Wetboek van Strafrecht bijvoorbeeld aangevuld met strafbaarstelling van discriminatie, milieuvervuiling, computercriminaliteit en virtuele kinderporno. Andere strafbaarstellingen zijn in het wetboek sterk gewijzigd, bij 4 Zie verder over de te onderscheiden beginselen die aan artikel 1 Sv ten grondslag liggen: Groenhuijsen, Knigge (2004). 5 Zie voor een kritische beschouwing van de trias politica: Gommer 2007. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 19 voorbeeld op het terrein van abortus en euthanasie, en het bordeelverbod is geheel uit het Wetboek van Strafrecht verdwenen. In de verkeerswetgeving wordt, sinds de inwerkingtreding van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, een groot aantal strafbare feiten niet langer strafrechtelijk maar administratiefrechtelijk afgehandeld. Ook het Wetboek van Strafvordering heeft veel wijzigingen ondergaan als gevolg van nieuwe ontwikkelingen. In de eerste plaats gaat het om technische ontwikkelingen. Zo is het onder dwang afnemen van wangslijmvlies, bloed of speeksel sinds enkele jaren mogelijk met het oog op een DNA- test, en mag, onder omstandigheden, telecommunicatie worden afgeluisterd. In de tweede plaats vinden wetswijzigingen plaats onder invloed van het internationale recht, in het bijzonder de mensenrechten. Als gevolg van uitspraken van het Europese Hof voor de rechten van de mens, is het Wetboek van Strafvordering enkele malen gewijzigd. Zo is bijvoorbeeld de positie van de anonieme getuige in het strafproces geregeld en moet de rechtmatigheid van de inverzekeringstelling van een verdachte op een eerder moment worden getoetst door een rechter. Verder zijn aanpassingen in de wetgeving verricht om de opsporingsactiviteiten te normeren zoals in het kader van Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden en de Wet bijzondere politieregisters. Ook zijn wijzigingen doorgevoerd die zijn gericht op vergroting van de opsporingsmogelijkheden zoals in de wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven6 en in de wettelijke regeling inzake het verhoor van de afgeschermde getuige.7 Ten slotte zijn er enkele wetswijzingen doorgevoerd ter verbetering van de rol en positie van het slachtoffer in het strafproces (zie verder paragraaf 2.1.3). Door de snel opeenvolgende wijzigingen in het wetboek is de laatste jaren van de vorige eeuw de vraag gerezen of het wenselijk zou zijn om tot een algehele herziening van het Wetboek van Strafvordering te komen. Daar is tot op heden steeds van afgezien, met dien verstande dat een omvangrijk grondslagenonderzoek is verricht onder de titel: Onderzoeksproject Strafvordering 2001.8 Mede op basis daarvan vindt een herstructurering op onderdelen plaats.9 Ook worden regelmatig andere wijzigingen doorgevoerd zonder dat evenwel getornd wordt aan het basismodel van onze strafvordering dat wel wordt aangeduid als het inquisitoire procestype. In dit procestype onderzoekt de strafvorderlijke overheid actief de zaak en is de verdachte voorwerp van onderzoek. Daarbij is de strafvorderlijke overheid gebonden aan de regels van het strafprocesrecht en geeft ditzelfde recht de verdachte bepaalde garanties dat inbreuken op diens 6 Stb. 2006, 580, Kamerstukken 2003-04, 28 463; zie ook: Keulen (2005), Verrest (2007). 7 Stb, 2006, 460, Kamerstukken 2003-04, 29 743. 8 Groenhuijsen, Knigge (1999-2004). 9 Kamerstukken 2003-04, 2006-07, 29 271. 20 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 (grond)rechten worden beperkt. Daarom wordt wel gesproken van een getemperd inquisitoir proces. Deze typering is vooral van toepassing op de eerste fase van het strafproces waarin de verdachte veel onderzoekshandelingen heeft te dulden. In de fase van het onderzoek ter terechtzitting neemt de verdachte op voet van gelijkheid deel aan het debat voor de rechter en komen meer de kenmerken van een accusatoir procestype naar voren.10 2.1 Personen en organen in de strafrechtspleging In deze paragraaf worden de personen en organen beschreven die in de strafrechtspleging een rol spelen.11 Daarbij is ervoor gekozen om in de beschrijving met de wetgever te beginnen, immers het gehele strafrechtsysteem berust op (formele) wetgeving. Vervolgens is zoveel mogelijk de loop van (de voorbereiding van) een strafgeding gevolgd met dien verstande dat de beschrijving van de personen voorafgaat aan de beschrijving van de organen. 2.1.1 De wetgever De wetgever (regering en Staten-Generaal, zie artikel 81 Grondwet) bepaalt welke gedragingen strafbaar zijn en stelt de wettelijke kaders vast waarbinnen opsporing, vervolging en berechting plaatsvinden. In het straf- en strafprocesrecht ligt de nadruk op codificatie in formele wetgeving: het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en de verschillende Penitentiaire beginselenwetten (Penitentiaire beginselenwet, Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden, Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen)12 en minder op lagere regelgeving zoals bijvoorbeeld een gemeenteverordening (APV) waarin ook strafbepalingen voorkomen. 2.1.2 De Minister van Justitie De Minister van Justitie speelt een belangrijke rol bij de wetgeving op het terrein van het straf(proces)recht. Hij is verantwoordelijk voor het grootste deel van de wetsvoorstellen die worden ingediend met het oog op wijziging en aanvulling van de wetboeken. Verder is de Minister van Justitie politiek verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging en 10 In het accusatoire of adversaire procestype wordt de procedure opgevat als strijd tussen twee partijen waarin de strijd tussen de aanklager en de verdachte met diens verdediging over wat er is gebeurd, plaatsvindt voor een feitenrechter die alleen beslist welke versie als waar zal gelden en zich niet zelf bezighoudt met het proces van waarheidsvinding. 11 Zie voor een uitgebreide beschrijving: Corstens (2005) en Mevis (2006). 12 Deze wetten regelen de organisatie van de tenuitvoerlegging van sancties én de regels ter bescherming van de rechten van burgers die deze sancties ondergaan. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 21 kan aanwijzingen geven aan het Openbaar Ministerie (OM) over de uitoefening van de taken en bevoegdheden, zowel in algemene zin als in individuele strafzaken (artikel 127 Wet op de rechterlijke organisatie).13 Aanwijzingen tot niet (verder) opsporen en vervolgen dient de minister aan beide kamers der Staten-Generaal voor te leggen. Ten slotte benoemt de Minister van Justitie de rechters en de leden van het OM en vindt de executie van beslissingen van de strafrechter plaats volgens de richtlijnen die door de Minister van Justitie zijn vastgesteld. 2.1.3 Het slachtoffer In het strafproces kan het slachtoffer op verschillende manieren een rol spelen. Naast de aangifte, die overigens iedereen kan doen die kennis heeft van een strafbaar feit, kan het slachtoffer voor bepaalde delicten een klacht indienen. Een klacht is een bijzonder soort aangifte, namelijk met het verzoek om vervolging (artikel 164 Sv). Verder kan het slachtoffer, als een zaak niet wordt vervolgd, daarover zijn beklag doen bij het gerechtshof (artikel 12 Sv) dat vervolgens het OM de opdracht kan geven om alsnog de verdachte te vervolgen. Ten slotte maakt het Wetboek van Strafvordering het mogelijk dat het slachtoffer in het strafproces aanspraak op schadevergoeding kan maken. Hij moet zich dan voegen in het strafproces met een zogenoemde ‘vordering benadeelde partij’. Als de rechter de vordering toewijst, moet het slachtoffer zelf in actie komen om ervoor te zorgen dat hij de vordering ook int bij de verdachte (artikel 592a Sv). Met de invoering van de Wet Terwee in 1995 zijn de wettelijke mogelijkheden voor het slachtoffer tot schadevergoeding vergroot. Zo heeft de strafrechter de mogelijkheid om uit zichzelf de verdachte tot een schadevergoeding te veroordelen: de schadevergoedingsmaatregel (artikel 36f Sr). Het voordeel hiervan is, anders dan bij de vordering benadeelde partij, dat als de rechter deze straf oplegt, de officier van justitie de inning van de schade voor zijn rekening neemt en het geïnde bedrag aan het slachtoffer doorbetaalt (artikel 553 en 36f lid1 Sv). Ten slotte kan de rechter bij wijze van bijzondere voorwaarde een schadevergoeding opleggen (artikel 14c lid 2 Sr) of de storting van een som geld aan een instelling die de belangen van slachtoffers behartigt (artikel 14c lid 4 Sr). Deze verruimde mogelijkheden voor het slachtoffer passen in de omslag in het denken over het slachtoffer in het strafproces sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw. Voorheen werd het slachtoffer vooral gezien als mogelijke en belangrijke getuige van een strafbaar feit. Tegenwoordig behoort een adequate en correcte bejegening van het slachtoffer tot de taak van alle organen in de strafrechtspleging en dat is ook wettelijk vastgelegd (zie bijvoorbeeld artikel 288a Sv). Door de Europese Unie is een kaderbesluit op het terrein van de slachtofferzorg vastgesteld dat de lidstaten verplicht om aan de daarin geformuleerde 13 Zie hierover o.a. Blad, J.R en H. de Doelder, 2007. 22 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 uitgangspunten voor de versterking van de positie van het slachtoffer uitvoering te geven.14 In Nederland is, mede met het oog daarop, wetgeving tot stand gebracht, zoals de op 1 januari 2005 in werking getreden wet ‘invoering van spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden’. In gevallen van ernstig persoonlijk slachtofferschap, met name in zedenzaken, ligt de schade vooral op het emotionele vlak. Volgens artikel 302 Sv kan een slachtoffer of diens nabestaande op de terechtzitting een verklaring afleggen omtrent de gevolgen die het tenlastegelegde feit bij hem teweeggebracht heeft. Dit spreekrecht bestaat alleen voor bepaalde ernstige misdrijven (artikel 302 lid 2 en 336 Sv). Het spreekrecht betekent niet dat het slachtoffer medebeslissingsrecht heeft in de afdoening van ‘zijn’ strafzaak. Verder is in zaken waarin sprake is van een misdrijf tegen de zeden of een geweldsmisdrijf voorzien in een regeling op grond waarvan het slachtoffer kosteloos een beroep kan doen op een advocaat (artikel 44 lid 5 Wet op de rechtsbijstand). Ten slotte is op dit moment bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel in behandeling tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering ter versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces.15 Het gaat onder andere om het recht op informatie over de stafrechtelijke procedure, het recht op kennisneming van processtukken en het recht op het toevoegen van stukken aan het procesdossier. Slachtofferhulp Sinds 1984 kent Nederland professioneel georganiseerde slachtofferhulp. Slachtofferhulp Nederland (SHN) is een landelijke organisatie met een landelijk bureau en ruim 75 lokale bureaus voor slachtofferhulp waar zo’n 1500 vrijwilligers slachtofferhulp verlenen. De ondersteuning is vooral praktisch van aard en bestaat uit het invullen van (verzekerings)papieren, het bijstaan van slachtoffers in een rechtszaak en het doorverwijzen naar juiste instanties. De landelijke organisatie wordt gefinancierd door het Ministerie van Justitie, gemeenten en het Fonds Slachtofferhulp dat fondsen in de maatschappij verwerft. Informatie over Slachtofferhulp Nederland is te vinden op: www.slachtofferhulp.nl. 2.1.4 De verdachte, de raadsman en de tolk/vertaler De verdachte De centrale figuur in het strafproces is de verdachte. Volgens artikel 27 lid 1 Sv wordt, voordat de vervolging is aangevangen, als verdachte aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar feit voortvloeit. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht (artikel 27 lid 2 Sv). De mogelijke of vermoedelijke dader van een strafbaar 14 Publicatieblad EG L 82/1- 22-3-2001. 15 TK, 2004-07, 30 143. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 23 feit blijft verdachte tot op het moment dat de rechter definitief uitspraak heeft gedaan. De definitie van artikel 27 lid 1 Sv vereist niet alleen dat er sprake is van een strafbaar feit maar ook van een redelijk vermoeden van schuld van de betrokkene aan dat strafbare feit. Het vermoeden moet gebaseerd zijn op feiten of omstandigheden zoals getuigenverklaringen of feiten van algemene bekendheid.16 De formele verdenking houdt in dat er tegen de verdachte dwangmiddelen kunnen worden toegepast (zie paragraaf 2.2.1) maar impliceert ook rechten voor de betrokkene. Het wellicht meest fundamentele recht is dat hij niet hoeft mee te werken aan zijn veroordeling door middel van het afleggen van een verklaring. De verdachte heeft het recht om te zwijgen en voor het verhoor moet hem worden verteld dat hij niet tot antwoorden is verplicht: de zogenoemde ‘cautie’ (artikel 29 lid 2 Sv). Andere rechten van de verdachte zijn het recht op bijstand door een raadsman, het recht om te worden gehoord en het recht op kennisneming van de processtukken, dat zijn de stukken die in het dossier zijn opgenomen; dit laatste wordt wel de interne openbaarheid genoemd. De interne openbaarheid is niet absoluut en kan in het belang van het onderzoek worden beperkt door de officier van justitie (ovj) of door de rechter-commissaris (rc) (artikel 30 lid 2 Sv). De verdachte heeft ook recht op behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn. Dit recht is expliciet verwoord in artikel 6 van het Europees Verdrag tot Bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en komt als uitgangpunt in ons recht tot uitdrukking in de gevolgen die zijn verbonden aan de late dagvaarding of vertraging na aanvang van de zitting met grote overschrijding van bepaalde termijnen. Dit kan leiden tot strafvermindering voor de verdachte of verval van recht tot vervolging. Dergelijke gevallen komen in de praktijk bijna niet voor. De raadsman De raadsman is degene die de verdachte bijstaat. In beginsel is dat de raadsman die de verdachte zelf kiest (artikel 38 lid 1 Sv). Naast de gekozen raadsman bestaat de toegevoegde raadsman die door de staat wordt betaald en waar de verdachte recht op heeft als hij voor een bepaalde tijd van zijn vrijheid wordt beroofd in het kader van het onderzoek (artikel 40 e.v. Sv). Een advocaat die in een strafzaak optreedt wordt in het Wetboek van Strafvordering aangeduid als raadsman (de wet is sekseneutraal en kent, anders dan wel eens wordt vernomen niet het begrip: raadsvrouw). Hij geeft juridische en morele bijstand aan de verdachte, komt op voor diens belangen en is in het algemeen ook de woordvoerder van de verdachte. De relatie tussen de verdachte en zijn raadsman is een vertrouwensrelatie en daarom is de raadsman verplicht tot geheimhouding van 16 Zie noot 4. 24 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 alles wat hem in die hoedanigheid wordt toevertrouwd en mag hij daarover in rechte niet getuigen. Bij een goede verdediging in strafzaken is niet alleen de verdachte gebaat maar ook de samenleving. Een goede verdediging kan helpen voorkomen dat in het kader van de opsporing en vervolging uit het voorhanden feitenmateriaal eenzijdig wordt geselecteerd dat de verdachte belast en kan zo dus bijdragen aan het doel van het strafproces: de waarheidsvinding. De tolk en vertaler De verdachte die geen Nederlands kent, moet kunnen begrijpen wat wordt gezegd, en moet kunnen begrijpen wat er aan bewijsmateriaal en overige processtukken op tafel ligt. Het recht op tolkenbijstand maakt deel uit van het recht op een eerlijk proces zoals neergelegd in artikel 6 EVRM. De verdachte die de taal die ter zitting wordt gesproken niet verstaat of niet spreekt en die dus niet kan volgen wat er in zijn proces gebeurt, heeft mogelijkerwijs geen eerlijk proces. In het algemeen geldt niet dat een verdachte er recht op heeft dat alle stukken in zijn zaak schriftelijk worden vertaald. De ‘Richtlijn tolkenbijstand in het opsporingsonderzoek in strafzaken’ voorziet in de tolkenbijstand in het voorbereidend onderzoek (Stcrt. 1996, 168, Stcrt, 2007, 39). Tijdens het gerechtelijk vooronderzoek (gvo) is de rechter-commissaris (rc) bevoegd een tolk te benoemen (artikel 191 Sv). Tijdens de zitting wordt, indien een verdachte de Nederlandse taal niet of niet voldoende beheerst, het onderzoek niet voortgezet zonder de bijstand van de tolk (artikel 275 Sv). 2.1.5 De getuige en de deskundige De getuige Een getuige is iemand die iets over het strafbare feit kan verklaren. Onder een verklaring van een getuige wordt volgens het Wetboek van Strafvordering verstaan: bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft. De getuige kan worden gedagvaard door de ovj, verdachte of rechter-commissaris. Hij legt zijn verklaring onder ede af. Het afleggen van een valse verklaring (meineed) is strafbaar gesteld in artikel 207 Sr. Een bijzonder type is de bedreigde getuige. Een bedreigde getuige is een getuige waarvan de identiteit voor de verdachte en diens raadsman geheim wordt gehouden, omdat hij door of vanwege de verdachte bedreigd is. In zo’n geval moet de rc onderzoeken of er sprake is van een serieuze bedreiging (artikel 226a- 226f Sv). Indien dit het geval is, hoeft de getuige niet op de openbare terechtzitting te verschijnen en mag zijn onder ede afgelegde (anonieme) verklaring voor de rc door de strafkamer als bewijsmiddel tegen de verdachte worden gebruikt. Voorwaarde is dat de verdediging op enig tijdstip in de procedure in de gelegenheid is gesteld om de Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 25 getuige vragen te (doen) stellen. Het bewijs mag niet in doorslaggevende mate op de anonieme getuigenverklaring berusten. Verder kent ons strafrechtsysteem de criminele getuige oftewel: kroongetuige. Deze term wordt gebruikt voor een verdachte die in ruil voor strafvermindering bereid is om als getuige op te treden tegen een andere verdachte, omdat zonder zijn verklaring het bewijs niet rond te krijgen is (artikel 226g-226j Sv). Op 1 november 2006 is de Wet afgeschermde getuige in werking getreden (artikel 226m-226s Sv). Het doel van deze wet is om een bijdrage te leveren aan de bestrijding van terroristische misdrijven door de informatie van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) in het strafproces te kunnen benutten voor het bewijs in strafzaken (Krips, 2006). Een gespecialiseerde rc kan getuigen horen in verband met mogelijk strafrechtelijk relevante informatie van veiligheidsdiensten. De identiteit van de verdachte wordt, met het oog op de staatsveiligheid, afgeschermd. Als de rc bepaalt dat de verdachte en diens raadsman de verhoren niet mogen bijwonen, kunnen vragen worden gesteld door tussenkomst van de rc. De deskundige De rechter kan, met het oog op de waarheidsvinding, behoefte hebben aan het oordeel van een deskundige, bijvoorbeeld een reclasseringswerker, een technicus, een ballistisch deskundige, een financieel deskundige, een psychiater of een psycholoog. Zowel de zittingsrechter als de rechter- commissaris (rc) is bevoegd deskundigen in te schakelen (artikel 227 Sv). In een aantal gevallen is de rechter verplicht een deskundige in te schakelen, bijvoorbeeld indien de rechter de maatregel terbeschikkingstelling (tbs) wil opleggen. Er is een aantal, onder justitie vallende, instellingen die deskundigheid ‘in huis’ hebben die relevant is voor de beantwoording van de vragen die in een strafrechtelijk onderzoek centraal staan. In de eerste plaats is dat het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Dit onderzoeksinstituut voert technisch, medisch-biologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek uit op verzoek van opsporingsinstanties, het OM en de zittende magistratuur. Verder ressorteert onder het Ministerie van Justitie het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) dat de rechterlijke macht in strafzaken adviseert: – over de noodzaak van onderzoek naar de persoon van de verdachte in relatie tot toerekeningsvatbaarheid; – over de kans op recidive; – over de te volgen behandeling en beveiliging (klinisch en ambulant); – over de ontwikkelingsmogelijkheden van jongeren. Het Pieter Baan Centrum (PBC) en de activiteiten van de voormalige Forensisch Psychiatrische Dienst (FPD) maken deel uit van het NIFP. In het PBC 26 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 vindt klinische observatie van verdachten plaats door forensische psychiaters en psychologen en andere deskundigen. De onderzoeken monden uit in schriftelijke of mondelinge deskundigenverklaringen. De deskundige treedt overigens ook vaak als getuige op in het voorbereidend onderzoek of ter terechtzitting. De verdachte kan zelf ook deskundigen laten horen. 2.1.6 De politie De taak en samenstelling van de politie zijn wettelijk geregeld in de Politiewet 1993 (PW) die op 1 april 1994 in werking trad. De strafrechtelijke bevoegdheden van de politie in de opsporingsfase zijn geregeld in het Wetboek van Strafvordering en in een aantal bijzondere wetten, zoals de Opiumwet en de Wet wapens en munitie. De politie bestaat uit 25 regionale politiekorpsen en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Dit korps houdt onder andere toezicht op het verkeer op de rijkswegen, het scheepvaart- en het vliegverkeer. Ook zorgt het voor de bewaking van de leden van het Koninklijk Huis en levert het specialistische ondersteuning en materiaal. Voorts is bij het KLPD een aantal landelijke recherchetaken in de Dienst Nationale Recherche Informatie ondergebracht en ook de Spoorwegpolitie en de Verkeerspolitie. Artikel 3 van de PW brengt het politiepersoneel samen onder het verzamelbegrip ‘ambtenaar van de politie’. Onder dit begrip vallen niet alleen de reguliere executieve ambtenaren (zoals de agent en de politiesurveillant), maar ook de administratieve ambtenaren. Ook vrijwillige ambtenaren (aangesteld voor de uitvoering van de politietaak waar sprake is van piekbelastingen voor de reguliere politie) en de bijzondere ambtenaren van de politie (o.a. de Rijksrecherche) worden als ambtenaren van de politie aangemerkt. Artikel 2 PW noemt de volgende taken van de politie: zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. De handhaving van de rechtsorde valt in drie onderdelen uiteen. – De strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Politietaken hierbij zijn: de daadwerkelijke voorkoming, opsporing en beëindiging van strafbare feiten. Ook de eerste opvang van slachtoffers van delicten wordt tot de strafrechtelijke ordehandhaving gerekend. – De openbareordehandhaving. Het gaat hier bijvoorbeeld om de begeleiding van demonstraties. – De taken ten dienste van de justitie. Het gaat bijvoorbeeld om de betekening17 van gerechtelijke mededelingen in strafzaken en de dienst bij de gerechten. 17 Betekenen: uitreiken van een gerechtelijk of ambtelijk schrijven door een in de wet aangegeven persoon. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 27 De politie moet ingevolge artikel 2 PW haar taak uitoefenen ‘in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels’. Het OM oefent gezag uit over de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en het verrichten van taken ten behoeve van justitie. Voor zover het de handhaving van de openbare orde in de gemeente en het verlenen van hulp betreft, is de burgemeester het bevoegd gezag. De politie heeft bij de vervulling van haar taken dus met twee gezagsdragers te maken. Hoewel er formeel een strikte scheiding is, overlappen in de praktijk deze taken. Daarom overleggen de burgemeester, de officier van justitie en het hoofd van het regionale politiekorps (de korpsbeheerder) regelmatig in het zogenoemde ‘driehoeksoverleg’ (artikel 14 PW). De bijzondere opsporingsdiensten Naast de in de PW geregelde reguliere politie zijn er bijzondere opsporingsdiensten die ressorteren onder ministeries en een specifieke opsporingstaak hebben op het beleidsterrein waarvoor de betrokken minister verantwoordelijkheid draagt. Zo zijn er de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de Belastingdienst/Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controledienst (Belastingdienst/FIOD-ECD) van het Ministerie van Financiën, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst. De betrokken minister is verantwoordelijk voor het beheer van de dienst en het algemeen handhavingsbeleid van de wetten waarmee de dienst te maken heeft. Tegelijkertijd oefent de ovj gezag uit over de bij de dienst werkzame opsporingsambtenaren (artikel 148(a) lid 2 Sv). Medewerkers van deze diensten waren voorheen buitengewone opsporingsambtenaren. Maar na de inwerkingtreding van de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten op 1 juni 2007 (Stb 2006, 285), is aan de opsporingsambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten een algemene opsporingsbevoegdheid toegekend op basis van artikel 141 van het Wetboek van Strafvordering en werken zij vooral onder het gezag van het functioneel parket (zie verder paragraaf 2.1.7). 2.1.7 Het Openbaar Ministerie Het Openbaar Ministerie maakt deel uit van de rechterlijke macht. De leden van het OM zijn officieren van justitie (ovj’s), advocaten-generaal (ag’s) en procureurs-generaal (pg’s). Zij worden, evenals rechters, aangeduid als rechterlijke ambtenaren, maar zij zijn niet met rechtspraak belast. Ook worden de leden van het OM aangeduid met de term: staande magistratuur. 28 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Verder behoren tot de rechterlijke macht de rechters en griffiers (zittende magistratuur). In tegenstelling tot de rechters worden leden van het OM niet voor het leven benoemd. Hoewel zij dus geen rechter zijn, doen de leden van het OM wel vanuit het algemeen belang hun werk. De leden van het OM hebben tot taak ervoor te zorgen dat in een strafzaak recht wordt gedaan en dat is iets anders dan dat zij de taak zouden hebben om ervoor te zorgen dat een verdachte wordt veroordeeld. De organisatie van de rechterlijke macht is hoofdzakelijk geregeld in de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO). Het OM is georganiseerd in zogenoemde parketten: het Parket-Generaal, de arrondissementsparketten (bij elke rechtbank), de ressortsparketten (bij elk gerechtshof), een landelijk parket en het parket bij de Hoge Raad. Het parket-generaal wordt gevormd door het College van procureurs-generaal (pg’s) en zijn staf (artikel 135 wet RO). Bij het Parket-Generaal staat het leiding geven aan het OM centraal en niet de individuele strafzaken. Het college, dat uit ten minste drie en ten hoogste vijf leden bestaat, staat aan het hoofd van het OM. De pg’s bepalen het landelijk opsporings- en vervolgingsbeleid. Het college kan aan de leden van het OM aanwijzingen geven betreffende de uitoefening en de taken en bevoegdheden van het OM (artikel 130 wet RO). Deze aanwijzingen kunnen zowel algemeen van aard zijn als gericht zijn op een specifieke zaak. De officieren van justitie (ovj’s) zijn wettelijk gebonden aan deze instructies. De Minister van Justitie is verantwoordelijk voor het beleid van het OM. Daarom is de minister betrokken bij het opstellen van het beleid en vindt regelmatig overleg plaats tussen de minister en het college van pg’s. Ook is de minister bevoegd om aan het OM aanwijzingen te geven (artikel 127 wet RO, zie verder paragraaf 2.1.2). Op het terrein van de ontnemingswetgeving en van de verkeershandhaving wordt het college van pg’s beleidsmatig ondersteund door respectievelijk: Bureau Ontnemingswetgeving Openbaar Ministerie (BOOM, zie verder paragraaf 2.2.1) en door Bureau Verkeershandhaving Openbaar Ministerie (BVOM). Het laatste verzorgt ook de afdoening van straf- en beroepszaken in geval van verkeersovertredingen. De Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM) behandelt bezwaarschriften op basis van de Wet administratieve handhaving verkeersvoorschriften (zgn. Mulderzaken), en verwerkt de strafzaken op grond van artikel 8 Wegenverkeerswet (rijden onder invloed) en artikel 30 Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (onverzekerd rijden). De strafzaken worden behandeld door de arrondissementsparketten, in hoger beroep door de ressortsparketten en in cassatie door het parket verbonden aan de Hoge Raad. Nederland heeft 19 arrondissementsparketten. Elk arrondissementsparket staat onder leiding van een hoofdofficier van justitie. Deze is ervoor verantwoordelijk dat het beleid van het OM in het arrondissement goed Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 29 wordt uitgevoerd. Op elk parket werkt een aantal ovj’s. Zij vertegenwoordigen het OM bij de arrondissementsrechtbanken. De ovj’s worden ondersteund door parketsecretarissen en administratief medewerkers. Tot de voornaamste werkzaamheden van het arrondissementsparket behoort niet alleen het vervolgen van strafbare feiten voor rechtbank of kantongerecht, maar ook het leidinggeven aan het opsporingsonderzoek dat door de politie en bijzondere opsporingsdiensten wordt verricht. Nederland heeft vijf ressortsparketten. Een ressortsparket staat onder leiding van een hoofdadvocaat-generaal. De taak van het OM bij de gerechtshoven is de vervolging in hoger beroep. Naast de arrondissements- en ressortsparketten is er het zogenoemde twintigste parket: het landelijk parket dat niet is gekoppeld aan een arrondissement of een hof en is gevestigd in Rotterdam. Het landelijk parket is belast met de aansturing van het Landelijk Rechercheteam (LRT) dat als taak heeft de bestrijding van zware georganiseerde criminaliteit met een landelijk of internationaal karakter. Het landelijk parket behandelt de strafzaken die uit de onderzoeken van het LRT voortkomen. Daarnaast behandelt het ook rechtshulpverzoeken uit het buitenland en levert capaciteit voor internationale samenwerkingsverbanden zoals joint investigation teams met buitenlandse opsporingsdiensten. Verder kent het OM ook het functioneel parket, dat tot doel heeft om de criminaliteit te bestrijden op het gebied van milieu, economie en fraude. Dit werkterrein is breed en daarom is bepaald dat het functioneel parket verantwoordelijk is voor de opsporing en vervolging van die strafzaken waarin een bijzondere opsporingsdienst (BOD) de trekkende rol vervult. Ten slotte is er een parket bij de Hoge Raad dat, sinds de wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie in 1999, geen deel meer uitmaakt van het OM. De taak van het parket bij de Hoge Raad der Nederlanden (HR) is primair het uitbrengen van adviezen aan de HR omtrent de in de cassatie- of herzieningszaak te nemen beslissing. Deze adviezen worden aangeduid met de term: conclusies. Aan het hoofd van het parket bij de Hoge Raad staat een pg. De pg bij de HR is voor het leven benoemd en draagt de verantwoordelijkheid voor de vervolging van ambtsmisdrijven en -overtredingen begaan door leden van het parlement, ministers en staatssecretarissen (artikel 111 wet RO). Het OM is belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en met andere bij de wet vastgestelde taken (artikel 124 Wet RO) zoals het behartigen van de belangen van mensen die slachtoffer zijn van een misdrijf, en taken in het kader van de Wet bijzondere opname in psychiatrische ziekenhuizen en de Wet op de lijkbezorging. De strafrechtelijke taken staan evenwel centraal. De strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde houdt in: opsporing van strafbare feiten (artikel 148 lid 1 Sv), vervolging (artikel 9 Sv) en tenuitvoerlegging van beslissingen van de strafrechter (artikel 553 Sv). Voor de tenuitvoerlegging is het OM verantwoordelijk maar houdt zich er niet zelf mee bezig. 30 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Op grond van de resultaten van het opsporingsonderzoek besluit de ovj of een verdachte al dan niet zal worden vervolgd. Het OM heeft een vervolgingsmonopolie, dat wil zeggen dat alleen het OM, bij uitsluiting van alle andere personen en instanties, bevoegd is strafzaken bij de strafrechter aan te brengen. De ovj heeft een recht tot vervolgen, niet de plicht daartoe. Het opportuniteitsbeginsel18 geeft de ovj de ruimte om een aan hem voorgelegd strafbaar feit niet te vervolgen (seponeren). Het OM kan afzien van strafvervolging als het algemeen belang daarmee is gediend (artikel 167 lid 2 en 242 lid 2 Sv). Het OM heeft twee sepotmogelijkheden. – Technisch sepot. Hiervan is sprake als het OM tot de conclusie is gekomen dat (verdere) vervolging geen zin heeft, omdat uit het opsporingsonderzoek of het gerechtelijk vooronderzoek is gebleken dat vervolging niet tot een veroordeling zal kunnen leiden, de verdachte ten onrechte als verdachte is gesignaleerd, het wettig bewijs ontbreekt, het OM niet-ontvankelijk is, de rechter niet bevoegd is of omdat het feit of de dader niet strafbaar is. – Beleidssepot. Hiervan is sprake als de vervolging haalbaar is, maar de ovj om redenen van opportuniteit afziet van vervolging. De leeftijd van de verdachte kan een dergelijke reden zijn, of dat het een gering feit betreft. Ook kan ‘het algemeen belang’ een vervolging in de weg staan, bijvoorbeeld (mogelijke) strijd met het landsbelang. De ovj kan van deze beleidssepotbevoegdheid ook voorwaardelijk gebruikmaken (voorwaardelijk sepot). Hij bericht dan aan de verdachte dat hij hem niet zal vervolgen indien deze binnen een bepaald tijdsbestek voldoet aan de gestelde voorwaarde. Voldoet de verdachte daar niet aan, dan kan hij alsnog gedagvaard worden. Ter voorkoming van strafvervolging kan de ovj de verdachte een transactie aanbieden (schikking met de verdachte treffen). Zo’n schikking bestaat uit het voldoen aan een voorwaarde, zoals (in de meeste gevallen) betaling van een geldsom, het verrichten van een taakstraf of het afstand doen van voorwerpen, waartegenover de ovj van (verdere) vervolging afziet.19 Zo’n transactie is mogelijk voor alle overtredingen en misdrijven waarop een maximale gevangenisstraf van zes jaar is gesteld. Het voorwaardelijk sepot en de transactie zijn geen vormen van vervolging maar ze ontlenen hun werking aan de dreiging dat verder zal worden vervolgd. Het OM is behalve met de opsporing en vervolging van verdachten van strafbare feiten ook belast met de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van strafrechtelijke beslissingen. Deze zogenoemde tenuitvoerlegging, vooral van vrijheidsstraffen, taakstraffen en geldboetes, wordt 18 Dit beginsel staat tegenover het legaliteitsbeginsel dat bijvoorbeeld in Duitsland geldt en dat inhoudt dat de overheid de plicht heeft om alle substantiële zaken te vervolgen; zie voetnoot 1. 19 Zie artikel 74 lid 2 Sv voor een volledig overzicht van de voorwaarden waaruit de transactie kan bestaan. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 31 ook wel executie genoemd. Het OM heeft de feitelijke tenuitvoerlegging gedelegeerd aan verschillende justitiële of (op het gebied van tbs en jeugddetentie, daartoe aangewezen) particuliere instellingen. Met de inning van geldboetes, bijvoorbeeld, is het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) belast. Wet OM-boete De vormen waarin het OM een zaak af kan doen zonder dat deze de rechter bereikt zijn dus het (voorwaardelijk) sepot en de transactie. Uit het feit dat de verdachte bereid is om te voldoen aan de hem gestelde voorwaarden om de strafvervolging te voorkomen mag niets worden afgeleid over de schuldvraag, oftewel over de vraag of hij gedaan heeft waarvan hij wordt verdacht. Met de inwerkingtreding van de Wet OM-afdoening20 (veelal aangeduid als: Wet OM-boete) zal hierin verandering komen. De buitengerechtelijke afdoening van (lichtere) strafzaken krijgt de vorm van een strafbeschikking die wordt uitgevaardigd door de ovj (artikel 257a e.v. Sv). In die strafbeschikking wordt de schuld van de verdachte aan het strafbare feit vastgesteld en staat daarmee gelijk aan een veroordeling, als de verdachte daartegen niet tijdig verzet instelt. Bij de strafbeschikking – een daad van vervolging21 – kan de ovj een aantal straffen en maatregelen opleggen: taakstraf van maximaal 180 uur, een geldboete, een onttrekking aan het verkeer, een schadevergoedingsmaatregel en een ontzegging van de rijbevoegdheid van maximaal 6 maanden. Verder kan de strafbeschikking nog een aantal aanwijzingen inhouden waar de verdachte aan moet voldoen, zoals het afstand doen van voorwerpen, de betaling van een bedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en de storting van een geldsom in het Schadefonds geweldsmisdrijven. De naleving van de aanwijzingen kan tot op zekere hoogte worden afgedwongen doordat de strafbeschikking ten uitvoer kan worden gelegd alsof het een strafvonnis was. Terwijl in het huidige systeem bij het niet naleven van transactie en sepotvoorwaarden de ovj moet dagvaarden, is dat in het nieuwe systeem niet noodzakelijk. De kern van het wetsvoorstel is dus dat in de strafbeschikking straffen en maatregelen opgenomen kunnen worden waarvan de tenuitvoerlegging niet van de medewerking van de betrokkene afhankelijk is. Om te voorkomen dat verdachten niet aan een dergelijke strafbeschikking zullen voldoen, moet de ovj de verdachte wel horen om na te gaan of verdachte bereid is zich te onderwerpen aan de op te leggen taakstraf, geldboete of ontzegging van de rijbevoegdheid (artikel 257c lid 1 Sv). Als het gaat om bedragen van meer dan 2000 euro moet de verdachte worden bijgestaan door een raadsman (artikel 257c lid 2). Tegen de strafbeschikking kan de verdachte binnen twee weken verzet aantekenen bij het parket 20 Stb. 2006, 330, Kamerstukken II, 2004-07, 29 849. Zie verder ook: Doorenbos, 2005, Hartmann, 2007. 21 Zie hierover o.a. Groenhuijsen M.S. en J.B.H.M. Simmelink, 2005. 32 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 dat de beschikking heeft uitgevaardigd (artikel 257e Sv) waarna alsnog een rechterlijke behandeling volgt (artikel 255f lid 3 Sv). Dat is een gewone strafzaak waarin de rechter niet gebonden is aan de inhoud van de straf- beschikking. Als de verdachte niet in actie komt en de boete kan niet worden geïnd in het executietraject, dan is geen vervangende hechtenis mogelijk, want er is geen sprake van een rechterlijke bemoeienis. Wel kan de verdachte worden gedagvaard en kan een terechtzitting volgen. Met de inwerkingtreding van de Wet OM-boete komt een belangrijke systeemwijziging tot stand. Immers, niet langer is de strafrechter uitsluitend bevoegd tot het opleggen van strafrechtelijke sancties. De strafbeschikking zal op den duur de transactie (artikel 74 Sr) geheel vervangen. De inwerkingtreding van de Wet OM-boete zal gefaseerd plaatsvinden vanaf het najaar van 2007. 2.1.8 De rechter De berechting van strafbare feiten wordt in de Grondwet opgedragen aan de rechterlijke macht (artikel 113 lid 1 Gw). De Grondwet bepaalt niet welke gerechten tot de rechterlijke macht behoren, dat regelt de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO). Artikel 2 van deze wet wijst aan welke gerechten tot de rechterlijke macht behoren: de rechtbanken, de gerechtshoven en de Hoge Raad. De driedeling heeft te maken met het feit dat een strafzaak in Nederland in meer instanties, door meer gerechten kan worden beoordeeld. Uitspraken van de rechtbanken worden vonnissen genoemd, uitspraken van het gerechtshof en de HR arresten. De strafrechtspraak geschiedt in Nederland door beroepsrechters en rechters- plaatsvervanger. Dit zijn functionarissen die het rechterschap niet als hoofdbetrekking uitoefenen. Nederland kent geen juryrechtspraak en slechts in enkele gevallen is een niet-jurist (deskundige) bij de rechtspraak betrokken.22 De zittingen zijn zo veel mogelijk openbaar. Zittingen bij de kinderrechter vinden in beginsel achter gesloten deuren plaats (artikel 289 Sv). Uit het EVRM, het IVBP en de Grondwet vloeien twee eisen voor het functioneren van de rechterlijke macht voort.23 1 Onafhankelijkheid. Met de onafhankelijkheid van de rechter wordt in het bijzonder gedoeld op de onafhankelijkheid van de uitvoerende 22 In twee situaties wordt recht gesproken (mede) door leken: 1. de meervoudige militaire kamer van de rechtbank en van het gerechtshof Arnhem bestaat uit een militair lid en twee leden van de rechterlijke macht; 2. de penitentiaire kamer van het hof Arnhem (ter behandeling van het beroep tegen negatieve beslissingen over de vervroegde invrijheidstelling) bestaat uit twee gedragsdeskundigen en drie leden van de rechterlijke macht. Zie over de leek als rechter en de rechter als leek: Malsch (2003). 23 Artikel 6 lid 1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 14 lid 1 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBP). Zie over de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid: Eshuis en Ter Voert (2003). Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 33 macht. Deze onafhankelijkheid is gewaarborgd door de benoeming voor het leven en het wettelijk vaststellen van de rechtspositie en het salaris voor rechters (artikel 117 Gw). 2 Onpartijdigheid. Onpartijdigheid houdt in dat een rechter geen speciale binding mag heben met een van de procespartijen en ook verder niet vooringenomen is of de indruk wekt vooringenomen te zijn. Indien er ten aanzien van een rechter feiten of omstandigheden zijn waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden, kan die rechter door de verdachte of het OM worden gewraakt. Wraking houdt in: bezwaar maken tegen deelneming van de rechter in een zaak (artikel 512-515 Sv). De rechter die zelf meent dat daar sprake van is, kan zich verschonen, dat wil zeggen dat hij zich onttrekt aan de behandeling van de zaak (artikel 517-518 Sv). Er zijn in Nederland 19 rechtbanken. Het rechtsgebied24 van een rechtbank heet: arrondissement. Binnen de rechtbank houden zich twee sectoren bezig met strafzaken: de sector kanton en de sector straf. De kantonrechter in strafzaken is een alleensprekende rechter. Hij behandelt alleen overtredingen, maar geen economische overtredingen. De strafsector van de rechtbank behandelt in de regel alle misdrijven. De strafsector van de rechtbank kent een aantal alleensprekende rechters (enkelvoudige kamer) zoals de politierechter, de economische politierechter en de kinderrechter. In ingewikkelde gevallen spreekt de rechtbank recht met drie rechters, de meervoudige kamer. De ovj bepaalt of hij een zaak aanbrengt bij een enkelvoudige of meervoudige kamer. Als de rechter daartoe aanleiding ziet, kan hij een zaak verwijzen naar een meervoudige kamer; het omgekeerde is ook mogelijk. Er zijn in Nederland vijf gerechtshoven. Het rechtsgebied van een gerechtshof heet: ressort. De gerechtshoven behandelen uitsluitend rechtbankzaken in hoger beroep. De hoven wijzen arrest met drie rechters, raadsheren genoemd (ook als een van die rechters een vrouw is). Er wordt in de Grondwet één gerecht genoemd en dat is de Hoge Raad der Nederlanden. De Hoge Raad (HR) is het hoogste rechtscollege op het gebied van het strafrecht en is gevestigd in Den Haag. Bij de HR is geen sprake van hoger beroep, maar van beroep in cassatie (vernietiging). De HR beoordeelt de zaak niet meer in volle omvang (er worden bijvoorbeeld geen getuigen meer gehoord) en stelt de feiten niet meer vast. De HR is geen feitelijke instantie. Dat wil zeggen dat de HR onderzoekt of de voorschriften uit de wet in acht zijn genomen en of het recht op de juiste manier is toegepast. Indien dit niet het geval is, kan een rechterlijke beslissing worden 24 De rechtsgebieden van de hoven en de rechtbanken zijn geregeld in de Wet op de rechterlijke indeling 1951. 34 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 vernietigd. De HR spreekt recht met drie raadsheren in eenvoudige zaken en met vijf raadsheren in ingewikkelde zaken. De griffier De griffier verleent bijstand aan de rechter tijdens verhoren en zittingen, notuleert wat op de rechtszitting gebeurt en stelt het proces-verbaal (pv) vast (artikel 326-327 Sv). Niet alleen de zittingsrechter, maar ook de rechter- commissaris (rc) wordt door een griffier bijgestaan (artikel 171-172 Sv). De Raad voor de Rechtspraak Bij de wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie op 1 januari 2002 is een Raad voor de Rechtspraak (RvdR) in het leven geroepen (artikelen 84-109 wet RO). Deze heeft als centrale opdracht gekregen het functioneren van de rechtspraak te bevorderen en valt uiteen in een viertal specifieke taken: 1 de opstelling van de begroting voor de rechtspraak en de toekenning van de budgetten aan de gerechten; 2 de ondersteuning van de bedrijfsvoering van de gerechten, inclusief de zorg voor landelijke voorzieningen; 3 de bevordering van de kwaliteit van de rechtspraak; 4 de advisering aan regering en parlement over wetgeving en beleid met gevolgen voor de rechtspraak. De Hoge Raad ressorteert niet onder de RvdR. De Raad heeft geen bevoegdheden op het terrein van benoemingen en bevorderingen van rechters. 2.1.9 De reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming De reclassering De reclassering is geen orgaan van de strafrechtspleging zoals de politie en het OM dat zijn, maar is wel nauw bij de strafrechtspleging betrokken. Er zijn drie reclasseringsorganisaties als zodanig aangewezen door de Minister van Justitie: Reclassering Nederland, de afdeling verslavingsreclassering van de Geestelijke Gezondheidszorg Nederland en de afdeling Reclassering van het Leger des Heils. De werkzaamheden van de reclassering zijn wettelijk geregeld in de Reclasseringsregeling 1995 (Stb. 1994, 875). De reclassering heeft drie kerntaken: onderzoek en voorlichting, begeleiding en toezicht, en ontwikkeling, organisatie en uitvoering van taakstraffen en andere alternatieve sancties. – Onderzoek en voorlichting. In de zogenoemde voorlichtingsrapporten wordt een beeld geschetst van de persoon van de verdachte, zijn motieven en omstandigheden; informatie die voor de ovj en/of de rechter van belang kan zijn voor het bepalen van welke (soort van) straf en de strafmaat. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 35 – Begeleiding en toezicht. De reclassering geeft individuele begeleiding aan verdachte of veroordeelde cliënten. De ondersteuning vindt gedurende het gehele strafrechtelijke proces plaats. Begeleiding in de vorm van hulp en bijstand aan de verdachte vindt vooral plaats in de fase van de vroeg- hulp. De vroeghulp wordt geboden op het politiebureau nadat een verdachte in verzekering is gesteld. Volgens de wet moet de reclassering over elke in verzekering gestelde verdachte bericht ontvangen (artikel 59 lid 5 Sv). Indien de rc of de rechtbank de schorsing van de voorlopige hechtenis heeft bevolen, kan daarbij als bijzondere voorwaarde worden gesteld dat de verdachte zich dient te houden aan de aanwijzingen van de reclassering. Tevens kan een veroordeelde die zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten, bij zijn terugkeer naar de maatschappij door de rechter verplicht worden zich onder toezicht te stellen van de reclassering. Dit gebeurt dan in het kader van een deels voorwaardelijke gevangenisstraf. Verder is de reclassering verantwoordelijk voor de uitvoering van penitentiaire programma’s25 en begeleidt zij ter beschikking gestelden die met proefverlof zijn of ten aanzien van wie de tbs met bevel tot verpleging voorwaardelijk is beeïndigd of een tbs met voorwaarden is uitgesproken. Hiermee streeft de reclassering er tevens naar een bijdrage te leveren aan het omlaag brengen van de recidive. – Ontwikkeling, organisatie en uitvoering van taakstraffen en andere alternatieve sancties. De reclassering zorgt voor de organisatie en de begeleiding bij de uitvoering van taakstraffen en elektronisch toezicht (zie paragraaf 2.3.1). Verdere informatie is te vinden op: www.reclassering.nl; www.ggznederland. nl en www.legerdesheils.nl. De Raad voor de Kinderbescherming Voor minderjarigen die in aanraking zijn gekomen met justitie en politie, bestaat er, anders dan bij meerderjarigen, geen algemene reclasseringsinstelling. De regie ten aanzien van de jeugdreclassering wordt gevoerd door de Raad voor de Kinderbescherming. De Raad coördineert de taakstraffen voor jeugdigen. Verder zijn bij de jeugdreclassering de gezinsvoogdij-instellingen en de afdeling Jeugdreclassering van het Leger des Heils betrokken. De jeugdreclassering draagt zorg voor de vroeghulp op het politiebureau. Binnen deze vroeghulp kan de raadsmedewerker op basis van het gesprek met de minderjarige vrijwillige jeugdreclassering aanbieden. De jeugdige wordt tevens geïnformeerd over het verdere verloop van de strafrechtelijke procedure. Vervolgens begint het zogenaamde basisonderzoek. De Raad vergaart informatie betreffende de ontwikkeling en de achtergrond van de verdachte ten behoeve van voorlichting en advies aan de ovj.26 De raads 25 De penitentiaire programma’s zijn geregeld in de Penitentiaire beginselenwet. De eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering van deze programma’s berust bij de directeur van de inrichting. 26 Artikel 494, 498 Sv. 36 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 onderzoeker brengt advies uit aan de ovj over de gewenste afdoening van een zaak, te allen tijde vanuit een pedagogisch perspectief. Als de ontwikkeling van de minderjarige ernstig in het gedrang is, kan de Raad een vervolgonderzoek doen. Dit onderzoek is diepgaander dan het basisonderzoek. Het vervolgonderzoek kan worden afgesloten met een gerichte verwijzing naar een voorziening voor jeugdzorg, met een verzoek tot een maatregel van kinderbescherming of met de inschakeling van de jeugdreclassering voor intensieve, niet-vrijblijvende begeleiding. Indien de ovj of de rechter een taakstraf oplegt, is het de taak van de Raad om de opgelegde taakstraf mogelijk te maken door voorbereiding en ondersteuning van de tenuitvoerlegging. De Raad voor de Kinderbescherming heeft een landelijk bureau en 22 locaties in grote woonplaatsen. 2.1.10 De Dienst Justitiële Inrichtingen De uitvoering van vrijheidsstraffen en strafrechtelijke vrijheidsbenemende maatregelen is voorbehouden aan de overheid. Die taak wordt verricht door de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). DJI is een agentschap van het Ministerie van Justitie. De tenuitvoerlegging van vrijheidstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen vindt plaats in vier sectoren met verschillende soorten justitiële inrichtingen: – Sector gevangeniswezen: huizen van bewaring en gevangenissen. Dit is met ruim 60 inrichtingen verreweg de grootste sector. Er wordt onderscheid gemaakt tussen inrichtingen voor mannen en voor vrouwen en van verschillend beveiligingsniveau: gesloten, halfopen en open inrichtingen. – Sector Justitiële Jeugdinrichtingen: opvang- en behandelinrichtingen. In de opvanginrichtingen verblijven jongeren die nog wachten op de uitspraak van de rechter en jeugdigen die veroordeeld zijn tot de straf ‘jeugddetentie’. In de opvanginrichtingen wordt vooral gewerkt aan de opvoeding van de jeugdigen. In behandelinrichtingen worden jongeren behandeld voor zogenoemde ontwikkelingsstoornissen die hebben geleid tot het plegen van een misdrijf en daarvoor een PIJ-maatregel (Plaatsing In een Justitiële Jeugdinrichting) opgelegd hebben gekregen. Er verblijven ook jongeren in een behandelinrichting op basis van een kinderbeschermingsmaatregel. Het gaat dan om een ondertoezichtstelling (ots) of een uithuisplaatsing in een internaat of in een pleeggezin. – Sector TBS: tbs-klinieken. In tbs-klinieken (tegenwoordig ook aangeduid als: forensisch psychiatrische centra) worden volwassenen opgenomen die een misdrijf hebben gepleegd en geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard. Tbs-klinieken maken onderscheid tussen rijks- en particuliere inrichtingen. De particuliere inrichtingen worden gesubsidieerd door DJI. – Directie bijzondere voorzieningen (DBV). De aanleiding voor de inrichting van de (aanvankelijk tijdelijke) DBV in maart 2003 vormde de Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 37 explosieve stijging van het aantal aangehouden bolletjesslikkers en andere drugskoeriers. Deze groep wordt geplaatst in speciale (nood)voorzieningen. 2.1.11 De Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming en de Inspectie voor de Sanctietoepassing De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) is een onafhankelijk orgaan dat de Minister van Justitie adviseert op het gebied van de strafrechtstoepassing en omtrent jeugdigen. Tevens is de Raad belast met de rechtspraak op penitentiair terrein, dat wil zeggen dat de Raad functioneert als een beroepsinstantie voor gedetineerden, jeugdigen en tbs’ers. De 60 leden van de Raad worden door de Kroon benoemd en het bestuursreglement dat de werkwijze en procedures voor de Raad regelt wordt door de Minister van Justitie vastgesteld. Zie verder: www.rsj.nl. Inspectie voor de Sanctietoepassing Sinds 1 januari 2005 bestaat de Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt). Deze nieuwe organisatie is onafhankelijk maar wel organisatorisch onderdeel van het Ministerie van Justitie. De belangrijkste taak van de Inspectie is het toezicht op de effectiviteit en de kwaliteit van de uitvoering van sancties, in het bijzonder op de aspecten bejegening en beveiliging. Het werkterrein van de Inspectie omvat alle vestigingen van de reclassering en alle onder de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) ressorterende landelijke diensten en inrichtingen. De hoofdkantoren van de reclassering en DJI zijn niet het primaire object van onderzoek, maar kunnen wel in een onderzoek betrokken worden. Zie verder: www.inspectiesanctietoepassing.nl. 2.1.12 Het Centraal Justitieel Incasso Bureau De belangrijkste taak van het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) is het innen van verkeersboetes die door de justitiële instanties aan burgers en bedrijven worden opgelegd. Het CJIB verzorgt het gehele inningstraject, startend met het verzenden van de beschikking en eindigend met dwangmaatregelen als gijzeling. Daarnaast int het CJIB schadevergoedingsmaatregelen, ontnemingsmaatregelen, door de strafrechter opgelegde boetes, politie- en OM-transacties. Rechtbanken, politiekorpsen, de Koninklijke Marechaussee en het OM maken allemaal gebruik van de diensten van het CJIB. Ten slotte vervult het CJIB verschillende taken met betrekking tot de coördinatie van taakstraffen en arrestatiebevelen. Het CJIB is een agentschap van het Ministerie van Justitie. 38 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 2.2 De fasen in het strafproces In deze paragraaf worden de verschillende fasen van het strafproces chronologisch beschreven. De eerste fase is de strafvordering in eerste aanleg. De tweede de behandeling in hoger beroep en/of cassatie (strafvordering in tweede aanleg). De laatste fase is de tenuitvoerlegging van het rechterlijk vonnis. De paragraaf eindigt met een korte weergave van grensoverschrijdend handelen van justitie-autoriteiten (de internationale rechtshulp). 2.2.1 Strafvordering in eerste aanleg Het strafproces in eerste aanleg bestaat uit het voorbereidend onderzoek en het onderzoek ter terechtzitting, in de literatuur wordt dat laatste ook wel aangeduid als: hoofdonderzoek of eindonderzoek. Het hoofdonderzoek omvat óók de beraadslaging en de einduitspraak. Het voorbereidende onderzoek bestaat uit het opsporingsonderzoek, en eventueel een gerechtelijk vooronderzoek (gvo) en/of een strafrechtelijk financieel onderzoek. De ovj is verantwoordelijk voor het opsporingsonderzoek, de rc voor het gvo. Het opsporingsonderzoek Het strafproces begint vrijwel altijd met een opsporingsonderzoek. Veel zaken worden in deze fase al definitief afgerond en worden niet verder vervolgd omdat onvoldoende gegevens zijn verzameld om de zaak voor de rechter te kunnen brengen of omdat de zaak geschikt is voor een transactie of een sepot. Het opsporingsonderzoek begint als de politie of een andere opsporingsambtenaar kennis neemt van een vermoedelijk gepleegd strafbaar feit door een aangifte, door ontdekking op heterdaad of door zelf onderzoek te doen. Tijdens het opsporingsonderzoek verzamelen opsporingsambtenaren zo veel mogelijk gegevens o.a. door middel van het horen van getuigen, het zoeken van sporen en het inwinnen van deskundigenadvies. De resultaten van het opsporingsonderzoek worden vastgelegd in een proces-verbaal (pv). Daarin staat om welke strafbare feiten het gaat, wanneer deze plaatsvonden, wie de verdachten zijn en wat deze verdachten hebben verklaard, enzovoort. Het pv van een opsporingsambtenaar is een van de belangrijkste strafprocessuele stukken, omdat het op de terechtzitting kan worden gebruikt als doorslaggevend bewijsmiddel (artikel 344, lid 2 Sv). De politie maakt niet altijd een pv op. Zij kan de zaak seponeren indien het een kleine overtreding betreft. Het pv blijft dan achterwege. Het politiesepot is niet wettelijk geregeld maar wordt wel in de rechtspraak erkend (Enschede, 2005). Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 39 De politie heeft ten aanzien van minderjarigen nog een (voorwaardelijke) sepotbevoegdheid, onder verantwoordelijkheid van het OM, de zogenoemde Halt-afdoening (zie paragraaf 2.3.2). Tevens is het mogelijk dat de zaak zich leent voor een politietransactie (artikel 74c Sr). Door opsporingsambtenaren kan een transactie27 worden aangeboden aan iedereen voor overtredingen, aan volwassenen voor misdrijven. Als aan een voorwaarde (betaling van een geldsom) wordt voldaan, vindt geen vervolging plaats. Tijdens het opsporingsonderzoek kunnen de politie en de officier van justitie dwangmiddelen toepassen. Dit zijn strafprocesrechtelijke bevoegdheden waarmee inbreuken kunnen worden gemaakt op de rechten en vrijheden van personen, bijvoorbeeld staande houden, inbeslag neming van voorwerpen die als bewijsmateriaal kunnen dienen, onderzoek aan kleding, vragen naar sociaal-fiscaal nummer. De wet geeft precies aan wanneer welk dwangmiddel mag worden toegepast. De meest verstrekkende dwangmiddelen die de politie mag toepassen zijn aanhouding, ophouden voor verhoor, en inverzekeringstelling. Als het gaat om optreden waarmee inbreuk wordt gemaakt op grondrechten van burgers, moet de ovj (schouw; artikel 150 Sv of stelselmatige observatie; artikel 97 Sv) of de rc (doorzoeken van woningen; artikel 110 Sv) daarover beslissen. De verdachte kan na aanhouding worden meegenomen naar het politiebureau om te worden verhoord. Dit ophouden voor verhoor mag maximaal zes uur duren.28 Indien het belang van het onderzoek29 dat vereist, kan de verdachte in verzekering worden gesteld. Dit gebeurt op last van de hulp-ovj of de ovj zelf. Het bevel tot inverzekeringstelling wordt slechts verleend bij een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 67 en 67a Sv). De termijn voor inverzekeringstelling is ten hoogste drie dagen. Bij dringende noodzakelijkheid kan het bevel door de officier eenmaal voor ten hoogste drie dagen worden verlengd. Wel moet de verdachte uiterlijk drie dagen en vijftien uur na zijn aanhouding worden voorgeleid aan de rc die is belast met strafzaken (artikel 59a Sv). Bij minderjarigen treedt de kinderrechter op als rc. Indien de ovj de verdachte langer vast wil houden, moet hij bij de rc de inbewaringstelling vorderen. Hierdoor kan de verdachte nog eens veertien dagen worden vastgehouden. De politie gebruikt de periode van inbewaringstelling vooral voor nader onderzoek naar de feiten waarop de verdenking is gebaseerd. Binnen die termijn kan de ovj de (raadkamer van de) rechtbank vragen gevangenhouding van de verdachte te bevelen. Indien het een minderjarige verdachte betreft, vraagt de ovj het bevel tot gevangenhouding aan de kinderrechter. 27 De tot transactie gerechtigde opsporingsambtenaren worden aangewezen bij Algemene Maatregel van Bestuur. Hun transactiebevoegdheid is afgeleid van die van het OM. 28 De uren tussen 24.00 en 9.00 uur niet meegerekend. 29 Bij het belang van het onderzoek kan bijvoorbeeld zijn: het nader verhoren van de verdachte, de confrontatie van getuigen met de verdachte, het opsporen van een medeverdachte zonder dat de verdachte de gelegenheid heeft hem in te lichten of het achterhalen of verifiëren van de identiteit van de verdachte. 40 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Indien de rc in zijn bevel inbewaringstelling reeds heeft aangegeven dat er volgens hem tegen de verdachte ernstige verdenkingen bestaan en dat tevens bij vrijlating een kans op herhaling bestaat, zal de raadkamer van de rechtbank doorgaans een bevel tot gevangenhouding afgeven. De duur van dit bevel is maximaal negentig dagen. De behandeling van de strafzaak op de terechtzitting tegen de voorlopig gehechte zal volgens de wet in ieder geval uiterlijk binnen 110 dagen na de aanhouding van de verdachte moeten aanvangen. De rechter kan vervolgens verder uitstel bevelen, als het vooronderzoek nog niet is voltooid. Na afloop van het opsporingsonderzoek kan de ovj een van de vier mogelijke beslissingen nemen: seponeren, transigeren, een gvo vorderen of, indien de ovj van oordeel is dat er voldoende bewijs is om tot een veroordeling te komen, overgaan tot de dagvaarding van de verdachte. Het gerechtelijk vooronderzoek (artikel 181 Sv) Als bepaalde dwangmiddelen worden toegepast, is het gerechtelijk vooronderzoek (gvo) wettelijk voorgeschreven. De ovj bepaalt of er een gvo wordt gevorderd, dat vervolgens onder leiding van de rc plaatsvindt. Tegelijkertijd mag de ovj het opsporingsonderzoek voortzetten. De bevoegdheden van de rc gaan verder dan die van de politie en de ovj. De rc beslist over het afgeven van machtigingen voor de toepassing van dwangmiddelen (zoals huiszoeking tegen de wil van de bewoner, afluisteren van telefoonverkeer, onderzoek aan lichaam of kleding, afnemen van lichaamsmateriaal voor DNA-onderzoek). De rc is ook belast met het, eventueel onder dwang, horen van getuigen en de verdachte. Het gvo is zowel aanvullend op het opsporingsonderzoek als voorbereidend voor de terechtzitting. Zodra de rc meent dat genoeg gegevens voorhanden zijn voor een beslissing over het vervolg van de strafzaak, kan hij het gvo sluiten. Dat zal hij ook doen als hij meent dat het onderzoek niet voldoende informatie oplevert om verdere vervolging te rechtvaardigen. Na afloop van het gvo moet de ovj beslissen of hij van verdere vervolging afziet (seponeert of voorwaardelijk seponeert), de verdachte een transactie aanbiedt dan wel hem gaat dagvaarden. De ovj blijft verantwoordelijk voor de strafvervolging van de verdachte en neemt uiteindelijk zelf de beslissing over de verdere vervolging van de zaak. De rechter krijgt dus geen zaken ter berechting voorgelegd tenzij de officier daartoe besluit. Bij de invoering van het Wetboek van Strafvordering in 1926 werd in de meeste strafzaken het voorbereidend onderzoek uitgevoerd in de vorm van een gvo en dus door de rc. Met de verdergaande professionalisering van de politie is dat in de loop van de tijd veranderd en kreeg het voorbereidend onderzoek in steeds meer zaken de vorm van een opsporingsonderzoek. Deze ontwikkeling is door de wetgever gevolgd in het bijzonder in de Wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden (Wet BOB) waarin de ovj de centrale autoriteit van het voorbereidend onderzoek is. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 41 Voor de daarin geregelde bijzondere opsporingsmethoden zoals stelselmatige observatie en pseudo-koop heeft de ovj exclusieve beslissingsbevoegdheid. 30 Verder komt het steeds vaker voor dat de betrokkenheid van de rc voor bepaalde onderzoekshandelingen wordt geregeld in de wet buiten het kader van een gvo zoals bijvoorbeeld in de Wet BOB, waar voor de telefoontap en het direct afluisteren een machtiging van de rc is vereist zonder dat een gvo is gevorderd. Het strafrechtelijk financieel onderzoek Los van de voorbereiding op de berechting van een strafbaar feit kan een ‘voorbereidend onderzoek’ worden verricht om het wederrechtelijk verkregen financiële voordeel af te romen. Dit strafrechtelijk financieel onderzoek (sfo) wordt door de ovj ingesteld waarbij hij een machtiging nodig heeft van de rc om het sfo te openen (artikel 126 Sv). Het onderzoek is gericht op de bepaling van het door de verdachte wederrechtelijk verkregen voordeel, met het oog op de ontneming daarvan (artikel 36e Sr en 126 Sv). Het onderzoek kan worden ingesteld in geval van verdenking van een strafbaar feit, waarvoor een geldboete van de vijfde categorie (maximaal € 67.000) kan worden opgelegd, en waardoor op geld waardeerbaar voordeel van enig belang kan zijn verkregen. Bij de uitvoering van de ontnemingswetgeving speelt het Bureau Ontnemingswetgeving van het Openbaar Ministerie (BOOM) een rol, die vooral in complexe ontnemingszaken het OM, en in mindere mate, ook de opsporingsinstanties en de zittende magistratuur steunt bij de uitvoering van de beslag-, beheer- en executietaken. De vordering tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel zal als regel binnen twee jaar na de einduitspraak in eerste aanleg aanhangig moeten worden gemaakt. De behandeling door de rechter van een ontnemingszaak verloopt vrijwel op dezelfde wijze als het gewone onderzoek ter zitting (artikel 511 d,e Sv). De vordering tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel kan alleen worden toegewezen als in eerste aanleg in de hoofdzaak een veroordeling heeft plaatsgevonden. Het onderzoek ter terechtzitting Het onderzoek ter terechtzittting heeft als doel op basis van de door de ovj opgestelde aanklacht de verzamelde gegevens ter discussie te stellen tussen OM, de verdachte en zijn raadsman en de rechter. Ook ter terechtzitting kunnen nog nieuwe gegevens aan de orde worden gesteld. De gehele behandeling ter terechtzitting tot en met de beraadslagingen en de einduitspraak wordt ook wel aangeduid als het hoofdonderzoek of eindonderzoek. Het onderzoek ter terechtzitting vindt in de openbaarheid plaats 30 Bij enkele zeer ingrijpende methoden zoals politiële infiltratie is de toestemming van het college van procureurs-generaal nodig dat zich laat adviseren door de centrale toetsingscommissie (CTC). 42 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 (artikel 121 GW en artikel 4 en 5 RO)31 waardoor het extra aandacht krijgt en het meest tot de verbeelding sprekende deel van het strafrecht is. Het is echter niet zo dat het strafrecht zich vooral in de rechtszaal afspeelt. Het grootste deel van de misdrijfzaken en van de overtredingen komt niet voor de rechter.32 In de zaken die wel voor de rechter komen, speelt een groot deel van het proces zich voor de zitting af. Het onderzoek ter terechtzitting wordt geopend met het uitroepen van de strafzaak, meestal door een deurwaarder (artikel 270 Sv). Vanaf dat moment is de zaak bij de rechter en mag daar niet worden weggehaald. De verdachte heeft vanaf dat moment ook recht op een uitspraak. Vervolgens wordt vastgesteld of de verdachte is verschenen. Is hij niet verschenen, dan onderzoekt de rechter of de dagvaarding geldig is uitgereikt. Is dat niet het geval, dan verklaart de rechter de dagvaarding nietig. Heeft de uitreiking wel geldig plaatsgevonden, dan kan de rechter de verdachte bevelen om in persoon te verschijnen omdat hij het wenselijk acht dat de verdachte aanwezig is. Ziet hij geen reden voor de aanwezigheid van de verdachte, dan wordt tegen de verdachte verstek verleend en vindt de behandeling van de zaak buiten aanwezigheid van de verdachte plaats. Het OM draagt vervolgens de zaak voor door middel van het voorlezen van de tenlastelegging. Daarna onderzoekt de rechtbank de feiten en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Als de rechtbank het onderzoek en het ter discussie stellen van de gegevens heeft afgerond kan, in ernstige zaken, het slachtoffer zijn spreekrecht uitoefenen. Daarna krijgt het OM opnieuw het woord voor het requisitoir waarin het OM aangeeft wat de beslissing in deze zaak zou moeten zijn. Vervolgens is het woord aan de verdachte en diens raadsman om zijn visie te geven. Op dit pleidooi kan de ovj weer reageren en kunnen opnieuw onderdelen van de strafzaak aan de orde worden gesteld. De verdachte heeft het laatste woord (artikel 411 lid 4 Sv). Vervolgens sluit de rechtbank het onderzoek en trekt zich terug in de raadkamer. Alleensprekende rechters zoals de kantonrechter, de politierechter, de kinderrechter en de alleensprekende rechter in hoger beroep (de unus in appel) behoeven zich niet terug te trekken en kunnen direct vonnis wijzen. Na sluiting van het onderzoek ter terechtzitting kan dus direct uitspraak worden gedaan, of door de voorzitter worden meegedeeld wanneer de uitspraak door de rechtbank zal plaatsvinden. De rechtbank beraadt zich daarna over het vonnis aan de hand van een aantal in het Wetboek van Strafvordering genoemde vragen. De vragen kunnen worden onderscheiden in processuele vragen (artikel 348 Sv) en vragen omtrent inhoudelijke aspecten (artikel 350 Sv). Indien de rechter heeft vastgesteld dat de dagvaarding geldig is, hij bevoegd is, het OM ontvankelijk is en er geen 31 Artikel 269 lid 1 Gw maakt het wel mogelijk dat de rechter de sluiting der deuren kan bevelen onder meer in het belang van de goede zeden, de openbare orde en de staatsveiligheid. Zie voor een overzichtsstudie over de openbaarheid van de strafrechtspleging: M. Malsch, 2005. 32 Zie hoofdstuk 7. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 43 redenen zijn tot schorsing van de vervolging, gaat hij over tot de inhoudelijke vragen. De rechter beoordeelt eerst of wettig en overtuigend is bewezen dat de verdachte het tenlastegelegde heeft begaan. Is dat niet het geval, omdat het bewijs niet spoort met de limitatief opgesomde bewijsmiddelen van artikel 339-344 Sv of omdat hij niet de innerlijke overtuiging heeft dat het tenlastegelegde door de verdachte is gepleegd, dan wordt de verdachte vrijgesproken. Indien wel wettig en overtuigend is bewezen dat in de dagvaarding omschreven feiten door de verdachte zijn gepleegd, stelt de rechter vervolgens vast of dit bewezenverklaarde een strafbaar feit oplevert (de zogenoemde kwalificatie) en zo ja welk strafbaar feit dat is. Indien het bewezenverklaarde geen strafbaar feit oplevert, volgt ontslag van rechtsvervolging. Levert het bewezen verklaarde wel een strafbaar feit op, dan beoordeelt de rechter of de dader strafbaar is.33 Is de dader niet strafbaar, dan volgt ontslag van rechtsvervolging. Wordt de dader wel als strafbaar beoordeeld, dan komt de rechter toe aan de laatste vraag: welke straf of maatregel moet worden opgelegd? Uiteindelijk doet de rechter uitspraak. Hierbij moet hij alles wat hij van de verdachte weet, meewegen. In overeenstemming met het bepaalde in de Grondwet geschiedt de uitspraak, tenzij anders is bepaald in de wet, altijd in het openbaar (artikel 121 Gw). 2.2.2 Behandeling in hoger beroep en/of cassatie De uitkomst van een strafzaak kan voor zowel de veroordeelde als het OM onbevredigend zijn. Beide partijen kunnen daartegen opkomen met behulp van rechtsmiddelen: verzet (in verstekzaken), hoger beroep en beroep in cassatie. Veroordeelde en OM kunnen eenmaal in hoger beroep gaan bij een hogere rechter. Van vonnissen van de rechtbank is hoger beroep mogelijk bij het gerechtshof. Het beroep moet in het algemeen binnen veertien dagen na de uitspraak worden ingesteld. De behandeling van de zaak in hoger beroep kan neerkomen op een geheel nieuwe feitelijke behandeling, maar meestal zal het gaan om behandeling van het punt dat partijen verdeeld houdt, zoals de hoogte van de strafmaat. Van de in hoger beroep gewezen uitspraken kunnen de meerderjarige verdachte en het OM weer binnen veertien dagen na de uitspraak in cassatie gaan bij de HR. Cassatie onderscheidt zich van het hoger beroep doordat het niet strekt tot een (geheel) nieuwe behandeling van de zaak. Het dient ertoe vast te stellen of de aangevallen beslissing wel overeenkomstig het recht is en de in acht te nemen vormen zijn gerespecteerd.34 Met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel inzake het stroomlijnen van hoger beroep35 zullen enkele 33 Dat kan bijvoorbeeld niet het geval zijn als het feit de dader niet kan worden toegerekend wegens een gebrekkige ontwikkeling of een ziekelijke stoornis of om andere redenen zoals overmacht, noodweer of noodweerexces. 34 Zie verder: Van Dorst (2004), Stamhuis (2004). 35 Wet van 5 oktober 2006 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot het hoger 44 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 wijzigingen in het stelsel van hoger beroep worden doorgevoerd waarbij het aantal en de reikwijdte van de rechtsmiddelen die kunnen worden ingesteld afhankelijk zijn van de aard en het gewicht van de verschillende strafzaken. Naast bagatelzaken waarin zal worden volstaan met één rechterlijke instantie, worden de relatief ernstige zaken onderscheiden waar recht gesproken kan worden in drie instanties: eerste aanleg, hoger beroep en cassatie. Ten slotte is er een middencategorie van zaken van beperkte omvang en een relatief gering belang waarin een berechting in twee volledige rechterlijke instanties niet nodig is, en met een verlofstelsel zal worden gewerkt. Dit houdt in dat na een volledige behandeling in eerste aanleg, de voorzitter van het gerechtshof toetst of een behandeling in hoger beroep in het belang van een goede rechtsbedeling is. 2.2.3 De tenuitvoerlegging Als voor de verdachte geen hoger beroep of cassatie meer openstaat, is de veroordeling onherroepelijk (definitief) en kan het vonnis ten uitvoer worden gelegd. Alleen gratie kan in een aantal gevallen daar verandering in brengen. Artikel 2 van de Gratiewet somt de gronden op waarvoor gratie kan worden verleend. De straffen en maatregelen waarvoor gratie kan worden verzocht, zijn opgenomen in artikel 558 Sv. De veroordeelde heeft overigens geen recht op gratie; gratie is een gunstbetoon, verleend bij koninklijk besluit. De verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het strafvonnis ligt bij het OM. Het OM draagt niet zelf zorg voor de feitelijke tenuitvoerlegging van sancties, maar draagt deze op aan verschillende justitiële of particuliere instellingen. Deze instanties onderscheiden zich niet alleen van elkaar naar aard van de te executeren sanctie, maar vaak ook naar leeftijd van de veroordeelde (minder-of meerderjarig). Zo is de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van taakstraffen voor minderjarigen opgedragen aan de Raad voor de Kinderbescherming, terwijl de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van taakstraffen voor meerderjarigen is opgedragen aan de reclassering. De tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen wordt steeds overgedragen aan het Ministerie van Justitie (i.c. DJI) die daarmee ook de verantwoordelijkheid overneemt. Vrijheidsbeneming gebeurt in drie soorten van justitiële inrichtingen: penitentiaire inrichtingen (gevangenissen en huizen van bewaring), justitiële jeugdinrichtingen en tbs-inrichtingen (tegenwoordig ook aangeduid als: forensisch psychiatrische centra). Het gevangeniswezen kent een groot aantal verschillende beroep in strafzaken, het aanwenden van gewone rechtsmiddelen en het wijzigen van de tenlastelegging (stroomlijnen hoger beroep) zoals aangekondigd in de notitie ‘Algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering (Kamerstukken 29 271 nr. 1) Stb 2006/470, Kamerstukken 30 320. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 45 regimes; de mate van beveiliging varieert van extra beveiligde tot zeer beperkt beveiligde inrichting. Wanneer een verdachte die tot een gevangenisstraf wordt veroordeeld, voorafgaand aan het vonnis niet preventief was gehecht, zal deze na het onherroepelijk worden van het vonnis worden opgeroepen zich op een bepaalde datum bij een bepaalde zelfmeldinrichting te melden. Tot die datum is sprake van een lopend vonnis. Het parket stuurt het vonnis naar het Landelijk Coördinatiepunt Arrestatiebevelen (LCA) van het CJIB waar wordt onderzocht of de gestrafte oproepbaar is. Wanneer dit niet het geval blijkt te zijn (bijvoorbeeld verblijfplaats onbekend), zal de persoon in kwestie ter arrestatie worden geregistreerd in het opsporingsregister (OPS). Wanneer de gestrafte wél oproepbaar is, krijgt de gestrafte een oproep thuisgestuurd waarin staat vermeld op welke vastgestelde datum hij zich bij een bepaalde inrichting moet melden. Met het oog op de problematiek van de tekorten aan sanctiecapaciteit is sinds 2003 het zogenoemde ‘elektronisch toezicht’ ingevoerd en sinds 2005, zij het op experimentele basis, de elektronische detentie. De toepassing van het elektronisch toezicht kan deel uitmaken van een penitentiair programma (artikel 7a Penitentiaire Maatregel) of als bijzondere voorwaarde door de rechter worden opgelegd (Aanwijzing Elektronisch Toezicht). Door middel van het elektronisch toezicht wordt gecontroleerd of de veroordeelde zich binnen of buiten het bereik van een ontvanger bevindt die is opgesteld in diens huis. De reclassering draagt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het elektronisch toezicht. Elektronische detentie is een vorm van vrijheidsbeneming met de verplichting om doorlopend thuis te zijn. De aanwezigheid wordt met elektronische middelen gecontroleerd. Met elektronische detentie is geëxperimenteerd als executiemodaliteit onder de verantwoordelijkheid van DJI (Post, Tielemans, Woldringh, 2005). Op dit moment is een wetsvoorstel in voorbereiding waarmee de elektronische detentie een door de rechter op te leggen hoofdstraf wordt onder de benaming: thuisdetentie. Vergoeding van schade bij strafvorderlijk optreden Het Wetboek van Strafvordering kent enkele voorzieningen bij schade die het gevolg is van de strafvorderlijke activiteiten (Kwakman, 2003). In de eerste plaats is er de schadevergoedingsregeling in verband met de voorlopige hechtenis (artikel 89 e.v. Sv). De verdachte die in voorlopige hechtenis heeft gezeten zonder dat er een straf of een maatregel is opgelegd, of voor een feit waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten, heeft recht op een vergoeding van geleden schade. Behalve om vermogensschade (verlies van inkomsten als gevolg van detentie) kan ook ideële schade vergoed worden. Verder kent het wetboek de proceskostenvergoedingsregeling (artikel 591, 591a Sv), de vergoedingsregeling voor de kosten bij voeging door een benadeelde partij (artikel 592a Sv) en de kosten 46 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 vergoedingsregeling in verband met bevelen van jusititiële autoriteiten tot uitlevering of overbrenging van voorwerpen (artikel 592 Sv). 2.2.4 Internationale samenwerking in strafzaken Elke staat is buiten de eigen landsgrenzen voor de opsporing en het onderzoek afhankelijk van de bereidheid tot samenwerking van en met andere staten: de strafrechtelijke samenwerking in strafzaken. Daarin valt te onderscheiden: de politiële en de justitiële samenwerking. Deze samenwerking vindt veelal plaats op basis van bi- of multilaterale verdragen, al zijn er ook wijzen van samenwerking waarin de Nederlandse wetgeving mogelijkheden biedt om samen te werken zonder verdragsbasis (artikel 552h e.v. Sv). De justitiële samenwerking wordt traditioneel de internationale rechtshulp in strafzaken genoemd. De internationale rechtshulp wordt verdeeld in primaire en secundaire rechtshulp (Enschede, 2005). Tot de primaire rechtshulp wordt de overdracht en overname van strafvervolging of van de tenuitvoerlegging van strafvonnissen gerekend. De secundaire rechtshulp is het meest voorkomend en omvat de uit- of de overlevering en de wederzijdse rechtshulp in strafzaken.De wederzijdse rechtshulp, ook wel kleine rechtshulp genoemd, betreft de uitvoering van een verzoek tot het verrichten van strafvorderlijke handelingen door de ene staat (de aangezochte staat) ten behoeve van een in voorbereiding zijnde of aanhangige strafzaak in de verzoekende staat. Meestal gaat het om vergaren en overdragen van bewijsmateriaal. Uitlevering kan naar Nederlands recht slechts op basis van een verdrag plaatsvinden. Het houdt in dat op verzoek van een staat een persoon die zich in een andere staat bevindt, aldaar wordt aangehouden en met het oog op een strafvervolging of de tenuitvoerlegging van een straf, gedwongen wordt overgebracht naar de verzoekende staat. Hoewel voor uitlevering in het algemeen een rechterlijke procedure geldt, berust de beslissingsbevoegdheid bij een lid van de regering. In Nederland is de nationale procedure geregeld in de Uitleveringswet. Sinds 2004 is in de Europese Unie de uitlevering vervangen door de overlevering. Dit vindt niet langer op basis van een verdrag plaats, maar op basis van nationale wetgeving die rechtstreeks voortvloeit uit het Kader- besluit inzake het Europees aanhoudingsbevel en de procedures voor overlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie. De grondgedachte achter het gehele overleveringssysteem is de integratie binnen de EU en de overweging dat een efficiëntere procedure noodzakelijk en verantwoord is. De belangrijkste wijziging ten opzichte van de uitlevering is dat de beslissingsbevoegdheid bij de justitiële autoriteiten berust en dat het aantal weigeringsgronden aanzienlijk is teruggedrongen. De betrokkene heeft nog steeds het recht om in een rechterlijke procedure gehoord te worden. In Nederland is het een en ander vastgelegd in de Overleverings Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 47 wet en is de Rechtbank Amsterdam exclusief bevoegd om alle Europese aanhoudingsbevelen te behandelen en een beslissing te nemen over de overlevering. Die beslissing is onherroepelijk. Er staat dus geen beroep tegen open. Alleen via het bijzondere rechtsmiddel van cassatie in het belang der wet, kunen onjuiste interpretaties van de Overleveringswet worden gecorrigeerd.36 2.3 Sancties in het strafrecht De hoofdregel van het sanctiestelsel is dat de wet de (hoofd)strafsoort en het maximum daarvan per delict bepaalt. De strafminima worden niet per delict maar per strafsoort bepaald. Het minimum van de gevangenisstraf en hechtenis is één dag (artikel 10 lid 2 Sr, 18 lid 1 Sr) en van geldboete: drie euro (artikel 23 lid 2 Sr). De taakstraf kent geen minimum. De sancties in het Wetboek van Strafrecht worden onderverdeeld in straffen en maatregelen. De straffen worden weer onderverdeeld in hoofdstraffen en bijkomende straffen. De hoofdstraffen zijn gericht op vergelding of afschrikking, de maatregelen op bescherming van de belangen van de maatschappij of van de dader. Bij een maatregel hoeft, in tegenstelling tot de straf, geen rechtstreeks verband te bestaan tussen de ernst van de gepleegde feiten en de zwaarte van de strafrechtelijke reactie daarop. In de wetsartikelen staat de maximumstraf die de rechter voor het desbetreffende delict kan opleggen. De vrij grote afstand tussen het algemene minimum37 per strafsoort en het bijzondere maximum in de afzonderlijke sanctienormen geeft de grote beslissingsvrijheid die de wet aan de rechter laat aan en is kenmerkend voor het Nederlandse strafrechtsysteem. De rechter heeft ook de mogelijkheid om de verdachte schuldig te verklaren zonder oplegging van straf als hij van mening is dat geen straf aan de dader moet worden opgelegd, bijvoorbeeld gelet op de geringe ernst van het feit en de persoonlijkheid van de dader (rechterlijk pardon, artikel 9a Sr). 2.3.1 Meerderjarigen Het Wetboek van Strafrecht noemt in artikel 9 de volgende hoofdstraffen: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete. Met de volgorde van deze opsomming drukt de wetgever de zwaarte van de straf uit. De hoofdstraffen kunnen geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk worden opgelegd. Een voorwaarde bij een voorwaardelijke straf is bijvoorbeeld het binnen een bepaalde termijn (meestal twee jaar) vergoeden van de schade aan het 36 Zie verder over het Europees Aanhoudingsbevel: A. Smeulders (2004). 37 Veel buitenlandse strafrechtstelsels kennen strafminima per delict. Zie bijv Van Kalmthout,Tak (2003). 48 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 slachtoffer. Indien de veroordeelde de voorwaarde niet naleeft, loopt hij de kans dat de voorwaardelijke straf wordt omgezet in een onvoorwaardelijke. Gevangenisstraf De gevangenisstraf is de zwaarste straf van het Nederlandse sanctie- bestel. Deze straf kan alleen voor misdrijven worden opgelegd. De duur van de gevangenisstraf kan levenslang of tijdelijk zijn. Slechts door middel van gratie kan de levenslange straf worden omgezet in een tijdelijke gevangenisstraf. De tijdelijke gevangenisstraf varieert van een dag tot ten hoogste dertig jaar. Het maximum van de tijdelijke gevangenisstraf is sinds 1 februari 2006 voor bepaalde delicten verhoogd van twintig naar dertig jaar (artikel 10 lid 3 Sr). Het gaat om een alternatief voor de gevallen waarin de wet een levenslange gevangenisstraf bedreigt, zoals in het geval van moord (artikel 289 Sr). De veroordeelde tot een tijdelijke gevangenisstraf van meer dan een half jaar komt in aanmerking voor vervroegde invrijheidstelling (vi). Voor de veroordeelde tot een straf van een half jaar tot een jaar gaat de vi in wanneer van de straf zes maanden plus eenderde deel van het meerdere is ondergaan. Voor de veroordeelde tot een straf van langer dan een jaar geldt dat twee derde van de straf moet zijn ondergaan. De wet noemt uitzonderingen wanneer de vi niet wordt verleend of wordt uitgesteld, bijvoorbeeld als de veroordeelde zich tijdens zijn gevangenschap ernstig heeft misdragen of is ontsnapt (artikel 15a Sr). Het OM kan dan aan de penitentiaire kamer van het hof in Arnhem verzoeken om de vi uit te stellen of er geheel van af te zien. In 2006 is bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel ingediend tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met de wijziging van de vervroegde invrijheidstelling in een voorwaardelijke invrijheidstelling.38 De regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling is van toepassing op vrijheidsstraffen met een duur van meer dan een jaar. De regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling is niet van toepassing indien de rechter een deels voorwaardelijke vrijheidsstraf heeft opgelegd. De voorwaardelijke invrijheidstelling vindt van rechtswege plaats waneer twee derde van de door de rechter opgelegde vrijheidsstraf is ondergaan. Voor straffen met een duur van tussen een jaar en twee jaar, vindt voorwaardelijke invrijheidstelling plaats wanneer de vrijheidsbeneming ten minste een jaar heeft geduurd en van het dan nog ten uitvoer te leggen gedeelte van de straf eenderde gedeelte is ondergaan. De voorwaardelijke invrijheidstelling geschiedt onder de algemene voorwaarde dat de veroordeelde zich voor het einde van de proeftijd niet schuldig maakt aan een strafbaar feit. Indien de veroordeelde de voorwaarden niet naleeft, kan de voorwaardelijke invrijheidstelling worden herroepen. 38 Kamerstukken II, 2005-07, 30 513. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 49 De regeling van de rechten en plichten van gedetineerden is te vinden in de Penitentiaire beginselenwet. De wet biedt de mogelijkheid om binnen één inrichting verschillende regimes te voeren, maakt het mogelijk mannen en vrouwen binnen één inrichting onder te brengen en kent de mogelijkheid voor gedetineerden om extramuraal (dat wil zeggen, buiten de muren van de penitentiaire inrichting) een penitentiair programma te volgen (zie artikel 4 lid 1 van de Penitentiaire beginselenwet). Het penitentiaire programma houdt in dat gedetineerden in de laatste fase van hun vrijheidsstraf buiten een justitiële inrichting verplicht deelnemen aan bepaalde activiteiten, bijvoorbeeld arbeidsprojecten, vorming en onderwijs. Een gestrafte kan in aanmerking komen voor een penitentiair programma als hij een gevangenisstraf uitzit die langer is dan zes maanden en daarvan ten minste de helft heeft uitgezeten. Het doel van een penitentiair programma is de gedetineerde beter voor te bereiden op terugkeer naar de samenleving en kan met of zonder elektronisch toezicht worden uitgeoefend. Zie voor verdere informatie: www. reclassering.nl. Hechtenis De hechtenis kan voor minimaal één dag en maximaal één jaar en vier maanden worden opgelegd voor voornamelijk de zwaardere overtredingen. Het verschil tussen gevangenisstraf en hechtenis is historisch verklaarbaar en bestaat in de wijze van tenuitvoerlegging van de straffen. De gevangenisstraf werd oorspronkelijk ten uitvoer gelegd in een streng en sober regime, de hechtenis in een veel minder streng regime maar tegenwoordig zijn deze verschillen bijna geheel verdwenen. Taakstraf De taakstraf dankt zijn ontstaan aan twee ontwikkelingen, namelijk enerzijds de sterke stijging van de criminaliteit, die de druk op de celcapaciteit deed toenemen en anderzijds het streven naar verdergaande differentiatie en humanisering van het strafrecht. Tot 1 februari 2001 was de taakstraf voor volwassenen vooral een alternatief voor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van maximaal zes maanden. Sinds februari 2001 is de taakstraf als zelfstandige hoofdstraf in het Wetboek van Strafrecht opgenomen. Hiermee heeft ook de leerstraf een wettelijke grondslag gekregen en is voorzien in een uitbreiding van de gevallen waarin een taakstraf kan worden opgelegd. De taakstraf kan worden opgelegd voor ieder misdrijf of iedere overtreding waar een vrijheidsstraf op staat. Tevens is het mogelijk een taakstraf te combineren met een vrijheidsstraf van maximaal zes maanden. De combinatie van taakstraf en geldboete is ook mogelijk. De taakstraf bestaat uit een werkstraf, een leerstraf of een combinatie van beide. Taakstraffen kunnen door zowel de rechter als het OM worden toegepast. Strikt genomen zijn alleen die taakstraffen een straf, die zijn 50 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 opgelegd door de rechter. Een taakstraf die wordt overeengekomen tussen de ovj en de verdachte is feitelijk een transactie. Een werkstraf (maximaal 240 uur) is de meest toegepaste taakstraf en bestaat meestal uit het verlenen van diensten die enig maatschappelijk nut hebben, zoals het werken in ziekenhuizen en verpleeghuizen, het schoonmaken van openbare gebouwen of parken, het verrichten van werk voor ideëel gerichte instellingen. Zij wordt in tegenstelling tot de vrijheidsstraf in de samenleving uitgevoerd. Bij een leerstraf (maximaal 480 uur) is de veroordeelde verplicht cursussen te volgen (bijvoorbeeld Slachtoffer in beeld of Training Sociale Vaardigheden). Leerstraffen variëren van vijf avonden tot een intensief programma van veertig uur per week gedurende drie maanden of meer. De reclassering is verantwoordelijk voor de uitvoering van taakstraffen voor meerderjarigen. Indien de veroordeelde zijn taakstraf niet goed uitvoert, moet hij een vervangende vrijheidsstraf ondergaan. De rechter geeft bij het vonnis al aan hoe lang die vervangende vrijheidsstraf zal gaan duren.39 Geldboete De geldboete, die dateert van 1886, was bij de introductie vooral bedoeld om overtredingen te bestraffen. Sinds 1983 kan de geldboete voor alle strafbare feiten worden opgelegd, zelfs voor delicten waarvoor de rechter levenslang kan opleggen. De geldboete bedraagt minimaal drie euro. De wet (artikel 23 Sr) onderscheidt zes boetecategorieën met maxima van € 335, € 3.350, € 6.700, € 16.750, € 67.000, € 670.000. Bij niet-betaling van de geldboete of het ontbreken van verhaalsmogelijkheden wordt de boete vervangen door hechtenis, met als uitgangspunt: voor elke € 25 één dag vervangende hechtenis (artikel 24c Sr). Met de inning van geldboeten en transacties is het Centraal Justitieel Incasso Bureau belast. Bijkomende straffen Naast de hoofdstraffen kent de wet de bijkomende straffen die voorheen alleen in combinatie met een hoofdstraf konden worden opgelegd. Sinds enkele jaren kan de bijkomende straf ook afzonderlijk worden opgelegd (artikel 9 lid 5 Sr). De bijkomende straffen die de rechter kan opleggen zijn opgesomd in artikel 9 van het Wetboek van Strafrecht, maar ook een aantal bijzondere wetten, zoals in de Wegenverkeerswet, waarin is geregeld dat een bestuurder uit de bevoegdheid om een motorrijtuig te besturen kan worden gezet (artikel 179 WVW). 39 Een werkstraf van 240 uur staat ongeveer gelijk aan vier maanden vrijheidsstraf. Een taakstraf van 480 uur staat gelijk aan maximaal 480 uur vrijheidsstraf. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 51 Het Wetboek van Strafrecht noemt als bijkomende straffen onder meer: – de ontzetting van bepaalde rechten (bijvoorbeeld ontzetting uit een ambt of beroep; zie verder artikel 28 lid 1 Sr dat de rechten opsomt waarvan een schuldige kan worden ontzet); – de verbeurdverklaring; dat betekent dat het eigendomsrecht op een bepaald voorwerp, waarvan meestal misbruik is gemaakt, komt te vervallen. Artikel 33a Sr bepaalt dat het bij een verbeurdverklaring moet gaan om voorwerpen die door het strafbaar feit zijn verkregen, of tot het begaan daarvan hebben gediend. Maatregelen De strafrechtelijke maatregelen zijn geregeld in titel IIa van het Wetboek van Strafrecht. Het zijn instrumenten van de overheid om op te kunnen treden in het algemeen belang. Dit optreden kan nodig zijn, naast de beslissing over het al dan niet opleggen van een straf, vooral om aan een ernstige of bedreigende situatie een einde te maken, bijvoorbeeld door het uit het verkeer nemen van een wapen. De rechter kan de volgende maatregelen opleggen: – Onttrekking aan het verkeer (artikel 36b Sr). Deze maatregel heeft tot doel het uit de roulatie halen van gevaarlijke voorwerpen. De wet geeft aan welke voorwerpen vatbaar zijn voor onttrekking aan het verkeer, bijvoorbeeld de voorwerpen die gebruikt zijn bij het plegen van het strafbare feit. – Ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 36e Sr). Deze maatregel, ook wel Plukze-maatregel genoemd, is sinds 1993 in het Wetboek van Strafrecht opgenomen. De maatregel geeft de rechter de mogelijkheid de door criminelen gemaakte winst te ontnemen. De hoogte van het ontnemingsbedrag is onbeperkt. Als de veroordeelde weigert het vastgestelde ontnemingsbedrag te betalen, kan hij in gijzeling (maximaal drie jaar) worden genomen totdat hij aan zijn verplichting voldoet. De vordering blijft ook na gijzeling bestaan. – Schadevergoedingsmaatregel (artikel 36f Sr). Deze maatregel is in 1995 geïntroduceerd om de positie van het slachtoffer te versterken. De rechter kan de veroordeelde verplichten tot betaling van een geldsom ten behoeve van het slachtoffer. De staat keert het ontvangen bedrag onverwijld uit aan het slachtoffer. Bij niet-betaling van de schadevergoeding kan tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis volgen. – Plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis (artikel 37 Sr). Deze mogelijkheid komt de rechter toe in geval van een geheel ontoerekeningsvatbare dader. De strafrechter kan de dader laten plaatsen voor de termijn van een jaar met de mogelijkheid van verlenging. Plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis vindt slechts plaats indien de gestoorde persoon gevaarlijk is voor zichzelf, voor anderen, of voor de algemene veiligheid van personen of goederen. De rechter geeft de last tot plaatsing 52 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 slechts nadat hij advies van ten minste twee gedragsdeskundigen heeft ingewonnen. – Terbeschikkingstelling (artikel 37a e.v. Sr). Deze maatregel is wel in het strafrecht geregeld en dateert van 1928. De rechter kan deze maatregel opleggen indien de verdachte tijdens het begaan van het feit ontoerekeningsvatbaar of verminderd toerekeningsvatbaar was. De tbs wordt vaak opgelegd in combinatie met een gevangenisstraf. De maatregel is gericht op beveiliging van de maatschappij door opsluiting van de psychisch gestoorden, die gedurende die opsluiting ook behandeld worden met het oog op de terugkeer in de maatschappij. De rechter kan de tbs opleggen indien de verdachte een misdrijf heeft begaan waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld dan wel een misdrijf dat behoort tot een aantal misdrijven in de wet genoemd (zie artikel 37a lid 1 sub 1 Sr) en indien de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen het opleggen van die maatregel eist. De tbs kent twee varianten: de tbs met bevel tot verpleging volgens artikel 37b Sr die een gedwongen opname in een inrichting inhoudt, en (sinds 1998) de tbs met voorwaarden (artikel 38 Sr). Bij deze laatste variant is geen sprake van dwangverpleging maar zullen de voorwaarden wel altijd inhouden dat de ter beschikking gestelde zich onder behandeling laat stellen (artikel 38a Sr). In 2006 vond een parlementair onderzoek plaats dat leidde tot het rapport: ‘Tbs, vandaag over gisteren en morgen’.40 Het rapport bevat onder meer aanbevelingen om het toezicht op de naleving van de voorwaarden door reclassering en GGZ te verbeteren, een elektronisch volgsysteem in te richten en om een professionele dienst te belasten met de verloftoets. De Minister van Justitie heeft laten weten alle aanbevelingen over te nemen.41 Zo zullen alle verlofaanvragen van klinieken door een adviescollege worden beoordeeld en wordt bezien hoe een elektronisch volgsysteem kan worden gerealiseerd. – Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders – ISD – (artikel 38m e.v. Sr).42 Deze maatregel is sinds 1 oktober 2004 in werking en maakt het mogelijk om in het kader van een strafrechtelijke maatregel personen gedwongen in een inrichting te plaatsen gedurende maximaal twee jaar. Stelselmatige daders zijn zeer actieve veelplegers die in de vijf jaren voorafgaand aan het gepleegde feit ten minste drie maal wegens het plegen van een misdrijf onherroepelijk veroordeeld zijn tot een vrijheidsbenemende of vrijheidsbeperkende straf of maatregel die ook ten uitvoer is gelegd. Het gaat bij deze maatregel om het beveiligen van de maatschappij, het tegengaan van recidive én het doorbreken van de verslavings- of andere problematiek. De maatregel is gericht op 40 Kamerstukken II 2005-06, 30 250, nr: 4-5. 41 Kamerstukken II 2007-07, 29 452, nr: 55. 42 Kamerstukken II 2003-04, 28 980 en Stb. 2004, 351. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 53 zowel de verslaafde veelplegers als, anders dan bij de eerdere SOV43, op de niet verslaafde veelplegers, vrouwen en justitiabelen met een psy chiatrische problematiek. De eerdere maatregel tot plaatsing van aan harddrugs verslaafden in een inrichting voor de opvang daarvan (SOV) is als een module opgenomen in de ISD (Biesma, 2006). Elektronisch toezicht De rechter kan in bepaalde gevallen de verdachte veroordelen tot een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf met als bijzondere voorwaarde: elektronisch toezicht. Elektronisch toezicht vormt een zodanige verzwaring van de taakstraf dat een onvoorwaardelijke gevangenisstraf achterwege kan blijven. Deze toepassing is vastgelegd in ‘de Aanwijzing Elektronisch Toezicht (ET)’ voor het OM (Stcrt. 1999, 114 en de wijziging in Stcrt. 2003, 122). Verder kunnen gedetineerden de laatste fase van hun gevangenisstraf thuis onder elektronisch toezicht doorbrengen als onderdeel van een penitentiair programma. Afhankelijk van de totale duur van de gevangenisstraf kunnen gedetineerden de laatste fase (vier weken tot een jaar) van hun gevangenisstraf aan zo’n persoonlijk programma deelnemen (artikel 4 Pbw). 2.3.2 Minderjarigen Minderjarig in het strafrecht zijn degenen die ten tijde van het begaan van een strafbaar feit ten minste twaalf jaar en nog geen achttien waren (artikel 77a Sr). Voor hen is een aantal bijzondere bepalingen in het Wetboek van Strafrecht en in het Wetboek van Strafvordering opgenomen (artikel 77a t/m 77gg Sr, artikel 486-505 Sv). Jeugdigen onder de twaalf jaar kunnen niet worden vervolgd en niet worden gestraft (artikel 486 Sv). Tegen hen kan wel worden opgetreden met behulp van dwangmiddelen zoals het ophouden voor verhoor en onderzoek aan lichaam en kleding, doorzoeking en inbeslagneming (artikel 487 Sv). De toepassing van de dwangmiddelen is alleen bedoeld om het gedrag te beëindigen en eventueel wat wederrechtelijk is verkregen bij de jeugdige weg te halen. De rechter kan, als de dader ten tijde van het begaan van een strafbaar feit 16 of 17 jaar is, het strafrecht voor meerderjarigen toepassen indien hij daartoe grond vindt in de ernst van het begane feit, de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het feit is begaan. Anderzijds heeft de rechter de mogelijkheid om, indien de dader ten tijde van het begaan van een strafbaar feit tussen de 18 en 21 is, de bijzondere bepalingen voor jeugdigen toe te passen (artikel 77b en 77c Sr). 43 De Wet strafrechtelijke opvang verslaafden (SOV) trad op 1 april 2001 in werking (Stb. 2001, 28) en introdu ceerde een nieuwe voorziening voor de strafrechtelijke opvang van justitiabele verslaafden in een speciale penitentiaire inrichting. 54 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het jeugdstrafrecht is in 1995 ingrijpend gewijzigd. De straffen ‘tuchtschool’ en ‘arrest’ zijn vervangen door ‘jeugddetentie’, en de strafrechtelijke maatregelen ‘plaatsing in een inrichting voor buitengewone behandeling’ en ‘jeugd-tbr’ zijn vervangen door de maatregel plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ). Ons land kent twee soorten justitiële jeugdinrichtingen: opvangingrichtingen en behandelinrichtingen. De opvanginrichtingen zijn bedoeld voor de tenuitvoerlegging van een jeugddetentie en voor het ondergaan van voorlopige hechtenis. Ook kunnen jeugdigen die zijn veroordeeld tot een PIJ-maatregel tijdelijk in een opvanginrichting verblijven in afwachting van een plaats in een behandelinrichting. Een behandelinrichting is bestemd voor de opvoeding, verzorging en/of behandeling van jeugdigen aan wie een maatregel is opgelegd. Dat kan een via het strafrecht opgelegde PIJ-maatregel zijn, of een civielrechtelijke ondertoezichtstelling of voogdijmaatregel. Met de wijziging van het jeugdstrafrecht in 1995 hebben zowel de Halt- afdoening als de taakstraffen een wettelijke grondslag gekregen (artikel 77e en 77h Sr). De Halt-afdoening is een (voorwaardelijke) sepotbevoegdheid van de politie, onder verantwoordelijkheid van het OM. Hoewel deze afdoening dus niet door de rechter geschiedt, wordt zij hier voor de volledigheid toch besproken. Halt Halt (Het ALTernatief)44 heeft tot doel jeugdigen, tussen de 12 en 18 jaar, die voor de eerste keer met politie of justitie in aanraking komen (first offenders), de mogelijkheid te bieden tot het verrichten van herstelwerkzaamheden voor de benadeelde of ten algemenen nutte. Het eerste Halt- bureau ging in 1981 van start. Op dit moment bestaat de sector uit een landelijk dekkend netwerk van 18 regionale bureaus en het landelijke bureau Halt Nederland. De sector wordt gefinancierd door gemeenten en de Minister van Justitie. De voorwaarden voor een verwijzing naar een Halt-bureau zijn dat het moet gaan om een bekennende verdachte, een first offender (wel mag de verdachte eenmaal eerder bij Halt zijn geweest) en die instemt met de verwijzing. De feiten die door middel van Halt kunnen worden afgedaan, zijn omschreven in een AmvB, het Besluit aanwijzing HALT-feiten en betreffen vernielingen, kleine vormen van brandstichting (met geringe schade), diefstal/verduistering zonder inbraak en aansluitend hierop heling tot een maximaal ontvreemd bedrag of waarde van het goed, het verwisselen van prijskaartjes (ontvreemding), baldadigheid, en het afsteken van vuurwerk op niet-toegestane tijden en plaatsen en zwartrijden.45 In algemene termen zijn de jeugdigen bij wie sprake is van zeer ernstige achterliggende problematiek, jeugdigen die recidiveren binnen een jaar 44 Zie voor een evaluatie van Halt: Ferwerda, 2006. 45 Besluit aanwijzing Halt-feiten, 25-1-1995. Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 55 na de eerste Halt-afdoening en jeugdigen onder twaalf jaar van deelname uitgesloten. Voor de laatste groep is sinds 2001 de Stop-reactie landelijk ingevoerd. Dit is een preventieve en pedagogische handreiking voor twaalfminners die een Halt-waardig delict hebben begaan. Halt-afdoeningen en Stop-reacties worden, onder de verantwoordelijkheid van het OM, door de regionale Halt-bureaus uitgevoerd. Een Halt-afdoening wordt niet voorafgegaan door een uitspraak van de (kinder)rechter en is daarom formeel juridisch gezien geen sanctie. De betrokken jeugdigen kunnen op deze manier een strafblad voorkomen. Hoofdstraffen De rechter kan de minderjarige drie hoofdstraffen opleggen: jeugddetentie, geldboete en taakstraf. Jeugddetentie De jeugddetentie kan alleen voor misdrijven worden opgelegd. Minderjarigen die veroordeeld zijn tot een vrijheidsstraf (ook de preventief gehechte minderjarigen) verblijven in een opvanginrichting. Opvanginrichtingen zijn gesloten inrichtingen. De straf kan aan 12tot 16-jarigen voor maximaal één jaar worden opgelegd. Aan de 16- en 17-jarigen maximaal voor twee jaar. Geldboete Het bedrag van de geldboete voor jeugdigen is ten minste € 3 en ten hoogste € 3.350. De tijd die de jeugdige heeft doorgebracht in voorlopige hechtenis wordt hiervan afgetrokken (artikel 77l lid 6 jo 27 Sr). Taakstraf Taakstraffen worden sinds 1983 aan minderjarigen opgelegd en kunnen worden toegepast bij alle mogelijke delicten. In het jeugdstrafrecht wordt onder taakstraffen verstaan: (1) deelname aan een werkproject voor het verrichten van onbetaalde arbeid of het verrichten van arbeid tot herstel van de door het strafbare feit aangerichte schade, (2) het volgen van een leerproject, of (3) deelname aan een combinatieproject waarin beide elementen aanwezig zijn. De taakstraf kan aan de minderjarige worden opgelegd door de ovj (het officiersmodel) of door de rechter (het rechtersmodel). De werkstraf kan door de rechter voor jeugdigen voor maximaal 200 uur worden opgelegd. De ovj mag maximaal 40 uur werkstraf aanbieden. De taakstraf komt sinds 2001 niet meer in de plaats van jeugddetentie of een geldboete maar is een zelfstandige hoofdstraf. Het OM meldt de opgelegde taakstraf aan bij de Raad voor de Kinderbescherming, die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de taakstraffen. 56 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijkomende straffen De bijkomende straffen die de rechter de minderjarige kan opleggen, zijn de verbeurdverklaring en ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen. Maatregelen De belangrijkste strafrechtelijke maatregel die de rechter kan opleggen is plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (de PIJ-maatregel). De jongeren die zijn veroordeeld tot deze strafrechtelijke maatregel verblijven in een behandelinrichting. De maatregel is gericht op heropvoeding en behandeling. Er zijn open en gesloten behandelinrichtingen. De maatregel is mogelijk voor delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid dit vereist (recidivegevaar) en de maatregel in het belang is van een zo gunstig mogelijke verdere ontwikkeling van de jeugdige verdachte. Twee gedragsdeskundigen moeten vaststellen dat reeds tijdens het begaan van het feit sprake was van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis. De maximale duur is zes jaar. Voor andere, niet in hun ontwikkeling gestoorde jongeren, is de duur maximaal vier jaar. Wordt de jeugdige niet wegens een geweldsdelict veroordeeld, dan is de maximale duur twee jaar. Overige maatregelen voor jongeren kunnen zijn: onttrekking aan het verkeer, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en schadevergoeding. Evenals in het volwassenenstrafrecht kunnen rechters bij minderjarigen (hoofd)straffen combineren. De volgende combinaties van straffen, maatregelen en bijkomende straffen zijn voor jeugdigen mogelijk: – geldboete en (deels) voorwaardelijke jeugddetentie; – geldboete en voorwaardelijke PIJ; – geldboete en taakstraf; – taakstraf en (voorwaardelijke) jeugddetentie, waarvan het voorwaardelijk deel niet groter is dan drie maanden; – jeugddetentie en (voorwaardelijke) PIJ. De jeugddetentie, de geldboete en de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen kunnen ook door de rechter geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk worden opgelegd. Bij een voorwaardelijke straf stelt de rechter een proeftijd vast van ten hoogste twee jaren. Naast de algemene voorwaarde dat de jeugdige zich voor het einde van de proeftijd niet schuldig maakt aan een strafbaar feit kan de rechter ook een bijzondere voorwaarde opleggen die betrekking heeft op het gedrag. Een taakstraf kan op dit moment niet voorwaardelijk worden opgelegd. Met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel gedragsbeïnvloeding jeugdigen zal dit wel mogelijk Het Nederlandse strafrechtsysteem – een beschrijving op hoofdlijnen 57 worden. Dit wetsvoorstel46 is momenteel in voorbereiding met als doel het verruimen van de mogelijkheden van gedragsbeïnvloeding van jeugdigen die een of meer strafbare feiten hebben gepleegd. Zo wordt onder meer voorgesteld alle combinaties van straffen mogelijk te maken en een nieuwe gedragsbeïnvloedende maatregel in het Wetboek van Strafrecht te introduceren. 46 Kamerstukken 2005- 07, 30332 3 Slachtoffers van criminaliteit H.W.J.M. Huys In dit hoofdstuk staat de aard, de omvang en de ontwikkeling in de tijd van de criminaliteit centraal, zoals die door de bevolking en door bedrijven wordt ervaren. Het gaat daarbij niet alleen om de objectieve criminaliteit in de vorm van slachtofferschap, maar ook om de subjectieve criminaliteit zoals onveiligheidsgevoelens en vermijdingsgedrag. Ook de gevolgen voor slachtoffers en de acties die door de bevolking of het bedrijfsleven worden ondernomen ter voorkoming van of als gevolg van criminaliteit, zoals preventiemaatregelen en het beroep op slachtofferhulp, komen hierbij aan de orde. Hoe vaak burgers, bedrijven en instellingen slachtoffer worden van veelvoorkomende criminaliteit1 kan worden vastgesteld via enquêtes. Zulke enquêtes kunnen tevens inzicht verschaffen in de mate waarin hiervan al dan niet aangifte wordt gedaan. Lang niet alle criminaliteit komt namelijk (om wat voor reden dan ook) ter kennis van de politie (zie ook hoofdstuk 4). Behalve informatie over het al dan niet slachtoffer worden, kunnen deze enquêtes ook inzicht geven in verschillen in de frequentie waarmee bevolkingsgroepen of bedrijfstakken slachtoffer worden. Doordat personen of bedrijven slachtoffer kunnen worden van verschillende soorten delicten of meermalen slachtoffer van eenzelfde delict, is het aantal ondervonden delicten over het algemeen groter dan het aantal slachtoffers. Verder kunnen deze enquêtes ook een beeld geven van de gevolgen voor de slachtoffers, van preventiemaatregelen en onveiligheidsgevoelens. Ook andere aspecten die te maken hebben met subjectieve en objectieve criminaliteit, zoals overlast en andere buurtproblemen, of de houding van burgers ten opzichte van de politie, komen in dergelijke enquêtes aan de orde. Bovendien zijn door koppeling met andere gegevens, zoals uit registraties, nog nadere analyses mogelijk. Deze aspecten vallen (vooralsnog) buiten het kader van deze publicatie. (Slachtoffer)enquêtes vormen daarmee, naast de geregistreerde gegevens hierover, een belangrijke en onafhankelijke databron, die in het algemeen niet alleen een beter beeld geven over aard en omvang van (veelvoorkomende) criminaliteit. Zij bieden ook mogelijkheden om verklaringen te toetsen ten einde inzicht te krijgen in de gevolgen en in de effectiviteit van maatregelen ter vergroting van de veiligheid.2 Slachtofferenquêtes onder personen In Nederland worden slachtofferenquêtes al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw regelmatig uitgevoerd. De eerste enquête op dit terrein werd in 1973 gehouden (Fiselier, 1974). In de jaren zeventig voerde het 1 Hieronder worden veelal delicten zoals inbraak, fietsdiefstal, autodiefstal, zakkenrollerij, vandalisme, mishandeling en bedreiging begrepen (zie ook bijlage 2). Het zijn vooral delicten die door hun aard en omvang veel overlast voor een groot deel van de bevolking veroorzaken. 2 Vergelijk Wittebrood (2006). 60 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het Ministerie van Justitie periodieke enquêtes uit (Van Dijk en Steinmetz, 1980); vanaf 1980 werden door het CBS, deels in samenwerking met het WODC, periodieke slachtofferenquêtes gehouden op landelijk niveau. Naast de landelijke WODC- en CBS-enquêtes zijn door tal van gemeenten en politiekorpsen op eigen initiatief bevolkingsonderzoeken verricht met aandacht voor slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens. Vanwege de onvergelijkbaarheid van deze diverse onderzoeken hebben de ministeries van BZK en Justitie eind jaren tachtig van de vorige eeuw besloten tot de ontwikkeling van een gestandaardiseerd bevolkingsonderzoek op kleinere dan landelijke schaal. Deze Politiemonitor Bevolking (PMB) werd in het najaar van 1990 voor het eerst op beperkte schaal uitgevoerd; de eerste grootschalige uitvoering vond plaats in 1993. De nadruk ligt in de PMB op vergelijkbare informatie op regionaal niveau, vooral per politieregio. Omdat het naast elkaar bestaan van verschillende meetinstrumenten op het terrein van veiligheid niet wenselijk werd geacht, heeft het kabinet- Balkenende II in 2004 besloten tot de ontwikkeling van één veiligheidsmonitor, die in de plaats komt van voordien afzonderlijke onderzoeken op het terrein van veiligheid. Het gaat hierbij om de module Recht in het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) van het CBS, de PMB, en om relevante delen uit de Enquête Leefbaarheid en Veiligheid (L&V)3. Hiermee wordt niet alleen voorzien in de behoefte aan beleidsinformatie op landelijk en regionaal niveau (politieregio’s en clusters waarnaar deze regio’s zijn ingedeeld), maar wordt ook efficiencywinst behaald en ontstaan meer mogelijkheden tot nadere analyses. De beide eerdergenoemde ministeries en het CBS hebben daartoe een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Deze nieuwe Veiligheidsmonitor Rijk (VMR), waarin relevante onderdelen uit de genoemde onderzoeken zijn geïntegreerd, is begin 2006 voor het eerst volledig uitgevoerd, na een beperkte uitvoering in 2005. De VMR is daarmee vanaf 2006 in Nederland de belangrijkste jaarlijks terugkerende enquête onder de bevolking over de ontwikkeling van de veiligheid en het veiligheidsgevoel van de burgers. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het CBS; de ministeries van BZK en van Justitie zijn medeopdrachtgevers. De resultaten van de VMR vormen een nieuwe reeks en zijn niet zonder meer vergelijkbaar met die van de voorgaande onderzoeken. 4 De POLS-module Recht werd in 2004 voor het laatst uitgevoerd, de PMB begin 2005. Behalve periodiek en/of continu landelijk en regionaal onderzoek wordt ook regelmatig internationaal onderzoek gehouden naar (slachtofferschap 3 De Enquête Leefbaarheid en Veiligheid is sinds 1996 periodiek in opdracht van het Ministerie van BZK in de G30-gemeenten uitgevoerd in het kader van het Grotestedenbeleid. Veel van de vragen in de L&V zijn overgenomen of afgeleid uit de PMB en/of de ERV. 4 Vanaf 2008 gaat de VMR deel uitmaken van de integrale Veiligheidsmonitor. Deze integrale Veiligheidsmonitor wordt landelijk, regionaal en lokaal uitgevoerd en biedt een solide en gezamenlijke basis voor een (geïntegreerde) veiligheids- en leefbaarheidsaanpak op verschillende bestuurlijke niveaus. Slachtoffers van criminaliteit 61 van) veelvoorkomende criminaliteit onder personen. Zo wordt sinds 1989 om de drie à vier jaar een slachtofferenquête uitgevoerd in diverse landen in en buiten Europa (de International Crime Victims Survey – ICVS). De laatste uitvoering was in 20055 (zie bijlage 2 voor meer details). Slachtofferenquêtes onder bedrijven en instellingen Uit verschillende onderzoeken blijkt dat veel bedrijven, (semi-)overheidsinstanties en andere instellingen te maken hebben met criminaliteit. Deze criminaliteit kan eveneens via enquêtes onder bedrijven en instellingen in kaart worden gebracht. Dergelijk onderzoek bleef voorheen vaak beperkt tot bepaalde branches of tot vaak voorkomende delicten zoals winkeldiefstal. Systematisch onderzoek naar slachtoffers bij bedrijven en instellingen kent echter meer en andere beperkingen dan vergelijkbaar onderzoek onder burgers. Alleen al de grote diversiteit van bedrijven in aard, grootte, exploitatie en eigendomsverhoudingen maakt zulke vergelijkingen lastig. Zelfs binnen eenzelfde branche, zoals de detailhandel, kunnen grote verschillen voorkomen. Hetzelfde geldt voor de – deels daarmee samenhangende – verscheidenheid van delictsoorten waarmee bedrijven en instellingen kunnen worden geconfronteerd. Ook is de huishouding van bedrijven vaak niet optimaal ingesteld op het verzamelen van zulke gegevens. Bepaalde vormen van criminaliteit zoals fraude en diefstal door personeel liggen bij sommige bedrijven of instellingen uiteraard heel gevoelig. Voor de bedrijven zelf zijn de materiële en financiële schade vaak belangrijker dan de strafrechtelijke implicaties. Dat pas in 1989 voor het eerst een grootschalige enquête onder (commerciële) bedrijven werd uitgevoerd, is dan ook niet zo verwonderlijk. De belangrijkste huidige systematische databron over slachtofferschap van criminaliteit onder het bedrijfsleven als geheel is de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB). De oorsprong hiervan gaat terug tot eind jaren negentig van de vorige eeuw. Op initiatief van de ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werd in 1999 een pilot-onderzoek gedaan binnen drie sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven. Het hierin ontwikkelde onderzoeksinstrumentarium is in 2002 onder de naam Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI) ingezet om de criminaliteits- en veiligheidssituatie voor het gehele Nederlandse bedrijfsleven te onderzoeken. Vanwege de grote spreiding in de meting van het aantal delicten is in 2004 besloten tot een verzevenvoudiging van de steekproefomvang, waardoor nauwkeuriger schattingen mogelijk werden. De MCB, zo genoemd om dat vanaf 2004 alleen nog bedrijven en geen instellingen in het onderzoek zijn opgenomen, is in de daarop volgende jaren gestandaardiseerd tot een jaarlijks grootschalig en systematisch onderzoek over criminaliteitsaspecten onder het bedrijfsleven. Over de resultaten voor de deelnemende EU-landen is een afzonderlijke rapportage verschenen (EU-ICS). 62 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De MCB heeft als primair doel inzicht te geven in het slachtofferschap van Nederlandse bedrijven en de maatregelen die zij nemen om de criminaliteit terug te dringen. Dit gebeurt mede in het kader van de voortgangsrapportage naar aanleiding van het veiligheidsprogramma ‘Naar een veiliger samenleving’ van het kabinet-Balkenende II. De onderzochte sectoren zijn de bouw, detailhandel, horeca, transport en zakelijke dienstverlening. Vragen over slachtofferschap hebben vooral betrekking op inbraak, diefstal, vernieling en geweld, naast een categorie overige vormen. De belangrijkste beleidsindicatoren zijn diefstal bij de detailhandel en geweld bij het bedrijfsleven. De meting in 2004 diende als nulmeting6 (voor meer details zie bijlage 2). 3.1 Burgers als slachtoffer In deze publicatie komen gegevens over slachtofferschap vanaf 1980 aan de orde. Voor informatie over eerdere jaren (in 1973 is begonnen met het systematisch verzamelen van periodieke slachtoffergegevens door middel van enquêtes) wordt verwezen naar eerdere edities. Omdat de gegevens tot voor kort afkomstig waren uit verschillende bronnen en daardoor onderling moeilijk vergelijkbaar zijn7 (zie ook bijlage 2) kan alleen in grote lijnen iets worden gezegd over ontwikkelingen in de loop van enkele decennia. De hiernavolgende weergave moet daarom met enig voorbehoud worden bezien. Uit de enquêtes blijkt dat slachtofferschap van delicten onder burgers vooral sterk is gestegen in de eerste helft van de jaren tachtig. Volgens de Enquête Slachtoffers Misdrijven (ESM; 1980-1992) nam dit aandeel als geheel toe van 33% in 1980 tot 36% in 1984. Vooral het aandeel meervoudige slachtoffers (dat wil zeggen van meer dan één delictsoort) is daarbij toen gestegen. In de tweede helft van de jaren tachtig zet een lichte daling in, tot in het begin van de jaren negentig (zie figuur 3.1). Volgens de Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (ERV; 1992-1996) en de POLS-module Recht (1997-2004) werd in de periode 1992-2004 jaarlijks rond een kwart van alle inwoners van 15 jaar en ouder slachtoffer van een of meer delicten (zie figuur 3.1)8. In deze periode is het percentage slachtoffers niet wezenlijk veranderd, al ligt dit in 1996 lager en in 2002 hoger dan in de overige jaren. Ook het aandeel meervoudige slachtoffers is in die periode – afgezien van het reeds vermelde dal in 1996 en een piek in 2002 – vrijwel gelijk gebleven. Na 2002 lijkt sprake van een lichte daling. 6 Omdat de MBI 2002 een breder perspectief had, met een beperkter aantal berichtgevers, kunnen de resultaten voor het totaal niet zonder meer worden vergeleken met de MCB-gegevens van latere jaren. Wel kunnen bepaalde gegevens per sector (bijvoorbeeld het percentage bedrijven dat in aanraking komt met een bepaald delict) worden vergeleken. 7 Afgezien van verschillen in aantal, aard en definitie van de onderzochte delicten zijn slachtofferpercentages van alle delicten samen alleen bekend uit de CBS-enquêtes over de jaren 1980-1992 en 1992-2004 (respectievelijk ESM en ERV/ POLS) en uit de VMR. Gegevens over combinaties van afzonderlijke delicten (geweldsdelicten, vermogensdelicten en vandalismedelicten) zijn voor de CBS-enquêtes vanaf 1992 beschikbaar. 8 De PMB kent geen onderscheid in enkel- en meervoudig slachtofferschap; in de Veiligheidsmonitor Rijk is dit onderscheid niet meegenomen. Slachtoffers van criminaliteit 63 Volgens de PMB (1993-2005) lag het totale slachtofferpercentage in de onderzochte periode veel hoger, namelijk tussen 53% in 1995 en 44% in 2005. Dit percentage vertoont al vanaf het midden van de jaren negentig een duidelijke daling, met – net als in de CBS-cijfers – een lichte piek rond 2002. De internationale/Europese slachtofferenquête (ICVS/EU-ICS; 1989-2005)9 laat tussen 1989 en 2005 een duidelijke kromlijnige trend zien, met een piek rond 1996. Daarna is dit weer gedaald tot het niveau van 1989 of zelfs lager (zie ook hoofdstuk 9). Volgens de recente VMR-cijfers over de jaren 2005-2007 zet de dalende trend zich voort. In 2005 werd bijna 29% slachtoffer van een of meer vormen van veelvoorkomende criminaliteit; in 2007 was dit gedaald tot 25,8. Figuur 3.1 Slachtofferschap onder burgers van 15 jaar en ouder, 1980-2007 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 Totaal ESM Meervoudig ESM Enkelvoudig ERV/POLS Totaal ERV/POLS Enkelvoudig ESM Totaal PMB Totaal VMR Meervoudig ERV/POLS Enkelvoudig: eenmaal of vaker slachtoffer van één delictsoort. Meervoudig slachtofferschap: eenmaal of vaker slachtoffer van meer delictsoorten. Voor de corresponderende cijfers zie tabellen 3.1 t/m 3.4 in bijlage 4. Bron: CBS De hier vermelde cijfers zijn gebaseerd op de rapportage voor de EU-landen (EU-ICS). 64 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Slachtofferschap naar delictsoort Volgens de VMR 2007 werd in totaal 25,8% slachtoffer van één of meer delicten. Dat komt overeen met ruim 3,4 miljoen slachtoffers (personen). Ruim 12% van de bevolking had te maken met vermogensdelicten, zoals inbraak, fietsdiefstal en zakkenrollerij. Het gaat daarbij om zo’n 1,6 miljoen slachtoffers. Bijna 12% gaf aan slachtoffer te zijn geworden van vandalismedelicten (diefstal vanaf/beschadiging aan de auto en overige vernielingen). In totaal werden rond 1,5 miljoen slachtoffers hiermee geconfronteerd. Iets meer dan 5% (rond 700.000 personen) werd in 2007 slachtoffer van een of meer geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling, bedreiging). Van de afzonderlijke delicten veroorzaakt autovandalisme de meeste slachtoffers (in 2007 rond 8% van alle inwoners van 18 jaar en ouder). Ook worden relatief veel inwoners slachtoffer van andere vernielingen dan aan de auto, van fietsdiefstal (elk bijna 5%), van bedreiging en van overige diefstal: beide ruim 3% (zie figuur 3.2). Figuur 3.2 Slachtofferschap naar delictsoort, 2007 Beschadiging/diefstal vanaf auto (18+) Fietsdiefstal Overige vernielingen Bedreiging Overige vernielingen (poging tot) Inbraak Diefstal uit auto (18+) Mishandeling Zakkenrollerij Doorrijden na aanrijding Seksuele delicten Autodiefstal (18+) % 024 6810 Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.4 in bijlage 4. Bron: CBS Geweldsdelicten Volgens de ESM nam in de periode 1980-1984 het percentage slachtoffers van bedreigingen binnenshuis en van handtastelijkheden buitenshuis Slachtoffers van criminaliteit 65 toe.10 Na een lichte daling bleven deze percentages tussen 1988 en 1992 vrijwel gelijk. Het slachtofferpercentage van bedreiging buitenshuis en van seksuele handtastelijkheden binnenshuis is in de periode tussen 1980 tot 1992, afgezien van enkele uitschieters in 1984 en 1986 bij bedreigingen buitenshuis, niet wezenlijk veranderd. De herziene CBS-enquêtes (ERV vanaf 1992, POLS vanaf 1997) laten tussen 1992 en 1995 een relatief stabiel percentage slachtoffers van geweldsdelicten als geheel zien. In 1996 was dit aandeel (en vooral van bedreiging) het laagste over de periode 1992-2004. Daarna is dit aandeel, met een onderbreking in 2000, licht gestegen tot rond 6% in 2002. In de jaren daarna volgde een lichte daling en stabilisatie. Volgens de PMB is het percentage slachtoffers van geweldsdelicten als geheel – vooral van bedreiging – tussen 1992 en 2001 gestegen, maar daarna weer licht gedaald. Het percentage gewelddadige portemonneediefstallen is volgens de PMB sinds 1992 ongeveer gelijk gebleven. De slachtofferpercentages voor geweldsdelicten (beroving11, seksuele delicten (alleen vrouwen) en mishandeling/bedreiging) volgens de EU-ICS laten over de periode 1989-2005 een piek zien rond het midden van de jaren negentig. (zie ook hoofdstuk 9). De recente cijfers op basis van de VMR laten een stabilisatie zien rond 5 à 6%. Van de onderscheiden geweldsdelicten komt bedreiging in alle jaren en volgens alle enquêtes het meest voor, gevolgd door mishandeling. Seksuele delicten (en portemonneediefstal met geweld volgens de PMB) komen minder voor. Vermogensdelicten Het percentage slachtoffers van vermogensdelicten als geheel blijft volgens de CBS-enquêtes vanaf 1992 tot 1995 vrijwel op hetzelfde niveau. Daarna volgt een voortdurende en geleidelijke lichte daling, die na de eeuwwisseling en een opleving in 2002 is afgevlakt.12 Ook de gegevens uit de VMR laten in de jaren 2005 t/m 2007 een daling zien. Niet alle afzonderlijke soorten vermogensdelicten vertonen echter hetzelfde patroon. Het percentage slachtoffers van inbraak (inclusief poging daartoe) is volgens de CBS-enquêtes tot in het midden van de jaren negen 10 In de CBS-enquêtes van 1980 tot en met 1992 zijn geen gegevens beschikbaar over slachtofferschap van geweldsdelicten als totaal, maar alleen over vier onderscheiden delictsvormen ‘bedreiging binnen’, ‘bedreiging buiten’, ‘handtastelijkheden binnen’ en ‘handtastelijkheden buiten’. Na 1992 zijn drie afzonderlijke delicten onderscheiden, namelijk seksuele delicten, bedreiging en mishandeling. Samen vormen zij de delictsgroep geweldsdelicten. 11 Bij de EU-ICS en de PMB wordt diefstal met geweld tot de geweldsdelicten gerekend. In de CBS- enquêtes (ESM, ERV en POLS) werd geen onderscheid gemaakt tussen diefstaldelicten met en zonder geweld, maar werd per voorval doorgevraagd of daarbij iets is gestolen (geweldsdelicten) en of geweld is gebruikt (bij diefstallen). Diefstal met eventueel geweld werd daarin tot de vermogensdelicten gerekend, en geweld met mogelijke diefstal tot de geweldsdelicten. Omdat de VMR-delictsindeling meer aansluit bij de CBS-enquêtes dan bij de PMB wordt diefstal met geweld ook bij de VMR tot de vermogensdelicten gerekend. 12 Voor de PMB zijn geen gegevens beschikbaar over vermogensdelicten totaal. 66 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 tig voortdurend gestegen en na 1995 weer gedaald. De PMB-cijfers wijzen eveneens op een piek rond 1995 en een daling sindsdien. Hetzelfde geldt voor de EU-ICS-data. De VMR-cijfers wijzen op een afvlakking na 2005. Het percentage slachtoffers van fietsdiefstal is volgens de CBS-enquêtes na een stijging tot in het midden van de jaren tachtig tot 2004 niet wezenlijk veranderd. De PMB daarentegen signaleert een voortdurende daling na 1995, met een lichte onderbreking rond 2002. Ook de EU-ICS toont een constante daling na 1992. Volgens de VMR is er in de jaren 2005 t/m 2007 sprake van een (lichte) daling. Diefstal uit de auto vertoont volgens de CBS-slachtofferenquêtes een toename in het begin van de jaren tachtig. Volgens alle slachtoffer- enquêtes is er in het begin van de jaren negentig een piek in het percentage slachtoffers.13 Dit daalt volgens de CBS-enquêtes daarna tot rond de eeuwwisseling, en vertoont daarna weer een stijging tot in 2002 en 2003. De PMB constateert in 2002 een onderbreking van een sinds 1995 dalende trend. Ook volgens de EU-ICS is dit tegen het einde van het decennium duidelijk lager, waarna een stabilisatie volgt. Vanaf 2005 lijkt ook volgens de VMR sprake van een zekere stabilisatie. Zakkenrollerij (diefstal van portemonnee, met of zonder geweld) laat volgens de CBS-enquêtes na een piek in 1984 een stabilisatie zien in de tweede helft van de jaren tachtig. Vanaf 1990 laten alle enquêtes (opnieuw) een stijging zien tot in het midden van de jaren negentig. Daarna blijft dit volgens de CBS-enquêtes enkele jaren stabiel op een lager niveau en neemt na 2002 weer af. Volgens de PMB is het percentage slachtoffers van zakkenrollerij (alleen zonder geweld; zie boven) na de piek in 1995 vrijwel voortdurend gedaald, met een onderbreking in 2002. Ook de EU-ICS vertoont een stijging tussen 1989 en 1996, gevolgd door een daling tot 2005. Volgens de VMR blijft het slachtofferpercentage voor zakkenrollerij, met of zonder geweld, in de jaren 2005-2007 vrijwel stabiel. In het percentage slachtoffers van autodiefstal kan volgens de CBS- enquêtes en de VMR over de gehele onderzochte periode (1980- 2007) geen duidelijke toe- of afname worden onderkend. Ook de EU-ICSgegevens over autodiefstal laten geen duidelijke conclusie toe. De PMB vertoont over de periode 1993-2005 een lichte afname. Ook in het percentage slachtoffers van bromfietsdiefstal is volgens de CBS-enquêtes (tot 1992; geen latere cijfers beschikbaar) en de EU-ICS geen duidelijke trend zichtbaar. Het gaat daarbij overigens steeds om kleine absolute aantallen. Andere, niet nader genoemde diefstallen vertonen volgens de CBS-enquêtes na een piek in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw een daling tot eind jaren tachtig. Daarna volgt een schommelend patroon, met een licht dalende trend. Volgens de PMB wordt een piek van begin 13 Voor de EU-ICS geldt dit voor diefstal uit de auto in combinatie met diefstal vanaf de auto. Slachtoffers van criminaliteit 67 jaren negentig gevolgd door een dalende trend tot rond 2003. Ook de EUICS vertoont voor de meeste vormen van diefstal een piek in het midden van de jaren negentig en een daling sindsdien. De VMR laat over de jaren 2005-2007 een daling zien. Vandalisme Slachtofferschap van vandalisme als geheel is volgens de CBS-enquêtes vanaf het midden van de jaren negentig met enkele schommelingen gestegen tot een piek in 2002. Daarna lijkt een dalende trend in te zetten. (De PMB en de EU-ICS hebben geen totaalcijfer voor vandalisme.) Blijkens de VMR gaat deze daling vanaf 2005 verder. Het percentage slachtoffers van autovandalisme (beschadiging en diefstal vanaf auto) is in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw volgens de CBS-enquêtes relatief hoger dan in de tweede helft van dat decennium. Vanaf begin jaren negentig neemt dit aandeel, met een lichte onderbreking, weer toe tot in 2002. Daarna volgt een zekere stabilisatie. Volgens de PMB is er na 1995, met een onderbreking tussen 1999 en 2002, een geleidelijke en substantiële afname van autovandalisme. De ICVS signaleert over de periode 1989-2000 geen duidelijke trend in het slachtofferpercentage voor autovandalisme.14 De VMR laat na 2005 geen duidelijke ontwikkeling zien. De ‘overige vernielingen’ laten volgens de CBS-enquêtes vanaf begin jaren tachtig tot 1990 een dalend slachtofferpercentage zien. Met een onderbreking in het midden van de jaren negentig volgt daarna een stijging tot rond de eeuwwisseling. De PMB-cijfers vertonen een geleidelijk stijgend en dalend patroon, met pieken in 1997 en 2002, en dalen in 1993, 1999 en 2005. Uit de VMR blijkt vanaf 2005 een zekere stabilisatie in het slachtofferpercentage van overige vernielingen. Andere vormen van criminaliteit In de ICVS zijn ook vragen opgenomen over andere vormen van criminaliteit, die (nog) niet regulier in de landelijke slachtofferenquêtes zijn opgenomen. Het gaat hier om slachtofferschap van fraude, corruptie, en, vanaf 2005, discriminatie (‘hate crimes’) en confrontatie met druggebruik.15 Volgens deze bron had rond één op de tien Nederlanders in 2005 te maken met drugscriminaliteit. Verder had 7% te maken met een of andere vorm van fraude, meer dan in voorgaande jaren. In 2000 was dit met 4,4% het laagste over de onderzochte periode. Rond 4% was slachtoffer van discriminatie (gegevens over eerdere jaren ontbreken). Corruptie komt in Nederland met minder dan 0,5% slachtoffers vrijwel niet voor, en zo al, dan steeds minder. 14 Uit de EU-ICS zijn geen gegevens over autovandalisme beschikbaar. 15 Merk op dat de ICVS (en de daarvan afgeleide EU-ICS-gegevens) betrekking hebben op een internationaal vergelijkend onderzoek, waarbij bepaalde vormen van criminaliteit in andere landen meer relevant kunnen zijn dan (bijvoorbeeld) in Nederland. 68 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 0 5 10 15 20 Figuur 3.3 Slachtofferschap onder burgers van 15 jaar en ouder naar delictgroep, 1992-2007 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Geweldsdelicten ERV/POLS Geweldsdelicten VMR Vermogensdelicten ERV/POLS Vermogensdelicten VMR Vandalismedelicten ERV/POLS Vandalismedelicten VMR Door verschillen in onderzoeksopzet zijn de cijfers uit verschillende bronnen niet onderling vergelijkbaar. Voor de corresponderende cijfers zie tabellen 3.3 en 3.4 in bijlage 4. Bron: CBS Verschillen in slachtofferrisico Er zijn duidelijke verschillen in slachtofferschap tussen bevolkingsgroepen. 16 Leeftijd, geslacht, herkomst en huishoudinkomen van de persoon zijn kenmerken die samenhangen met slachtofferschap van criminaliteit. Ook de stedelijkheid, de sociaal-economische status, de etnische heterogeniteit en de verhuismobiliteit van iemands woonomgeving spelen een rol in de kans op slachtofferschap. Leeftijd en stedelijkheid spelen in vrijwel alle gevallen een rol, ook wanneer rekening wordt gehouden met de onderlinge samenhang tussen achtergrondkenmerken.17 Dit geldt zowel 16 De VMR biedt (veel) meer analysemogelijkheden dan diens voorgangers door de koppelingsmogelijkheden op microniveau met het Sociaal Statistisch Bestand (SSB) van het CBS en met andere beschikbare (registratie)gegevens. 17 De relatie van leeftijd en stedelijkheid blijkt uit verschillende onderzoeken (zie o.a. Wittebrood (2006); Huys (2007); Veiligheidsmonitor Rijk – Landelijke Rapportage (2007). De hierna volgende beschrijving is gebaseerd op de gegevens uit de VMR over 2006 en 2007. Slachtoffers van criminaliteit 69 voor slachtofferschap totaal als voor gewelds-, vermogens- en vandalismedelicten. Leeftijd en geslacht Leeftijd speelt een belangrijke rol: veel meer jongeren dan ouderen worden slachtoffer van veelvoorkomende criminaliteit (zie figuur 3.4). Binnen iedere leeftijdsgroep worden mannen iets vaker slachtoffer dan vrouwen. Burgerlijke staat Gehuwde personen en verweduwden zijn naar verhouding veel minder vaak slachtoffer dan personen die nooit gehuwd zijn geweest. Maar wanneer rekening wordt gehouden met leeftijd (nooit-gehuwden zijn grotendeels jongeren, die op zichzelf al vaker slachtoffer worden) en – in mindere mate – stedelijkheid (gescheiden personen wonen iets vaker in de stad, gehuwde juist minder vaak) blijken gescheiden en nooit-gehuwde personen een grotere kans te hebben om slachtoffer te worden dan gehuwden en verweduwden, vooral van gewelds- en vandalismedelicten. Voor vermogensdelicten verdwijnt het verschil naar burgerlijke staat na correctie voor leeftijd en stedelijkheid. Samenstelling huishouden De samenhang tussen type huishouden en slachtofferschap is in lijn met die tussen burgerlijke staat en slachtofferschap: eenpersoonshuishoudens en eenoudergezinnen zijn het vaakst slachtoffer van een delict, gehuwd of ongehuwd samenwonenden het minst. Herkomst Niet-westerse allochtonen worden vaker slachtoffer dan autochtonen. Maar na correctie voor leeftijd en stedelijkheid (onder de niet-westerse allochtonen komen veel jongeren voor en ze wonen vooral in stedelijke gebieden) blijken juist autochtonen een grotere kans te hebben om slachtoffer te worden dan niet-westerse allochtonen. Westerse allochtonen worden even vaak slachtoffer als autochtonen, ook na correctie voor leeftijd en stedelijkheid. Naar delictgroep blijken niet-westerse allochtonen relatief vaker dan autochtonen slachtoffer te worden van zowel gewelds- als vermogensdelicten, maar even vaak van vandalismedelicten. Gecorrigeerd voor leeftijd en stedelijkheid blijken zij echter minder vaak slachtoffer te worden van gewelds- en vandalismedelicten en even vaak van vermogensdelicten. Inkomen Personen uit de laagste 20%-inkomensgroep worden relatief vaak slachtoffer van een delict, ook na correctie voor leeftijd en stedelijkheid. Bij de hogere inkomensgroepen is er geen duidelijk verband tussen inkomensniveau en slachtofferschap. 70 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Naast het inkomensniveau hangt ook de inkomensbron van het huishouden samen met slachtofferschap. Zo zijn personen in huishoudens met een pensioen als belangrijkste bron veel minder vaak slachtoffer dan personen in huishoudens met een uitkering of inkomen uit arbeid. Dit heeft vooral te maken met hun hogere leeftijd. Na correctie voor leeftijd en stedelijkheid vertoont de inkomensbron dan ook nauwelijks een relatie met slachtofferschap. De relatie tussen inkomen en inkomensbron met slachtofferschap geldt vooral voor gewelds- en vermogensdelicten: personen uit de laagste inkomensgroep of met een uitkering worden hiervan vaker slachtoffer. Ook na correctie voor leeftijd en stedelijkheid blijft het verschil met hogere inkomensgroepen bestaan. Met slachtofferschap van vandalismedelicten blijkt geen verband te zijn. Opleiding Naast inkomen speelt ook opleiding een rol in de kans op slachtofferschap. Hoog opgeleiden worden in totaal vaker slachtoffer dan laag opgeleiden. Na correctie voor leeftijd en stedelijkheid blijft dit verband bestaan. Dit patroon geldt ook voor vermogens- en vandalismedelicten, maar niet voor geweldsdelicten. Stedelijkheid Slachtofferschap hangt ook duidelijk samen met de stedelijkheidsgraad van de woonbuurt. Inwoners van zeer sterk stedelijke gebieden worden vaker slachtoffer dan inwoners van niet stedelijke gebieden. Dit geldt voor zowel alle delicten samen als voor de afzonderlijke delictgroepen (gewelds-, vermogens- en vandalismedelicten). Ook de PMB laat een relatie zien tussen de mate van stedelijkheid en slachtofferschap van geweldsdelicten, voor zover de politieregio een indicatie vormt voor stedelijkheid. De regio Amsterdam-Amstelland vertoonde in 2004 voor vrijwel alle delictsoorten een hoog, zo niet het hoogste slachtofferpercentage. Ook de regio’s Utrecht, Noord-Holland- Noord, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Flevoland tellen relatief veel slachtoffers van persoonsgebonden en andere criminaliteit. Uit eerder onderzoek (POLS) blijkt dat veel vormen van criminaliteit zich afspelen in de directe omgeving van het slachtoffer: drie kwart van de voorvallen gebeurt binnen de eigen woongemeente, de helft zelfs binnen de eigen buurt of wijk. Flatbewoners en bewoners van huurwoningen zijn vaker slachtoffer, vooral van vermogensdelicten, dan bewoners van eengezinswoningen. Maar dit heeft vooral te maken met de kenmerken van de bewoners en van de woonomgeving (Kempkens en Wittebrood, 2002). Slachtoffers van criminaliteit 71 Figuur 3.4 Slachtofferschap (totaal) naar geslacht en leeftijd, 2007 % 0 10 20 30 40 50 15-17 18-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65-74 75 jaar Mannen Vrouwen jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar en ouder Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.5 in bijlage 4. Bron: CBS Herhaald slachtofferschap Uit de CBS-slachtofferenquêtes blijkt dat rond 20% jaarlijks slachtoffer wordt van één soort delict, ongeacht het aantal keren. Rond 5 à 6% wordt slachtoffer van meer dan één soort delict. Uit literatuuronderzoek en nadere analyses van de Politiemonitor 1997 (DPJR, 1996) blijkt dat herhaald slachtofferschap vaker voorkomt dan statistisch verwacht mag worden. Dit verschilt wel per type delict; bij geweldsdelicten (ook seksuele delicten) en inbraken komt dit bijvoorbeeld vaker voor dan bij autodelicten of bij beroving. Dit komt niet door die eerdere slachtofferervaringen op zichzelf, maar onderzoek wijst erop dat de groep die herhaald slachtoffer wordt, mede vanwege hun leefstijl en routineactiviteiten, meer kans maakt om slachtoffer te worden (‘victim proneness’; zie Wittebrood, 2006). Meervoudig slachtofferschap (slachtoffer van verschillende delict- soorten) komt, zoals blijkt uit de Politiemonitor, echter minder voor dan verwacht.18 Men is eerder (herhaald) slachtoffer van één delicttype dan 18 Overigens zijn de CBS-enquêtes, de PMB en de VMR niet optimaal ingesteld om herhaald slachtofferschap te meten, omdat geen rekening wordt gehouden met het vaak procesmatige karakter van (vooral) gewelddadige vormen van herhaald slachtofferschap. 72 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 van verschillende soorten delicten. Herhaald slachtofferschap hangt onder meer samen met kenmerken van de woonomgeving, zoals het percentage werklozen, laag opgeleiden en allochtonen in een wijk. Opmerkelijk is dat herhaald slachtofferschap vaker voorkomt in kleine dan in grote gemeenten. Slachtofferschap is vaak geconcentreerd in gebieden met veel criminaliteit. Binnen ‘onveilige’ wijken gaat het in werkelijkheid vaak om specifieke locaties die verantwoordelijk zijn voor hoge criminaliteitscijfers, bijvoorbeeld in en rond cafés, parken, winkelcentra. Andere kenmerken die voor de verklaring van herhaald slachtofferschap belangrijk kunnen zijn, zoals lifestyle-kenmerken, worden niet of nauwelijks in de slachtofferenquêtes gemeten. Relatie met de dader(s) De relatie tussen slachtoffer en daders speelt een rol in de kans op slachtofferschap, maar er is (nog) te weinig bekend over de interactie tussen dader en slachtoffer. Verklaringen De gesignaleerde verschillen in slachtofferschap hangen uiteraard niet direct samen met de genoemde kenmerken, maar kunnen vooral worden verklaard doordat bepaalde groepen verschillen vertonen in leefstijl en routineactiviteiten (Wittebrood, 2006; Huys, 2007). Zo hebben personen die regelmatig bepaalde activiteiten plegen (uitgaan), veel in de nabijheid van anderen verkeren (bijvoorbeeld bepaalde beroepsgroepen) of in het bezit zijn van aantrekkelijke zaken een grotere kans op slachtofferschap. Ook ‘delinquent’ gedrag en herhaald slachtofferschap zelf spelen een rol. Volgens de zogenoemde gelegenheidstheorie hangt de kans op slachtofferschap samen met de aantrekkelijkheid van bepaalde doelwitten (personen of zaken), de aanwezigheid van potentiële daders, en de mate waarin doelwitten worden beschermd. De genoemde achtergrondkenmerken kunnen worden beschouwd als indicatoren die staan voor een bepaalde leefstijl, die op zijn beurt weer samenhangt met de aanwezigheid, aantrekkelijkheid en mate van bescherming. Ook de samenhang tussen het zelf plegen van een delict en slachtofferschap heeft te maken met een bepaalde leefstijl. Overigens hangen niet alleen individuele kenmerken samen met de kans op slachtofferschap, maar ook de sociale context waarin mensen zich bevinden. Volgens de sociale desorganisatietheorie is er meer criminaliteit binnen een gebied naarmate dit gebied meer sociaal gedesoriënteerd is. Belangrijke kenmerken die samenhangen met criminaliteit in een gebied (zoals een buurt) zijn de sociaal-economische status, de etnische heterogeniteit en de verhuismobiliteit van een buurt. Deze kenmerken zijn mede bepalend voor de (vooral informele) sociale controle binnen een buurt, die daarmee mede bepalend is voor de (sociale) bescherming van doelwitten. Slachtoffers van criminaliteit 73 Lichamelijke en materiële gevolgen Zoals blijkt uit de eerdere CBS-enquêtes komt lichamelijk letsel, behalve bij geweldsdelicten en bij doorrijden na een aanrijding, zelden voor.19 Voorzover er sprake is van letsel, gaat het meestal om licht letsel, waarvoor zelden medische behandeling nodig is. Slachtoffers van veelvoorkomende criminaliteit hebben volgens de CBS- enquêtes daarentegen vooral te maken met materiële schade. Ongeveer zes van de tien slachtoffers zegt daadwerkelijk financiële schade te hebben ondervonden. Bij diefstaldelicten is dat aandeel hoger, vooral bij autodiefstal, diefstal uit de auto en zakkenrollerij. Slachtoffers van geweldsdelicten, behalve van mishandeling, melden relatief weinig financiële schade. Over het algemeen gaat het om relatief kleine bedragen per voorval met schade. Recente cijfers over de hoogte van de ondervonden financiële schade zijn echter niet beschikbaar.20 Immateriële gevolgen Veelvoorkomende criminaliteit kan voor de personen die ermee te maken krijgen, ook gevolgen in de emotionele sfeer hebben. Volgens de CBSslachtofferenquêtes over 1997-2004 leidde rond 9% van alle delicten tot ernstige emotionele gevolgen voor de slachtoffers: deze slachtoffers moesten er ten tijde van het interview nog vaak aan denken (6%), piekerden er nog steeds over (2%), of hun hele doen en laten werd erdoor beheerst (1%). Voor de meeste slachtoffers zijn de emotionele gevolgen minder ingrijpend: bijna twee van de drie slachtoffers dacht helemaal niet meer aan wat er gebeurd is; ruim een kwart dacht er nog wel eens aan. Ernstige emotionele gevolgen komen vaker voor bij geweldsdelicten (vooral mishandelingen), inbraken en zakkenrollerij. Fietsdiefstallen, vandalisme en gevallen van doorrijden na een ongeval leiden minder vaak tot emotionele problemen. Schadevergoeding Financiële schade wordt lang niet altijd vergoed. Dit komt vooral omdat slachtoffers hiertoe maar in een beperkt aantal gevallen een poging doen, bijvoorbeeld omdat het in de meeste gevallen om geringe bedragen gaat. Uit de CBS-enquêtes over 1997-2004 blijkt dat slachtoffers met schade in ruim een op de drie gevallen hebben geprobeerd om deze schade vergoed te krijgen. In een kwart van alle schadegevallen was er sprake van een gehele of gedeeltelijke vergoeding of was er nog een zaak in behandeling. Bij inbraken, diefstallen van of uit de auto, doorrijden na een ongeval en 19 In de PMB en in de VMR zijn geen vragen opgenomen over materiële, fysieke of emotionele gevolgen van slachtofferschap. In de ICVS wordt per soort ondervonden delict wel een algemene vraag gesteld over de ernst van het (laatste) voorval. 20 De meest recente schatting is gebaseerd op de gegevens tot en met 1999. Daarbij varieerde het gemiddelde schadebedrag van ongeveer 200 euro voor fietsdiefstal en zakkenrollerij tot meer dan 2.000 euro voor inbraken en ruim 4.000 euro voor autodiefstallen. 74 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 mishandelingen – waarbij de schade meestal relatief hoog is – werd de schade vaker vergoed; bij inbraken zelfs zes van de tien keer. Slechts 3 à 4% van alle slachtoffers deed een beroep op een hulpverlenende instantie. Onder slachtoffers van geweldsdelicten (vooral van mishandeling) kwam dit duidelijk vaker voor. Schadefonds Geweldsmisdrijven Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers van ernstige geweldsmisdrijven (of hun nabestaanden) in aanmerking komen voor een financiële tegemoetkoming uit het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Een uitkering uit dit fonds is altijd een tegemoetkoming in de schade die het gevolg is van letsel dat bij een geweldsmisdrijf is toegebracht. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen materiële schade (daadwerkelijke kosten die een slachtoffer heeft moeten maken en die een direct gevolg zijn van het opgelopen letsel, zoals medische kosten, huishoudelijke hulp, vervoerskosten of verlies van arbeidsvermogen) en immateriële schade (zogenoemd smartengeld). Uit het meest recente jaarverslag (2005) blijkt dat in dat jaar 6.090 nieuwe aanvragen werden ingediend. Dat aantal was hoger dan dat in 2002 (5.101). In 2000 lag het aantal verzoeken nog op 3.648. In totaal werden 6.571 dossiers afgehandeld, waarvan 4.744 leidden tot een beslissing. Daarvan werden er 3.977 toegewezen, dit is 84% van het totale aantal beslissingen in dat jaar. In totaal vonden 3.928 uitkeringen plaats, de meeste vanwege een combinatie van materiële en immateriële schade. In totaal werd bijna 11 miljoen euro uitgekeerd, waarvan het grootste deel (ruim 7 miljoen euro) als immateriële schadevergoeding (smartengeld). Ter vergelijking: in 2000 werd in totaal 4,7 miljoen euro aan schadevergoeding toegekend. Waarborgfonds Motorverkeer Ook slachtoffers van schade in het verkeer kunnen in aanmerking komen voor schadevergoeding, door een beroep te doen op het Waarborgfonds Motorverkeer. Het gaat daarbij om schade die is veroorzaakt door onbekenden, niet-verzekerde of gestolen motorrijtuigen, motorrijtuigen verzekerd bij een onvermogende verzekeraar of toebehorend aan personen aan wie een vrijstelling van verzekering wegens gemoedsbezwaren is afgegeven. Tussen 2000 en 2004 is het aantal ingevoerde claims bij het Waarborgfonds toegenomen van ruim 56.000 tot 64.100. Daarna is dit aantal weer gedaald, tot bijna 52.000 in 2006.21 Het uitgekeerde schadebedrag steeg van 51,9 miljoen euro in 2000 naar 77,8 miljoen euro in 2004. Daarna volgde weer – in lijn met de afname van het aantal claims – een daling van het 21 Een deel van deze daling is toe te schrijven aan ca. 3.000 nog niet ingediende claims die waarschijnlijk in 2007 alsnog worden ingediend. Slachtoffers van criminaliteit 75 uitgekeerde bedrag tot 55,8 miljoen euro in 2006. De meeste ingediende claims betreffen parkeerschades. In 2006 werden in verband hiermee bijna 32.000 claims ingediend. Ook dit aantal is na 2004 gedaald, maar relatief minder dan het totale aantal claims. 3.2 Bedrijven als slachtoffer In de Monitor Criminaliteit Bedrijven en Instellingen (MBI) is een totaalbeeld geschetst van de criminaliteit waarmee bedrijven en instellingen werden geconfronteerd. In 2002 gaf de helft (51%) van de bedrijven en instellingen aan geconfronteerd te zijn geweest met criminaliteit. Naar schatting ging het daarbij om in totaal 5 miljoen gepleegde delicten. Bijna een kwart van de bedrijven en instellingen was meervoudig slachtoffer, d.w.z. van meer dan één soort delict. Toch beschouwde slechts 7% van de bedrijven en instellingen criminaliteit als een ernstig probleem. Bijna een op de vijf vestigingen had te maken met diefstal en vernieling. Inbraak kwam eveneens relatief vaak voor (15%). Het totaal aantal diefstaldelicten werd geschat op 2 miljoen. De belangrijkste schadeposten waren directe schade door inbraak en diefstal. De totale schade op jaarbasis door criminaliteit werd geschat op 1,3 miljard euro, waarvan ongeveer twee derde door inbraak en diefstal. Aangifte doen op het politiebureau door bedrijven en instellingen verschilde per delict. Inbraak (42%) en diefstal (31%) werden het vaakst aangegeven. Computercriminaliteit daarentegen nauwelijks. De belangrijkste reden om van aangifte af te zien was het gevoel dat er niets mee gedaan wordt. Vaak ook werd geen aangifte gedaan omdat het probleem zelf is aangepakt of omdat de verzekering de schade dekt. Ook tijdgebrek of de geringe omvang van de schade waren redenen om geen aangifte te doen. Van de bedrijven en instellingen die criminaliteit wel meldden bij de politie was de helft (zeer) tevreden over de wijze van afhandeling door de politie. De bedrijven die hierover niet tevreden waren, weten dit vooral aan de (schijnbaar) passieve houding van de politie en het uitblijven van zichtbaar resultaat. De MCB (Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven), die de MBI als monitor vanaf 2004 is opgevolgd, is meer gericht op de criminaliteit binnen de afzonderlijke sectoren. Daarom wordt hierna vooral ingegaan op de belangrijkste aspecten per sector.22 22 Per sector is in de MCB 2006 een uitgebreide rapportage samengesteld met gedetailleerde gegevens naar (o.a.) branches binnen de sector, ligging, regio en soort delict. 76 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Criminaliteit als ervaren probleem Er zijn duidelijke verschillen in de mate waarin de sectoren – volgens de bedrijven zelf – criminaliteit als een probleem ervaren. Rond één op de vijf bedrijven in de zakelijke dienstverlening en in de bouw vindt dit een probleem (in 2006 resp. 19% en 22%), tegenover bijna het dubbele aandeel (37%) in de detailhandel. De sectoren transport en horeca zitten daar tussen in, met rond een op drie bedrijven. Het aantal bedrijven dat criminaliteit als een probleem ervaart is in alle sectoren gedaald ten opzichte van 2004. Slachtofferschap algemeen Ook de mate waarin bedrijven slachtoffer worden van één of meer vormen van criminaliteit verschilt per sector. Bedrijven in de zakelijke dienstverlening (een kwart in 2006) en in de bouw (28%) worden er het minst vaak mee geconfronteerd (zie figuur 3.5). Voor de andere drie sectoren varieert het aantal bedrijven dat slachtoffer is geweest tussen de 37% (transport) en 45% (detailhandel). In de detailhandel is de kans op slachtofferschap het grootst. In de bouw is het aandeel dat slachtoffer werd van een of meer delicten vrijwel gelijk gebleven; in de overige sectoren is dit aandeel gedaald in vergelijking met 2004. Ook meervoudig slachtofferschap verschilt naar sector. De detailhandel en de horeca worden vaker geconfronteerd met meer soorten delicten (in 2006 resp. 17% en 16% van de bedrijven) dan de bouw (9%) en de zakelijke dienstverlening (6%). De transportsector zit hier tussenin. Ook het aandeel meervoudige slachtofferschappen is ten opzichte van 2004 in de bouw vrijwel stabiel gebleven, en gedaald in de overige sectoren. Slachtofferschap naar soort delict Vernielingen, diefstallen en inbraken zijn de meest voorkomende vormen van criminaliteit waarmee het bedrijfsleven wordt geconfronteerd. Diefstal in de detailhandel is op afstand de meest voorkomende vorm. Rond drie op de tien detailhandelsvestigingen heeft hiermee jaarlijks te maken (28% in 2006). Slachtofferschap van diefstaldelicten is in alle sectoren afgenomen, met uitzondering van de bouw. Vernielingen komen veel voor in de horeca (rond een kwart) en bij de detailhandel (één op vijf). In de transportsector en de zakelijke dienstverlening is slachtofferschap van vernielingen vergeleken met 2004 gedaald. Inbraak komt vooral voor bij transportbedrijven (17% in 2006), gevolgd door de horeca 13%). Slachtofferschap van inbraak is ten opzichte van 2004 verminderd in de detailhandel en de horeca. Geweldsdelicten komen minder vaak voor, behalve in de horeca. Rond één op de tien horecazaken heeft hiermee te maken. In de detailhandel, de transportsector en de zakelijke dienstverlening is het percentage slachtoffers van geweld in 2006 lager dan in 2004. Slachtoffers van criminaliteit 77 Figuur 3.5 Slachtofferschap onder bedrijven naar sector, 2002- 2006 % 70 60 50 Detailhandel Horeca Transport1) Bouwnijverheid 40 30 Zakelijke dienstverlening2) 20 10 0 2002 2004 2005 2006 2002 2004 2005 2006 Totaal Meervoudig 1) in 2002 vervoer en communicatie 2) in 2002 financiële en zakelijke dienstverlening Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.7 in bijlage 4. Bron: MCB Met andere vormen van criminaliteit wordt rond 5% van alle bedrijven geconfronteerd. Het slachtofferpercentage is in alle sectoren behalve de bouw gedaald ten opzichte van 2004. In de MCB 2006 is voor het eerst ook aandacht besteed aan interne criminaliteit (dit is diefstal van geld of goederen door eigen personeel). Van alle bedrijfsvestigingen samen had 5% hiermee te maken. Dit varieerde echter per sector van 3% (zakelijke dienstverlening) tot 9% (horeca). In de detailhandel als geheel werd 7% hiermee geconfronteerd (supermarkten 24%). Schade Het totale schadebedrag voor het bedrijfsleven als gevolg van ondervonden criminaliteit, zowel directe als indirecte schade, bedroeg in 2006 voor alle sectoren opgeteld circa 570 miljoen euro. Vooral de detailhandel heeft veel met financiële schade te maken. In 2006 bedroeg dit 230 miljoen euro, ofwel ruim 40% van de totale schade in de onderzochte sectoren. Diefstal en inbraak vormen voor deze sector de belangrijkste schadepost. Ook in de andere sectoren vormen inbraak en diefstal de belangrijkste kostenpost. 78 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Ten opzichte van voorgaande jaren is deze financiële schade gedaald. In 2004 was de totale schade nog bijna 700 miljoen euro. De afname doet zich in alle sectoren voor, al zijn er wel verschillen in de mate van daling. 3.3 Preventiemaatregelen in verband met criminaliteit Personen, bedrijven en instellingen kunnen verschillende maatregelen treffen om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van criminaliteit. Zowel in de CBS-slachtofferenquêtes als in de PMB zijn vragen gesteld over maatregelen ter voorkoming van inbraak, maatregelen tegen fietsdiefstal, tegen diefstal van of uit de auto. Ook in de VMR is aan respondenten gevraagd welke voorzieningen bij hen thuis aanwezig zijn om inbraak te voorkomen of om de gevolgen zoveel mogelijk te beperken. Het gaat daarbij om inbraakalarm, extra hang- en sluitwerk, extra buitenverlichting en luiken voor ramen en deuren. Bovendien is gevraagd of de maatregelen voldoen aan het Politiekeurmerk Veilig Wonen. Evenals bij slachtofferschap zijn de gevraagde maatregelen tussen de verschillende enquêtes onderling niet vergelijkbaar, zodat ook hier alleen iets over trends in het algemeen kan worden gezegd. Preventiemaatregelen kunnen ook genomen worden door een slachtoffer op advies van de politie. In de VMR en in de PMB is daarover aan slachtoffers een vraag gesteld. In de MCB zijn eveneens vragen opgenomen over beveiligingsmaatregelen. Of zulke maatregelen ook daadwerkelijk preventief werken, valt uit deze enquêtes echter niet zonder meer af te leiden, al was het alleen maar omdat niet altijd bekend is of ze vóór of na een eventueel slachtofferschap zijn genomen. 3.3.1 Maatregelen van burgers Maatregelen tegen inbraak Volgens de CBS-enquêtes is het percentage inwoners waarbij thuis standaardmaatregelen tegen inbraak worden genomen tussen 1997 en 2004 licht gestegen.23 Het aandeel waarbij maatregelen bij langere afwezigheid worden genomen is in die periode echter vrijwel gelijk gebleven. De PMB liet tussen 2001 en 2005 een lichte stijging zien van enkele voorzieningen als extra hang- en sluitwerk, extra buitenverlichting en inbraakalarm. Volgens de VMR zijn extra hang- en sluitwerk en extra buitenverlichting de meest voorkomende maatregelen tegen inbraak (zie figuur 3.6). In 2007 waren deze voorzieningen bij meer dan vier op de vijf huishoudens 23 Het zijn overigens niet altijd de inwoners zelf die de maatregelen treffen. In huurwoningen bijvoorbeeld gebeurt dit vaak door woningbouwcorporaties. Slachtoffers van criminaliteit 79 aanwezig (resp. 83% en 80%). Andere voorzieningen komen aanzienlijk minder voor: bij 16% van de huishoudens zijn de woningen voorzien van luiken voor ramen en deuren, en bij 12% is een inbraakalarm aanwezig. In totaal voldoen de preventiemaatregelen bij één op de zes huishoudens aan het Politiekeurmerk Veilig Wonen. In 2007 is alleen het percentage huishoudens waarvan de woning voorzien is van extra buitenverlichting duidelijk hoger dan in 2006. De schaalscore voor inbraakpreventie op basis van deze maatregelen (hoe hoger deze score, hoe meer maatregelen zijn genomen) bedroeg 4,1 volgens de VMR 2007. Dit is hoger dan in 2006 (4,0) en even hoog als in 2005. Volgens de EU-ICS is het aandeel huishoudens met een inbraakalarm de laatste jaren redelijk stabiel gebleven (rond 10%). Het aandeel met extra hang- en sluitwerk is ook volgens de EU-ICS toegenomen, van 59% in 1992 tot 78% in 2005. Overigens moet hierbij worden bedacht dat sommige voorzieningen (bijvoorbeeld luiken voor ramen en deuren) standaard al aanwezig zijn (bijv. op boerderijen) zonder dat deze speciaal zijn aangebracht ter voorkoming van inbraak. Omgekeerd kunnen sommige maatregelen (zoals eveneens luiken voor ramen en deuren) in bepaalde (stedelijke) gebieden niet overal genomen worden. Figuur 3.6 Maatregelen van burgers tegen inbraak, 2007 Inbraakalarm Luiken voor ramen en deuren Politiekeurmerk Veilig Wonen Extra buitenverlichting Extra hang- en sluitwerk 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 % Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.11 in bijlage 4. Bron: CBS 80 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Maatregelen tegen fietsdiefstal en autodelicten Volgens de CBS-enquêtes nam het gebruik van een (deugdelijk) fietsslot tussen 1997 en 2004 iets toe. Het gebruik van een gegraveerde postcode en een fietsregistratiekaart is juist afgenomen. In de VMR zijn vragen gesteld over het verzekerd zijn tegen diefstal en over de aanwezigheid van een diefstalpreventiechip. Minder dan de helft van de fietsbezitters (46% in 2007) heeft deze verzekerd tegen diefstal. Bij 11% van de fietsbezitters is de fiets voorzien van een diefstalpreventiechip. Deze percentages wijken niet wezenlijk af van die in 2006 en het jaar daarvoor. Bij maatregelen ter voorkoming van diefstal van of uit de auto gaat het om de aanwezigheid van een alarminstallatie of een startonderbreker. Volgens de CBS-enquêtes is dit aandeel tot 2004 sterk gestegen, mede omdat er steeds meer auto’s standaard al voorzien zijn van een alarminstallatie of startonderbreker. Volgens de VMR 2007 hadden bijna zes van elke tien autogebruikers (57%) een auto met een alarminstallatie of een startonderbreker. Dit aandeel is echter vrijwel even hoog als in beide voorgaande jaren. Slechts 5% van de autogebruikers zegt dat zij deze voorziening zelf hebben aangebracht of laten aanbrengen. Dit aandeel is volgens de VMR sinds 2005 iets gedaald24, mede omdat (zoals hierboven al genoemd) steeds meer auto’s hiermee al standaard zijn uitgerust. Overige maatregelen In de VMR zijn enkele nieuwe vragen opgenomen over elektronische preventiemaatregelen bij mobiele telefoons en bij personal computers. Aan bezitters van een mobiele telefoon is gevraagd of hun apparaat is beveiligd met een pincode; bij pc-bezitters is gevraagd of hun pc is beveiligd met een wachtwoord. Het overgrote deel van de mobiele telefoons is beveiligd met een pincode (87% van alle bezitters van een mobiele telefoon in 2007). Dit is de laatste twee jaren niet veranderd. Bijna twee van de drie pc-bezitters geven aan dat hun pc is beveiligd met een wachtwoord. Dit is iets hoger dan in de voorgaande jaren. Preventieadviezen aan burgers In de PMB is aan slachtoffers van een voorval dat bij de politie is aangegeven, nadrukkelijk gevraagd of de politie daarbij een preventieadvies gaf. Het aandeel waarbij dit werd gegeven is sinds 1995 vrijwel voortdurend gedaald, van bijna 34% tot 22% in 2005. 24 De in deze publicatie gebruikte definitie (‘hoofdgebruiker van een auto’) is toegespitst op deze onderzoeken (ERV, POLS, VMR) en hoeft niet overeen te komen met andere door het CBS gebruikte definities van autobezit of -gebruik. De gegevens over verschillende onderzoeken kunnen onderling verschillen vanwege verschillen in onderzoeksdesign. Slachtoffers van criminaliteit 81 In de VMR is aan de slachtoffers van de aangegeven delicten gevraagd wat de politie aan de zaak heeft gedaan. Een van de mogelijkheden is het verstrekken van informatie of advies. Bij 11% van de aangegeven delicten heeft de politie volgens de VMR 2007 informatie of advies verstrekt. Dit is vrijwel even veel als in de jaren daarvoor. Bij aangegeven geweldsdelicten (vooral mishandeling) en bij (poging tot) inbraak) wordt vaker dan gemiddeld een advies gegeven. Bij fietsdiefstal, overige diefstal en vandalismedelicten (vooral autovandalisme) is dit duidelijk minder dan gemiddeld. 3.3.2 Maatregelen bij bedrijven Figuur 3.7 Maatregelen van bedrijven tegen criminaliteit, 2006 Neemt preventieve maatregelen Wint advies in Neemt deel aan projecten 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Bouwnijverheid Transport Zakelijke dienstverlening Horeca Detailhandel Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.12 in bijlage 4. Bron: MCB De meest recente gegevens over preventiemaatregelen bij bedrijven stammen uit 2006 en zijn afkomstig van de MCB. Verreweg de meeste bedrijven nemen preventieve maatregelen. Van de bouwbedrijven geeft bijna twee derde (64%) aan maatregelen te hebben genomen. In de andere sectoren (detailhandel, horeca, transport en zakelijke dienstverlening) ligt 82 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 dit aandeel nog hoger, variërend van 71% in de transportsector tot 80% in de detailhandel (zie figuur 3.7). De maatregelen bij de meeste bedrijven bestaan uit technische hulpmiddelen, zoals een alarminstallatie, variërend van 40% of meer voor ‘luid alarm’ tot 27% of meer voor ‘stil alarm’ en 26% of meer voor ‘extra sloten op de deur’. In de detailhandel en de horeca komen ook relatief veel (infrarood) camera’s voor; in de bouw en in de transportsector worden ook relatief vaak extra hekwerken geplaatst. Op organisatorisch gebied worden minder vaak maatregelen getroffen. In totaal gaf 17% aan advies over criminaliteitspreventie te hebben ingewonnen. Dit aandeel is het hoogst in de detailhandel (22%), gevolgd door de horeca (19%), transport (17%), zakelijke dienstverlening (15%) en de bouw (11%). Het aandeel dat advies heeft ingewonnen is gedaald ten opzichte van 2004 (totaal 19%). Alleen in de bouw is dit aandeel vrijwel gelijk gebleven. Een andere manier om criminaliteit tegen te gaan is het deelnemen aan projecten, bijvoorbeeld van de politie of de gemeente. Dit biedt bedrijven bovendien de mogelijkheid om kennis te nemen van nieuwe vormen van preventie. Het aandeel dat hieraan meedoet varieert in 2006 van 3% (bouw) tot 8% (horeca). Dit aandeel is sinds 2004 in alle sectoren vrijwel gelijk gebleven ten opzichte van 2004. 3.4 Onveiligheidsgevoelens Zowel uit de CBS-enquêtes als uit de PMB zijn gegevens beschikbaar over een reeks van jaren.25 De VMR-vragen over onveiligheidsgevoelens sluiten voornamelijk aan op de vragen in de PMB. Uit de VMR blijkt dat 22% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder zich begin 2007 wel eens onveilig voelde. Dat is minder dan in 2006 en 2005. Toen was dit 24% en 27%. Slechts een klein gedeelte van de bevolking voelt zich vaak onveilig. In 2007 gaf 3% te kennen zich vaak onveilig te voelen. Ook dat percentage is de afgelopen jaren gedaald. In 2005 was dat nog 5%. Uit de eerdere CBS-enquêtes blijkt dat het aandeel inwoners dat inwoners zich in het algemeen wel eens onveilig voelt na 2002 is gedaald. Ook volgens de PMB nam het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt tussen 2002 en 2005 af, van 31% naar 24%. Het aandeel dat zich vaak onveilig voelt is in de periode 1995-2004 eveneens licht gedaald.26 In de VMR is, evenals in de PMB, aan degenen die zich wel eens onveilig voelen ook gevraagd of zij zich wel eens onveilig voelen in bepaalde 25 Omdat de VMR in dit opzicht meer aansluit bij de PMB ligt de nadruk in deze paragraaf meer op de trends in de overeenkomstige gegevens. 26 Deze vraag is in POLS en in de PMB identiek. De lagere score in POLS kan worden toegeschreven aan de afwijkende, algemene context van vragen over de woning en woonomgeving. Slachtoffers van criminaliteit 83 situaties, zoals in het openbaar vervoer, rondom uitgaansgelegenheden, of op plekken waar groepen jongeren rondhangen. Iets minder dan één op de zes inwoners geeft in 2007 aan zich wel eens onveilig te voelen op plekken waar jongeren rondhangen, terwijl één op de tien dat heeft in de buurt van uitgaansgelegenheden. Maar ook in de eigen buurt voelt men zich niet altijd veilig. Eén op de twaalf inwoners gaf aan zich wel eens onveilig te voelen op straat in de eigen buurt en één op twintig in het winkelcentrum in hun buurt. Eveneens één op de twintig zegt zich wel eens in het openbaar vervoer onveilig te voelen. Het minst onveilig voelen mensen zich in hun eigen huis. In 2007 gaf 3% dit aan. In de VMR wordt – aansluitend op de PMB en meer nog dan in de eerdere CBS-enquêtes – ook vermijdingsgedrag beschouwd als een uiting van onveiligheidsgevoelens. Gevraagd is hierbij of men bepaalde situaties vermijdt vanwege een gevoel van onveiligheid, zoals het vermijden van bepaalde plekken in de woonplaats, ’s avonds niet open doen, waardevolle spullen thuis laten, omlopen of omrijden, kinderen niet ergens naar toe laten gaan en niet met het openbaar vervoer gaan. Bijna één op de vijf ouders met kinderen jonger dan 15 jaar zegt in 2007 dat zij hun kinderen vaak niet toestaan bepaalde plaatsen te bezoeken omdat zij die te onveilig vinden (zie figuur 3.8). Eén op de zeven inwoners doet ’s avonds niet open als er onverwachts wordt aangebeld, en één op de elf geeft aan dat zij waardevolle spullen thuis laten uit angst te worden bestolen. Het mijden van bepaalde plekken in de woonplaats (7%) en het omrijden of omlopen om onveilige plekken te mijden (6%) worden minder vaak genoemd als vormen van vermijdingsgedrag. Het minst vaak komt het niet reizen met het openbaar vervoer voor vanwege onveiligheid (2%). Voor vrijwel alle situaties liggen deze percentages in 2007 lager dan in beide voorgaande jaren. Alleen het aandeel ouders dat hun kinderen vaak niet ergens naar toe laat gaan is niet wezenlijk veranderd. Ook volgens de PMB was de meest voorkomende vorm van vermijdingsgedrag dat ouders hun kinderen verbieden om bepaalde plaatsen te bezoeken. Bijna één op de vijf ouders deed dat in 2005. Daarnaast deed in dat jaar 16% ’s avonds de deur niet open voor onbekende bellers en liet rond 14% waardevolle spullen thuis ter voorkoming van diefstal. Rond 8% meed bepaalde plekken in de woonplaats en 7% liep of reed om. Deze cijfers zijn in 2005 lager dan in voorgaande jaren, al is niet in alle gevallen sprake van een voortdurende daling (’s avonds de deur open doen, spullen thuis laten).27 Op grond van de antwoorden op de vragen over vermijdingsgedrag en onveiligheidsgevoelens is (in navolging van de PMB) in de VMR een 27 De stijging in het percentage inwoners dat zich onveilig voelt volgens de CBS-enquêtes heeft zich vooral voorgedaan in het laatste kwartaal van 2001. In deze periode hadden de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten plaats. De PMB is gehouden in het eerste kwartaal van 2001; dit is aldus een mogelijke verklaring voor het feit dat er volgens de PMB geen sprake is van een stijging. 84 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 schaalscore berekend. Deze schaalscore ‘beleving van onveiligheid’ loopt van (afgerond) 1 tot 10, waarbij een hogere waarde een groter gevoel van onveiligheid aangeeft. In 2007 was deze schaalscore volgens de VMR 2,5. Dit is minder dan in beide voorgaande jaren. In 2005 bedroeg deze score nog 2,8. Ook volgens de PMB daalde deze score, van 3,0 in 2001 tot 2,7 in 2005. Figuur 3.8 Onveiligheidsgevoelens: vormen van vermijdingsgedrag, 2007 Maakt geen gebruik van openbaar vervoer vanwege onveiligheid2) Rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden Mijdt bepaalde plekken in woonplaats vanwege onveiligheid Laat waardevolle spullen thuis om beroving/ diefstal te voorkomen Doet ‘s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid Staat kinderen niet toe ergens naar toe te gaan vanwege onveiligheid1) 0 5 10 15 20 % 'komt vaak voor' 1) Alleen personen met kinderen tot 15 jaar. 2) Exclusief personen die niet gebruikmaken van het openbaar vervoer. Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.16 in bijlage 4. Bron: CBS Volgens de eerdere CBS-enquêtes zouden in 2004 zes op de tien inwoners niet zomaar opendoen als er ’s avonds laat onverwachts wordt aangebeld. Dit aandeel is de laatste jaren licht toegenomen. Bijna drie van de tien inwoners vonden in 2004 dat er in hun wijk of buurt plekken zijn waar zij ’s avonds liever niet alleen zouden komen. Dit aandeel is de laatste jaren nauwelijks veranderd. Eén op zes inwoners gaf in 2004 aan wel eens bang alleen thuis te zijn. Dit aandeel is vrijwel voortdurend afgenomen. Eén op de acht inwoners paste in 2004 het uitgaansgedrag aan om slachtofferschap van een misdrijf te voorkomen; één op de twintig inwoners achtte in 2004 de kans groot dat er thuis wordt ingebroken. Ook deze cijfers zijn lager dan in de jaren daarvoor. Slachtoffers van criminaliteit 85 Volgens de EU-ICS vond 18% van de inwoners in 2005 de kans dat er bij hen zou worden ingebroken groot tot zeer groot. Een even groot deel zei dat zij zich ’s avonds in het donker in hun buurt onveilig voelen. Beide percentages, vooral voor de kans op inbraak, zijn in de loop van de jaren gedaald. Regionale en andere verschillen in onveiligheidsgevoelens In 2007 voelde volgens de VMR 13% van de inwoners in de politieregio Drenthe zich wel eens onveilig. Dat is het laagste percentage van alle politieregio’s. Het hoogste percentage komt voor in Rotterdam-Rijnmond. Hier voelde 29% zich wel eens onveilig. Het gevoel van onveiligheid hangt samen met de stedelijkheid (zie ook verderop in deze paragraaf). In de weinig verstedelijkte regio’s Friesland, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Zeeland was het percentage lager dan het landelijke gemiddelde van 22%. Inwoners van Rotterdam-Rijnmond, Utrecht, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Limburg-Zuid voelen zich meer dan gemiddeld onveilig. Evenals bij slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit zijn er verschillen in onveiligheidsgevoelens tussen verschillende bevolkingsgroepen. Zo blijkt uit nadere analyse van de VMR-gegevens over 2006 en 2007 dat onveiligheidsgevoelens het sterkst samenhangen met de leeftijd en het geslacht van een persoon en de stedelijkheid van zijn/ haar woonbuurt. Dit geldt ook wanneer rekening wordt gehouden met andere persoons-, huishoud- en omgevingskenmerken (burgerlijke staat, herkomst, samenstelling huishouden, opleidingsniveau huishoudensinkomen, inkomensbron huishouden en slachtofferschap van criminaliteit).28 Leeftijd en geslacht Meer jongeren dan ouderen voelen zich wel eens onveilig: een kwart van de 15-17-jarigen en drie van de tien 18-24-jarigen, tegen minder dan één op de vijf 65-plussers (zie figuur 3.9). Dat meer vrouwen dan mannen zich wel eens onveilig voelen geldt voor alle leeftijdsgroepen, maar vooral onder jongeren. Bij hen voelen twee keer zo veel vrouwen als mannen zich wel eens onveilig. Vooral onder vrouwen nemen de onveiligheidsgevoelens sterk af met de leeftijd. Bijna vier van de tien jonge vrouwen voelen zich wel eens onveilig. Dit is twee keer zoveel als onder de vrouwen boven de 65. Onder mannen speelt dit verschil naar leeftijd veel minder. Hoewel veel jongeren zich wel eens onveilig voelen, zijn het vooral 55-plussers die zich vaak onveilig voelen. Ook geven twee keer zoveel vrouwen als mannen aan zich vaak onveilig te voelen. 28 Via multivariate analyses (multipele regressie-analyse, ANOVA) zijn de relaties van ‘wel eens onveilig’, ‘vaak onveilig’ en ‘beleving van onveiligheid’ met deze kenmerken onderzocht. Alleen de relaties met ‘wel eens onveilig’ en ‘vaak onveilig’ zijn hier beschreven. 86 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Stedelijkheid Ook de stedelijkheid hangt zeer sterk samen met onveiligheidsgevoelens: hoe hoger de stedelijkheidsgraad van de woonomgeving, des te meer inwoners zich onveilig voelen. In zeer sterk stedelijke buurten voelt één op de drie personen zich wel eens onveilig. In niet-stedelijke buurten is dit ongeveer de helft daarvan (één op de zes). Ook na correctie voor andere achtergrondkenmerken blijft deze relatie bestaan. Herkomst Niet-westerse allochtonen voelen zich relatief meer onveilig dan westerse allochtonen en autochtonen: van de niet-westerse allochtonen voelt 31% zich wel eens onveilig, tegen 27% van de westerse allochtonen en 22% van de autochtonen. Dit komt echter doordat allochtonen naar verhouding vaker in (zeer) sterk stedelijke gebieden wonen. Na correctie voor stedelijkheid is het percentage allochtonen en autochtonen dat zich wel eens onveilig voelt even hoog. Maar dit geldt niet voor het aandeel dat zich vaak onveilig voelt: ook na correctie voor stedelijkheid zeggen ruim twee keer zoveel niet-westerse allochtonen als autochtonen zich vaak onveilig te voelen. Burgerlijke staat en huishoudtype Gescheidenen en nooit-gehuwden voelen zich verhoudingsgewijs meer onveilig dan gehuwden en verweduwden. Maar de nooit-gehuwden zijn vooral jongeren, en gescheidenen wonen vaker in steden. Na correctie voor leeftijd en stedelijkheid worden de verschillen kleiner. In lijn hiermee voelen alleenstaanden en personen uit een eenoudergezin zich het meest onveilig. Maar na correctie voor leeftijd en stedelijkheid zijn er geen duidelijke verschillen met andere huishoudenstypen. Inkomen, opleiding Personen in huishoudens met een uitkering of pensioen als belangrijkste inkomensbron en personen met een lagere opleiding geven meer dan andere aan dat ze zich vaak onveilig voelen (resp. 8%, 4% en 5%). Ook gecorrigeerd voor leeftijd en stedelijkheid blijft de samenhang van huishoudinkomen, inkomensbron en opleidingsniveau met zich vaak onveilig voelen aanwezig. Maar de samenhang met zich wel eens onveilig voelen is minder sterk. Alleen de belangrijkste bron van inkomsten in het huishouden hangt hiermee samen: personen in huishoudens met een uitkering als belangrijkste inkomensbron voelen zich eerder wel eens onveilig dan personen uit huishoudens waar inkomen uit arbeid de belangrijkste inkomensbron is. Slachtofferschap Personen die slachtoffer zijn geweest van een delict voelen zich, zoals mag worden verwacht, naar verhouding meer onveilig dan niet-slachtoffers. Slachtoffers van criminaliteit 87 Bijna één op de drie slachtoffers voelt zich wel eens onveilig, tegenover één op de vijf niet-slachtoffers. Ruim één op de twintig slachtoffers voelt zich vaak onveilig, onder niet-slachtoffers is dat de helft. Deze samenhang is het sterkst bij slachtoffers van geweldsdelicten. Ruim vier van de tien geweldsslachtoffers voelen zich wel eens onveilig, tweemaal zo veel als bij personen die geen slachtoffer zijn geweest; het aandeel dat zich vaak onveilig voelt is zelfs bijna viermaal zo groot als onder de niet-slachtoffers. Deze verbanden tussen onveiligheidsgevoelens en slachtofferschap blijven bestaan na correctie voor leeftijd en stedelijkheid. Figuur 3.9 Onveiligheidsgevoelens naar geslacht en leeftijd, 2007 Mannen Vrouwen 0 10 20 30 40 50 15-17 18-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65-74 75 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar en ouder Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.17 in bijlage 4. Bron: CBS Verklaringen Ook uit vrijwel alle andere onderzoeken komt naar voren dat vrouwen zich in alle opzichten (veel) onveiliger voelen dan mannen. Verder blijkt eveneens dat ouderen, personen uit lagere sociaal-economische klassen en slachtoffers zich in het algemeen angstiger voelen (Wittebrood, 2006). Hetzelfde geldt voor verschillen in de woonomgeving: mensen woonachtig in buurten met een lage economische status, veel niet-westerse allochtonen en veel verloedering en overlast voelen zich onveiliger. Een verklaring voor deze verschillen kan worden gevonden in de hogere inschatting van de fysieke en sociale kwetsbaarheid van deze groepen. Dat de meest 88 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 angstige mensen behoren tot de groepen met het minste risico op slachtofferschap (de zogenoemde fear-victimization paradox)29 hangt behalve met eigen en andere slachtofferervaringen ook samen met de kwetsbaarheid van deze groepen. Mensen die kwetsbaar zijn zullen hun gedrag aanpassen door risicovolle situaties zoveel mogelijk te voorkomen en zo de kans op slachtofferschap te verkleinen (Wittebrood, 2006). Uit een analyse van de PMB-gegevens bleek dat, naast individuele kenmerken, ook de risicoperceptie en de (sociale) context van de woonomgeving een rol speelt bij angstgevoelens in de woonomgeving. Bijvoorbeeld de verloedering en het aandeel allochtonen in de buurt en de snelheid waarin een buurt van ‘kleur’ verandert (Oppelaar en Wittebrood, 2006). Overigens is het begrip ‘onveiligheidsgevoelens’ een containerbegrip van emoties, opvattingen en inschattingen, die variëren van angst vanwege persoonlijke situaties tot maatschappelijke bezorgdheid over bepaalde ontwikkelingen. In een theoretisch model wordt onderscheid gemaakt tussen cognitieve en affectieve angstgevoelens, waarbij wordt verondersteld dat cognitieve gevoelens voorafgaan aan affectieve gevoelens. Hierbij worden omgevingssignalen via een cognitieve vertaalslag omgezet in een risico-inschatting (bijvoorbeeld om slachtoffer te worden), die op zijn beurt leidt tot een bepaalde angst voor criminaliteit (Oppelaar en Wittebrood, 2006). 3.5 Slachtofferhulp Slachtoffers kunnen bij emotionele, lichamelijke of materiële gevolgen zo nodig een beroep doen op instanties om hulp te krijgen. Volgens de richtlijn- Terwee moet de politie bij aangifte de slachtoffers op de mogelijkheid van slachtofferhulp wijzen. In het algemeen doen weinig slachtoffers een beroep op een hulpverlenende instantie. Als zij dit al doen, betreft het vooral delicten waarbij vaker sprake is van lichamelijk letsel, van meer financiële schade of van ernstigere emotionele gevolgen. Slachtoffers van geweldsdelicten, inbraken en doorrijden na een ongeval doen dit vaker dan slachtoffers van andere delicten. Bij fietsdiefstal, diefstal uit de auto, overige diefstal en vandalisme wordt zelden een beroep gedaan op een hulpverlenende instantie. Uit de PMB komt naar voren dat vooral slachtoffers van mishandeling en (vrouwelijke) slachtoffers met emotionele problemen als gevolg van hun slachtofferschap relatief vaak een beroep doen op professionele 29 Deze paradox gaat blijkens de voorgaande analyse en ander onderzoek niet helemaal op: het zijn vooral jonge vrouwen die zich relatief vaak onveilig voelen; oudere vrouwen voelen zich juist relatief veilig (Vanderveen, 1999; Oppelaar en Wittebrood, 2006). Slachtoffers van criminaliteit 89 hulpverlening zoals Riagg, therapeut of slachtofferhulp. Aan huisartsen of andere hulpverleners wordt minder vaak hulp gevraagd (SCP, 2000). Oudere slachtoffers met emotionele problemen als gevolg van hun slachtofferschap doen minder vaak een beroep op professionele hulp. Het wijzen door de politie op de mogelijkheid van slachtofferhulp gebeurt de laatste jaren veel vaker: volgens de PMB werd in 1993 bij 11% van alle aangiften door de politie hierop gewezen, in 2002 was dit aandeel met 33% bijna verdrievoudigd. Daarna is dit percentage weer wat gedaald tot 29% in 2005.30 Het al dan niet doorverwijzen hangt ook samen met de gevolgen voor en de behoefte aan hulp en opvang van de slachtoffers. Uit gegevens van de PMB blijkt dat dit bij geweld (vooral mishandeling), beroving, inbraak en autodiefstal relatief vaak gebeurt. Figuur 3.10 Door Slachtofferhulp Nederland verleende hulpverlening (beëindigde zaken) naar soort delict, 2001-2005 100.000 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 Totaal Geweldsdelicten Verkeersongevallen Vermogensdelicten Overige hulpverlening Zedendelicten Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.19 in bijlage 4. Bron: Slachtofferhulp Nederland/CBS 30 In de VMR zijn geen vragen opgenomen over het wijzen op de mogelijkheid van slachtofferhulp. Wel wordt gevraagd of de politie een (preventie)advies heeft gegeven. Dit gebeurt in rond 10% van de gevallen (zie par. 3.3). 2001 2002 2003 2004 2005 90 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Slachtofferhulp Nederland heeft in 2005 in een recordaantal zaken hulp verleend aan slachtoffers van een misdrijf of een verkeersongeval. In totaal gaat het om ruim 87.000 beëindigde zaken. In 2001 ging het nog om bijna 81.000 zaken (zie figuur 3.10). De meeste zaken, ruim 38.000 in 2005, hadden betrekking op slachtoffers van geweldsdelicten.31 Sinds 2001 is het aantal zaken in deze categorie voortdurend toegenomen. Het aantal beëindigde zaken in verband met verkeersongevallen is tot 2003 vrijwel gelijk gebleven rond ruim 20.000 en daarna licht gedaald tot ruim 19.000. Het aantal zaken in verband met vermogensdelicten (onder meer diefstal en inbraak) is voortdurend gedaald, van bijna 23.000 gevallen in 2001 tot 18.000 in 2005. Het aantal afgehandelde zedenzaken, hoewel beperkt qua aantal, is iets toegenomen, van ruim 6.000 in 2001 tot bijna 7.000 in 2005. Van alle zaken heeft het grootste deel betrekking op een geweldsmisdrijf. Dit aandeel is toegenomen van 33% in 2001 tot 44% in 2005. Tot 50 jaar vormen geweldsmisdrijven de belangrijkste aanleiding voor een beroep op slachtofferhulp. Onder jonge mannen tot 30 jaar is dit aandeel zelfs hoger dan de helft (60% in 2005). Ook onder vrouwen tussen 30 en 40 jaar is dit aandeel inmiddels gestegen tot de helft. Onder slachtoffers van 65 jaar en ouder heeft het merendeel van de zaken betrekking op hulp bij de afhandeling van vermogensmisdrijven.32 Dit aandeel is in de periode wel afgenomen: van 56% in 2001 tot 47% in 2005. Vrouwen kloppen in totaal iets vaker dan mannen aan bij de georganiseerde slachtofferhulp. Hun aandeel is tussen 2001 en 2004 licht gestegen. Opmerkelijk is het relatief hoge aandeel jongeren in verband met zedenmisdrijven: rond een derde van de behandelde zaken had in 2003 en latere jaren betrekking op personen jonger dan 20 jaar. Slachtoffers van huiselijk geweld weten steeds vaker contact te leggen met Slachtofferhulp. Dit aantal nam toe van 1.450 in 2001 tot 4.300 in 2003. Het zijn vooral vrouwen (86% in 2003) die vanwege huiselijk geweld om hulp vragen. Het gaat daarbij meestal om gevallen van fysiek geweld met of zonder letsel, aanranding of verkrachting. De politie speelt nog steeds een grote rol in de verwijzing naar een bureau voor slachtofferhulp. Ruim driekwart van alle personen die hulp kregen, kwam via de politie in contact met het bureau Slachtofferhulp. Op eigen initiatief kwam 15% (Van Zee, 2005). 31 Van alle slachtoffers van een geweldsmisdrijf deed in 2003 rond 3% een beroep op Bureau Slachtofferhulp. 32 Van alle slachtoffers van een vermogensmisdrijf deed in 2003 circa 1% een beroep op Bureau Slachtofferhulp. Slachtoffers van criminaliteit 91 3.6 Delicten: slachtofferenquêtes, 1980-2007 3.6.1 Door burgers ondervonden delicten Slachtofferenquêtes hebben onder meer tot doel meer inzicht te krijgen in de omvang en de ontwikkeling van de verborgen criminaliteit. Dit ‘dark number’ omvat dat deel van de criminaliteit dat zich aan de waarneming van politie en justitie onttrekt, omdat er geen aangifte wordt gedaan of omdat de politie om wat voor reden dan ook geen proces-verbaal opmaakt. In de slachtofferenquêtes wordt dan ook niet alleen gevraagd of men slachtoffer is geworden van bepaalde delicten, maar ook of deze gebeurtenissen aan de politie zijn gemeld en of daarbij een document is ondertekend. Hiermee kan een beeld worden verkregen van de omvang van een deel van het ‘dark number’. Op basis van deze slachtofferenquêtes kunnen landelijke schattingen worden gemaakt van meldingen en aangiften van vooral gewelds- en vermogensdelicten en vernielingen. Zogeheten ‘slachtofferloze delicten’ als verkeersdelicten of opiummisdrijven worden veelal bekend door de eigen opsporingsactiviteiten van de politie. Dergelijke misdrijven zijn niet in de enquête terug te vinden. De schattingen van het aantal delicten op basis van de genoemde slachtofferenquêtes hebben vooralsnog alleen betrekking op personen (meestal van 15 jaar en ouder). Dit heeft te maken met de langere reeks van gegevens op basis van deze enquêtes en met de nauwkeuriger vaststelling van melding en ondertekening, waardoor meer verantwoorde schattingen mogelijk zijn. De geschatte ondervonden delicten bij bedrijven en instellingen volgens de MCB zijn daarom (nog) niet bij deze schattingen meegeteld. In deze paragraaf komen de resultaten van de slachtofferenquêtes globaal op drie niveaus aan de orde. Eerst wordt ingegaan op schattingen van de aantallen delicten (in totaal en op categorieniveau); vervolgens wordt nagegaan in hoeverre deze delicten door of namens de slachtoffers zijn gemeld bij de politie, en ten slotte bij hoeveel delicten daarbij een document is ondertekend. Hoewel getracht is de vragen in de enquêtes naar een bepaald misdrijf overeen te laten stemmen met de juridische kwalificatie van een misdrijf in de politiestatistiek, lukt dit niet altijd. Bij vergelijkingen van geschatte aantallen delicten volgens de enquêtes en aantallen uit de politiestatistiek gaat het dan ook niet zozeer om absolute niveaus als wel om de richting van de ontwikkelingen. 92 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Geschat aantal delicten De bevolking van 15 jaar en ouder in Nederland krijgt volgens de VMR de laatste jaren te maken met naar schatting tussen de 5 en ruim 6 miljoen delicten. In 2007 bedroeg dit geschatte aantal ruim 5,3 miljoen. De ontwikkeling van het aantal delicten laat sinds 1980 een wisselend verloop zien (zie figuur 3.11). Tot 1984 nam het aantal delicten volgens de slachtofferenquête sterk toe. Tussen 1984 en 1988 daalde het aantal geleidelijk, waarna tot 1992 opnieuw een stijging optrad tot een vergelijkbaar niveau als dat van 1984. Vanaf 1993 is het totale aantal delicten licht gestegen tot in 2002 het hoogste niveau van de reeks op basis van de CBS-enquêtes wordt bereikt. Daarna is het aantal delicten weer iets afgenomen. Ook uit de nieuwe VMR-reeks blijkt een daling.33 Figuur 3.11 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden), 1992-2007 2.500 2.000 1.500 1.000 500 - 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 Geweldsdelicten POLS Vandalismedelicten VMR Vermogensdelicten POLS Vermogensdelicten VMR Vandalismedelicten POLS Geweldsdelicten VMR Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. Bron: CBS 33 Vanwege verschillen in aard, aantal en omschrijvingen van de delicten, in methode en in doorvragen vormen de VMR-cijfers een nieuwe en niet met de eerdere cijfers over 1980-2004 vergelijkbare reeks, met een iets hoger niveau dan de ERV/POLS-reeks. Zie ook ‘De start van een nieuwe reeks’ in: Veiligheidsmonitor Rijk 2006, Landelijke rapportage (Bijlage 4). Slachtoffers van criminaliteit 93 Hoewel het totale aantal geschatte delicten in recente jaren vergelijkbaar is met of zelfs hoger ligt dan in 1984, is het aantal delicten per 100 inwoners van 15 jaar en ouder op basis van de CBS-enquêtes door de toename van de bevolking gedaald van 40 in 1984 tot rond 36 in 2004. Volgens de VMR- reeks ligt dit in de jaren 2005-2007 op 40 delicten of meer per 100 inwoners. Het totale aantal geschatte geweldsdelicten tegen personen schommelt volgens de slachtofferenquêtes in de periode 1980-2004 tussen minder dan 700.000 en 1,1 miljoen; volgens de VMR ligt dit aantal tussen 1,1 en 1,3 miljoen. In 1996 kwam met ruim 700.000 voorvallen vrijwel evenveel geweld tegen burgers voor als in 1980. Na 1996 zet weer een duidelijke stijging in tot meer dan 1 miljoen in de periode 2001-2003. De geschatte aantallen geweldsdelicten (vooral mishandelingen en bedreigingen) bereikten in 2003 het hoogste niveau van de CBS-reeks over de periode tot en met 2004. In dat jaar is dit weer iets gedaald. In de periode 20052007 was dit volgens de nieuwe VMR-reeks het laagst in 2006 met rond 1,1 miljoen geweldsdelicten. Vermogensdelicten vormen een groot deel van alle delicten tegen burgers. Fietsdiefstallen vormen hiervan het grootste deel. Tussen 1980 en 1995 is het totale aantal vermogensdelicten volgens de CBS-enquêtes vrijwel doorlopend toegenomen. In 1995 waren er meer diefstaldelicten dan ooit (bijna 2 miljoen); na 1995 nam dit aantal af tot ruim 1,7 miljoen in 2003 en 2004. In de VMR-reeks ligt dit aantal in 2005 rond 2,2 miljoen, en is daarna gedaald tot ruim 1,8 miljoen in 2007. Het aantal vandalismedelicten (vooral rond auto’s) ligt op een zelfde niveau als het aantal vermogensdelicten. Dit aantal is tussen 1984 en 1990 vrijwel continu gedaald en bereikte in dat laatste jaar het laagste niveau in de periode 1980-2004. Vanaf 1990 nam het geschatte aantal vandalisme- delicten, met een onderbreking in het midden van de jaren negentig, sterk toe tot bijna 2 miljoen in 2002. In 2003 en 2004 is dit weer gedaald tot ruim 1,8 miljoen. Volgens de VMR varieert het geschatte aantal vandalisme- delicten tussen 2,1 en 2,4 miljoen. Melding van delicten bij de politie Het merendeel van de veelvoorkomende criminaliteit tegen burgers wordt niet bij de politie gemeld, en blijft daarmee dus ‘verborgen’ voor de opsporingsinstanties. Delicten die niet bij de politie worden gemeld zijn volgens slachtoffers doorgaans niet zo belangrijk: in ruim een kwart van de gevallen werd dit in de VMR en de PMB als reden voor het niet melden gegeven. Als belangrijkste reden voor het niet melden werd in 2007 genoemd dat aangifte doen toch niets helpt (37%). Omgekeerd noemen slachtoffers als belangrijkste redenen voor het wel melden van delicten dat er een bewijs voor de verzekering nodig is (29% volgens de VMR 2007), en dat de dader moet worden gepakt (28%). 94 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 In 2007 werden volgens VMR naar schatting ruim 1,9 miljoen voorvallen door of namens de slachtoffers aan de politie gemeld.34 Dit is minder dan in de voorgaande jaren. In procenten van het totale aantal delicten tegen burgers is het aandeel van de bij de politie gemelde delicten licht en schoksgewijs toegenomen van circa 30% in het begin van de jaren tachtig tot rond 36% vanaf het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw. Sindsdien schommelt dit aandeel rond 35% bij een licht stijgende trend en een terugval rond het eind van de jaren negentig. Volgens de VMR ligt het aandeel gemelde delicten rond 36%. De meldingsbereidheid van alle delicten samen schommelt volgens de PMB sinds 1993 rond 40%35, en is vanaf eind jaren negentig licht gedaald tot 37% in 2004. In 2005 lag dit weer op bijna 39%. Figuur 3.12 Delicten tegen burgers die bij de politie zijn gemeld, 1992-2007 - 500 1.000 1.500 2.000 2.500 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 Geweldsdelicten POLS Vermogensdelicten POLS Vandalismedelicten POLS Geweldsdelicten VMR Vermogensdelicten VMR Vandalismedelicten VMR Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. Bron: CBS 34 Het aantal door de politie geregistreerde misdrijven van 2006 en later is nog niet bekend. 35 De ‘delictenmix’ en de selectie van de vragen over melding en aangifte in de PMB wijkt af van die in de CBS-enquêtes en van de VMR, en is daarom niet vergelijkbaar. Slachtoffers van criminaliteit 95 Figuur 3.12 geeft een overzicht van veelvoorkomende delicten die bij de politie zijn gemeld. Van alle geweldsdelicten wordt volgens de slachtofferenquêtes globaal tussen 20% en 30% bij de politie gemeld; dit is minder dan gemiddeld. Seksuele delicten en bedreigingen worden relatief weinig bij de politie gemeld; van het aantal mishandelingen wordt rond de helft gemeld. Het percentage gemelde geweldsdelicten was in 1993 met 32% het hoogste binnen de periode 1980-1992. Na een daling tot 21% in 1998 is dit aandeel weer gestegen tot 30% in 2004. Volgens de VMR wordt rond 31% van de ondervonden geweldsdelicten bij de politie gemeld. In 2007 komt dit overeen met rond 350.000 gemelde geweldsvoorvallen. Bij de vermogensdelicten is het aandeel dat bij de politie wordt gemeld duidelijk hoger dan gemiddeld. Dit aandeel is van rond 46% in 1980 vrijwel continu gestegen, tot 55% in 1994. In dat jaar werden meer dan één miljoen diefstaldelicten gemeld. Na 1994 is het meldingspercentage bij vermogensdelicten gedaald tot rond of onder de 50%. Volgens de VMR ligt dit aandeel in de meest recente jaren rond 46%. Dit komt overeen met rond 900.000 gemelde vermogensdelicten per jaar. Inbraken worden in de meeste gevallen bij de politie gemeld. Ook van diefstal uit de auto en van zakkenrollerij wordt relatief vaak melding gemaakt. Van fietsdiefstallen wordt minder dan de helft gemeld; bij overige diefstallen is dit aandeel zelfs minder dan drie op de tien. Het percentage gemelde vandalismedelicten varieerde in de periode 1980-1994 tussen 18% en 24%. Daarna is dit aandeel licht gestegen, van 19% in 1994 tot rond 26% in 2004. Ook in de VMR ligt dit meldingspercentage rond dat niveau. Het geschatte aantal gemelde vernielingen varieerde tussen 1992 en 2004 tussen rond 250.000 (1992) en 500.000 (1999). Op basis van de VMR ligt het aantal gemelde vandalismedelicten rond 600.000. Uit de EU-ICS is alleen bekend in hoeverre slachtoffers van inbraak dit melden bij de politie. Ook volgens deze bron ligt dit aandeel hoog: in 2005 gaf 92% van de slachtoffers aan dat zij dit bij de politie hadden gemeld. Dit is vrijwel even hoog als vijf jaar eerder, maar hoger dan in 1996, toen dit aandeel met 85% het laagste was over de onderzochte periode. In 1989 was dit met 94% het hoogste. Ondertekening van documenten Tussen 75% en 80% van de bij de politie bekende delicten leidt blijkens de CBS-slachtofferenquêtes en de VMR tot een ondertekend document, in hoofdzaak in de vorm van een proces-verbaal. Dit komt overeen met ruim een kwart van het totale aantal ondervonden delicten tegen burgers. Het gaat naar schatting jaarlijks om ongeveer 1,3 à 1,4 miljoen ondertekende documenten (zie figuur 3.13). Het percentage delicten tegen burgers waarbij een document is ondertekend, bleef in de jaren 2000-2004 zowel in verhouding tot het totale aantal 96 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 delicten(28%) als in vergelijking met de bij de politie bekende delicten (77%) vrijwel stabiel. In de meest recente periode (2005-2007) op basis van de VMR ligt dit aandeel rond 25%. Van de ondervonden en bij de politie bekende geweldsdelicten werd in 40% à 50% van de gevallen een document ondertekend. Dit komt overeen met 26% à 30% van alle ondervonden geweldsdelicten. Van de bij de politie bekende vermogensdelicten kreeg volgens de CBSslachtofferenquêtes 85% tot 90% een vervolg in een ondertekend document. 36 Dit betrof circa 45% van alle ondervonden vermogensdelicten. Het ging daarbij naar schatting om tussen 700.000 en 800.000 vermogensdelicten per jaar. Volgens de VMR leidt rond 36% van alle vermogensdelicten tot een ondertekend document, wat overeenkomt met 75% à 80% van alle gemelde vermogensdelicten. In absolute aantallen gaat het (ook) in de VMR om 700.000 à 800.000 voorvallen. Gemiddeld werd volgens de CBS-enquêtes ruim 70% van de bij de politie bekende vernielingen vastgelegd in een schriftelijk document, ofwel ongeveer één op de vijf ondervonden vernielingen. Vanaf 1995 is het aantal vernielingen met een ondertekend document toegenomen van rond 200.000 tot bijna 360.000 in 2004. Volgens de VMR resulteert rond twee op de drie gemelde vandalismedelicten in een ondertekening. Dit komt overeen met één op de zes vandalismevoorvallen. Het geschatte aantal ondertekende vandalismedelicten bedraagt volgens de laatste VMR-gegevens bijna 400.000. Beschadiging van de auto leidt iets vaker dan andere vernielingen tot een ondertekend document. In het traject van voorval tot ondertekend document, zoals hier op basis van de resultaten uit de slachtofferenquêtes onder de bevolking is beschreven, neemt het aandeel van de diefstaldelicten toe. Van alle (in Nederland) ondervonden delicten tegen burgers samen bestaat volgens de VMR 2007 35% uit vermogensdelicten, 40% uit vandalismedelicten, en 22% van de delicten is een geweldsdelict. Maar van de door of namens de slachtoffers bij de politie gemelde delicten tegen burgers bestaat 45% uit vermogensdelicten, terwijl het aandeel van vandalismedelicten en geweldsdelicten is gedaald tot respectievelijk 28% en 19%. Van alle door of namens de slachtoffers ondertekende delicten bestaat zelfs 50% uit vermogensdelicten. Het aandeel van de vernielingen is daarbij afgenomen tot 27% en van geweldsdelicten tot 15%. 36 Zie hoofdstuk 7 voor een nadere uitleg over de verhouding tussen slachtoffergegevens en geregistreerde criminaliteit. Slachtoffers van criminaliteit 97 Figuur 3.13 Delicten tegen burgers waarbij een document is ondertekend, 1992-2007 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1.000 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Geweldsdelicten POLS Geweldsdelicten VMR Vermogensdelicten POLS Vandalismedelicten POLS Vermogensdelicten VMR Vandalismedelicten VMR Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. 3.6.2 Door bedrijven ondervonden delicten In de MCB wordt aan bedrijven die slachtoffer werden van de onderscheiden vormen van criminaliteit gevraagd naar de frequentie waarmee zij daarmee te maken hadden. Dit levert per sector een verschillend beeld (vergelijk figuur 3.14). Bij getroffen detailhandelsvestigingen komen in totaal rond 30 gevallen van diefstal per jaar voor (28 in 2006). In de overige sectoren ligt dit veel lager (2 à 6 keer).Ten opzichte van 2004 is het aantal voorvallen per vestiging alleen afgenomen in de transportsector. In alle sectoren, behalve de bouw, is het totale aantal diefstaldelicten afgenomen. Bedrijven die met vernielingen te maken hebben, worden daar 2 à 4 keer per jaar mee geconfronteerd. In de transportsector en de zakelijke dienstverlening is het totale aantal vernielingen vergeleken met 2004 gedaald. Voor zover er wordt ingebroken, gebeurt dit bij de transportsector rond 3 keer per jaar; in andere sectoren is dit minder. Ten opzichte van 2004 is bij de detailhandel het totale aantal inbraken gedaald. Met geweldsdelicten hebben getroffen vestigingen in alle sectoren gemiddeld 3 tot 5 keer per jaar te maken. Er zijn geen betrouwbare schattingen over het totale aantal geweldsdelicten per sector. 98 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Voor zover bedrijven worden geconfronteerd met andere vormen van criminaliteit zijn er grote verschillen in de frequentie waarmee dit gebeurt: van ruim 7 keer in de bouw tot 34 keer in de zakelijke dienstverlening. Ten opzichte van 2004 is in de detailhandel de frequentie per getroffen vestiging en het totale aantal overige delicten afgenomen. Figuur 3.14 Door bedrijven ondervonden delicten, 2004-2006 x 1.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 Inbraken Vernielingen Overig (excl. geweld) Diefstallen 2004 2005 2006 Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.23 in bijlage 4. Bron: MCB Melding en aangifte Van alle bedrijven samen (inclusief bedrijven die niet slachtoffer werden van een delict) heeft 21% in 2006 een of meer delicten gemeld; dit is minder dan in 2004 (25%). Van alle bedrijven heeft 9% ook ten minste één delict bij de politie aangegeven (tegen 11% in 2004). Onder bedrijven die daadwerkelijk slachtoffer werden ligt dit aandeel uiteraard hoger. In 2006 maakten circa 2 op de 3 bedrijven hiervan melding. In de transportsector was dit het hoogst (69%); het laagst was dit in de detailhandel (61%). In de detailhandel en in de horeca is dit aandeel gedaald ten opzichte van 2004 (zie figuur 3.15). Inbraak wordt door meer dan 80% van de getroffen bedrijven gemeld (variërend in 2006 van minimaal 82% in de sector horeca tot maximaal 87% in de horeca en de zakelijke dienstverlening). Daarmee wordt inbraak in alle sectoren veel vaker gemeld dan de andere vormen van criminaliteit. Bij vernielingen ligt dit meldingspercentage rond de 46%; van de geweldsdelicten wordt rond de helft, met uitersten tussen de 40% (bouw) en 66% (horeca) gemeld. Ook bij diefstal varieert dit tussen 41% (horeca) en 67% (zakelijke dienstverlening). Overige diefstallen worden, met percentages tussen 30% en 48%, relatief minder gemeld. Slachtoffers van criminaliteit 99 Vergeleken met 2004 is in de bouw en de detailhandel het percentage gemelde geweldsdelicten afgenomen. Circa 1 op de 3 bedrijven deed in 2006 ook daadwerkelijk aangifte van een of meer misdrijven. In de bouw en de transportsector kwam dit het meeste voor (resp. 36% en 35%), in de detailhandel en de horeca het minst (23% en 21%). Alleen in de detailhandel is dit minder dan in 2004. Ook het aandeel aangegeven delicten ligt voor inbraak in het algemeen hoger dan voor andere delicten. Voor inbraak varieert dit aandeel in 2006 tussen 20% (horeca) en 45% (bouw), Ook bij diefstal ligt dit relatief hoog, tussen 17% (horeca) en 39% (zakelijke dienstverlening). Bij andere delict- soorten is dit lager. Ten opzichte van 2004 is het aangiftepercentage voor geweldsdelicten in de bouw verminderd. Opmerkelijk is daarmee het verschil tussen het aandeel bedrijven dat melding maakt en dat wat aangifte doet. Dit verschil (wel gemeld maar niet aangegeven, ook wel aangeduid met de term ‘verval’) doet zich bij alle delictsoorten en alle sectoren voor. Vooral in de horeca en de detailhandel maken veel bedrijven wel melding, maar is het aandeel dat uiteindelijk geen aangifte doet relatief groot (rond twee derde). Dit geldt vooral voor inbraken en geweldsdelicten. In de meeste overige gevallen is dit verval de helft of minder. Figuur 3.15 Meldings- en aangiftebereidheid van door bedrijven ondervonden delicten, 2004-2006 % 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Transport Bouwnijverheid Zakelijke dienstverlening Horeca Detailhandel Melding 2004 Melding 2005 Melding 2006 Aangifte 2004 Aangifte 2005 Aangifte 2006 Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.28 in bijlage 4. Bron: MCB 100 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De redenen om niet te melden lijken samen te hangen met de aard van het delict. Bij inbraak wordt de verwachting dat melding of aangifte geen resultaat oplevert het meest genoemd. Ook genoemd wordt (vooral bij diefstal) dat de schade te klein is en dat er gebrek is aan bewijs. Bij geweldsdelicten geven bedrijven relatief vaak als reden dat zij het probleem zelf aanpakken. 3.7 Verhouding tussen de slachtofferenquête en de politiestatistiek, 1995-2006 Er bestaat a priori een verschil tussen de aantallen geschatte delicten uit de slachtofferenquêtes en de geregistreerde criminaliteit volgens de politiestatistiek. Allereerst spelen verschillen in de omschrijving en de keuze van delicten een rol. In de politiestatistiek staat de overtreding van een wetsartikel centraal, ongeacht of daarbij slachtoffers zijn betrokken. In enquêtes gaat het echter primair om zo duidelijk en eenduidig mogelijk omschreven gebeurtenissen die personen hebben meegemaakt, en die waar mogelijk tevens aansluiten bij een juridische definitie. De overtreder(s) van de wetsartikelen zijn daarbij van minder belang. Ook een schriftelijk en ondertekend document hoeft voor politie en slachtoffers niet hetzelfde te zijn: voor de politie vormt een (ondertekend) proces- verbaal, meestal het criterium voor een geregistreerd misdrijf, de basis voor mogelijk verdere juridische afwikkeling. Een volgens het slachtoffer ondertekend document is niet altijd een proces-verbaal, maar kan bijvoorbeeld ook een verklaring zijn ten behoeve van de verzekering. In slachtofferenquêtes worden slachtofferloze, zeer ernstige en ‘zeldzame’ delicten niet waargenomen. Bij de politie kunnen beleidsbeslissingen ten aanzien van prioriteiten in opsporing van delicten, ontwikkelingen rond automatisering en andere factoren van invloed zijn op aard en omvang van de geregistreerde criminaliteit. In het algemeen zijn hierdoor de geregistreerde criminaliteitscijfers van de politiestatistiek wat lager dan de door de bevolking in de slachtofferenquêtes gemelde en ondertekende delicten (zie bijlage 2 voor een nadere beschouwing over de politiestatistiek). Verschillen zijn verder toe te schrijven aan methodologische factoren die inherent zijn aan slachtofferenquêtes, zoals verschillen in verslag- en onderzoeksperiode, geheugeneffecten bij respondenten, weegfactoren en dergelijke. Fluctuaties in het geschatte aantal ondertekende aangiften op basis van de slachtofferenquêtes hangen samen met het beperkte aantal waarnemingen in de steekproef en met de dienovereenkomstige, soms grote betrouwbaarheidsmarges (zie verder bijlage 2 voor meer informatie over slachtofferenquêtes). Ten slotte speelt een rol dat in deze schattingen vooralsnog alleen door personen ondervonden delicten worden meegeteld en niet die waarmee bedrijven te kampen hebben gehad. Slachtoffers van criminaliteit 101 Geweldsdelicten De groep geweldsdelicten omvat voor de slachtofferenquêtes seksuele delicten, mishandeling en bedreiging.37 Voor de politie is gerekend met de CBS-standaardclassificatie (zie bijlage 5). De indeling op basis van de slachtofferenquêtes sluit daar zoveel mogelijk op aan. Figuur 3.16 toont voor geweldsmisdrijven de relatie tussen de politiestatistiek en de slachtofferenquête. Figuur 3.16 Geweldsdelicten volgens de slachtofferenquêtes en de politiestatistiek, 1995-2007 0 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 x 1.000 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Ondervonden POLS Gemeld POLS Ondertekend POLS Politiestatistiek Ondervonden VMR Gemeld VMR Ondertekend VMR Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. Bron: CBS Over de periode 1995-2007 stijgt (met enkele fluctuaties in 1996, 2000 en 2004-2005) zowel het geschatte aantal door burgers ondervonden geweldsdelicten als het aantal gemelde en ondertekende delicten. Ook het aantal door de politie opgemaakte processen-verbaal vertoont over deze periode tot 2003 een stijging. Dat niet alle ondertekende geweldsdelicten in de statistiek worden teruggevonden, zou kunnen duiden op het bestaan van een grijs gebied van delicten waarvan slachtoffers melden 37 In de ERV, POLS en de VMR zijn seksuele delicten omschreven als het op een kwetsende manier met seksuele bedoelingen worden aangeraakt of vastgepakt. In de ESM ging het om handtastelijkheden met seksuele bedoelingen tegen iemands wil. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen binnenshuis en buitenshuis. Diefstal met geweld valt in deze enquêtes onder de diefstaldelicten. Bij voorvallen met een sterke persoonlijke impact (zoals seksuele delicten) kunnen ook subjectieve ervaringen en de (wisselende) aandacht van de media van invloed zijn op de vraag of een bepaald voorval al dan niet als een delict wordt ervaren. 102 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 dat ondertekening heeft plaatsgevonden, maar die de politie vervolgens alsnog terzijde heeft gelegd. Deze verklaring houdt in dat (een deel van) het verschil tussen de slachtofferenquête en de politiestatistiek een gevolg is van onderrapportage door de politie. Vermogensdelicten Figuur 3.17 toont voor vermogensdelicten de relatie tussen de politiestatistiek en de slachtofferenquête. In de periode 1995-2001 schommelt zowel het aantal volgens de slachtofferenquête ondervonden, gemelde en ondertekende delicten als het aantal misdrijven volgens de politiestatistiek. Na een piek in 2002 treedt een daling in van deze aantallen. Figuur 3.17 Vermogensdelicten volgens de slachtofferenquêtes en de politiestatistiek, 1995-2007 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 x 1.000 Ondervonden POLS Gemeld POLS Ondertekend POLS Politiestatistiek Ondervonden VMR Gemeld VMR Ondertekend VMR Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. Bron: CBS Bij dit delicttype is er een iets andere ontwikkeling te zien dan bij geweldsdelicten. Behalve dat de aantallen een stuk hoger zijn, zijn de cijfers volgens de politiestatistiek ook hoger dan de cijfers van de ondertekende documenten volgens de slachtofferenquêtes. Hier kunnen twee factoren een rol spelen. De vermogensmisdrijven uit de politiestatistiek omvatten meer soorten misdrijven dan de enquête (bijvoorbeeld heling, bedrog, fraude enzovoort). Daarnaast omvat de politiestatistiek ook vermogensmisdrijven waarvan bedrijven en instellingen Slachtoffers van criminaliteit 103 slachtoffer zijn geworden, en die niet in de schattingen op basis van de slachtofferenquêtes zijn meegenomen. Vandalismedelicten Figuur 3.18 toont voor vernielingen de relatie tussen de politiestatistiek en de slachtofferenquête in de periode 1995-2007. Er gaapt een groot gat tussen het aantal mensen dat zegt slachtoffer te zijn van vernieling en de daadwerkelijke melding ervan aan de politie. In deze periode is de trend voor het totale aantal ondervonden vandalismedelicten tot en met 2004 stijgend, met enkele schommelingen, terwijl het aantal gemelde en ondertekende delicten volgens de slachtofferenquête vanaf 1999 vrijwel stabiel blijft. Na 2004 lijkt het aantal ondervonden, gemelde en ondertekende vandalismedelicten af te nemen. De aantallen volgens de politiestatistiek blijven over de gehele periode relatief constant. Figuur 3.18 Vandalismedelicten volgens de slachtofferenquêtes en de politiestatistiek, 1995-2007 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 Ondervonden POLS Ondertekend POLS Politiestatistiek Gemeld POLS Ondervonden VMR Ondertekend VMR Gemeld VMR Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4. Bron: CBS x 1.000 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 3.8 Resumé Slachtofferschap en aangiftegedrag onder burgers en bedrijven Volgens de meest recente slachtofferenquête (VMR 2007) werd bijna 26% slachtoffer van een of meer vormen van veelvoorkomende criminaliteit 104 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 in de voorgaande twaalf maanden. Dat komt overeen met in totaal ruim 3,4 miljoen slachtoffers (personen). Ruim 12% van de bevolking had te maken met vermogensdelicten, zoals inbraak, fietsdiefstal en zakkenrollerij, bijna 12% was slachtoffer van vandalismedelicten (diefstal vanaf/ beschadiging aan de auto en overige vernielingen) en iets meer dan 5% werd in 2007 slachtoffer van een of meer geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling, bedreiging). In totaal had de bevolking te maken met naar schatting ruim 5,3 miljoen delicten. Slachtofferschap van delicten onder burgers is de laatste jaren licht gedaald. Slachtofferschap van geweldsdelicten is in de meest recente jaren vrijwel stabiel gebleven; het percentage slachtoffers van vermogensdelicten als geheel laat na een afvlakking en een opleving vlak na de eeuwwisseling weer een daling zien, en slachtofferschap van vandalisme vertoont na een piek in 2002 eveneens een dalende trend. Veel meer jongeren dan ouderen worden slachtoffer van veelvoorkomende criminaliteit, maar binnen iedere leeftijdsgroep worden mannen iets vaker slachtoffer dan vrouwen, en inwoners van zeer sterk stedelijke gebieden vaker dan van niet stedelijke gebieden. Dit geldt voor zowel alle delicten samen als voor de afzonderlijke delictgroepen (gewelds-, vermogens-en vandalismedelicten). Ruim een derde van de door de bevolking ondervonden delicten wordt door of namens de slachtoffers bij de politie gemeld. In 2007 ging het naar schatting om ruim 1,9 miljoen voorvallen. Dit is minder dan in voorgaande jaren. Geweldsdelicten en vandalismedelicten worden minder dan gemiddeld bij de politie gemeld; vermogensdelicten juist meer dan gemiddeld. Driekwart of meer van de bij de politie bekende delicten, d.i. ruim een kwart van het totale aantal ondervonden delicten tegen burgers, leidt tot een ondertekend document, in hoofdzaak in de vorm van een proces- verbaal. Dit komt in 2007 overeen met ongeveer 1,3 à 1,4 miljoen ondertekende documenten. Het aandeel delicten waarbij een document is ondertekend is in de recente jaren vrijwel stabiel gebleven. Vernielingen, diefstallen en inbraken zijn de meest voorkomende vormen van criminaliteit waarmee het bedrijfsleven wordt geconfronteerd. In de detailhandel is de kans op slachtofferschap het grootst; bedrijven in de zakelijke dienstverlening en in de bouw worden het minst vaak geconfronteerd met criminaliteit. In de bouw is het aandeel dat slachtoffer werd in vergelijking met 2004 vrijwel gelijk gebleven; in de overige sectoren is dit aandeel gedaald. De totale (directe en indirecte) schade voor het bedrijfsleven als gevolg van criminaliteit bedroeg in 2006 circa 570 miljoen euro. Dit is minder dan in eerdere jaren. Rond twee van de drie bedrijven die slachtoffer werden van criminaliteit maakten in 2006 hiervan melding. Inbraken worden veel vaker gemeld dan de andere vormen van criminaliteit. Slachtoffers van criminaliteit 105 Rond één op de drie bedrijven deed in 2006 ook daadwerkelijk aangifte van een of meer misdrijven. Ook het aandeel aangegeven inbraken ligt in het algemeen hoger dan voor andere delicten. Vooral in de horeca en de detailhandel maken veel bedrijven wel melding, maar is het aandeel dat uiteindelijk geen aangifte doet relatief groot. Onveiligheidsgevoelens Begin 2007 voelde 22% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder zich wel eens onveilig; slechts een klein gedeelte (3%) voelde zich vaak onveilig. Deze percentages zijn de afgelopen jaren iets gedaald. Meer jongeren dan ouderen voelen zich wel eens onveilig, vooral onder vrouwen. En hoe hoger de stedelijkheidsgraad van de woonomgeving, des te meer inwoners voelen zich onveilig. Ook personen die slachtoffer zijn geweest, vooral van een geweldsdelict, voelen zich naar verhouding meer onveilig dan niet-slachtoffers. 4Criminaliteitenopsporing A.Th.J. Eggen, A.M. van der Laan, S. Bogaerts Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de omvang, aard en ontwikkeling van de door de politie geregistreerde criminaliteit. Voor het beantwoorden van de vraag naar de omvang en de ontwikkeling van de criminaliteit wordt gebruikgemaakt van twee elkaar aanvullende data- bronnen: slachtofferenquêtes en registraties van de politie. In hoofdstuk 3 zijn de methodiek en de resultaten van de slachtofferenquêtes uitvoerig uiteengezet. In de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR), de meest recente methode van waarneming, wordt aan een aselecte steekproef van de bevolking van vijftien jaar en ouder onder meer gevraagd in welke mate zij slachtoffer zijn geweest van delicten als diefstal, inbraak, vernieling, mishandeling en bedreiging. De gegevens in dit hoofdstuk zijn vooral ontleend aan de CBS Politie- statistiek. Deze statistiek, die is gestart in 1948, is gebaseerd op gegevens die in de registraties van de politie zijn vastgelegd. De gegevens betreffen door de politie opgemaakte processen-verbaal van aangifte en ambtshalve opgemaakte processen-verbaal op grond van eigen opsporings activiteiten. De VMR is voor het in beeld krijgen van de omvang en ontwikkeling van de criminaliteit vooral van belang omdat veel delicten waar de bevolking slachtoffer van is, niet bekend worden bij de politie en daarmee ook niet worden vastgelegd in officiële registraties. Bijna twee van de drie ondervonden delicten worden niet gemeld bij de politie. Van de vermogensdelicten wordt iets minder dan de helft gemeld, van geweldsdelicten ongeveer een van de drie. En vandalismedelicten worden ongeveer een op de vier keer gemeld aan de politie. Slachtoffers geven als belangrijkste redenen om geen aangifte te doen aan dat het toch niet helpt of dat het niet belangrijk genoeg was. Als belangrijkste redenen om juist wel aangifte te doen noemen slachtoffers dat de verzekering het vereist (vooral bij vermogensdelicten), of omdat men wil dat de dader wordt gepakt. Ook de reactie van de politie kan uiteenlopend zijn. Van het ‘door de vingers’ zien tot het meenemen van een verdachte/dader naar het bureau. En niet alle ter kennis gekomen criminaliteit wordt door de politie geregistreerd. Van alle ondervonden delicten komt dus maar een deel terecht in de politie registraties en daarmee in de Politie- statistiek, de tweede belangrijke databron. Criminaliteit tegen burgers is maar een deel van de totale gepleegde criminaliteit. De zogenoemde ‘slachtofferloze’ delicten (zoals ‘drugshandel’, ‘vuurwapencriminaliteit’ en ‘rijden onder invloed’) worden door de VMR per definitie niet waargenomen. Dergelijke delicten komen – uiteraard voor zover ze door de politie zijn geconstateerd – wel in de politie- registratie en in de Politiestatistiek terecht. De Politiestatistiek is dus ook van belang omdat deze inzicht geeft in het deel van de criminaliteit dat de VMR niet kan waarnemen. De Politiestatistiek en de VMR vullen elkaar aan. Voor een zo volledig mogelijk beeld van de omvang en ontwikkeling 108 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 van de criminaliteit is het dan ook belangrijk om beide databronnen te raadplegen. Overigens geldt wel dat de trends die uit de VMR en de Politie- statistiek naar voren komen sterk op elkaar lijken. Al verschilt de omvang van de gemeten criminaliteit in beide databronnen, de richting van de ontwikkelingen is grotendeels vergelijkbaar. In dit hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van de opgehelderde misdrijven en aan de verdachten die door de politie in verband met misdrijven zijn gehoord. Door de beschikbaarheid van gegevens die in het Herkenningsdienst Systeem (HKS) van de politie zijn vastgelegd en die zijn gekoppeld aan CBS-bevolkingsdata kan een globale beschrijving van kenmerken van verdachten worden gepresenteerd.1 Bij het ophelderen van misdrijven speelt het Nederlands Forensisch Instituur (NFI) een belangrijke rol. Ook aan de activiteiten van het NFI wordt in dit hoofdstuk aandacht besteed. Het hoofdstuk is als volgt opgebouwd. Paragraaf 4.1 bevat de gegevens van de geregistreerde criminaliteit en opgehelderde misdrijven. De ontwikkeling van omvang en aard van de geregistreerde criminaliteit wordt globaal voor een lange periode (19802006) en meer gedetailleerd voor een korte periode (1995-2006) beschreven. Paragraaf 4.2 bevat de gegevens van de verdachtenpopulatie, waarbij een speciale paragraaf is gewijd aan de minderjarige verdachten (zie 4.2.3). Het hoofdstuk sluit af met paragraaf 4.3, waarin enige informatie over de werkzaamheden van het NFI wordt gepresenteerd. Opgemerkt zij dat de criminaliteit die door bijzondere opsporingsdiensten (BOD’s)2 wordt opgespoord, zoals bepaalde milieu- en economische misdrijven, buiten beeld blijven.3 4.1 Geregistreerde criminaliteit en opgehelderde misdrijven, 1980-2006 4.1.1 Algemeen Omvang en ontwikkeling In de periode 1980-2006 is het totale aantal geregistreerde misdrijven in Nederland bijna jaarlijks gestegen van minder dan driekwart miljoen in 1980 naar 1,2 miljoen in 2006 (zie figuur 4.1). In 2002 is voorlopig een top bereikt (iets meer dan 1,4 miljoen). Vanaf dat jaar daalt het aantal geregistreerde misdrijven weer. 1 De bijdrage voor dit specifieke onderdeel van hoofdstuk 4 is geleverd door F. Ghianni. 2 In 2001 waren er naast de politie nog 21 zogenoemde bijzondere opsporingsdiensten, elk met een eigen specifieke opsporingstaak. Met ingang van 1 januari 2002 is dit aantal teruggebracht tot vier, te weten: de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controledienst, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de algemene Inspectie Dienst en de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst. 3 De vorige editie van C&R bevat enige gegevens over de BOD’s (Zie C&R 2004, pagina 93-95). Criminaliteit en opsporing 109 Figuur 4.1 Geregistreerde criminaliteit en opgehelderde misdrijven, 1980-2006 1.600 1.400 1.200 1.000 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 x 1.000 800 600 400 200 0 Geregistreerde Opgehelderde criminaliteit misdrijven Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.1 in bijlage 4. Bron: CBS Figuur 4.2 Geregistreerde criminaliteit en bevolking: indexcijfers 1995-2006 (1995=100) 120 115 110 105 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 x 1.000 100 95 90 85 Geregistreerde Bevolking 12-79 jaar criminaliteit Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.1 in bijlage 4. Bron: CBS 110 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De stijging van de geregistreerde criminaliteit die zich vanaf de tweede helft jaren negentig voltrok en de daling daarna vanaf 2002 wordt ook goed geïllustreerd in figuur 4.2. Deze figuur bevat indexcijfers van de bevolking en de geregistreerde criminaliteit voor de periode 1995-2006. De bevolking nam in deze periode met 6% toe, terwijl de geregistreerde criminaliteit in deze periode aanvankelijk met bijna 15%, toenam, om daarna weer scherp te dalen. In de politiestatistiek wordt een misdrijf als opgehelderd beschouwd indien van het desbetreffende misdrijf ten minste één verdachte bij de politie bekend is. Het ophelderingspercentage is dan het aantal opgehelderde misdrijven gedeeld door het aantal geregistreerde misdrijven maal honderd. Dit percentage is in de periode 1980-2006 gedaald van 30% in 1980 tot 23% in 2006. In dit laatste jaar heeft de politie bijna 279.000 misdrijven opgehelderd (zie figuur 4.1). Aard van de geregistreerde criminaliteit De geregistreerde criminaliteit bestaat in 2006 voor bijna 60% uit vermogensmisdrijven, waaronder diefstal en woninginbraak. In 1995 was het aandeel vermogensmisdrijven nog bijna 75%. Eén op de zes geregistreerde misdrijven betreft een vernieling of openbareordemisdrijf (tegen een op de acht in 1995). Ook het aandeel van de geweldscriminaliteit is gestegen. Van één op de twintig in 1995 naar één op de elf in 2006 (zie figuur 4.3). Figuur 4.3 Geregistreerde criminaliteit: aandeel van soort misdrijf, 1995 en 2006 Overige wetten Opiumwet Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Wegenverkeerswet 2006 1995 Geweldsmisdrijven 0 10 20 30 40 50 60 %70 80 Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.9 in bijlage 4. Bron: CBS Stedelijkheid, gemeentegrootte en grote gemeente Waar wordt de meeste criminaliteit geregistreerd? Wanneer gekeken wordt naar de mate van stedelijkheid4 van een gemeente kan worden 4 Stedelijkheid wordt gemeten door het tellen van het aantal adressen op een bepaalde oppervlakte. Criminaliteit en opsporing 111 geconstateerd dat het aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners van 12-79 jaar het hoogst is in de sterk en zeer sterk verstedelijkte gemeenten (zie figuur 4.4). In 2006 hebben de zeer sterk stedelijke gemeenten 139 geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners en de sterk stedelijke gemeenten 105. Die aantallen liggen ruim boven die van de minder sterk verstedelijkte gemeenten. In figuur 4.4 is goed te zien hoe na 2002 in de (zeer) sterk verstedelijkte gemeenten het geregistreerde criminaliteitsniveau is gedaald. Figuur 4.4 Geregistreerde criminaliteit naar stedelijkheid* (relatief cijfer)**, 1995-2006 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Zeer sterk Weinig Sterk Niet Matig * Stedelijkheid van een gemeente: op basis van aantal adressen per oppervlakte-eenheid. ** Per 1.000 inwoners van 12-79 jaar. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.12 in bijlage 4. Bron: CBS Voor vermogensmisdrijven en geweldsmisdrijven geldt dat naarmate de gemeente sterker verstedelijkt is de criminaliteitscijfers hoger zijn. Voor vernielingen en openbareordemisdrijven gaat dit ook op, zij het dat in de cijfers van de ‘zeer sterk’ en ‘sterk’ stedelijke gemeenten nagenoeg op hetzelfde niveau liggen. Een mogelijke verklaring is dat de aangiftebereidheid in de ‘zeer sterk’ verstedelijkte gemeenten voor dit soort delicten lager is dan in andere gemeenten. 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 112 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Ook de cijfers uitgesplitst naar gemeentegrootte5 laten eenzelfde beeld zien: naarmate de gemeentegrootte stijgt, neemt het criminaliteitsniveau toe (zie figuur 4.5). En de daling die vanaf 2002 is ingezet, is het grootst in de gemeenten met 150.000 inwoners of meer. Figuur 4.5 Geregistreerde criminaliteit naar gemeentegrootte (relatief cijfer)*, 1995-2006 250 200 150 100 50 0 250.000 inwoners of meer 20.000 tot 50.000 inwoners 150.000 tot 250.000 inwoners < 5.000 inwoners 100.000 tot 150.000 inwoners 10.000 tot 20.000 inwoners 50.000 tot 100.000 inwoners 5.000 tot 10.000 inwoners * Per 1.000 inwVoor de correspoBron: CBS oners van 12-79 jaar. nderende cijfers, zie tabel 4.13 in bijlage 4. Nederland kent 25 gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. In deze gemeenten, die samen ongeveer een derde van het totale aantal inwoners in Nederland vertegenwoordigen, is bijna de helft van alle in 2006 door de politie geregistreerde misdrijven gepleegd. Van alle gemeenten heeft Utrecht in 2006 per duizend inwoners de meeste geregistreerde misdrijven, gevolgd door Amsterdam, Eindhoven, Rotterdam en Maastricht. In deze gemeenten liggen de relatieve cijfers bijna twee keer boven het totaalcijfer van heel Nederland (zie figuur 4.6). 5 Gemeentegrootte wordt gemeten aan het aantal inwoners. 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Criminaliteit en opsporing 113 Figuur 4.6 Geregistreerde criminaliteit naar grote gemeente (relatief cijfer)*, 2006 Utrecht Amsterdam Eindhoven Rotterdam Maastricht Nijmegen s-Hertogenbosch Arnhem Breda Amersfoort Groningen Tilburg s-Gravenhage Zwolle Leiden Apeldoorn Dordrecht Haarlem Almere Enschede Zoetermeer Haarlemmermeer Zaanstad Ede Emmen 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 * Per 1.000 inwoners van 12-79 jaar. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.14 in bijlage 4. Bron: CBS 4.1.2 Ontwikkeling van enkele misdrijfcategorieën Vermogensmisdrijven Het totale aantal geregistreerde vermogensmisdrijven is in de periode 1980-1994 bijna verdubbeld: van een half miljoen in 1980 tot bijna 1 miljoen in 1994 (zie figuur 4.7). Daarna treedt een daling op van 8% in 1995 en nog eens 8% in 1996. In de periode 1996-2002 is het aantal vermogensmisdrijven weer sterk toegenomen en bedroeg in het topjaar 2002 ruim 900.000 geregistreerde misdrijven. Nadien is wederom een sterke daling ingetreden. Een hardere aanpak van veelplegers en een verhoging van preventieve maatregelen door burgers en bedrijven worden gezien als verklaringen voor de daling na 2002. De vermogensmisdrijven zijn, berekend per 1.000 inwoners van 12-79 jaar, in de periode 1995-2006 gedaald van 72 in 1995 tot 53 in 2006. Het ophelderingspercentage voor vermogensmisdrijven is laag. In 2006 is één op de tien van deze geregistreerde misdrijven opgehelderd. In 1980 was dat nog bijna één op de vijf. 114 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 4.7 Geregistreerde en opgehelderde vermogensmisdrijven, 1980-2006 1.200 1.000 800 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 x 1.000 600 400 200 0 Geregistreerd Opgehelderd Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.3 in bijlage 4. Bron: CBS Figuur 4.8 Geregistreerde vermogensmisdrijven naar type, 1995-2006 600 500 400 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 x 1.000 300 200 100 0 Gekwalificeerde diefstal Overige vermogensmisdrijven Eenvoudige diefstal Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.7 in bijlage 4. Bron: CBS Criminaliteit en opsporing 115 Binnen de vermogensmisdrijven worden drie categorieën onderscheiden: eenvoudige diefstal, gekwalificeerde diefstal (diefstal waarbij onder andere sprake is van twee of meer personen en/of van braak) en overige (verduistering, heling/schuldheling, valsheidmisdrijven en bedrog). Figuur 4.8 geeft een overzicht van het aantal vermogensmisdrijven naar type. In de periode 1995-2006 daalde de eenvoudige diefstal van 346.000 tot 294.000. De gekwalificeerde diefstal nam in die periode af van 533.000 naar 372.000. De overige vermogensmisdrijven laten in deze periode een stijging zien, van 26.000 in 1995 naar 37.000 in 2006. Hiervan zijn valsheidmisdrijven en bedrog het grootst in aantal. De dalende tendens in de vermogensmisdrijven vanaf 2002 komt voor een groot deel voor rekening van de gekwalificeerde diefstallen en spoort met de dalende lijn in het aantal diefstallen uit/vanaf voertuig en woonhuizen. Maar ook de waargenomen stijging in de periode ervoor kan worden toegeschreven aan de gekwalificeerde diefstallen. Deze stijging werd vooral veroorzaakt door de toegenomen diefstallen uit/vanaf voertuig (zie figuur 4.9). Figuur 4.9 Geregistreerde diefstallen naar type, 1995-2006 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Diefstal uit/vanaf voertuig Diefstal uit bedrijven Diefstal fiets Zakkenrollerij/straatroof Diefstal uit woonhuizen Winkeldiefstal Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.11 in bijlage 4. Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde Het aantal vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde vormt in de periode 1980-2006 de snelst stijgende categorie misdrijven (zie figuur 116 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 4.10). In 2006 zijn twee en een half keer zoveel misdrijven geregistreerd als in 1980: 215.000 in 2006 tegen 85.000 in 1980. Deze groep misdrijven is onderverdeeld in de categorieën: vernielingen van auto’s, van het openbaar vervoer en van gebouwen, overige vernielingen, en misdrijven tegen de openbare orde en het openbare gezag en overig (te weten discriminatie, schennis der eerbaarheid en gemeengevaarlijke misdrijven, waaronder vooral brandstichting). In de periode 1995-2006 is deze groep misdrijven met bijna 40% gestegen. De vernielingen en openbareordemisdrijven zijn, berekend per 1.000 inwoners van 12-79 jaar, in de periode 1995-2006 gestegen 12 in 1995 naar 16 in 2006. Het aantal opgehelderde zaken laat in absolute zin een veel minder sterke groei zien. Was het ophelderingspercentage in 1980 nog 27%, in 2006 is dit teruggelopen tot 16%. Figuur 4.10 Geregistreerde en opgehelderde vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag, 1980-2006 0 50 100 150 200 250 x 1.000 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 Geregistreerd Opgehelderd Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.4 in bijlage 4. Bron: CBS Geweldsmisdrijven tegen personen Geweldsmisdrijven kenmerken zich door het opzettelijke gebruik van geweld waarmee inbreuk wordt gemaakt op de fysieke integriteit van de medemens. De geweldsmisdrijven worden onderverdeeld in mishandeling, diefstal met geweld, afpersing, misdrijven tegen het leven en persoon (bedreiging, moord en doodslag en dood door schuld) en seksuele geweldsdelicten (verkrachting, aanranding en overige seksuele misdrijven). Openlijke geweldplegingen horen hier niet bij maar vallen in de categorie openbare orde en gezag. Criminaliteit en opsporing 117 In de afgelopen 25 jaar is het aantal geregistreerde geweldsmisdrijven meer dan verviervoudigd: van 26.500 in 1980 naar 109.000 in 2006. De geweldsmisdrijven zijn, berekend per 1.000 inwoners van 12-79 jaar, in de periode 1995-2006 gestegen 5 in 1995 naar 8 in 2006. De laatste jaren lijkt het aantal geregistreerde geweldsmisdrijven te stabiliseren (zie figuur 4.11). Figuur 4.11 Geregistreerde en opgehelderde geweldsmisdrijven, 1980-2006 0 20 40 60 80 100 120 x 1.000 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 Geregistreerd Opgehelderd Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.2 in bijlage 4. Geweldsmisdrijven hebben een hoger ophelderingspercentage dan andere misdrijfcategorieën. Het feit dat er bij geweldsmisdrijven sprake is van contact tussen dader en slachtoffer (meer aanwijzingen voor de politie) zal hierbij een belangrijke rol spelen. Gerelateerd aan het aantal opgemaakte processen-verbaal van geregistreerde geweldsmisdrijven, daalt het percentage opgehelderde misdrijven van 66% in 1980 tot 60% in 2006. Mishandeling Sinds jaar en dag is mishandeling veruit het meest voorkomende geweldsdelict. In 2006 had meer dan 50% van de geweldsmisdrijven hierop betrekking. In de periode 1995-2006 is het aantal geregistreerde mishandelingen verdubbeld tot bijna 58.000 (zie figuur 4.12). Ongeveer tweederde hiervan wordt opgehelderd. 118 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 4.12 Geregistreerde geweldsmisdrijven naar type, 1995-2006 70 60 50 40 30 20 10 0 x 1.000 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mishandeling Bedreiging Diefstal met geweld/afpersing Seksueel geweld Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.7 in bijlage 4. Diefstal met geweld en afpersing Onder diefstal met geweld valt ook straatroof. Bedacht moet worden dat het hier om twee typen van misdrijven kan gaan: aan de ene kant tasjesroof en diefstal van een mobiele telefoon en aan de andere kant echte straatroof, waarbij meer sprake is van afpersing (al dan niet met een wapen of met fysiek geweld). In 2003 is een einde gekomen aan de stijging van het aantal geregistreerde diefstallen met geweld en afpersing sinds 1997. Sindsdien is deze geregistreerde vorm van criminaliteit met een derde afgenomen (zie figuur 4.12). Ongeveer een kwart hiervan wordt opgehelderd. Bedreiging Het aantal geregistreerde bedreigingen is in de periode 1995-2006 bijna verdrievoudigd. Het aantal opgemaakte processen-verbaal bedraagt in 2006 bijna 30.000. In 1995 lag dit iets boven 10.000. Net als bij diefstal met geweld is de dader doorgaans geen bekende van het slachtoffer, maar door de confrontatie kan het slachtoffer vaak wel een goede beschrijving van de verdachte geven (zie figuur 4.12). Van deze delicten wordt rond 60% opgehelderd. Seksuele geweldsdelicten Het aantal geregistreerde seksuele delicten is in de periode 1995-2006 aanvankelijk gestegen van 5.000 in 1995 tot ruim 7.000 in 1999. Daarna Criminaliteit en opsporing 119 is een daling ingezet. De laatste jaren schommelt het aantal opgemaakte processen-verbaal rond de 6.000 (zie figuur 4.12). Van de seksuele delicten zijn de ophelderingspercentages verschillend: bij aanranding ongeveer 50%, bij verkrachting ongeveer 65%. Verkeersmisdrijven Een deel van de misdrijven uit de Wegenverkeerswet, zoals rijden onder invloed, het besturen van een motorrijtuig na ontzegging van de rijbevoegdheid en het weigeren van medewerking aan een bloedproef, kan slechts geconstateerd worden na een gerichte controle van de politie. Het aantal processen-verbaal zegt dus meer over de opsporingsintensiteit van de politie dan over het werkelijke aantal automobilisten in overtreding. Door de aard van deze delicten (veelal opsporingsdelicten) is er nagenoeg een één-op-éénrelatie tussen geregistreerde en opgehelderde misdrijven. Het doorrijden na een ongeval is echter een voorbeeld van een misdrijf waarbij het slachtoffer mogelijk aangifte doet en waarvan de politie een procesverbaal van aangifte opmaakt. Sinds 1980 is het aantal geregistreerde verkeersmisdrijven verdubbeld (zie figuur 4.13). Met nadruk zij hier vermeld dat de verkeersovertredingen zoals te hard rijden of door rood licht rijden in deze publicatie buiten beschouwing blijven. Figuur 4.13 Geregistreerde en opgehelderde verkeersmisdrijven, 1980-2006 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 x 1.000 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 Geregistreerd Opgehelderd Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.5 in bijlage 4. Was het ophelderingspercentage in 1980 nog 74%, vanaf dan daalt het snel tot 41% in 2000, waarna het stijgt tot 49% in 2006. Dit komt vooral door het misdrijf doorrijden na een ongeval. 120 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 4.14 geeft een overzicht van het aantal geregistreerde verkeersmisdrijven naar type. Het aantal geregistreerde gevallen van rijden onder invloed stijgt nog steeds maar is zoals gezegd sterk afhankelijk van de opsporingsactiviteiten van de politie. Het aantal geregistreerde gevallen van ‘doorrijden na ongeval’ is de laatste jaren gestabiliseerd en vertoont zelfs een licht dalende trend. Figuur 4.14 Geregistreerde verkeersmisdrijven naar type, 1995-2006 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 x 1.000 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Doorrijden na / Rijden onder invloed verlaten plaats Overige misdrijven ongeval Wegenverkeerswet Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.7 in bijlage 4. Bron: CBS Opiumwet- en Wet wapens en munitiemisdrijven Ook de delicten die vallen onder de Opiumwet en de Wet wapens en munitie (WWM) worden meestal ‘ontdekt’ door gerichte opsporingsactiviteiten van de politie. De ontwikkeling van deze vormen van criminaliteit weerspiegelt dus deels de aandacht van de politie hiervoor. In figuur 4.15 is te zien dat vooral het aantal geregistreerde Opiumwetmisdrijven (harden softdrugshandel en/of -bezit) sterk en schoksgewijs is gestegen in de periode 1995-2006. Ten opzichte van 1995 is sprake van een verviervoudiging in 2006. Het aantal geregistreerde WWM-misdrijven is in die periode meer dan verdubbeld. Criminaliteit en opsporing 121 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 x 1.000 Figuur 4.15 Geregistreerde Opiumwet- en Wet wapens en munitie- misdrijven, 1995-2006 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Opiumwet Wet wapens en munitie Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.6 in bijlage 4. Bron: CBS 4.2 Verdachten van misdrijven Deze paragraaf bevat een beschrijving van de omvang, aard en ontwikkeling van de populatie van verdachten van misdrijven. Het CBS beschikt naast de Politiestatistiek over een tweede databron, waar gegevens over verdachten van misdrijven uit worden geput. Na afronding van het opsporingsonderzoek legt de politie gegevens van verdachten vast in het zogenoemde Herkenningsdienst Systeem (HKS)6, dat de basis is voor verdere vervolgingsactiviteiten. Door koppeling van gegevens uit het HKS aan het Sociaal Statistisch Bestand (SSB) van het CBS wordt thans beschikt over unieke gegevens over de leeftijd, het geslacht, de etniciteit, de woongemeente en de pleegcarrière van de verdachte over de periode 2000-2004. Aan de hand van data uit de Politiestatistiek en het HKS/SSB-bestand7 wordt in paragraaf 4.2.1 en paragraaf 4.2.2 een beschrijving gegeven van de totale verdachtenpopulatie. In paragraaf 4.2.3 worden specifiek een aantal aspecten van de deelpopulatie minderjarige verdachten belicht. 6 De gegevens die gebruikt worden, zijn afkomstig van de dienst Nationale Recherche Informatie (dNRI) van het Korps landelijke politiediensten (Klpd). Voor een uitgebreide analyse van verdachten die in Nederland zijn aangehouden in 2001 tot en met 2005, zie Van Tilburg e.a. (2006). 7 Opgemerkt zij dat het thans beschikbare HKS/SSB-bestand nog niet 100% definitief is. In een volgende editie van C&R kunnen de cijfers nog enigszins worden bijgesteld. 122 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 4.2.1 Gehoorde verdachten algemeen Een gehoorde verdachte is een persoon van wie de politie een redelijk vermoeden heeft dat hij een strafbaar feit heeft begaan, en die op grond daarvan is gehoord (zie ook paragraaf 2.1.4). Doordat bij een delict soms meer dan één verdachte wordt gehoord, is het aantal gehoorde verdachten iets hoger dan het aantal opgehelderde misdrijven. Het aantal gehoorde verdachten is in de periode 1980-2006 gestegen van 210.000 in 1980 naar 358.000 in 2006. In 2004 is een recordaantal van 361.000 verdachten gehoord. Was in 1980 nog één op de tien gehoorde verdachten een vrouw, in 2006 is dat één op de zeven. Het merendeel der verdachten is gehoord vanwege een vermogensmisdrijf (102.000), een geweldsmisdrijf (80.000), een verkeersmisdrijf (76.000), een vernieling of openbareordemisdrijf (57.000) of een Opiumwetmisdrijf (23.000). De aandelen vrouwelijke verdachten in het totaal variëren per misdrijfcategorie. Voor vermogensmisdrijven is dit aandeel 21%, voor Opiumwetmisdrijven 15%, voor geweldsmisdrijven 12%, voor verkeersmisdrijven 11% en voor vernielingen en openbareordemisdrijven 10%. Gerelateerd aan het aantal inwoners van 12-79 jaar blijkt dat in de periode 1995-2006 het aantal gehoorde verdachten wegens geweldsmisdrijven is verdubbeld van 3 per 1.000 inwoners naar 6 per 1.000 inwoners. Ook voor vernielingen en openbareordemisdrijven is dit verhoudingscijfer gestegen: van 2,4 in 1995 naar 4,3 in 2006. Dit geldt eveneens voor Wegenverkeerswetmisdrijven (van 2,9 naar 5,7), en Opiumwetmisdrijven (van 0,7 naar 1,7). Alleen voor vermogensmisdrijven is het aantal gehoorde verdachten per 1.000 inwoners gedaald: van 9,7 in 1995 naar 7,7 in 2006 (zie tabellen 4.1-4.6, 4.10, 4.15-4.17 in bijlage 4). 4.2.2 Kenmerken van verdachten Leeftijd en geslacht In 2004 zijn 198.840 verdachten in het HKS geregistreerd8, die in dat jaar één of meer delicten hebben gepleegd. Deze verdachten vormen 1,5% van de Nederlandse bevolking van 12-79 jaar. In figuur 4.16 is de leeftijdsverdeling van verdachten per 1.000 inwoners weergegeven. Duidelijk is te zien dat het aantal verdachten zich concentreert in de jongere leeftijdsklassen. Van alle verdachten in 2004 komt 24% voor in de leeftijdscategorie 18-24 jaar. Het vaakst verdacht zijn de 8 Het aantal gehoorde verdachten in 2004 is 361.000 volgens de Politiestatistiek van het CBS. Volgens HKS-cijfers zijn in 2004 198.840 verdachten aangehouden. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door definitieverschillen. Zo kunnen verdachten meerdere keren per jaar gehoord worden, terwijl deze personen in het HKS maar één keer geteld worden. De CBS-cijfers bevatten ook de gehoorde verdachten van wie later blijkt dat zij niets met het misdrijf te maken te hebben gehad en de jongeren die naar Bureau Halt worden verwezen. Dit is bij de gegevens uit het HKS niet het geval. Criminaliteit en opsporing 123 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 ‘19-jarigen’: 41 van de 1.000 inwoners van die leeftijd kwamen in 2004 met de politie in aanraking. De gemiddelde leeftijd van de verdachten in 2004 is 32 jaar. Gezien hun gemiddelde startleeftijd9 van 27 jaar, hebben zij in 2004 gemiddeld een carrière van vijf jaar achter de rug. Het merendeel (84%) van de verdachten is man. Behalve dat mannen vaker dan vrouwen als verdachte geregistreerd worden, zijn zij over het algemeen ook jonger wanneer zij voor het eerst met de politie in aanraking (27 jaar tegenover 30 jaar). Figuur 4.16 Verdachten naar leeftijd (relatief cijfer)*, 2004 12 16 20 24 28 32 36 40 44 48 52 56 60 64 68 72 76 Leeftijd in jaren * Per 1.000 inwoners van het betreffende leeftijdsjaar. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.18 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Herkomstgroepering De meeste verdachten in 2004 zijn autochtoon10 (bijna 125.000), gevolgd door Marokkanen en Surinamers (elk bijna 13.000 verdachten), Turken (ruim 9.000) en Antillianen of Arubanen (bijna 7.500). Wanneer deze cijfers worden gerelateerd aan de omvang van de betreffende bevolkingsgroep, blijkt dat Antillianen of Arubanen relatief sterk vertegenwoordigd zijn. Hierbij is al rekening gehouden met het feit dat de Antilliaanse bevolking in Nederland relatief jong is vergeleken met de autochtone bevolking. Zie figuur 4.17. 9 Dit is de leeftijd waarop iemand voor het eerst met de politie in aanraking kwam en (als verdachte) in HKS geregistreerd werd. 10 Autochtoon: een persoon van wie beide ouders in Nederland geboren zijn. Allochtoon: een persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren. 124 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 4.17 Verdachten naar herkomstgroepering (relatief cijfer)*, 2000-2004 70 60 50 40 30 20 10 0 2000 2001 2002 2003 2004 Nederlandse Antillen of Aruba Turkije Marokko Autochtoon Suriname * Per 1.000 inwoners van 12-79 jaar van de betreffende bevolkingsgroep. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.19 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Binnen de allochtone bevolking liggen de verdachtenpercentages (ten opzichte van het totaal van de betreffende bevolkingsgroep) van de eerste generatie wat hoger dan van de tweede. In tegenstelling tot dit ‘overall’ beeld laten de uitkomsten van Marokkanen en Turken en enkele in omvang kleinere herkomstgroeperingen echter een ander beeld zien. Bij deze herkomstgroeperingen liggen de verdachtenpercentages van de tweede generatie hoger dan van de eerste generatie.11 Tussen westerse en niet-westerse12 allochtonen zijn grote verschillen te constateren binnen zowel de eerste als de tweede generatie. Het hoogste verdachtenpercentage heeft de groep mannelijke niet-westerse allochtone verdachten van de tweede generatie. Hiervan is 7,6% in 2004 door de politie als verdachte geregistreerd. Deze uitkomst is bijna drie keer zo hoog als die van de westerse allochtone verdachten van de tweede generatie. En bijna zeven keer zo hoog als die van autochtonen. Uit de gevonden resultaten blijkt 11 Eerste generatie allochtoon: een in het buitenland geboren persoon met ten minste één in het buitenland geboren ouder. Tweede generatie allochtoon: een in Nederland geboren persoon met ten minste één in het buitenland geboren ouder. Bron: CBS. 12 Westerse allochtoon: persoon afkomstig uit Europa (excl. Turkije), Noord-Amerika, Oceanië, Indonesië of Japan. Niet-westerse allochtoon: persoon afkomstig uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika of Azië met uitzondering van Indonesië en Japan. Bron: CBS. Criminaliteit en opsporing 125 dat 37% van alle verdachten13 in 2004 van allochtone (zowel westers als niet westers samen) herkomst was. Het aandeel van allochtonen in de verdachtenpopulatie is daarmee twee keer zo groot als hun aandeel in de Nederlandse bevolking. Van alle allochtone verdachten behoren 45.000 tot de eerste en 29.000 tot de tweede generatie. Er zijn ruim drie keer zo veel allochtone verdachten met een niet-westerse herkomst (56.000) als met een westerse herkomst (18.000). Er zijn opvallende verschillen binnen de tweede generatie allochtonen tussen de groep met één allochtone ouder en de groep met twee allochtone ouders. Bij nagenoeg alle herkomstgroepen zijn de verdachten- percentages van allochtonen met twee allochtone ouders hoger dan die van allochtonen met één allochtone ouder (zie figuur 4.18). Figuur 4.18 Allochtone verdachten naar herkomstgroepering (relatief cijfer)*, 2004 Westerse Marokko Nederlandse Suriname Turkije allochtonen Antillen of Aruba 1e generatie 2e generatie; één 2e generatie; twee allochtone ouder allochtone ouders * Per 1.000 inwoners uit de betreffende bevolkingsgroep. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.20 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 13 Niet alle in het HKS geregistreerde verdachten konden teruggevonden worden in de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA). Hiervoor zijn verschillende redenen te noemen: het woonland van de verdachte is buitenland of het woonland is onbekend. De verdachte woont in een asielzoekerscentrum en is (nog) niet in de GBA geregistreerd. En overige redenen, zoals illegaal verblijf of een onjuiste registratie, waardoor personen niet teruggevonden konden worden. 126 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Woongemeente14 In figuur 4.19 is voor elke gemeenteklasse15 het aantal verdachten per 1.000 inwoners weergegeven. Hierbij worden gemeenten onderscheiden op basis van het aantal inwoners. Tevens is de verdeling van verdachten over de gemeenteklassen vermeld. Het aantal verdachten per 1.000 inwoners is verreweg het grootst in de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag. Van elke 1.000 inwoners in die steden zijn er in 2004 bijna 25 bij de politie als verdachte geregistreerd. Dat is 1 op de 40 inwoners. Naarmate het aantal inwoners in de betreffende gemeente(klasse) afneemt, daalt ook het aantal geregistreerde verdachten. Figuur 4.19 Verdachten naar gemeentegrootte (relatief cijfer)*, 2000-2004 30 25 20 15 10 5 0 2000 2001 2002 2003 2004 250.000 en meer inwoners 10.000 tot 50.000 inwoners 100.000 tot 250.000 inwoners minder dan 10.000 inwoners 50.000 tot 100.000 inwoners * Per 1.000 inwoners van 12-79 jaar van de gemeenten in de betreffende klasse op 1 januari. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.21 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Delictcategorie In 2004 zijn er 198.840 verdachten bij de politie geregistreerd tegen wie in totaal 293.200 keer proces-verbaal werd opgemaakt. Op één proces 14 De misdrijven kunnen in een andere gemeente zijn gepleegd. 15 Er zijn 53 gemeenten met minder dan 10.000 inwoners, 323 gemeenten met 10.000 tot 50.000 inwoners, 41 gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners, 21 gemeenten met 100.000 tot 250.000 inwoners en 4 gemeenten met 250.000 inwoners of meer (G4). Criminaliteit en opsporing 127 verbaal kunnen meerdere delicten of strafbare feiten zijn vermeld. Gemiddeld bevat elk proces-verbaal 1,4 delicten. Van de ruim 417.000 delicten die in 2004 geregistreerd zijn is ruim een derde een vermogensdelict (exclusief vermogensdelicten met geweld). Twee van de tien delicten betreffen een geweldsdelict (inclusief seksuele delicten en vermogensdelicten met geweld). Opiumwetdelicten (6,5%) en overige delicten (6,9%) komen het minst vaak voor. Hoewel in alle delictcategorieën het merendeel van de delicten door mannen is gepleegd, blijkt zoals we al eerder in dit hoofdstuk zagen, dat de verhouding tussen mannen en vrouwen afhangt van het soort delict. Het aandeel vermogensdelicten en in mindere mate Opiumwetdelicten onder door vrouwen gepleegde misdrijven is relatief hoog. Bijna de helft van de delicten die door vrouwen gepleegd werden, zijn vermogensdelicten, bij mannen is dit 31%. In figuur 4.20 is per delictsoort weergegeven hoe het aantal vrouwelijke verdachten zich ontwikkeld heeft in de periode 2000-2004. Figuur 4.20 Door vrouwelijke verdachten gepleegde delicten naar delictcategorie, 2000-2004 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 2000 2001 2002 2003 2004 Vermogensdelicten Drugsdelicten Verkeersmisdrijven Vernielingen en openbare orde Gewelddadige delicten Seksuele delicten Overige delicten Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.22 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS 128 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Pleegcarrière In 2004 zijn er 96.000 first offenders16 bij de politie geregistreerd. Een vijfde hiervan waren jeugdige first offenders. Van de totale populatie verdachten was slechts een half procent jeugdig veelpleger, bijna 11% was volwassen veelpleger. Westerse allochtone jeugdige verdachten waren vaker first offender (9%) dan niet-westerse allochtone (7%) en autochtone (8%) jeugdige verdachten. Niet-westerse allochtonen zijn ongeacht hun leeftijd vaker meerpleger (41%) en veelpleger (14%) dan westerse allochtone en autochtone verdachten. Figuur 4.21 Verdachten naar pleegcarrière (procentuele verdeling), 2004 Volwassen veelpleger Volwassen meerpleger Volwassen first offender Jeugdige veelpleger Jeugdige meerpleger Jeugdige first offender % Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.23 in bijlage 4. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS 4.2.3 Minderjarige verdachten In deze paragraaf worden de trends beschreven in het aantal gehoorde minderjarige verdachten. Waar in dit rapport sprake is van minderjarigen, strafrechtelijk minderjarigen of minderjarige verdachten, wordt gedoeld op jongeren in de leeftijdscategorie van 12 tot en met 17 jaar. Op deze jongeren is in principe het jeugdstrafrecht van toepassing. In de periode 1980-2006 is het absolute aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten toegenomen van 42.000 in 1980 tot 70.000 in 2006. De periode 1983-1993 was een periode van daling, daarna volgt een periode met een sterke stijging, die nog steeds voortduurt (zie figuur 4.22). De trend voor jongens volgt nauwgezet de algemene trend. Dit is het gevolg van het feit dat het merendeel van de geregistreerde 16 Met behulp van het aantal antecedenten zijn alle verdachten gecategoriseerd als first offender, meerpleger of veelpleger. Deze indeling sluit aan bij de gangbare definities in het veelplegersbeleid van de overheid. 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 Criminaliteit en opsporing 129 jeugdcriminaliteit (circa 83%) voor rekening van de jongens komt. Meisjes komen relatief veel minder voor in de politiële statistieken. In 2006 hoorde de politie 58.000 jongens. Dit is vergeleken met 1980 anderhalf keer zoveel. Het aantal gehoorde minderjarige meisjes is echter in de periode 19802006 verdrievoudigd. De trend in de periode 1995-2000 was bij de meisjes relatief stabiel en schommelde rond de 6.500 gehoorde minderjarige verdachte meisjes per jaar. Vanaf 2001 is er sprake van een relatief sterke toename en in 2006 hoorde de politie circa 12.000 meisjes als verdachte van een misdrijf. Gesteld kan worden dat het percentage meisjes dat als verdachte is gehoord, in de afgelopen 25 jaar sterk is toegenomen. Was in 1980 de verhouding meisje-jongen nog één op tien, in 2006 is dit bijna één op vijf. Figuur 4.22 Gehoorde minderjarige verdachten naar geslacht, 1980-2006 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Totaal Jongens Meisjes Voor corresponderende cijfers zie tabel 4.24 in bijlage 4. Bron: CBS De trends in het aantal strafrechtelijk minderjarige verdachten dat door de politie wordt gehoord, kunnen niet los worden gezien van demografische ontwikkelingen. De demografische veranderingen in het aantal 12-tot en met 17-jarigen hebben gevolgen voor het aantal gehoorde minderjarige verdachten. Zo kan een stijging van het aantal gehoorde minderjarigen alleen al het gevolg zijn van een stijging van het totale aantal 12- tot en 17-jarigen in dat betreffende jaar. De totale populatie jongeren in de leeftijd 12 tot en met 17 jaar is in vergelijking x 1.000 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 130 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 met 1995 in 2006 met 10% toegenomen. In figuur 4.23 is goed te zien dat het percentage jeugdige verdachten in deze periode veel sterker is gestegen. Figuur 4.23 Gehoorde minderjarige verdachten en bevolking: indexcijfers 1995-2006 (1995=100) 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Gehoorde verdachten Voor corresponderende cijfers zie tabel 4.24 in bijlage 4. Bron: CBS 2001 2002 Be2003 volking 2004 2005 12-17 jaar 2006 Verdachten en hun misdrijven De delicten waarvan de jongeren in 2006 zijn verdacht en die aanleiding zijn geweest voor een verhoor door de politie, betreffen in 94% van de gevallen een misdrijf volgens het Wetboek van Strafrecht. Vermogensdelicten komen het vaakst voor (40%), gevolgd door vernieling en openbareordemisdrijven (32%) en geweldsmisdrijven (21%). In figuur 4.24 worden de trends van verschillende misdrijfcategorieën voor de periode 1995 tot en met 2006 weergegeven. Over de hele periode is de categorie vermogensmisdrijven de grootste, gevolgd door de vernielingen en openbareordemisdrijven en de geweldsmisdrijven. De trend voor de categorie vermogensmisdrijven is, na een periode van daling, vanaf 2002 weer stijgend. De trends van de overige misdrijfcategorieën zijn zonder uitzondering voor de gehele periode stijgend. Criminaliteit en opsporing 131 Figuur 4.24 Gehoorde minderjarige verdachten naar soort misdrijf, 1995-2006 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Overige wetten Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag Geweldsmisdrijven Wegenverkeerswet Opiumwet Voor corresponderende cijfers zie tabel 4.30 in bijlage 4. Bron: CBS Vermogensmisdrijven In figuur 4.25 worden de trends weergegeven voor de verschillende typen vermogensmisdrijven. Het aantal gehoorde minderjarige verdachten naar aanleiding van een vermogensdelict schommelt in de periode 1995-2006 tussen de 24.000 en 28.000. Met uitzondering van de piek in 1996, vertoont het aantal minderjarige verdachten van een vermogensmisdrijf in de periode tot aan 2001 een licht dalende tendens. Vanaf 2002 is er weer een stijging te signaleren in het aantal gehoorde minderjarige verdachten van vermogensdelicten. In 2006 wordt 40% van het totale aantal gehoorde minderjarigen verdacht van een vermogensmisdrijf. In 1995 was dat nog bijna 60%. Voor de gehele verdachtenpopulatie inclusief de meerderjarige verdachten zijn deze percentages respectievelijk 29% en 50%. De trendschommeling kan voor een groot deel worden toegeschreven aan het aantal gehoorde verdachten naar aanleiding van eenvoudige diefstal en gekwalificeerde diefstal. Er is een lichte stijging in het aantal overige vermogensdelicten. Daarbij gaat het om valsheidmisdrijven, verduistering, bedrog, heling en schuldheling. Het aantal gehoorde minderjarigen naar aanleiding van deze categorieën delicten is toegenomen. De sterkste stijgingen zijn te zien bij heling of schuldheling. Het betreft hier echter delic 132 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 ten die in verhouding tot het totale aantal delicten van het Wetboek van Strafrecht weinig voorkomen (in 2006 is dit 1,9%; zie tabel 4.32 bijlage 4). Figuur 4.25 Gehoorde minderjarige verdachten wegens vermogensmisdrijven*, 1995–2006 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven totaal Gekwalificeerde diefstal Eenvoudige diefstal Overige vermogensmisdrijven* * Valsheidmisdrijven, verduistering, bedrog, heling en schuldheling. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.30 in bijlage 4. Bron: CBS Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag Met uitzondering van 1996 schommelt het jaarlijkse aantal gehoorde minderjarigen naar aanleiding van een vernieling of openbareordedelict in de periode 1997 tot en met 2001 rond de 11.000 (zie figuur 4.26). Vanaf 2002 is er een sterke stijging te zien. In 2006 zijn ruim 22.000 minderjarigen gehoord omdat ze werden verdacht van een delict uit deze categorie. Dit is 32% van het totale aantal gehoorde minderjarigen. In 1995 was dat nog 22%. Voor de gehele verdachtenpopulatie inclusief de meerderjarige verdachten zijn deze percentages respectievelijk 16% en 12%. De stijging in de periode 2001-2006 komt voor een groot deel voor rekening van het aantal minderjarigen dat wegens een delict tegen de openbare orde en gezag werd gehoord (+ 5.000). Het aantal delicten tegen de openbare orde is in de periode 1996 tot en met 1998 sterk gedaald, van ruim 4.400 naar ruim 1.400. Daarna is er een lichte stijging tot aan 2001 (in dat jaar ruim 2.100 gehoorde minderjarige verdachten). In de periode 2001-2004 is het aantal gehoorde minderjarigen naar aanleiding van een delict tegen de openbare orde verdrievoudigd tot ruim 7.100 in 2006. Het aantal minderjarigen dat wegens vernieling werd gehoord, is in de periode 1995-2006 toegenomen van bijna 5.000 tot ruim 12.000. Tot aan Criminaliteit en opsporing 133 1997 is er een sterke stijging in het aantal vernielingen, daarna stabiliseert de trend zich tot en met 2001 en schommelt het aantal rond de 7.500-7.800. Vanaf 2002 is een flinke stijging in het aantal gehoorde minderjarigen wegens een vernieling. Vooral de vernielingen aan auto’s zijn toegenomen. Figuur 4.26 Gehoorde minderjarige verdachten wegens vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag, 1995–2006 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vernieling en openbare orde totaal Tegen openbare orde en gezag Vernieling Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.30 in bijlage 4. Bron: CBS Geweldsmisdrijven Geweldsdelicten vormen al jaren de kleinste categorie. Wel is er sprake van een continu stijgende trend in het aantal gehoorde minderjarige verdachten: in 1995 werden ruim 6.400 minderjarigen gehoord en in 2006 ging het om iets meer dan 15.000 minderjarigen. Voor 2006 komt dit erop neer dat 21% van de door de politie gehoorde 12-17-jarigen, verdacht wordt van het plegen van een geweldsdelict. In 1995 was dit percentage nog 16%. Voor de gehele verdachtenpopulatie inclusief de meerderjarige verdachten zijn deze percentages nagenoeg dezelfde, respectievelijk 23% en 16%. De twee grootste delicttypen bij geweldsmisdrijven zijn mishandeling en diefstal met geweld. In 2006 zijn ruim 9.000 jongeren gehoord voor mishandeling (13% van het totaal) en ruim 2.300 minderjarigen voor diefstal met geweld (3% van het totaal). In figuur 4.27 worden de trends voor de hoofdcategorie van geweldsdelicten en voor de specifieke geweldsdelicten weergegeven. De toename sinds 1995 is voor een groot deel toe te schrijven aan het aantal minderjarigen dat verdacht is van mishandeling en misdrijven tegen het leven en persoon (vooral bedreiging). Sinds 2003 134 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 is het aantal gehoorde minderjarigen wegens mishandeling sterk gestegen: van 6.000 in 2003 naar 9.000 in 2006. Een andere grote delictgroep binnen de categorie geweldsdelicten die om nadere toelichting vraagt betreft misdrijven tegen het leven. In 2006 zijn ruim 2.700 minderjarigen verdachten wegens een delict uit deze groep (4% van het totaal). Deze groep delicten omvat onder meer bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. Uit tabel 4.30 van bijlage 4 blijkt dat het aantal gehoorde minderjarige verdachten wegens bedreiging in de periode 1995-2006 zeer sterk is toegenomen: van 710 in 1995 tot 2.611 in 2006. Figuur 4.27 Gehoorde minderjarige verdachten wegens geweldsmisdrijven, 1995–2006 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven totaal Misdrijven tegen het leven en persoon* Mishandeling Diefstal met geweld, Seksuele misdrijven** afpersing * Bedreiging, (poging) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Verkrachting, feitelijke aanranding der eerbaarheid en overige seksuele misdrijven. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.30 in bijlage 4. Bron: CBS Misdrijven volgens overige wetboeken Het aantal minderjarigen dat in 2006 is gehoord wegens een misdrijf uit de Wegenverkeerswet, Opiumwet en Wet wapens en munitie, bedraagt respectievelijk 2,5%, 1,2% en 1,5% van het totale aantal gehoorde minderjarige verdachten. In vergelijking met de delicten uit het Wetboek van Strafrecht betreft het dus een relatief klein aantal feiten. De trends vertonen alle duidelijk een stijgende lijn (zie figuur 4.28). Criminaliteit en opsporing 135 Figuur 4.28 Gehoorde minderjarige verdachten wegens verkeersmisdrijven, Opiumwet- en Wet wapens en munitie- misdrijven, 1995–2006 2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Wegenverkeerswet* Opiumwet** Wet wapens en munitie * Rijden onder invloed, doorrijden na / verlaten plaats ongeval, overig WvW. ** Harddrugs, softdrugs. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.30 in bijlage 4. Bron: CBS 4.3 Het Nederlands Forensisch Instituut Het NFI17 maakt deel uit van het Ministerie van Justitie en voert overwegend natuurwetenschappelijk georiënteerd onderzoek uit ten behoeve van de waarheidsvinding in het kader van de strafrechtspleging. Concreet gaat het daarbij veelal om de analyse en/of identificatie van een grote verscheidenheid aan sporenmateriaal. Het personeelsbestand, dat medio 2006 totaal 406 fte’s omvat, bestaat voor het overgrote deel uit wetenschappelijk onderzoekers op minimaal HBO-niveau. Het NFI heeft de volgende kerntaken18 gedefinieerd: 1 het uitvoeren van forensisch zaakonderzoek: het NFI voert technisch, medisch-biologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek uit op verzoek van de zittende magistratuur (ZM), het Openbaar Ministerie (OM), 17 Het Nederlands Forensisch Instituut is in 1999 ontstaan door samengaan van twee instituten, namelijk het Gerechtelijk Laboratorium en het Laboratorium voor Gerechtelijke Pathologie. 18 Van de totale formatie van het NFI is circa 80% beschikbaar voor de uitvoering van de drie kerntaken. Tussen de kerntaken bestaat de macroverhouding forensisch zaakonderzoek (70%), R&D (15%) en kennis- en expertisecentrum (15%). Voor de langere termijn moet uit oogpunt van continuïteit altijd voldoende capaciteit beschikbaar zijn voor ‘Research and Development’ en de taak als kennis- en expertisecentrum. 136 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 de politie en overige opsporingsinstanties. De resultaten van het onderzoek en de interpretatie van de bevindingen worden vastgelegd in een rapport en waar nodig door de deskundige ter zitting toegelicht. 2 het bedrijven van research & development: de R&D-activiteiten richten zich voornamelijk op het ontwikkelen en implementeren van nieuwe methoden en technieken, zowel ten behoeve van het NFI als politie en justitie. 3 het fungeren als forensisch kennis- en expertisecentrum op het gebied van forensisch onderzoek, en wel als volgt: – als (nationaal en internationaal) kennis- en informatiecentrum op het gebied van forensisch-technisch en wetenschappelijk onderzoek op de door het NFI bestreken deskundigheidsgebieden; – door het overdragen van kennis aan en het bevorderen van deskundigheid bij OM, ZM, politie en overige opsporingsinstanties; – door het leveren van een bijdrage aan de beleidsvoorbereiding en de toetsing op uitvoerbaarheid van wetgeving op het terrein van de rechtshandhaving en de criminaliteitsbestrijding. Bij het NFI wordt forensisch onderzoek uitgevoerd op de volgende ter reinen: – Medisch-biologisch onderzoek – afdeling pathologie gerechtelijke secties, letselbeschrijving – afdeling biologie biologisch sporenonderzoek, bloedspooranalyse, DNA-typering, DNA-verwantschapsonderzoek, haaronderzoek – afdeling toxicologie toxicologisch onderzoek – Chemisch onderzoek – afdeling chemie verfonderzoek, glasonderzoek, brandonderzoek, onderzoek van explosieven en explosies, vingerspoordetectie, vezel- en textielonderzoek, handschriftonderzoek, machine- en printerschriftonderzoek, documentonderzoek, taalkundige tekstanalyse – afdeling verdovende drugsonderzoek, onderzoek illegale middelen drugsfabricage – afdeling milieu bodemonderzoek, water- en meststoffenonderzoek, onderzoek (afval)stoffen en emissies – Fysisch-elektronisch onderzoek – afdeling fysische wapen- en munitieonderzoek, onderzoek technologie schotresten, onderzoek kras-, indruk- en vorm- sporen (werktuigsporen, schoensporen e.d.), technisch en materiaalkundig onderzoek, onderzoek verkeersongevallen, voertuigidentificatie Criminaliteit en opsporing 137 – afdeling digitale forensisch ICT-onderzoek, onderzoek open en technologie gesloten systemen, software- en hardware- onderzoek, cryptografie, datacommunicatie, beeldbewerking en biometrie, spraak- en audio-onderzoek Per 1 februari 2005 is de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden van kracht geworden. Het aanbod van DNA-profielen van personen die als gevolg van de nieuwe wet in de DNA-databank moesten worden opgenomen is groot. Figuur 4.29 geeft een beeld van de ontwikkeling in het aantal aangevraagde onderzoeken19 per expertisegebied in de periode 2001 tot en met 2006. Daarin wordt goed zichtbaar welk effect de nieuwe DNA-wet heeft gehad op het aantal aangevraagde onderzoeken. Vooral de sterke toename bij het expertisegebied ‘Biologie’ springt in het oog. Het gaat hierbij veelal om geweldszaken, zoals mishandeling, zedenmisdrijven, moord en doodslag. Ook valt de daling bij het expertisegebied ‘verdovende middelen’ op. Dit is grotendeels het effect van de 100%-controles op risicovluchten op luchthaven Schiphol. Figuur 4.29 Bij het NFI aangevraagde onderzoeken per expertise- gebied, 2001-2006 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Biologie Pathologie en Toxicologie Verdovende middelen Overig chemisch onderzoek Fysische technologie Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 4.36 in bijlage 4. Bron: NFI/ bewerking CBS 19 Een aanvraag kan meer dan één onderzoekshandeling/analyse voor het NFI betekenen, bijvoorbeeld omdat er verscheidene sporen worden aangeleverd. Daarnaast kan een rechercheonderzoek/ zaakonderzoek meer dan één aanvraag opleveren. 138 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 4.4 Resumé Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de omvang, aard en ontwikkeling van de door de politie geregistreerde criminaliteit. Voor het beantwoorden van de vraag naar de omvang en de ontwikkeling van de criminaliteit is gebruikgemaakt van twee elkaar aanvullende databronnen: slachtofferenquêtes en registraties van de politie. De gegevens in dit hoofdstuk zijn ontleend aan de CBS Politiestatistiek. Deze statistiek, die is gestart in 1948, is gebaseerd op gegevens uit de registraties van de politie. De gegevens betreffen door de politie opgemaakte processen-verbaal van aangifte en ambtshalve opgemaakte processen-verbaal op grond van eigen opsporingsactiviteiten. In dit hoofdstuk is ook aandacht besteed aan de ontwikkeling van de opgehelderde misdrijven en aan de verdachten die door de politie voor misdrijven zijn gehoord. Belangrijkste bevindingen In de afgelopen 25 jaar is het aantal geregistreerde misdrijven in Nederland gestegen van minder dan driekwart miljoen in 1980 naar 1,2 miljoen in 2006. Vanaf 2002 daalt het aantal geregistreerde misdrijven. Het ophelderingspercentage ligt in 2006 op 23%. In 1980 was dat nog 30%. De geregistreerde criminaliteit bestaat voor bijna 60% uit vermogensmisdrijven. Eén op de zes geregistreerde misdrijven is een vernieling of openbareordemisdrijf en één op de elf een geweldsmisdrijf. De trend voor vermogensmisdrijven is dalend, die van vernielingen en openbareordemisdrijven is stijgend. Het aantal geregistreerde geweldsmisdrijven is de afgelopen 25 jaar weliswaar gestegen, maar lijkt de laatste jaren te stabiliseren. Er bestaat een sterke samenhang tussen de ‘grootte’ of ‘stedelijkheid’ van gemeenten en de hoogte van het criminaliteitscijfer. In gemeenten die meer verstedelijkt zijn of meer inwoners tellen, liggen de criminaliteitscijfers per 1.000 inwoners van 12-79 jaar hoger. De geregistreerde criminaliteit, gecorrigeerd voor de bevolkingsomvang, is het hoogst in de gemeente Utrecht. Het aantal gehoorde verdachten is in de periode 1980-2006 gestegen van 210.000 in 1980 naar 358.000 in 2006. Criminaliteit is nog altijd vooral een ‘mannenzaak’, maar het aandeel gehoorde vrouwelijke verdachten neemt toe. Was in 1980 nog één op de tien gehoorde verdachten een vrouw, in 2006 is dat één op de zeven. Veel gehoorde verdachten zijn ‘jong’. Van alle verdachten komt 24% voor in de categorie 18-24 jaar. ‘De meeste verdachten zijn autochtoon. Indien rekening wordt gehouden met de bevolkingsomvang, blijkt dat van de grootste allochtone bevolkingsgroepen Antillianen of Arubanen relatief het sterkst zijn vertegenwoordigd, gevolgd door Marokkanen, Surinamers en Turken. Binnen de allochtone bevolking liggen de verdachtenpercentages van de eerste generatie wat hoger dan van de tweede. Voor Marokkanen en Turken geldt echter dat de verdachtenpercentages van de tweede generatie hoger zijn dan die van de Criminaliteit en opsporing 139 eerste. Het hoogste verdachtenpercentage heeft de groep mannelijke niet- westerse allochtone verdachten van de tweede generatie. Bij nagenoeg alle herkomstgroepen zijn de verdachtenpercentages van allochtonen met twee allochtone ouders hoger dan die van allochtonen met één allochtone ouder. Het aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten is toegenomen van 42.000 in 1980 tot 70.000 in 2006. Vanaf midden jaren negentig is het aantal gehoorde minderjarige verdachten jaarlijks toegenomen, met recent een sterke stijging vanaf 2002. Deze sterke stijging in het aantal gehoorde minderjarigen wordt gesignaleerd bij alle drie onderscheiden delicthoofdcategorieën: vernieling of openbareordemisdrijven, geweldsmisdrijven en vermogensmisdrijven. Het aantal gehoorde minderjarige meisjes is in de afgelopen 25 jaren verdrievoudigd. Deze sterke toename weerspiegelt zich ook in het aandeel dat meisjesverdachten thans hebben in het totaal. Was in 1980 de verhouding meisje-jongen nog één op tien, in 2006 is dit bijna één op vijf. 5 Vervolging en berechting N.E. de Lange, A.M. van der Laan, S. Bogaerts De cijfers in dit hoofdstuk beschrijven in beginsel de rechtbankstrafzaken. Dit zijn zaken die in eerste aanleg de sectoren straf van de rechtbanken behandelen en in de hierna volgende tekst ook wel kortweg zijn aangeduid als ‘strafzaken’. Er volgen beschrijvingen van de instroom van strafzaken bij de parketten van het OM en van de afdoeningen van strafzaken door het OM en door de rechter in eerste aanleg. Summier komen verder aan de orde het hoger beroep bij de gerechtshoven en het beroep in cassatie bij de Hoge Raad en de schadevergoeding aan ex-verdachten. De informatie heeft vooral betrekking op de periode 1995-2006, terwijl in mindere mate ook cijfers over de periode tussen 1980 en 1995 zijn opgenomen.1 Paragraaf 5.1 beschrijft de vervolging en berechting zonder onderscheid tussen minderjarigen, meerderjarigen en rechtspersonen. Paragraaf 5.2 belicht de minderjarigen afzonderlijk. 5.1 Vervolging en berechting algemeen Zoals gezegd beschrijft deze paragraaf de vervolging en berechting van minderjarigen (12-18 jaar), meerderjarigen (18 jaar of ouder) en rechtspersonen. Onder afdoeningen door het OM zijn alle beslissingen van het OM begrepen, met uitzondering van de dagvaardingen. De afdoeningen door de rechter zijn gepresenteerd exclusief de voegingen ter terechtzitting, omdat deze gegevens over de laatste jaren niet volledig zijn. In 1980 zijn bijna 230.000 strafzaken ingeschreven bij de arrondissementsparketten van het OM (zie figuur 5.1 en tabel 5.1, in bijlage 4). In hetzelfde jaar heeft het OM 130.000 en de rechter 92.000 zaken afgedaan. De ingeschreven zaken in een jaar zijn niet precies dezelfde als de afgedane zaken in dat jaar, omdat het OM en de rechter ook zaken van voorgaande jaren afdoen. Verder kan het OM of de rechter een of meer oorspronkelijk afzonderlijk ingeschreven zaken tegen één en dezelfde persoon in het vervolg van het traject samenvoegen. Rond 1994 zijn zowel inschrijvingen als afdoeningen (door OM en rechter) na een stijging weer terug op het niveau van begin jaren tachtig. In de loop van de beschreven periode (1980-2006) zijn in de basisgegevens over vervolging en berechting (bijvoorbeeld door wijziging in wetgeving, verandering van inzicht of het opstellen van standaardclassificaties) veranderingen opgetreden in de wijze van groepering en weergave van de statistische uitkomsten. De in dit hoofdstuk vermelde cijferreeksen zijn zoveel mogelijk onderling vergelijkbaar gemaakt door het samenvoegen of splitsen van het beschikbare basismateriaal. 142 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 5.1 Ingeschreven en afgedane rechtbankstrafzaken, 1980-2006 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 1980 1985 1990 1995 2000 2005 Ingeschreven zaken OM Afdoeningen rechter Afdoeningen OM * 1980-1990 = gewone strafzaken, economische strafzaken, belastingstrafzaken, militaire strafzaken; 1993-2004 = Wetboek van Strafrecht, Wegenverkeerswet, Wet op de economische delicten, Opiumwet, Wet wapens en munitie, overige strafwetten en onbekend; OM-cijfers van 1991 en 1992 ontbreken; 1981-2006 afdoeningen rechter exclusief de voegingen ter zitting. Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.1 in bijlage 4. Bron: CBS In de periode 1995-2006 is er zowel bij de inschrijvingen als bij de afdoeningen OM, na een dalende tendens, vanaf 2001 weer een stijging te zien. De geregistreerde criminaliteit maakte in deze periode een tegengestelde beweging: uit hoofdstuk 4 blijkt dat de totale geregistreerde criminaliteit tot en met 2002 vrijwel elk jaar stijgt, maar in 2006 voor het vierde achtereenvolgende jaar daalt. In 2006 zijn 268.000 strafzaken ingeschreven bij het OM; in 1995 waren het er 258.000. Het OM doet in 2006 126.000 zaken af; dit waren er in 1995 nog 147.000. De rechter doet in de periode 1995-2006 jaarlijks tussen de 102.000 en 135.000 zaken af. Vooral de stijging tussen 2002 en 2003 (van 117.000 naar 135.000) is opmerkelijk (+15%). Deze schommelingen zijn waarschijnlijk beïnvloed door onder andere het gebruik van bestuurlijke transacties en de uitbreiding van het personeel van de rechtbanken. De mate waarin deze beïnvloeding plaatsvond is echter niet aan te geven. Het verslagjaar 2006 ligt, met 134.000 rechterlijke afdoeningen, weer ongeveer op het niveau van 2003. Vervolging en berechting 143 5.1.1 Ingeschreven zaken bij het Openbaar Ministerie In de fase van de opsporing beslissen de opsporingsautoriteiten over het al dan niet doorzenden van het opgemaakte proces-verbaal van een ter kennis gekomen strafbaar feit (overtreding of misdrijf) naar het OM. Van alle misdrijven die bij de opsporingsinstanties (zoals politie) zijn geregistreerd – 1,22 miljoen in 2006 – komt slechts een deel voor verdere behandeling als strafzaak terecht bij de parketten van het OM. De politie handelt een deel van de minder ernstige strafbare feiten af. Bij misdrijven kan dat via een Halt-afdoening (in 2006 bijna 23.000 keer) als het om strafrechtelijk minderjarigen gaat, of via een politietransactie bij strafrechtelijk meerderjarigen. Het OM krijgt niet alleen van de politie processen-verbaal van strafbare feiten, maar ook van bijzondere opsporingsdiensten zoals de FIOD-ECD (de opsporingsdienst van de Belastingdienst die is ontstaan uit de in 1999 samengevoegde Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst en Economische Controledienst). Een strafzaak in dit kader is gedefinieerd als ‘een bij het Openbaar Ministerie ter (verdere) afhandeling ingeschreven proces-verbaal tegen één verdachte wegens een of meer strafbare feiten’ (zie bijlage 3). Een verdachte (persoon) kan dus meer dan één strafbaar feit hebben gepleegd, terwijl anderzijds bij één strafbaar feit meer verdachten kunnen zijn betrokken. Het OM (met voeging ad informandum of voeging ter berechting2) en de rechter (met voeging ter zitting) kunnen afzonderlijk ingeschreven zaken tegen één en dezelfde persoon die in voldoende mate met elkaar samenhangen, behandelen of afdoen als één zaak. Strafzaken waarbij de verdachte meer dan één misdrijf heeft gepleegd zijn primair geclassificeerd bij het misdrijf waarop in de wet de hoogste strafdreiging staat. Is dit niet mogelijk, dan is het eerstgenoemde delict gekozen. De indeling van misdrijven in dit hoofdstuk is gebaseerd op de CBS-standaardclassificatie misdrijven (zie bijlage 1). Volgens de vroegere Justitiële Statistiek zijn in het jaar 1980 bij de parketten bijna 187.000 ‘gewone’ strafzaken en ruim 37.000 economische strafzaken ingeschreven; in totaal zijn in 1980 bijna 230.000 rechtbank- strafzaken ingeschreven (figuur 5.2). Na een stijging tot 1984, blijft het aantal ingeschreven gewone strafzaken tot 1990 tamelijk constant. Het aantal economische strafzaken fluctueert nogal en komt van 37.000 zaken in 1980 uit op bijna 28.000 zaken in 1990. 2 De voeging ter berechting is het samenvoegen van ingeschreven strafzaken door het OM met het doel om de rechter verschillende zaken tegelijk te laten beoordelen. Bij een voeging ad informandum voegt het OM een strafzaak zonder tenlastelegging bij een andere zaak die aan de rechter wordt voorgelegd, met het doel de rechter bij de bepaling van de strafmaat rekening te laten houden met de feiten in de gevoegde zaak. 144 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 5.2 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven rechtbank- strafzaken naar soort strafzaken, 1980-1990 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 Gewone strafzaken Economische strafzaken Militaire strafzaken Belastingstrafzaken Bron: CBS Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.1 in bijlage 4. Uit tabel 5.2 (bijlage 4) blijkt dat in de periode 1995-2006 het aantal ingeschreven strafzaken van 258.000 in 1995 geleidelijk is gedaald tot rond de 233.000 in 2000, maar daarna snel opliep tot 268.000 in 2006. Ten opzichte van 1995 is het aantal ingeschreven vermogensmisdrijven sterk gedaald, van 103.000 in 1995 tot bijna 70.000 in 2006 (-33%). Ingeschreven geweldsmisdrijven daarentegen stijgen sinds 1995 (29.000 zaken) fors. Het zijn er in 2006 bijna 53.000 (+82%). De meeste bij de parketten ingeschreven zaken gaan over strafbare feiten uit het Wetboek van Strafrecht: 168.000 in 2006, ruim zes van elke tien zaken (zie figuur 5.3). De overige zaken gaan vooral over misdrijven uit de Wegenverkeerswet, zoals rijden onder invloed,3 en strafbare feiten uit de Wet op de economische delicten en de Opiumwet. Ingeschreven zaken wegens overtreding van de Wegenverkeerswet zijn vergeleken met 2005 met 11% gedaald tot 50.000 zaken in 2006. Deze daling wordt vrijwel geheel veroorzaakt door een afname van het aantal ingeschreven zaken wegens rijden onder invloed. Het aantal economische delicten, in 1995 ruim 34.000 zaken, daalt tot 26.000 in 2001 en komt na een stijging en een daling uit op bijna 23.000 in 2006. Verder zijn er de misdrijven uit de Opiumwet (17.000), uit de Wet wapens en munitie (5.000) en uit de overige strafwetten (5.000, inclusief onbekend). 3 In de delictgroep ‘rijden onder invloed’ is het weigeren van een bloedproef niet meegeteld. Vervolging en berechting 145 Figuur 5.3 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven rechtbank- strafzaken naar soort strafzaken, 1990-2006 0 25.000 50.000 75.000 100.000 125.000 150.000 175.000 200.000 19901991199219931994199519961997199819992000200120022003200420052006 Wetboek van Strafrecht Opiumwet Wegenverkeerswet overige strafwetten Wet op de en onbekend economische delicten Wet wapens en munitie Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.2 in bijlage 4. Bron: CBS Figuur 5.4 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven rechtbank- strafzaken naar soort misdrijven, 1995-2006 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Geweldsmisdrijven Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.2 in bijlage 4. Bron: CBS 146 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Vermogensmisdrijven vormen het grootste deel van de ingeschreven misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht. Absoluut, maar ook relatief, lopen de vermogensmisdrijven echter sinds 1995 terug (zie figuur 5.4). In 1995 zijn er nog ruim 103.000 geteld (66% van het totaal van misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht). In 2006 zijn het er 70.000, minder dan de helft van het totale aantal. Eenvoudige en gekwalificeerde diefstal maken bij de vermogensmisdrijven het leeuwendeel uit. Juist deze soort misdrijven is in aantal teruggelopen. Het aandeel van de geweldsmisdrijven binnen de zaken uit het Wetboek van Strafrecht is in de periode 1995-2006 verder toegenomen van 18% naar 31%. Het gaat bij de geweldsmisdrijven vooral om mishandeling en bedreiging. Verdachten in strafzaken In 2006 is 82% van alle verdachten meerderjarig en 14% minderjarig. In 3% van de zaken is de verdachte een rechtspersoon. Ongeveer 82% van alle zaken is een strafzaak tegen een mannelijke verdachte, 14% een zaak tegen een vrouwelijke verdachte. Strafzaken tegen rechtspersonen hebben in 92% gevallen betrekking op economische delicten. Zowel bij mannen als vrouwen gaat het in het merendeel van de zaken over vermogensdelicten, geweldsdelicten en rijden onder invloed. De verdeling van de delicten binnen de geslachten verschilt. Bij mannelijke verdachten heeft 25% van de zaken betrekking op vermogensdelicten, 21% op geweldsdelicten en 15% op rijden onder invloed; bij vrouwelijke verdachten is de verdeling respectievelijk 40%, 15% en 9%. Vergeleken met 1995 is er bij mannen en bij vrouwen sprake van een vermindering van het aandeel van vermogensdelicten en een toename van het aandeel van geweldsdelicten, rijden onder invloed en vernieling en openbare orde (Bron: CBS, StatLine). 5.1.2 Afdoeningen door het Openbaar Ministerie De arrondissementsparketten van het OM behandelen als eerste de ingeschreven strafzaken. De officier van justitie beslist aan de hand van door het justitiële beleid aangegeven criteria of hij in een bepaalde zaak overgaat tot vervolging. Er bestaat in Nederland geen vervolgingsplicht. Voor de interpretatie van de cijfers van deze fase van het vervolgingstraject is het van belang rekening te houden met het feit dat het OM zaken die zij als ‘niet vervolgbaar’ beschouwt al bij de politie terzijde schuift. Deze zaken worden niet ingeschreven door het Openbaar Ministerie. Het aantal zaken dat op deze wijze vroegtijdig wordt geseponeerd is voor 2006 niet bekend. Voor 1999 is het aantal geschat op 23.000. Het aantal strafzaken in eerste aanleg dat het OM in het jaar 1980 afdoet (exclusief de dagvaardingen), komt uit op een totaal van 130.000 zaken. Na een stijging zet vanaf 1983 een afvlakking in tot 114.000 in 1999. Vervolging en berechting 147 Daarna is het totale aantal afdoeningen door het OM weer snel opgelopen tot 126.000 in 2006 (zie figuur 5.1). Figuur 5.5 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbank- strafzaken naar soort misdrijven, 1995-2006 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Geweldsmisdrijven Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.3 in bijlage 4. Bron: CBS Misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht Figuur 5.5 geeft een overzicht van de afdoeningen van strafzaken door het OM, ingedeeld naar het ten laste gelegde type misdrijf. In 1995 ging het bij 68% van alle OM-afdoeningen van delicten uit het Wetboek van Strafrecht om een vermogensmisdrijf; in 2006 is dat nog 41%. Vooral de diefstal- misdrijven zijn sterk teruggelopen. Tegenover de sterke afname van de vermogensmisdrijven staat een stijging van het aandeel van de geweldsmisdrijven: van 15% in 1995 naar 28% in 2006. De toename in absolute aantallen was aanvankelijk gering, maar is vanaf 2002 gaan stijgen. De afdoening van een strafzaak door het OM zonder tussenkomst van de rechter (dus exclusief de dagvaardingen), gebeurt op diverse wijzen. De belangrijkste daarvan zijn de sepots en de transacties. Daarnaast tellen in de statistische overzichten in de afdoeningen door het OM de voeging ad informandum en de voeging ter berechting mee (zie ook hoofdstuk 2). Ook de overdracht van het ene naar het andere parket is een afdoening door het OM. Na een voeging of een overdracht zal het OM een strafzaak in de meeste gevallen uiteindelijk aan de rechter voorleggen. 148 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Sepots Er zijn twee soorten sepots. Bij de technische sepots ziet het OM af van (verdere) vervolging omdat het meent dat dit niet tot een veroordeling zal leiden, bijvoorbeeld wegens gebrek aan bewijs of omdat het feit of de verdachte niet strafbaar is. Bij de beleidssepots ziet het OM af van vervolging op grond van beleidsrichtlijnen (bijvoorbeeld wegens algemeen belang, de leeftijd of de gezondheidstoestand van de verdachte). Tegelijk met het totale aantal afdoeningen van het OM steeg het absolute aantal sepots tot ruim 70.000 in 1990. Relatief gezien was er sprake van een daling: in 1990 deed het OM minder dan de helft van de zaken af met een sepot. De interpretatie van de dalende trend in de sepots vanaf de tweede helft van de jaren negentig is al eerder in deze paragraaf ter sprake gebracht. Door de invloed van de zogenoemde ‘vroegtijdige OM-sepots’ is de geconstateerde daling niet eenduidig te verklaren uit een zuivere daling van de sepots, maar dient hierbij ook het verminderde aanbod vanuit de politie te worden betrokken (zie ook tabel 5.4 in bijlage 4). Tot 2002 waren er steeds ruim meer technische sepots dan beleidssepots. De laatste paar jaren zijn de aantallen vrijwel aan elkaar gelijk. In 2006 is bij iets meer dan de helft van de sepots sprake van een beleidssepot. Deze omslag kan te maken hebben met het beleid om niet-vervolgbare zaken al bij de politie terzijde te leggen. Beleidssepots4 kan het OM voorwaardelijk of onvoorwaardelijk toepassen. Een bijzondere vorm van beleidssepots zijn de ‘kale’ sepots. Dit zijn beleidssepots zonder voorwaarden, zonder kennisgeving aan de verdachte en zonder overdracht naar een andere instantie zoals kantonrechter of buitenlandse justitiële autoriteit. In 2006 zijn er ruim 4.000 geteld. Transacties Een andere belangrijke wijze van afdoening voor het OM is de transactie (artikel 74 Sr). In de meeste gevallen stelt het OM hierbij als voorwaarde het betalen van een bepaalde geldsom (een ‘boete’). Ook de taakstraf is een vorm van transactie. De invoering van de Wet Vermogenssancties in 1983 introduceerde de transactiemogelijkheid voor misdrijven in het strafrecht. Het aantal en het type van strafbare feiten waarvoor het OM een transactievoorstel kan doen, is in de loop van de jaren steeds verder uitgebreid. De transactie gaat als afdoeningsmiddel van het OM inmiddels ver aan kop. 4 In het midden van de jaren tachtig heeft de regering bepaald dat ‘zal moeten worden gestreefd naar halvering van het percentage onvoorwaardelijke beleidssepots (…) in de periode tot 1990’. In 1988 heeft het CBS onderzocht of het gestelde doel werd gehaald (CBS, 1988). Geconcludeerd werd toen dat dit het geval was. Overigens werd opgemerkt dat al in het begin van de jaren tachtig het aantal beleidssepots ‘over zijn top heen was op het moment dat het kabinet zijn doelstelling publiceerde’. Vervolging en berechting 149 In de periode 1995-2006 is er sprake van een relatieve toename van het aantal transacties. Het absolute aantal transacties bij strafzaken is tussen 1995 en 1998 jaarlijks steeds iets minder dan 60.000, is in 2003 sterk opgelopen (tot 81.000) en komt in 2006 iets lager uit op bijna 78.000 (zie tabel 5.4, in bijlage 4). Ondanks een lager totaal aantal OM-afdoeningen (van 147.000 naar 126.000) neemt het aantal transacties absoluut (en relatief) toe van 58.000 (39%) in 1995 tot 78.000 (62%) in 2006. Figuur 5.6 Door het Openbaar Ministerie met transactie afgedane rechtbankstrafzaken naar soort misdrijven, 1995-2006 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Geweldsmisdrijven Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Bron: CBS Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.5 in bijlage 4. Het OM legt 56% van de transacties op voor een misdrijf uit het Wetboek van Strafrecht en 11% voor rijden onder invloed (exclusief weigeren bloedproef). Het aandeel transacties voor economische misdrijven is na een daling rond 1997 (24%) weer gestegen in 1999 (30%) en vervolgens gedaald tot 17% in 2006 (zie figuur 5.6 en tabel 5.5, in bijlage 4). Van alle transacties in zaken van misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht hebben de meeste betrekking op een vermogensmisdrijf. Het aandeel van vermogensmisdrijven in de transacties is sinds 1995 teruggelopen van 68% naar 42%. Verhoudingsgewijs ligt het aantal transacties voor misdrijven uit de categorieën geweld en vernieling en openbare orde lager, maar is wel toegenomen van respectievelijk 13% en 18% in 1995 tot respectievelijk 23% en 29% in 2006. 150 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Overige wijzen van afdoening Behalve te besluiten tot afdoening van een zaak door middel van een sepot of een transactie, kan de officier van justitie een zaak voegen of overdragen. Er zijn twee manieren om te voegen. De voeging ter berechting past het OM toe als er verband bestaat tussen zaken. Het OM legt deze zaken gevoegd voor aan de rechter als dat in het belang is van het onderzoek. Als het OM een zaak ad informandum voegt, vraagt het OM geen uitspraak van de rechter over deze zaak, maar verzoekt de rechter met die feiten rekening te houden bij het bepalen van de strafmaat. Overdracht naar een ander parket gebeurt in beginsel op procestechnische gronden (een ander arrondissement dan waar de inschrijving plaatsvond is bevoegd). Ongeveer 23% (in 1995) tot 14% (in 2006) van alle OM-afdoeningen bestaat uit een voeging ad informandum, voeging ter berechting of een overdracht naar een ander parket. Ook in absolute aantallen bezien zijn deze wijzen van afdoening door het OM in de loop van de periode sterk verminderd (zie tabel 5.4, in bijlage 4). Ongeveer de helft van de ingeschreven zaken brengt het OM via een dagvaarding voor de rechter. Deze rekent het CBS, zoals eerder opgemerkt, niet tot de afdoeningen van het OM. 5.1.3 Afdoeningen door de rechter Ongeveer de helft van de strafzaken die bij de parketten zijn ingeschreven, legt het OM ter berechting voor aan de rechter. De officier van justitie gaat in die gevallen over tot het dagvaarden van de verdachte. De rechter gaat zich dan in eerste aanleg over de zaak uitspreken. Afdoeningen van strafzaken Tussen 1980 en nu is het aantal zaken dat de strafkamers van de rechtbanken hebben afgedaan sterk gestegen. De rechter doet in 1980 92.000 strafzaken af, in 2006 ruim 134.000 (zie figuur 5.1). De sterke sprong tussen 2002 en 2003 (+15%) is opmerkelijk, maar is ook terug te vinden in de stijging van de ingeschreven en afgedane zaken bij OM zoals hiervoor beschreven. Het aantal van 2006 ligt, na een lichte daling, weer ongeveer op het niveau van 2003. In de periode 1995-2006 staat jaarlijks bijna tweederde van alle strafzaken bij de rechter in verband met een misdrijf uit het Wetboek van Strafrecht (zie tabel 5.8 in bijlage 4). In dezelfde periode behoort bijna eenvijfde van de strafzaken bij de rechter tot de misdrijven uit de Wegenverkeerswet, voornamelijk rijden onder invloed. Het aandeel van de misdrijven tegen de Opiumwet, in absoluut aantal gering, laat een stijgende tendens zien bij de softdrugsdelicten. Bij harddrugsdelicten is tot en met 2003 ook sprake van een stijgende lijn. In 2006 zijn 7% meer harddrugszaken door de rechter afgedaan dan in 2005. Vervolging en berechting 151 Figuur 5.7 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbank- strafzaken naar soort misdrijven, 1995-2006 50.000 45.000 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Geweldsmisdrijven Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht * Exclusief voeginBron: CBS Voor corresponderegen ter zitting. nde cijfers, zie tabel 5.7 in bijlage 4. Binnen de categorie Wetboek van Strafrecht zijn in de periode 1995-2006 ook bij de strafzaken die de rechter krijgt voorgelegd de vermogensmisdrijven in de meerderheid. Toch is het aandeel aan het dalen: van 65% naar bijna 44% (zie figuur 5.7). Geweldsmisdrijven zijn in aantal geringer maar hebben in de rechterlijke afdoeningen van misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht in deze periode een groeiend aandeel: van 20% naar 32%. Eindbeslissing van de rechter De rechter verklaart een verdachte in de meeste gevallen schuldig. Van de 134.000 strafzaken die de rechtbanken in eerste aanleg in 2006 hebben afgedaan, eindigen er bijna 125.000 met een schuldigverklaring (zie tabel 5.9 in bijlage 4). In de periode 1995-2006 is jaarlijks in circa 95% van alle door de rechter afgedane strafzaken een schuldigverklaring uitgesproken. Dat geldt voor 93% bij vermogensdelicten en 91% bij vernieling en openbare orde. In de strafzaken rond de Wegenverkeerswet beslist de rechter in 97% tot een schuldigverklaring. Het percentage schuldigverklaringen van opiumdelicten schommelt rond de 94%; bij zaken waarin softdrugs betrokken zijn, is het percentage schuldigverklaringen het laatste jaar uitgekomen op 92%, bij de harddrugs op 95%. In economische strafzaken besluit de rechter minder vaak tot een schuldigverklaring; het percentage kwam in 2006 uit op 89%. 152 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Figuur 5.8 Door de rechter in eerste aanleg uitgesproken schuldig- verklaringen in rechtbankstrafzaken naar soort misdrijven en naar soort verdachte, 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en Geweldsmisdrijven Wetboek van Strafrecht openbare orde en overige misdrijven Meisjes Vrouwen Jongens Mannen Bron: CBS Voor alle hoofdcategorieën zijn de mannen als daders veruit in de meerderheid, het meest prominent bij de Wegenverkeerswet en de Wet wapens en munitie. De rechtspersonen zijn ‘goed’ vertegenwoordigd bij de Wet op de economische delicten. Zo ook vormen in 2006 binnen de hoofdcategorie Wetboek van Strafrecht de (volwassen) mannen steeds de grootste groep (figuur 5.8). Daarnaast is het aandeel van jongens die veroordeeld zijn wegens geweldmisdrijven en vernieling en openbare orde relatief groot. Dit geldt ook voor volwassen vrouwen die schuldig zijn verklaard voor vermogensmisdrijven. In bijna 9.000 zaken komt de rechter in 2006 tot een vrijspraak of een ontslag van alle rechtsvervolging (zie tabel 5.10 in bijlage 4). Het OM begint een vervolging in de overtuiging dat de zaak tot een veroordeling zal leiden. Vrijspraak wordt daarom wel uitgelegd als het mislukken van een strafzaak. Tot vrijspraak besluit de rechter als er sprake is van processuele fouten, zoals fouten in de tenlastelegging. Verder kan sprake zijn van bewust bij de vervolging genomen risico’s, met voor het OM negatieve afloop. Ook ligt soms seponeren meer voor de hand, maar besluit het OM uit het oogpunt van de ernst van het feit en de daaraan verbonden maatschappelijke onrust toch tot vervolging. Soms ook, vooral bij bepaalde misdrijven tegen het leven, is sprake van bewijsproblemen. Ten slotte kan het OM zelf om vrijspraak vragen. Vervolging en berechting 153 Opgelegde sancties naar type Wanneer de rechter de verdachte schuldig verklaart, zal hij in de meeste gevallen een sanctie opleggen. Veelal legt de rechter een combinatie van straffen op (tabel 5.10 en 5.11 in bijlage 4). De verschillende typen sancties hebben door de tijd heen niet steeds hetzelfde belang gehad. Taakstraffen bijvoorbeeld spelen pas vanaf 1985 een rol van betekenis. In de periode 1980-2006 is het totale aantal opgelegde sancties gegroeid van 115.000 in 1980 tot 185.000 in 2006 (zie tabel 5.13 in bijlage 4). De ontwikkelingen in het verloop van de diverse opgelegde sancties zijn hier en daar nogal grillig. De geldboete is de meest opgelegde hoofdstraf, met een vrij snelle stijging tot 1980 en daarna een stabilisering rond de 50.000. In het laatste jaar, 2006, is het aantal opgelegde boetes uitgekomen op bijna 55.000. Figuur 5.9 Door de rechter in eerste aanleg opgelegde sancties in rechtbankstrafzaken, 1995-2006 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geldboete Ontzegging Onttrekking aan Gevangenisstraf rijbevoegdheid Verbeurdverklaring het verkeer Taakstraf voorwerpen Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.12 in bijlage 4. Bron: CBS De periode 1995-2006 laat voor de meeste opgelegde sancties een geleidelijk stijgende trend zien, met een lichte daling tussen 2003 en 2004 (figuur 5.9). De stijging bij de taakstraffen is wat sterker. Deze straf behoort sinds 2001 tot de hoofdstraffen en is nog steeds sterk groeiend. Figuur 5.10 laat zien dat het aandeel van de leer- en werkprojecten die de officier 154 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000 40.000 45.000 van justitie5 als transactievoorwaarde heeft toegepast (het zogenoemde ‘officiersmodel’) in het totale aantal opgelegde taakstraffen toeneemt. Overigens wordt het officiersmodel vooral bij sancties tegen minderjarigen toegepast (zie paragraaf 5.2). Figuur 5.10 Door het Openbaar Ministerie en de rechter in eerste aanleg opgelegde taakstraffen in rechtbankstrafzaken, 1995-2006 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Door rechter Door OM Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.6 en 5.14 in bijlage 4. Bron: CBS In zaken waarin de rechter een schuldigverklaring met strafoplegging uitspreekt, heeft hij in 26% daarvan uitsluitend een geldboete opgelegd en in 15% uitsluitend een gevangenisstraf of jeugddetentie. In eveneens 15% van de zaken legt hij uitsluitend een taakstraf op (zie tabel 5.11 in bijlage 4). In totaal legt de rechter in bijna 58% van de schuldigverklaringen één straf of maatregel op. Daarnaast is in ongeveer 46% van de schuldigverklaringen met strafoplegging een enkelvoudige hoofdstraf opgelegd in combinatie met een bijkomende straf of maatregel. Bij 13% legt de rechter een geldboete op in combinatie met een bijkomende straf of maatregel. Hoewel in de periode 1995-2006 zowel enkelvoudige straffen als combinaties van straffen en maatregelen in absolute zin zijn toegenomen, is de verhouding tussen de groepen licht gewijzigd. Het aandeel van enkelvoudige straffen en maatregelen is enigszins afgenomen, terwijl het 5 Hoewel het in deze paragraaf gaat over afdoeningen door de rechter, worden hier om redenen van praktische aard taakstraffen opgelegd door rechter én OM tezamen in beeld gebracht. Vervolging en berechting 155 aandeel van enkelvoudige straffen in combinatie met bijkomende straffen of maatregelen licht is gestegen (zie figuur 5.11). Figuur 5.11 Door de rechter in eerste aanleg opgelegde straffen en maatregelen in rechtbankstrafzaken (percentages), 1995-2006 100% 80% 60% 40% 20% 0% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Straf of maatregel onbekend Enkelvoudige hoofdstraffen gecombineerd met een bijkomende straf en/of met een Overige combinaties van straffen maatregel Gecombineerde hoofdstraffen met een Gecombineerde hoofdstraffen zonder bijkomende straf en/of een maatregel bijkomende straf en zonder maatregel Enkelvoudige hoofdstraffen of maatregelen Voor corresponderende cijfers: zie tabel 5.10 in bijlage 4. Bron: CBS Bezien naar delictgroep worden economische delicten veelal afgedaan met een geldboete en bovendien meestal met een enkelvoudige geldboete (tabel 5.11 in bijlage 4). Overtredingen van de Wegenverkeerswet worden eveneens meestal afgedaan met een geldboete, maar dan in combinatie met een ontzegging van de rijbevoegdheid. Uit figuur 5.12 blijkt dat het aandeel geweldsdelicten en vernieling/openbareordedelicten in het totale aantal opgelegde taakstraffen groeit ten koste van het aandeel vermogensdelicten. Het aantal taakstraffen vanwege een geweldsdelict verdrievoudigde ruim in de periode 1996-2006 van bijna 3.000 naar ruim 14.000; ook het aantal vanwege vernieling/openbare 156 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 orde verdrievoudigde ruim van bijna 3.000 in 1996 tot bijna 11.000 in 2006 (zie tabel 5.7 en tabel 5.15 in bijlage 4). Het aantal taakstraffen vanwege een vermogensdelict verdubbelde van bijna 11.000 in 1996 tot bijna 21.000 in 2006. Figuur 5.12 Door het Openbaar Ministerie en de rechter in eerste aanleg opgelegde taakstraffen naar delictgroep (percentages), 1995-2006 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Overige misdrijven Vernieling en openbare orde Opiumwet Geweldsmisdrijven Wegenverkeerswet Vermogensmisdrijven Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.6 en tabel 5.14 in bijlage 4. Bron: CBS Veranderingen in de verdeling van de langetermijngegevens over de opgelegde onvoorwaardelijke boetes worden uiteraard beïnvloed door inflatie-effecten, door aanpassingen van maximale boetebedreigingen in de wet en door de mate van strafoplegging door de rechter.6 6 Vanaf 1 januari 2002, tegelijk met de invoering van de euro als valuta-eenheid in Nederland, zijn in de statistieken alle geldbedragen weergegeven in euro’s. Door de omrekeningsfactor (2,20371) komen de tot nu toe gehanteerde klassengrenzen in ‘ronde’ guldenbedragen na herberekening uit op de overeenkomstige klassengrenzen in ‘niet-ronde’ eurobedragen. Het is op technische gronden niet mogelijk alle historische reeksen zoals opgenomen in deze publicatie te herberekenen naar nieuwe ‘ronde’ klassengrenzen. Vervolging en berechting 157 Vrijheidsstraffen in duur en volume Van de in eerste aanleg opgelegde vrijheidsstraffen (gevangenisstraffen, hechtenissen en jeugddetentie) wordt ook de opgelegde strafduur en het voorwaardelijk deel daarvan geregistreerd. Door van het onvoorwaardelijke deel de tijd af te trekken die op grond van de regeling van vervroegde invrijheidstelling7 niet zal worden uitgezeten, wordt (een benadering van) de werkelijk uit te zitten tijd verkregen. Waar hier over detentiejaren en gemiddelde strafduur wordt gesproken, is dat berekend op basis van deze werkelijk uit te zitten tijd. Figuur 5.13 Door de rechter in eerste aanleg aan meer- en minderjarigen opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen, in detentiejaren en naar delictgroep, 1995-2006 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 overig / onbekend geweldsmisdrijven vernieling en openbare orde Opiumwet vermogensmisdrijven Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.18 en tabel 5.40 in bijlage 4. Bron: CBS Voor straffen t/m twaalf maanden geldt dat de eerste zes maanden geheel worden uitgezeten en van het restant eenderde deel. Van straffen langer dan een jaar wordt tweederde deel uitgezeten (art. 9a Sr). Overigens geldt de regeling van vervroegde invrijheidstelling niet voor jeugddetentie. 158 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 5.14 Door de rechter in eerste aanleg opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen* naar delictgroep, 1995-2006 45.000 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Overig / onbekend Geweldsmisdrijven Vernieling en openbare orde Vermogensmisdrijven Opiumwet * Gevangenisstraf, hechtenis en jeugddetentie. Voor corresponderende cijfers, zie tabellen 5.16 en 5.38 in bijlage 4. Bron: CBS Uit figuur 5.13 blijkt dat de meeste in eerste aanleg opgelegde detentie- jaren worden opgelegd vanwege geweldsdelicten (40% in 2006), gevolgd door de vermogensdelicten (23%) en delicten tegen de Opiumwet (22%). Hoewel 44% van alle (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen wordt opgelegd vanwege een vermogensdelict (zie tabel 5.17 in bijlage 4), is het aandeel van deze delictcategorie in het totaal aantal detentiejaren dus ‘slechts’ een kwart (23%). De oorzaak hiervan is de relatief korte strafduur die gemiddeld voor vermogensdelicten wordt opgelegd: 74 dagen in 2006. Ter vergelijking: de gemiddelde strafduur bij geweldsdelicten is 242 dagen en bij delicten tegen de Opiumwet 208 dagen (zie tabel 5.18 in bijlage 4). Vervolging en berechting 159 Figuur 5.15 Door de rechter in eerste aanleg opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen in aantal, duur en detentiejaren (indices), 1995-2006 160 150 140 130 120 110 100 90 80 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Aantal (deels Detentiejaren onvoorw.) Gemiddelde vrijheidsstraffen strafduur Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.16, 5.17 en 5.18 in bijlage 4. Bron: CBS, bewerking: WODC Figuur 5.15 laat zien dat het aantal opgelegde detentiejaren van 1995-2000 redelijk constant is. Van 2000 tot 2003 stijgt het aantal detentiejaren met maar liefst 45%, maar in 2006 daalt het weer licht tot vrijwel het niveau van 2003. Ontwikkelingen in het aantal detentiejaren kunnen het gevolg zijn van ontwikkelingen in het aantal vrijheidsstraffen, in de gemiddelde straf- duur of in een combinatie van beide. Uit figuur 5.15 blijkt dat de groei van het aantal detentiejaren sinds 2000 in enige mate toe te schrijven is aan een groei van de gemiddelde strafduur, maar dat de groei van het aantal (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen van grotere invloed is geweest. Over een langere periode bezien is de groei van het aantal detentiejaren zelfs alleen aan de groei van het aantal vrijheidsstraffen toe te schrijven. Meestal worden aan voorwaardelijke straffen ‘algemene voorwaarden’ gesteld. Dat wil zeggen dat wanneer de gestrafte binnen de proeftijd nog een keer wordt aangehouden voor een strafbaar feit, de voorwaardelijke straf alsnog ten uitvoer wordt gelegd. Naast algemene voorwaarden worden soms bijzondere voorwaarden gesteld, zoals het ‘zich gedragen naar aanwijzing van een hulpverlenende instantie’. 160 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 5.1.4 Doorlooptijd van procedures Een procedure bij OM en rechter in eerste aanleg heeft een bepaalde doorlooptijd. Vanaf het moment van inschrijving bij het parket van het OM tot aan de einduitspraak gaat geruime tijd voorbij. Van de 134.000 door de rechter afgedane zaken in 2006 is de doorlooptijd berekend. Het overgrote deel, ongeveer 105.000 zaken, is door de politierechter behandeld. De politierechter behandelt die zaken waarbij als criteria gelden de ‘eenvoudigheid’ van de zaak en het voornemen van het OM in de zaak niet meer dan één jaar gevangenisstraf te eisen. De meervoudige kamer doet in 2006 bijna 12.000 zaken af, de kinderrechter ruim 11.000 (bron: CBS, StatLine). In 2000 heeft een zaak bij de meervoudige kamer een doorlooptijd van gemiddeld 231 dagen (ruim 7,5 maand8), bij de enkelvoudige kamer (politierechter) is het 193 dagen (bijna 6,5 maand) en bij de kinderrechter 202 dagen (ruim 6,5 maand). In 2006 zijn deze doorlooptijden respectievelijk 235, 184 en 161 dagen (zie tabel 5.20 in bijlage 4). In de loop van de periode 2000-2006 is de doorlooptijd van de zaken bij de politierechter met bijna 5% afgenomen; bij de meervoudige kamer is het vrijwel gelijk gebleven. Natuurlijk zijn er verschillen tussen de zaken als men kijkt naar het in de tenlastelegging omschreven strafbare feit. Afgezien van de categorieën met een klein aantal zaken, hebben in 2006 bij de meervoudige kamer de economische misdrijven gemiddeld de langste doorlooptijd met 395 dagen (ruim dertien maanden). Ook bij de politierechter hebben de economische misdrijven een relatief lange doorlooptijd: bijna zeven maanden. 5.1.5 Hoger beroep en beroep in cassatie Van de zaken in hoger beroep zijn geen recentere vergelijkbare gegevens beschikbaar dan de al eerder gepubliceerde cijfers over het verslagjaar 1999. In de periode 1995-1999 behandelden de gerechtshoven jaarlijks gemiddeld ongeveer 9.000 zaken. In 3% van de arresten bevestigde het hof een vonnis van de rechtbank. Ruim driekwart van de hogerberoepzaken eindigde met een of andere wijziging van het vonnis, waarbij een grote meerderheid opnieuw op een schuldigverklaring uitliep. In ongeveer 8 à 9% van de in hoger beroep behandelde zaken bij het hof volgde vrijspraak. De strafkamer van de Hoge Raad beslist jaarlijks in ongeveer 3.000 cassatieberoepen. Tot en met 2000 verwerpt hij ongeveer 70% van de cassatie- beroepen. In 2006 is 28% van de cassatieberoepen verworpen. De Hoge Raad verklaart steeds meer cassatieberoepen niet-ontvankelijk. In 2006 ging het om 61%. Dit kan worden verklaard door een wetswijziging in 2000. Daarbij is het indienen van cassatieklachten verplicht gesteld, op straffe van niet-ontvankelijkheid. Dit heeft geleid tot een toename van 8 Voor deze vergelijking is een maand gesteld op 30 dagen. Vervolging en berechting 161 het aantal niet-ontvankelijkverklaringen en een afname van het aantal verworpen cassatieberoepen. Loont hoger beroep? Om na te gaan of ‘in hoger beroep gaan’ loont, is met behulp van gegevens uit OMDATA en OBJD in de vorige editie van C&R een vergelijking gemaakt tussen rechterlijke uitspraken in eerste aanleg en uitspraken in hoger beroep en cassatie. Ruim 9.000 strafzaken die in 1999 in eerste aanleg zijn afgedaan en waarbij hoger beroep is aangetekend, zijn nader geanalyseerd. Voor het jaar 1999 werd gekozen om een termijn te hebben die voor de meeste zaken lang genoeg is om na vijf jaar te zijn behandeld in hoger beroep en eventueel in cassatie. In juli 2004, ongeveer vier tot vijf jaar later, was van 11% van deze zaken de onherroepelijke afdoening nog niet bijgeschreven in de justitiële documentatie.9 De vergelijking van uitspraken voor en na het hoger beroep betrof uiteindelijk 8.059 zaken. Als eerste is onderzocht in hoeverre bij vrijspraak, strafoplegging of geen strafoplegging voor en na hoger beroep deze beslissing hetzelfde was op beide momenten. Gebleken is dat er bij de uitspraken in eerste aanleg vaker sprake is van strafoplegging dan na hoger beroep; het aantal vrijspraken en uitspraken zonder strafoplegging is veel groter na hoger beroep. Het grootste deel van de zaken eindigt niettemin zowel voor als na het hoger beroep met enige vorm van straf. Van de zaken waar in eerste aanleg is vrijgesproken of waar geen straf is opgelegd, eindigt bijna de helft alsnog in een strafoplegging. Zowel de verdachte als het OM kan tegen de beslissing van de rechter in beroep gaan. Is er in eerste aanleg sprake van straf, dan is degene die beroep aantekent meestal de verdachte (86%), soms het OM (4%) en soms beiden (9%). Het is vrijwel altijd het OM dat in beroep gaat tegen beslissingen zonder straf. Dit is overigens niet zo verwonderlijk: tegen een vrijspraak kan een verdachte niet in beroep gaan. Daarnaast bleek dat na hoger beroep het aantal onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen met ongeveer eenderde was afgenomen; de gemiddelde duur ligt echter hoger. Daarentegen neemt het aantal voorwaardelijke vrijheidsstraffen wat toe en wordt het aantal taakstraffen bijna verdubbeld. Een deel van de onvoorwaardelijke straffen verandert in een voorwaardelijke straf en/of taakstraf: van de ruim 4.000 (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen blijft 58% onvoorwaardelijk, maar wordt eenderde een De afdoeningen in eerste aanleg van deze nog openstaande zaken verschillen enigszins met die van de onherroepelijk afgedane zaken op de volgende punten: er zijn relatief wat meer zaken waar geen vrijheidsstraf, taakstraf of boete is opgelegd en wat minder zaken met een onvoorwaardelijke boete; de gemiddelde onvoorwaardelijke strafduur is wat lager en het gemiddelde boetebedrag hoger. De verschillen zijn echter zo gering dat een vertekening als gevolg van het buiten beeld blijven van deze zaken onwaarschijnlijk is. 162 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 (geheel) voorwaardelijke straf en/of taakstraf. Het betreft hier vooral de lagere straffen met een gemiddelde duur van ruim drie maanden. Andersom gebeurt ook, zij het in geringere mate: 10% van de voorwaardelijke vrijheidsstraffen en/of taakstraffen wordt na hoger beroep een (deels) onvoorwaardelijke straf. Is er zowel in eerste aanleg als in hoger beroep een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd, dan valt deze bij 38% van de zaken lager uit; bij 8% van de zaken is de straf hoger. De onvoorwaardelijke boetes nemen zowel in aantal als in hoogte af. Bijna de helft van de afname in aantal wordt veroorzaakt door het feit dat in hoger beroep is vrijgesproken. Daarnaast komt de boete bij de uitspraak in eerste aanleg voor tezamen met een vrijheidsstraf of taakstraf en wordt vervolgens in hoger beroep niet meer opgelegd. De afname van het gemiddelde boetebedrag is voor een groot deel toe te schrijven aan een drietal vrijspraken in zaken waar in eerste aanleg de hoogste boetes waren opgelegd. Laten we deze drie zaken buiten beschouwing, dan daalt het gemiddelde boetebedrag in eerste aanleg naar 1.365 euro. Dit blijft overigens meer dan na hoger beroep. Tot slot is gekeken naar de vrijheidsbenemende maatregelen, zoals de tbs met bevel tot verpleging en de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen. Hoewel de maatregel in de strikte zin van het woord geen ‘straf’ is, kan hij lang duren en wordt hij vaak als een ‘zware sanctie’ ervaren. In eerste aanleg zijn 70 vrijheidsbenemende maatregelen opgelegd, na hoger beroep 62. 44 van deze maatregelen zijn zowel voor als na beroep opgelegd, 26 maatregelen zijn in hoger beroep niet wederom opgelegd, maar in hoger beroep zijn er wel 18 maatregelen extra bijgekomen. Is het nu zo dat hoger beroep ‘loont’? In de hier besproken zaken hebben de verdachten en het OM ingeschat dat het aantekenen van hoger beroep in hun voordeel zou zijn. In deze gevallen lijkt het hoger beroep in het algemeen inderdaad gunstiger uit te pakken, uitgaande van een aantal assumpties: de officier die niet tevreden is met een vrijspraak of schuldigverklaring zonder toepassing van straf, krijgt vaak alsnog een strafoplegging; de verdachte die liever een taakstraf verricht dan te gaan zitten, maakt eveneens een goede kans en een niet gering deel van de mensen die hun onvoorwaardelijke vrijheidsstraf behouden, zien deze wel verminderd. En dan zijn er natuurlijk de vrijspraken: na hoger beroep fors in aantal toegenomen. Daar tegenover blijft wel een deel van de mensen staan die hun voorwaardelijke straf of taakstraf in een onvoorwaardelijke straf zien veranderen of die een langere straf krijgen opgelegd. 5.1.6 Vergoeding van schade en kosten aan ex-verdachten Personen die ten onrechte hechtenis hebben ondergaan, ontvangen, als ze daarom vragen, van de overheid een vergoeding van schade en van Vervolging en berechting 163 gemaakte kosten. Deze regeling is gebaseerd op de artikelen 89 e.v. en 591 e.v. van het Wetboek van Strafvordering. Wanneer een zaak eindigt zonder oplegging van straf of als de rechter wel straf oplegt maar voor een strafbaar feit waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten, heeft een gewezen verdachte recht op vergoeding van de schade die hij ten gevolge van ondergane inverzekeringstelling, klinische observatie of voorlopige hechtenis heeft geleden (artikelen 89 e.v. Sv). Artikelen 591 e.v. Sv regelen de vergoeding van door gewezen verdachten gemaakte kosten (zoals proceskosten, reis- en verblijfskosten) en vergoeding van de schade die hij ten gevolge van tijdverzuim door het gerechtelijk vooronderzoek en de behandeling van de zaak ter terechtzitting werkelijk heeft geleden, evenals de kosten van een raadsman. Zowel het aantal beslissingen op verzoeken ex artikelen 89 e.v. en 591 e.v. Sv, als het aantal toegekende verzoeken tussen 2000 en 2006 is fors gestegen (zie tabel 5.20). Het totale bedrag aan toegekende schadevergoedingen (in 2000 nog bijna 12 miljoen euro) is gestegen en beloopt in 2006 een bedrag van ruim 13 miljoen euro. 5.1.7 Internationale uit- en overlevering Uitlevering, een aspect van internationale rechtshulp, is het verzoek van de ene staat aan de andere om een persoon die zich bevindt op het grondgebied van laatstgenoemde staat, te laten overbrengen naar de eerste staat op grond van de verdenking van een strafbaar feit. Het doel is om de verdachte in de verzoekende staat te berechten. Uitlevering is in de regel gebaseerd op een verdrag. Bij uitlevering is er een onderscheid naar verzoeken aan Nederland door een vreemde staat of verzoeken door Nederland aan een vreemde staat om uitlevering. In de meeste verdragen is overigens geregeld dat staten alleen bij hoge uitzondering hun eigen onderdanen uitleveren. Sinds mei 2004 is het Europese arrestatiebevel opgenomen in de Nederlandse wetgeving. Dit houdt in dat de Nederlandse politie verplicht is iemand te arresteren en over te leveren aan een ander EU-land als dit land daarom vraagt. Op deze manier werken de justitiële autoriteiten rechtstreeks samen en niet meer via ministeries. Deze regeling vervangt de uitleveringsprocedure tussen de 25 lidstaten van de Europese Unie. De cijfermatige informatie betreffende uit- en overleveringen is tijdelijk niet beschikbaar in verband met een aangekondigde correctie van de gegevens door de berichtgever. 164 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 5.2 Vervolging en berechting van minderjarigen De vorige paragraaf betrof (ontwikkelingen in) vervolging en berechting voor minder- en meerderjarigen als totaal. In deze paragraaf staat de vervolging en de berechting van strafrechtelijk minderjarigen centraal. Het betreft personen die op het moment waarop zij een strafbaar feit pleegden tussen de twaalf en achttien jaar oud waren. Ook wordt enige aandacht besteed aan de Stop-maatregel voor kinderen onder de twaalf jaar. Daarbij wordt ingegaan op afdoeningen op het niveau van de politie, van het Openbaar Ministerie en van de rechter. 5.2.1 Afdoening op het niveau van de politie In 2006 hebben de politie en de Koninklijke Marechaussee ruim 10.000 minderjarigen gehoord omdat ze verdacht werden van een strafbaar feit (zie hoofdstuk 4 en tabel 4.24 in bijlage 4). Een strafbaar feit dat ter kennis van de politie komt, leidt niet vanzelfsprekend in alle gevallen tot een opname in het justitiële documentatieregister. Al op het niveau van de politie kunnen zaken worden afgedaan. Een afdoening op het niveau van de politie betekent dat er geen proces-verbaal wordt opgemaakt. Ook kan onder voorwaarden een opgemaakt proces-verbaal niet aan de officier van justitie worden gestuurd. Hiermee wordt opname in het justitiële documentatieregister voorkomen. De volgende afdoeningen op het niveau van de politie worden hier onderscheiden: een politiesepot, een politietransactie, een Halt-afdoening of een Stop-reactie. Politiesepot Een eerste mogelijkheid is het politiesepot. De politie kan een jongere bijvoorbeeld ernstig vermanend toespreken waarna de jongere weer vrijuit gaat. Deze vermaning kan plaatsvinden op het politiebureau, maar ook daarbuiten. Ook kan de politie besluiten de ouders van de minderjarige te informeren. Deze handelwijze staat in de praktijk al jaren bekend als een ‘politiesepot’, hoewel dat wettelijk als zodanig niet bestaat. Een politiesepot heeft voor de jongere geen strafrechtelijke consequenties. Er komt geen proces-verbaal en het feit wordt niet vervolgd. Het enige dat kan gebeuren, is dat de politie een aantekening in het bedrijfsprocessensysteem van het korps maakt. Die aantekening zou hoogstens een rol kunnen spelen in de besluitvorming betreffende een nieuw politiecontact. Van de toepassing van het politiesepot bestaat geen landelijke registratie. Het is dan ook onduidelijk hoe vaak deze afdoening wordt toegepast. Politietransactie Wanneer iemand een overtreding heeft begaan, kan de politie ter voorkoming van strafvervolging een transactie aanbieden. Deze transactie is een geldsom die binnen twee tot zes weken na de overtreding moet worden betaald (Bartels, 2003: p. 43). Vervolging en berechting 165 Halt Een andere mogelijkheid is dat de politie een jeugdige dader verwijst naar een Halt-bureau. De afdoening via Halt heeft een wettelijke basis (art. 77e Sr). In feite is het een voorwaardelijk politiesepot, maar toegepast onder de verantwoordelijkheid van het OM. Een door de officier van justitie aangewezen opsporingsambtenaar stelt aan een jeugdige bekennende verdachte10 voor om deel te nemen aan een Halt-project. Figuur 5.16 Halt-verwijzingen en Halt-afdoeningen, 2000-2006 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Halt-verwijzingen Halt-afdoeningen Voor corresponderende Bron: Halt Nederland cijfers, zie tabel 5.21 in bijlage 4. De strafbare feiten die voor een Halt-project in aanmerking komen, zijn vastgelegd in een algemene maatregel van bestuur. Grofweg gaat het hierbij om delicten als vernieling, baldadigheid (tot een maximum schadebedrag van 700 euro), eenvoudige lichte vermogensdelicten zoals winkeldiefstal tot een bedrag van maximaal 115 euro en vuurwerkovertredingen. Deelname aan een Halt-project mag maximaal twintig uren bedragen. Als uitgangspunt bij de afdoening via Halt wordt gesteld dat de jeugdige dader de schade moet herstellen die hij heeft aangericht, bijvoorbeeld door het vernielde te herstellen en/of de schade te betalen. De afdoening 10 Het is ook mogelijk een ontkennende verdachte naar Halt te verwijzen. Daarbij moet worden gedacht aan jeugdigen die in eerste instantie op het bureau ontkennen, maar later wel ‘bijdraaien’ als ze alleen zijn met een verbalisant of rechercheur (Bac e.a., 2000: 35). In een vergadering van de Procureurs- generaal van het OM in mei 1995 is vastgesteld dat ‘jeugdigen die op grond van geloof en culturele achtergrond principieel (moeten) ontkennen’ ook in aanmerking kunnen komen voor Halt. 166 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 is geslaagd wanneer de jongere alle afspraken nakomt die zijn gemaakt met Halt. Dit wordt doorgegeven aan de politie en daar wordt de zaak geseponeerd. Wanneer de jongere zich niet aan de afspraken houdt, stuurt de politie het proces-verbaal naar de officier van justitie. Deze beslist over de verdere afhandeling van de zaak. De Halt-afdoening bestaat sinds het begin van de jaren tachtig.11 Het aantal Halt-verwijzingen is vanaf het begin enorm toegenomen, tot bijna 23.000 verwijzingen in 2006 (zie figuur 5.16). Het gaat hierbij zowel om overtredingen als om misdrijven. Er zijn diverse ontwikkelingen die de sterke toename van het aantal Halt- verwijzingen in de jaren negentig kunnen verklaren. In de eerste plaats was Halt aanvankelijk nog niet in het hele land beschikbaar. Begin jaren negentig is de dekkingsgraad van Halt flink uitgebreid. In de tweede plaats is in de loop der tijd het aantal ‘Halt-waardige’ feiten sterk uitgebreid. Aanvankelijk werden uitsluitend feiten in de sfeer van vandalisme (vernielingen, graffiti) en baldadigheid naar Halt verwezen. Het aantal Halt-waardige feiten is in de loop der jaren uitgebreid, onder meer met winkeldiefstal, andere kleine vermogensdelicten en vuurwerkovertredingen. In de derde plaats kan het beleid van Justitie ten aanzien van Halt samenhangen met de groei in het aantal verwijzingen. In richtlijnen van het College van Procureurs-generaal, uitgevaardigd in 1996, is aangegeven dat de politie alleen bij heel geringe feiten mag volstaan met het waarschuwen (lees: seponeren) van jeugdige verdachten (zie hiervoor). In de overige gevallen moet direct tot verwijzing naar Halt worden overgegaan. Bovendien mag, volgens de richtlijnen, maar eenmaal worden volstaan met een waarschuwing. Bij een tweede confrontatie volgt zonder meer een verwijzing naar Halt. Een ander verschijnsel dat om commentaar vraagt, is de lichte terugval in het aantal Halt-verwijzingen in de jaren 2000-2002. In een eerdere editie van Criminaliteit en Rechtshandhaving werd erop gewezen dat dit mogelijk te maken had met de daling die in de politiestatistiek te zien was met betrekking tot vernieling en eenvoudige diefstal. Een andere optie wordt geopperd door Halt zelf. In persberichten van Halt Nederland uit deze periode wordt erop gewezen dat de daling in het aantal verwijzingen gerelateerd is aan prioriteitstelling en reorganisaties bij de politie. Het aantal Halt-verwijzingen is direct gekoppeld aan het aantal jeugdigen dat door de politie voor Halt-waardige feiten wordt gehoord. Wanneer de politie haar prioriteiten (tijdelijk) op een ander vlak moet leggen, zoals bij een grote publieke gebeurtenis als het EK, zal naar alle waarschijnlijkheid het 11 In 1979 is voor het eerst een experiment uitgevoerd om jeugdige delinquenten op een alternatieve wijze aan te pakken. In 1981 werd het eerste Halt-bureau in Rotterdam opgericht (Kruissink & Verwers, 1989). Vervolging en berechting 167 aantal verwijzingen naar Halt dalen. In een inventarisatie van Halt Nederland naar de redenen voor de daling in het aantal Halt-verwijzingen wordt de politie-inzet bij grote evenementen en calamiteiten genoemd, zoals het Europees Kampioenschap dat in 2000 in Nederland werd gehouden, de ramp in Enschede, rellen in Den Bosch (Halt Nederland, 7 november 2001) de MKZ-crisis of de eurotransporten (Halt Nederland, 10 september 2002). Een derde optie is dat de afname in het aantal Halt-verwijzingen in 2001 en 2002 ten opzichte van eerdere jaren, gerelateerd is aan de registratie. De cijfers uit 2001 hebben betrekking op 56 van de 62 Halt-bureaus en in 2002 op 60 van de 62 bureaus. Hoewel is gecorrigeerd om een landelijk beeld te krijgen, is niet uit te sluiten dat de dip in het aantal Halt-verwijzingen in deze jaren hiermee samenhangt. Het merendeel van de Halt-verwijzingen eindigt in een Halt-afdoening (zie tabel 5.22). Het aantal Halt-afdoeningen loopt gestaag op tot ruim 22.000 in 2006. Een vermogensdelict is het meest voorkomende delicttype bij jeugdigen die een Halt-afdoening krijgen. In 2006 was in 35% van de 21.361 (geslaagde) afdoeningen de aanleiding een vermogensdelict. De daarop volgende delicttypen zijn vernieling (21% van het aantal Halt-afdoeningen) en vuurwerk (18% van het aantal Halt-afdoeningen) (zie verder figuur 5.21 en tabel 5.23 in bijlage 4). Eén op de tien geslaagde Halt-afdoeningen heeft betrekking op niet-Haltwaardige delicten. Het betreft hier afdoeningen wegens delicten die niet door de minister als Halt-waardig zijn aangewezen, maar waarbij de toestemming voor een Halt-verwijzing is gegeven door de officier van justitie. Het merendeel van de jeugdigen die in 2006 een Halt-afdoening hebben opgelegd gekregen, is mannelijk (Halt Nederland, 2006). Stop-reactie Op kinderen jonger dan twaalf jaar is het strafrecht niet van toepassing. Voor deze kinderen is sinds 1999 de Stop-reactie ingesteld. De Stop-reactie is op 1 augustus 2001 landelijk ingevoerd (Halt Nederland, 2001). De Stop-reactie is een preventieve en pedagogische handreiking voor ouders van twaalfminners die een Halt-waardig delict hebben begaan. De voorwaarden voor deelname zijn dat de kinderen vrijwillig meedoen en dat hun ouders instemmen met de deelname. De uitvoering van de Stop-reactie ligt in handen van de Halt-bureaus. De inhoud van de Stop- reactie verschilt van een Halt-afdoening. Het belangrijkste verschil is dat het kind geen arbeid mag verrichten (Bac e.a., 2000: 11). Kinderen krijgen bijvoorbeeld een leeropdracht, waarbij aandacht wordt besteed aan regels en keuzes maken, of zij krijgen praktische oefeningen om anders te leren reageren in bepaalde situaties. Het uitgangspunt bij de inzet van maatregelen voor twaalfminners is de ouderlijke verantwoordelijkheid. 168 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Vanuit dit principe moet de Stop-reactie dan ook vooral worden gezien als een (vrijwillig en vrijblijvend) aanbod tot ondersteuning van ouders bij de correctie van hun kinderen. Figuur 5.17 Halt-afdoeningen en Stop-reacties naar delicttype, 2006 Algemene veiligheid * Baldadigheid ** Vermogensdelicten *** Vernieling **** Vuurwerkdelicten ***** Niet Halt-waardige feiten ****** 0 5 10 15 20 25 30 35 % Halt-afdoeningen % Stop-reacties * Opzettelijke brandstichting met gevaar voor goederen. ** Baldadigheid, baldadigheid m.b.t. goederen, verboden toegang. *** (Winkel)diefstal, verduistering, opzet- en schuldheling, verwisselen prijskaartjes. **** Openlijk geweld tegen goederen, vernieling, graffiti. ***** Te veel en/of buiten de toegestane periode vuurwerk hebben, buiten de toegestane periode afsteken. ****** Het betreft hier afdoeningen wegens een delict dat niet door de minister als Halt-waardig is aangewezen maar waarbij wel toestemming is van de officier van justitie voor een Halt-afdoening. Het gaat om schoolverzuim, lokaalvredebreuk, openlijke geweldpleging tegen personen, mishandeling, oplichting, openbare dronkenschap, rijden onder invloed, verboden wapenbezit, diverse overtredingen. Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.23 in bijlage 4. Bron: Halt Nederland Net als de Halt-afdoening staat de Stop-reactie zoveel als mogelijk in relatie tot de aard van het gepleegde delict. De Stop-reactie is niet van toepassing als er een ernstiger feit dan een Halt-waardig delict is gepleegd, wanneer sprake is van herhaald delictgedrag, of wanneer sprake is van een serieus vermoeden van achterliggende problematiek. In die gevallen informeert de politie de Raad voor de Kinderbescherming. De Raad onderzoekt vervolgens of er aanleiding is voor civielrechtelijk ingrijpen. In het jaar 2000 zijn bijna 1.800 kinderen naar Stop verwezen, na een daling in de jaren 2001-2002 is het aantal naar Stop doorverwezen kinderen in 2006 gestegen tot ruim 2.000 (zie tabel 5.21 in bijlage 4). De terugval in de jaren 2001 en 2002 kan te maken hebben met het kleiner aantal Halt- bureaus waarop de gegevens betrekking hebben (zie hiervoor bij Halt). Vervolging en berechting 169 Evenals bij Halt resulteert ook het merendeel van de verwijzingen naar Stop uiteindelijk in een Stop-reactie. Het aantal Stop-reacties schommelt over de jaren. In 2000 is het aantal Stop-reacties bijna 1.800. Na een terugval in 2001-2002, is het aantal Stop-reacties in 2005 toegenomen tot ruim 2.100 (zie tabel 5.21). In 2006 is het aantal weer licht gedaald naar bijna 2.000. De daling in het aantal Stop-reacties in 2004 is, evenals bij Halt-afdoeningen, vermoedelijk voor een groot deel te verklaren door een verandering in de wijze van registratie. Het meest voorkomende delicttype dat aanleiding geeft voor een Stop- reactie is een vermogensdelict (figuur 5.17 en zie tabel 5.23 in bijlage 4 voor de corresponderende cijfers). In 2006 was 32% van de Stop-reacties naar aanleiding van een vermogensdelict, 26% naar aanleiding van een vernieling en 22% naar aanleiding van een vuurwerkdelict. Het percentage jongens dat in 2006 een Stop-reactie heeft gekregen is 88%. Ruim de helft van de kinderen die met een Stop-reactie te maken krijgen, is 11 jaar (51%). In 21% van de gevallen gaat het om kinderen die jonger zijn dan 10 jaar (Halt Nederland, 2006). 5.2.2 Afdoening door het Openbaar Ministerie Sinds 2001 is er een stijging in het aantal bij het OM ingeschreven strafzaken tegen minderjarige verdachten. In 2006 gaat het om bijna 37.000 ingeschreven strafzaken (zie tabel 5.24 in bijlage 4). Ten opzichte van 2000 is dit een stijging van ruim 35%. Deze stijging volgt logischerwijs op de toename in het aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten (zie hoofdstuk 4). Jaarlijks wordt ongeveer tweederde van de bij het OM ingeschreven strafzaken tegen minderjarigen door het OM zelf afgedaan. Tussen 2000 en 2006 is het aantal strafzaken dat jaarlijks door het OM zelf wordt afgedaan gestegen van bijna 18.000 naar ruim 24.000. Het merendeel van de afdoeningen door het OM waarin het een minderjarige verdachte betreft, is naar aanleiding van een delict uit het Wetboek van Strafrecht (in 2006 bijna 90%, zie tabel 5.26 in bijlage 4). Ruim 35% van de afdoeningen is in 2006 naar aanleiding van een vermogensdelict en bijna 32% naar aanleiding van een delict in de categorie ‘vernieling en openbare orde’. Ruim 19% van de afdoeningen is naar aanleiding van een geweldsmisdrijf. Het aantal strafzaken naar aanleiding van een vermogensmisdrijf dat door het OM is afgedaan, vertoont al jaren een dalende trend tot ruim 7.500 in 2003. Deze daling kan vooral worden toegeschreven aan het dalende aantal zaken naar aanleiding van (overig) gekwalificeerde diefstal (zie tabel 5.26). Daarna is er een lichte toename te signaleren, tot ruim 8.000 in 2006. Deze stijging komt voor bij bijna alle vermogensdelicten. 170 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het aantal door het OM afgedane strafzaken naar aanleiding van vernieling en openbareordedelicten is tussen 2000 en 2006 sterk gestegen (van bijna 5.000 naar bijna 8.000). Deze stijging komt voor het grootste deel voor rekening van de toename in het aantal zaken naar aanleiding van delicten tegen de openbare orde. De sterke stijging bij deze delicten vanaf 2000 hangt ongetwijfeld samen met de verruiming van de wetsartikelen 141 Sr en 540 e.v. Sv die in mei 2000 in werking zijn getreden (zie ook hoofdstuk 4). In de periode 2000-2006 is het aantal afgedane zaken naar aanleiding van een geweldsdelict gestegen van bijna 3.000 naar bijna 5.000, een stijging van 61%. Nadere beschouwing van de geweldsdelicten laat vooral een stijging zien van mishandeling en bedreiging. Figuur 5.18 Door het Openbaar Ministerie afgedane strafzaken tegen minderjarigen naar soort misdrijven, 1995-2006 10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven Vermogensmisdrijven Vernieling en openbare orde Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.26 in bijlage 4. Bron: CBS De officier van justitie heeft voor een zelfstandige afdoening van strafzaken drie belangrijke mogelijkheden ter beschikking: seponeren, transigeren en voegen. Op grond van het opportuniteitsbeginsel kan de officier de zaak afdoen met een technisch sepot, een beleidssepot of een voorwaardelijk sepot. Bij een technisch sepot kan het gaan om onvoldoende bewijs, de jeugdige is onterecht als verdachte aangemerkt, het OM is niet-ontvankelijk in zijn vervolging, of het gepleegde feit of de dader is niet strafbaar. Vervolging en berechting 171 Bij een beleidssepot gaat het er meer om dat de jeugdige maar een gering aandeel heeft in het feit, of de schade is al vergoed (Bac e.a., 2000: 43). Ook kan de officier van justitie op grond van artikel 77f Sr een jeugdige een transactie aanbieden (het zogenoemde officiersmodel). Deze transactie kan zijn de betaling van een geldsom van maximaal 3.350 euro, het betalen van schadevergoeding, een leer- of werkproject van maximaal 40 uur en/of begeleiding door de jeugdreclassering in het kader van een hulp- en steunmaatregel. Bij het slagen van de afdoening volgens het officiersmodel wordt van verdere vervolging afgezien. Verder heeft het OM de mogelijkheid om strafzaken te voegen. Er zijn twee typen voegingen: voeging ter berechting en voeging ad informandum. De voeging ter berechting is een formele afdoening door de rechter (artikel 259 Sv). Het betekent dat de rechter in één keer verschillende zaken, of eenzelfde feit met meerdere verdachten, behandelt. Het OM moet zaken waar een verband tussen bestaat, gevoegd ter kennis van de rechter brengen als dat in het belang van het onderzoek is. De voeging ad informandum is niet wettelijk geregeld. Het betekent dat het OM naast het tenlastegelegde feit, ook één of meerdere feiten aan de rechter voorlegt met het verzoek daarmee bij de strafoplegging rekening te houden. Formeel gezien is een voeging geen OM-afdoening. Immers, de zaken worden door middel van een voeging voorgelegd aan de rechter. De reden waarom voegingen hier worden behandeld, is dat ze op het niveau van de rechter niet meer worden onderscheiden. Het totale aantal strafzaken tegen minderjarigen dat door het Openbaar Ministerie wordt afgedaan, neemt toe (zie figuur 5.18 en tabel 5.26 in bijlage 4). In 2006 zijn 24.000 strafzaken afgedaan door het OM. In de periode 2000-2006 heeft zich een wijziging voorgedaan in de rangorde van de afdoeningen door het OM. In 2000 werd bijna eenderde van de strafzaken afgedaan met een sepot (waarvan het grootste deel een beleidssepot) en bijna de helft door middel van een transactie. In 2006 is het aantal strafzaken dat is afgehandeld met een sepot eenvijfde deel van het aantal afdoeningen door het OM en wordt bijna tweederde van de zaken afgedaan met een transactie. Het aantal sepots laat tussen 2000 en 2004 een dalende lijn zien. Dit geldt zowel voor de technische sepots als voor de beleidssepots. Deze daling kan samenhangen met het gegeven dat zaken die als ‘niet vervolgbaar’ worden gezien, al in een vroegtijdig stadium bij de politie door het OM terzijde worden geschoven (Van Tulder, 2001: 231). Deze zaken worden niet geregistreerd als zijnde ingeschreven bij het OM. Het aantal zaken waarbij een minderjarige verdachte is dat op deze manier wordt geseponeerd, is niet bekend. Verder past de afname van het aantal sepots in een jarenlange trend die samenhangt met het beleid van het OM om het aantal zaken waarin daadwerkelijk een justitiële reactie volgt te vergroten (Openbaar Ministerie, 2005). Na 2004 neemt het aantal sepots weer toe, tot bijna 5.000 in 2006. 172 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het aantal transacties laat al jaren een stijging zien. Sinds 2000 is het aantal transacties verdubbeld (van bijna 8.000 naar bijna 15.000). Deze groei is mede de weerslag van de groei van het aantal transacties met een leer- of werkproject als voorwaarde dat binnen het officiersmodel wordt uitgevoerd. Die groei is naar alle waarschijnlijkheid vooral het gevolg van de beleidslijn ‘taakstraf, tenzij…’ die uitgangspunt is in de requireerrichtlijnen van het College van Pg’s ter zake van misdrijven gepleegd door minderjarigen (zie o.a. Kruissink en Verwers, 2001). In de periode 2000-2006 is het aantal zaken dat wordt gevoegd jaarlijks rond de 3.000. Het aantal voegingen ter berechting is in het afgelopen jaar ruim viermaal zo vaak toegepast als de voeging ad informandum. In 2006 betreft het in 11% van alle afdoeningen door het OM een voeging ter berechting en in bijna 3% van de OM afdoeningen een voeging ad informandum. Figuur 5.19 Door het Openbaar Ministerie opgelegde taakstraffen in rechtbankstrafzaken tegen minderjarigen naar soort misdrijven, 1995-2006 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Totaal Geweldsmisdrijven Vermogensmisdrijven Overig* Vernieling en openbare orde * Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht, Wegenverkeerswet, Opiumwet, Wet wapens en munitie, overig en onbekend. Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.36 in bijlage 4. Bron: CBS De transactie is de meest voorkomende OM-afdoening die aan minderjarigen wordt aangeboden. Voor een groot deel (70% van het totale aantal transacties) gaat het om transacties met als voorwaarde een leer- of Vervolging en berechting 173 werkproject, de alternatieve sanctie volgens het officiersmodel. Tussen 2000 en 2006 zijn dergelijke transacties toegenomen van bijna 6.000 tot ruim 10.000 (zie tabel 5.37 in bijlage 4 voor een compleet overzicht). In figuur 5.19 wordt weergegeven voor welke delicttypen transacties met als bijzondere voorwaarde een leer- of werkproject in de periode 19952006 zijn toegepast. In 2006 is het percentage door de officier van justitie aangeboden transacties naar aanleiding van een vermogensdelict 39%, naar aanleiding van een vernieling en openbareordedelict 31% en naar aanleiding van een geweldsdelict 19%. Deze rangorde is in de periode 1995-2006 niet veranderd. Het aantal transacties wegens een vermogensdelict is tussen 2000 en 2006 toegenomen (van bijna 3.000 naar ruim 4.000); het aantal transacties naar aanleiding van een vernieling en openbareordedelict is in deze periode eveneens toegenomen (van bijna 2.000 naar ruim 3.000); het aantal transacties wegens een geweldsdelict is bijna verdubbeld (van ruim 1.000 naar bijna 2.000). Hoewel het kleinere aantallen betreft dan de hiervoor genoemde categorieën is ook het aantal transacties naar aanleiding van andere delicten in de periode 2000-2006 fors toegenomen (in het totaal van ruim 400 naar bijna 1.200). 5.2.3 Afdoening door de rechter Van de bij het OM ingeschreven strafzaken tegen minderjarigen wordt ongeveer eenderde gedagvaard. Er zijn in de afgelopen jaren steeds meer zaken door de rechter afgedaan. Het aantal rechtbankzaken dat in eerste aanleg door de rechter wordt afgedaan vertoont een stabiele stijging van ruim 9.000 in 2000 naar ruim 12.000 in 2006 (zie tabel 5.30 in bijlage 4). Dit is een toename van ruim 38% in het aantal door de rechter afgedane jeugdstrafzaken. Logischerwijs is dit een gevolg van de toename in het aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten. Wanneer we de rechtbankzaken uitsplitsen naar delictgroepen, is in de periode 2000-2006 bij alle delictgroepen sprake van een toename. We bespreken de drie grootste delictgroepen. Van alle zaken die in 2006 voor de rechter komen, is 36% naar aanleiding van een vermogensmisdrijf, 29% naar aanleiding van een geweldsmisdrijf en 28% wegens een vernieling of openbareordedelict. Het aantal zaken naar aanleiding van een vermogensdelict is toegenomen van 3.600 in 2000 naar 4.500 in 2006. Het aantal rechtbankzaken naar aanleiding van een geweldsdelict is sinds tussen 2000 en 2005 toegenomen tot 3.600 en kwam in 2006 uit op 3.500. Deze stijging komt vooral voor rekening van een toename in het aantal mishandelingen. De relatief sterkste stijging in deze groep betreft evenwel het aantal delicten wegens bedreiging. 174 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 5.20 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbank- strafzaken tegen minderjarigen naar soort misdrijven, 1995-2006 5.000 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven Vernieling en Geweldsmisdrijven openbare orde Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.29 in bijlage 4. Bron: CBS Het aantal zaken naar aanleiding van een vernieling of openbareordedelict dat door de rechter wordt afgedaan, is sinds 2000 toegenomen (van ruim 2.000 naar ruim 3.000). Dit kan grotendeels worden toegeschreven aan de toename in het aantal zaken naar aanleiding van een openbareordedelict (zie figuur 5.20 en het uitgebreide overzicht in tabel 5.29 in bijlage 4; zie ook paragraaf 5.2.2). In figuur 5.21 wordt voor de periode 2000-2006 weergegeven het totale aantal zaken dat door de rechter wordt afgedaan en het totale aantal straffen en maatregelen dat de rechter aan minderjarigen heeft opgelegd. Omdat de rechter de mogelijkheid heeft sancties te combineren, is het totale aantal straffen en maatregelen dat door de rechter is opgelegd groter dan het aantal afdoeningen (zie figuur 5.21). Grofweg kan worden gesteld dat in 2006 per twee afdoeningen, drie sancties worden opgelegd. Dit betekent een lichte toename in het aantal gecombineerde sancties. Vervolging en berechting 175 Figuur 5.21 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbank- strafzaken tegen minderjarigen en opgelegde straffen en maatregelen aan minderjarigen, 2000-2006 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Afdoeningen door de rechter* Opgelegde straffen en maatregelen** * Zie tabel 5.24 in bijlage 4. ** Zie tabel 5.34 in bijlage 4. Bron: CBS De straf die door de rechter het meest en steeds vaker wordt opgelegd, is de taakstraf (zie figuur 5.22). Deze straf is in 2006 in ruim 62% van de gevallen opgelegd. Tussen 2000 en 2006 is er een toename in het aantal opgelegde taakstraffen van 5.359 naar 7.671 (een toename van 43%). Jeugddetentie is de op een na meest voorkomende sanctie. In 2006 betreft het eenderde van het totale aantal sancties dat is opgelegd door de rechter aan minderjarigen. Het aantal jeugddetenties dat door de rechter is opgelegd, is sinds 2000 toegenomen, maar daalt weer vanaf 2004: 5.902 keer in 2006. Het aantal malen dat de rechter een geldboete oplegt, daalt sinds 2000 gestaag. In 2006 is deze straf 519 keer opgelegd. Ook het aantal keren dat een gevangenisstraf wordt opgelegd aan een minderjarige is sinds 2000 afgenomen (van 279 in 2000 naar 128 in 2006). De taakstraf is de hoofdstraf die door de rechter het vaakst wordt opgelegd. De verdeling naar delicttypen die aanleiding vormen voor een taakstraf opgelegd door de rechter is vergelijkbaar met de verdeling van het aantal transacties met als bijzondere voorwaarde een leer- of werkproject die door het Openbaar Ministerie zijn toegepast. In de periode 2000-2006 is de taakstraf het meest opgelegd voor een vermogensdelict. 176 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het aantal taakstraffen opgelegd naar aanleiding van een geweldsdelict of een vernieling en openbareordedelict ontloopt elkaar in deze periode niet veel. Het percentage taakstraffen dat door de rechter is opgelegd wegens een vermogensdelict betreft in 2006 37%, wegens een vernieling en openbareordedelict 30% en wegens een geweldsdelict 27%. Figuur 5.22 Door de rechter in eerste aanleg opgelegde hoofdstraffen in rechtbankstrafzaken tegen minderjarigen, 2000-2006 10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraf Geldboete Jeugddetentie Gevangenisstraf ** * Het betreft zowel voorwaardelijke als onvoorwaardelijke straffen. ** Gevangenisstraf bestaat in het jeugdstrafrecht niet. De opgelegde gevangenisstraffen in deze staat betreffen zaken waarin het algemeen strafrecht op minderjarigen is toegepast. *** De totaalaantallen zijn groter dan het aantal jongeren dat jaarlijks voor de rechter moet verschijnen doordat rechters vaak combinaties van straffen opleggen. Voor corresponderende cijfers, zie tabel 5.34 in bijlage 4. Bron: CBS Het totale aantal door de rechter opgelegde taakstraffen en door het OM aangeboden transacties met als voorwaarde een leer- of werkproject betreft in 2006 ruim 19.000 (figuur 5.23; zie tabel 5.39 in bijlage 4). In vergelijking met 2000 betekent dit bijna een verdubbeling. Ruim de helft van deze sancties wordt door de officier van justitie toegepast (54%). Evenals in andere jaren betrof het ook in 2006 voornamelijk zaken wegens vermogensdelicten (38%), vernielingen en openbareordedelicten (31%) en Vervolging en berechting 177 geweldsdelicten (23%). Het aantal naar aanleiding van overige delicten valt daarbij getalsmatig in het niet (zie tabel 5.39 in bijlage 4). Van alle gewelddelicten, vermogensdelicten en vernieling en openbareordedelicten die in 2006 bij het OM zijn binnengekomen (tabel 5.25 in bijlage 4), resulteert ongeveer de helft in een transactie met als voorwaarde een leer- of werkproject of in een door de rechter opgelegde taakstraf. Figuur 5.23 Door de rechter opgelegde taakstraffen en door het Openbaar Ministerie toegepaste transacties met als voorwaarde een leer- of werkproject in rechtbankstrafzaken tegen minderjarigen, 2000-2006 0 2.000 4.000 6.000 8.000 10.000 12.000 14.000 16.000 18.000 20.000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Rechter Officier van justitie Voor corresponderende cijfers, zie tabellen 5.29 en 5.37 in bijlage 4. Bron: CBS Enkelvoudige straffen of combinaties van straffen en/of maatregelen Indien iemand schuldig wordt bevonden, kan een rechter besluiten een enkele straf op te leggen of diverse straffen te combineren (zie ook hoofdstuk 2). In tabel 5.32 in bijlage 4 worden de sancties die door de rechter zijn opgelegd gegeven. Daarbij is rekening gehouden met combinaties van sancties. De meest voorkomende sanctie in 2006 die zonder een andere straf of maatregel is opgelegd (een enkelvoudige sanctie), is de taakstraf (44% van het totale aantal afdoeningen door de rechter). De jeugddetentie is de op een na meest voorkomende enkelvoudige hoofdstraf (11%; waarvan bijna de helft voorwaardelijk). De minst voorkomende enkelvoudige hoofdstraf is een PIJ-maatregel (nog geen 0,5% van het totale aantal sancties in 2006). 178 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Zoals hierboven genoemd zijn ook combinaties van straffen mogelijk. Een hoofdstraf wordt bij een dergelijke afdoening gecombineerd met een andere hoofdstraf, met een bijkomende straf of met een maatregel. In tabel 5.32 in bijlage 4 wordt ook voor enkele veelvoorkomende (combinaties van) straffen weergegeven in welke mate ze voorkomen. Van alle hoofdstraffen wordt de taakstraf het meest in combinatie met een andere straf of maatregel opgelegd. In 2006 is 14% van de zaken afgedaan met een taakstraf gecombineerd met een jeugddetentie, 9% met een taakstraf gecombineerd met een bijkomende straf en/of maatregel (exclusief PIJ) en 7% met een taakstraf en jeugddetentie gecombineerd met een bijkomende straf of maatregel (exclusief PIJ). Taakstraffen in combinatie met een gevangenisstraf of met een geldboete komen weinig voor. 5.2.4 Toepassing van jeugdstrafrecht en algemeen strafrecht voor minderjarigen Voor strafrechtelijke minderjarigen is het jeugdstrafrecht van toepassing. 16- en 17-jarigen kunnen onder bepaalde omstandigheden ook volgens het algemene strafrecht worden bestraft. Dit is afhankelijk van de ernst van het gepleegde feit, de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het feit is begaan. In theorie kan de rechter langs deze route ook een gevangenisstraf aan 16- of 17-jarigen opleggen waarvoor een veel hoger maximum geldt dan voor de jeugddetentie. Verder kan in dit kader ook een tbs-maatregel met dwangverpleging worden opgelegd aan verminderd toerekeningsvatbare of geheel ontoerekeningsvatbare minderjarige verdachten (Bartels, 2004: 15). Andersom geldt dat 18- tot 21-jarigen (ten tijde van het gepleegde delict) op grond van de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het delict is gepleegd ook berecht kunnen worden volgens het jeugdstrafrecht. 5.3 Resumé Het aantal bij het OM ingeschreven strafzaken is in de afgelopen veertig jaar flink toegenomen. In 1980 zijn het er nog 230.000. Via een top van 274.000 in 1987 kwam het aantal zaken, de laatste jaren in een dalende trend, uit op 233.000 in 2000. Na opnieuw een stijging zijn er in 2006 bijna 268.000 zaken ingeschreven. Het aantal strafzaken dat het OM afdoet, daalt tussen 1995 en 2006 van 147.000 naar 126.000 zaken; de vermindering zit vooral in de halvering van het aantal afgedane vermogensdelicten, van 60.000 naar 32.000 zaken. Dit ligt behoorlijk in lijn met de gelijktijdige daling aan de kant van de instroom bij het OM, van 103.000 naar 70.000 vermogenszaken. Van de 126.000 strafzaken die het OM in 2006 afdoet, gebeurt dat bij 24% met een sepot en bij 62% met een transactie. Vervolging en berechting 179 De rechter spreekt in 2006 in 125.000 strafzaken een schuldigverklaring uit. In ongeveer een kwart van de gevallen legt hij als sanctie uitsluitend een geldboete op, in 15% uitsluitend een gevangenisstraf of jeugddetentie en in eveneens 15% van de zaken legt hij uitsluitend een taakstraf op. Het aantal taakstraffen dat de rechter oplegde is tussen 1985 en 2006 opgelopen van 1.100 naar bijna 42.000 en is na de gevangenisstraf in volume de tweede hoofdstraf. Bijna 57% van alle in 2006 door de rechter opgelegde (gedeeltelijk) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen is korter dan drie maanden. Ruim 3% heeft een duur van drie jaar of meer. Dat was in 1980 nog 1%. Van de 50.000 opgelegde (gedeeltelijk) onvoorwaardelijke geldboetes in 2006 valt 36% in de categorie 454 tot 2.269 euro (was 1.000 tot 5.000 gulden). In 2006 heeft de politie ruim 70.000 minderjarige verdachten gehoord. In bijna 23.000 gevallen werd een Halt-afdoening opgelegd. Er zijn bijna 37.000 zaken ingeschreven bij het OM waarin een strafrechtelijk minderjarige verdachte was. Van de ingeschreven strafzaken handelt het OM ongeveer tweederde deel zelf af; eenderde wordt gedagvaard bij de (kinder)rechter. Van alle bij het OM ingeschreven zaken wegens een vermogensdelict, een vernieling en openbareordedelict of een geweldsdelict resulteert ruim de helft in een transactie met als bijzondere voorwaarde een werk- of leerstraf (OMafdoening) of in een door de rechter opgelegde taakstraf. Van alle sancties die in 2006 door de rechter aan minderjarige verdachten worden opgelegd, betreft het in de meeste gevallen een taakstraf (62%), gevolgd door een jeugddetentie (33%). 6Tenuitvoerlegging van sancties S.N. Kalidien, W. van der Heide Het Nederlandse strafrecht kent een grote diversiteit aan straffen en strafrechtelijke maatregelen. Deze diversiteit heeft als gevolg dat verschillende instanties zich bezighouden met de tenuitvoerlegging van sancties. Sommige instanties beperken zich tot de tenuitvoerlegging van één type sanctie, terwijl andere betrokken zijn bij meerdere soorten. Sommige sanctiesoorten worden door één instantie ten uitvoer gelegd, terwijl andere door twee of meer instanties kunnen worden gerealiseerd. Vaak worden sancties voor jongeren en voor meerderjarigen door aparte instanties ten uitvoer gelegd (zie hoofdstuk 2). Dit hoofdstuk is opgedeeld in drie paragrafen. In elke paragraaf komen zowel de meerder- als minderjarigen aan bod. Paragraaf 6.1 beschrijft de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties door de Dienst Justitiële Jeugdinrichtingen; paragraaf 6.2 gaat over de tenuitvoerlegging van taakstraffen; in paragraaf 6.3 komen overige sancties en maatregelen aan de orde. Hoewel het bij vreemdelingenbewaring niet om de tenuitvoerlegging van een sanctie gaat, komt dit onderdeel van het gevangeniswezen om praktische redenen toch ook in dit hoofdstuk aan de orde (paragraaf 6.1). 6.1 Het gevangeniswezen, de FPC’s (tbs-sector) en de justitiële jeugdinrichtingen Deze paragraaf beschrijft de tenuitvoerlegging van aan meerder- en minderjarigen opgelegde (intramurale) sancties uitgevoerd door de Dienst Justitiële Inrichtingen. Achtereenvolgens passeren de revue: het gevangeniswezen (paragraaf 6.1.1), de tbs-sector (paragraaf 6.1.2) en de justitiële jeugdinrichtingen (paragraaf 6.1.3). 6.1.1 Het gevangeniswezen Het gevangeniswezen kent verschillende instroomcategorieën gedetineerden. Hieronder worden de vijf belangrijkste categorieën kort beschreven (bron: DJI). Voorlopig gehechten (preventieven). Verdachten van (ernstige) misdrijven die door de politie zijn gearresteerd, worden voorgeleid voor de officier van justitie. De rechter-commissaris kan op vordering van de officier van justitie beslissen tot voorlopige hechtenis, als het gaat om een strafdreiging van vier jaar of meer. Meerderjarige verdachten gaan dan naar een huis van bewaring of een detentiecentrum voor drugskoeriers. De voorlopig gehechten vormen de grootste groep binnen de huizen van bewaring. Een aanzienlijk deel van de voorlopig gehechten wordt al ontslagen vóór de zitting of wordt veroordeeld tot een straf gelijk aan het voorarrest. Een 182 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 aantal verdachten wordt uiteindelijk niet schuldig verklaard of krijgt een gevangenisstraf die korter is dan de in voorarrest uitgezeten tijd (= voorlopige hechtenis en inverzekeringstelling). Tot gevangenisstraf veroordeelden na voorlopige hechtenis. Sinds de invoering van de Wet doorplaatsen in eerste aanleg veroordeelden, die in werking is getreden in 2006, is het mogelijk dat personen in voorlopige hechtenis reeds na veroordeling tot een vrijheidsstraf door de rechter in eerste aanleg, worden ‘doorgeplaatst’ van een hvb naar een gevangenis. Doel hiervan is een flexibelere en efficiëntere inzet van detentiecapaciteit en het verbeteren van de mogelijkheden voor het werken aan resocialisatie en daarmee in het algemeen het voorkomen van recidive. Als de gevangenisstraf langer is dan het voorarrest, maar het nog uit te zitten deel is niet langer dan drie maanden, dan blijft de veroordeelde in het huis van bewaring. Als de rechter een lange vrijheidsstraf oplegt, bijvoorbeeld zes jaar, volgt altijd eerst overplaatsing naar een gesloten gevangenis. In het laatste deel van de detentie is overplaatsing mogelijk naar een inrichting met beperkte beveiliging en zeer beperkte beveiliging (voorheen respectievelijk halfopen en open gevangenis). Ook een penitentiair programma waarbij de persoon ook ’s avonds en ’s nachts niet in een inrichting verblijft, behoort tot de mogelijkheden. Daaraan kan wel de voorwaarde van elektronisch toezicht zijn verbonden (enkelbandje met zender). Of een gedetineerde in aanmerking komt voor detentiefasering met extra vrijheden, hangt niet alleen af van de duur van het strafrestant, maar ook van de persoon van de gedetineerde, zijn gedrag en vaardigheden. De ongeveer 150 à 200 jaarlijks opgelegde tbs-maatregelen worden vrijwel altijd gecombineerd met een gevangenisstraf. Een aantal van deze personen gaat daarom na het vonnis eerst naar een gesloten gevangenis en wordt pas na verloop van tijd overgeplaatst naar een tbs-inrichting (zie ook paragraaf 6.1.2). Zelfmelders. Dit zijn personen die zich niet in voorlopige hechtenis bevinden op het moment dat een aan hen opgelegde vrijheidsstraf onherroepelijk wordt. Deze personen kunnen in aanmerking komen voor de zogenoemde ‘zelfmeldprocedure’. Ze moeten dan wel over een bekend woonadres beschikken en de opgelegde straf is niet al eerder helemaal in voorlopige hechtenis uitgezeten. Na een schriftelijke oproep dienen ze zichzelf te melden aan de poort van een gevangenis met een beperkte beveiliging. De gedetineerde mag dan eenmaal per vier weken een weekend naar huis. Afhankelijk van de duur van de straf, de persoonlijkheid, het gedrag en de vaardigheden van de gedetineerde, kan overplaatsing volgen naar een inrichting met zeer beperkte beveiliging of een penitentiair programma. Sinds eind 2003 wordt door DJI geëxperimenteerd met elektronische detentie thuis (ED). Het is een alternatief voor zelfmelders met een straf Tenuitvoerlegging van sancties 183 korter dan drie maanden en wordt alleen toegepast als aan een aantal extra voor ED geldende voorwaarden wordt voldaan. Arrestanten. Hieronder worden personen verstaan die door de politie zijn gearresteerd, omdat ze onder de executie van hun straf probeerden uit te komen. De belangrijkste subgroepen binnen de categorie arrestanten zijn: – personen die hun boete(s) niet hebben betaald; – personen die in het uitvoeren van hun taakstraf zijn mislukt; – personen die niet zijn teruggekeerd naar de inrichting die ze met toestemming tijdelijk mochten verlaten; – personen die een inrichting zijn ontvlucht; – personen met een lopend vonnis die niet zijn geselecteerd voor de zelfmeldprocedure bijvoorbeeld omdat ze geen bekend (vast) adres hebben; – personen die wel voor de oproepprocedure zijn geselecteerd, maar die zich niet hebben gemeld. Vreemdelingen. Dit zijn buitenlanders zonder geldige verblijfstitel die op grond van artikel 6 (grenslogies) of artikel 59 (vreemdelingenbewaring) van de Vreemdelingenwet zijn aangehouden. Weliswaar wordt geen strafrecht toegepast, maar de directe aanleiding voor vreemdelingenbewaring kan het plegen van een overtreding of (minder ernstig) misdrijf zijn. De eerste dagen van de vreemdelingenbewaring worden doorgaans op het politiebureau doorgebracht. Als de politie tijdens die eerste dagen niet genoeg informatie kan verzamelen om uitzetting mogelijk te maken, wordt de vreemdelingenbewaring beëindigd of volgt overbrenging naar een huis van bewaring voor vreemdelingenbewaring en werkt de politie verder aan de zaak. De uitzetcentra vallen eveneens onder de verantwoordelijkheid van DJI. Hierin worden onder meer illegale vreemdelingen geplaatst die bij grootschalige acties zijn aangehouden. De uitzetcentra zijn bedoeld voor illegale vreemdelingen die op korte termijn uitzetbaar zijn. Instroom in het gevangeniswezen Tabel 6.1 geeft de instroom van het aantal gedetineerden weer en is onderverdeeld in een aantal categorieën. In 2006 zijn 57.310 gedetineerden ingestroomd in het gevangeniswezen vanuit de vrije maatschappij of politiecel. Van dit aantal zijn 20.340 gedetineerden voorlopig gehecht, 20.640 gevallen zijn arrestant en 3.810 veroordeelden zijn zelfmelder. Van de zelfmelders zijn er 2.460 veroordeelden met elektronische detentie. De overige 1.350 zelfmelders zijn ingesloten in een gevangenis met beperkte beveiliging. Het aantal vreemdelingen dat instroomde in een hvb voor vreemdelingenbewaring of een uitzetcentrum is 12.521. In 2004 was het totaal aantal gedetineerden dat instroomde uit de vrije maatschappij of politiecel een stuk lager dan in 2006, namelijk 47.630. Met name het aantal arrestanten was flink lager in 2004, namelijk 11.360 (zie tabel 6.1. in bijlage 4). 184 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Capaciteit van het gevangeniswezen De capaciteit van het gevangeniswezen heeft in de afgelopen decennia een enorme groei doorgemaakt. Van 1960 tot medio jaren zeventig was er nog sprake van een daling, maar vanaf 1980 tot 2006 is de capaciteit spectaculair gegroeid, van 4.000 naar 18.700 plaatsen (zie figuur 6.1). De capaciteit is daarmee in drie decennia gegroeid met een factor 4,7. Figuur 6.1 Ontwikkeling detentiecapaciteit in het gevangeniswezen, 1980-2006*, ** 0 2.000 4.000 6.000 8.000 10.000 12.000 14.000 16.000 18.000 20.000 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 * Het betreft hier de gerealiseerde capaciteit. Dat is het aantal plaatsen dat daadwerkelijk voor de opname van gedetineerden gebruikt kan worden. Ook plaatsen die door bijvoorbeeld renovatie, technische mankementen, vernieling of andere bijzondere redenen tijdelijk niet beschikbaar zijn of om organisatorische redenen tijdelijk zijn onttrokken, worden meegerekend. ** De detentiecapaciteit is vanaf 2002 incl. extra detentieplaatsen voor drugskoeriers en illegale vreemdelingen. De personen die een penitentiair programma volgen (met of zonder elektronisch toezicht) en de personen die in de vorm van ‘kale’ elektronische detentie thuis verblijven zijn niet meegeteld, evenals de personen die zich in de laatste extramurale fase van de SOV- of ISD-maatregel bevinden. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.2 in bijlage 4. Voor de gegevens vanaf 1960 zie tabel 6.2 in Criminaliteit en rechtshandhaving 2004. Bron: CBS Ontwikkeling aantal gedetineerden De ontwikkeling van het aantal gedetineerden in het gevangeniswezen (steeds gemeten op 30 september) in de afgelopen jaren laat zich in een aantal perioden beschrijven: van 1990 tot 1996 is een sterke groei zichtbaar: van bijna 7.000 gedetineerden in 1990 tot bijna 12.000 gedetineerden in 1996. Vervolgens blijft de gedetineerdenomvang stabiel op bijna 12.000 tot en met het jaar 2000. In 2005 waren er 17.600 gedetineerden. In 2006 is Tenuitvoerlegging van sancties 185 echter weer een daling tot 16.230 gedetineerden te zien (inclusief vreemdelingenbewaring, zie tabel 6.3). Opvallend is, dat de capaciteit en de gemiddelde bezetting in 2006 respectievelijk 18.700 en 16.230 is. Het feit dat de bezetting een stuk lager is dan de capaciteit in dit jaar, heeft te maken met de cellenbrand op Schiphol in 2005. Sindsdien zijn en worden er allerlei maatregelen getroffen om de fysieke veiligheid van ingeslotenen, personeel en bezoekers te verbeteren. Als gevolg hiervan zijn gemiddeld meer dan 1.000 cellen (zowel strafrechtelijke als vreemdelingenplaatsen) buiten gebruik gesteld (bron: DJI). Kenmerken van de gedetineerdenpopulatie (gemeten op peildatum 30 september) Op 30 september 2006 telde het gevangeniswezen 16.230 bewoners. Dit zijn ongeveer 1.500 bewoners minder dan in het jaar 2005 (tabel 6.3). Deze daling zit met name in het aantal gedetineerden, dat in 2006 in een hvb was ingesloten en heeft te maken met de invoering van de Wet doorplaatsen in eerste aanleg veroordeelden, die in 2006 in werking is getreden. Deze wet maakt het mogelijk dat personen die in voorlopige hechtenis zitten, reeds na veroordeling tot een vrijheidsstraf door de rechter in eerste aanleg worden ‘doorgeplaatst’ van een hvb naar een gevangenis. De preventief gehechten vertegenwoordigden 36% van de gedetineerden- populatie in 2006, 17% was wachtend op uitlevering of verblijvend in een hvb voor vreemdelingenbewaring, 6% was (subsidiair) gehecht. Daarnaast zijn er ook gedetineerden die ingesloten zitten op basis van een SOV- maatregel (Strafrechtelijke Opvang Verslaafden) of een ISD-maatregel (veelplegers in een Inrichting voor Stelmatige Daders). Het percentage gedetineerden met een SOV- of ISD-maatregel is bijna 4% (zie tabel 6.3 en figuur 6.2). De SOV-maatregel is een maatregel die in het leven is geroepen voor de aanpak van de harde kern criminele harddrugsgebruikers die stelselmatig veel overlast bezorgen in de maatschappij. De maatregel biedt de mogelijkheid drugsgebruikers gedwongen op te nemen in een afkick- en re-integratieprogramma en is van kracht sinds april 2001. Tot nu toe heeft traditionele bestraffing en gangbare hulpverlening voor deze groep weinig effect opgeleverd. Sinds 2004 is de SOV-maatregel komen te vervallen. Hiervoor in de plaats is de ISD-maatregel gekomen. De eis van verslaving, zoals gold bij de SOV-maatregel, is bij de ISD-maatregel niet van toepassing. Bij de ISD-maatregel gaat het om volwassenen die in vijf jaar tijd meer dan tien keer een proces-verbaal van de politie hebben gekregen. Tijdens het verblijf in een inrichting voor stelselmatige daders bereidt DJI met een persoonsgerichte aanpak de veelpleger voor op een positieve terugkeer in de samenleving. Aan het eind van de maatregel coördineert de gemeente de nazorg. De ISD-maatregel is van kracht sinds 2004 (bron: DJI). 186 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 6.2 Ontwikkeling gedetineerdenbevolking op 30 september uitgesplitst naar verblijfstitel 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 SOV/ISD-maatregel Overige verblijfstitels Tbs-passanten Uitlevering/uitzetting Hechtenis Gevangenisstraf Voorlopige hechtenis Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.3 in bijlage 4. Bron: CBS/DJI Figuur 6.3 toont de ontwikkeling van de gedetineerdenpopulatie in het gevangeniswezen uitgesplitst naar het delict waarvoor men is veroordeeld of waarvan men wordt verdacht. Het grootste deel van de gedetineerden zit vanwege een geweldsdelict, een vermogensdelict of een delict tegen de Opiumwet. Van de meerderjarigen die op 30 september 2006 zijn gedetineerd, is 56% buiten Nederland geboren. Met name Surinamers, Antillianen en Marokkanen maken hier het grootste deel van uit. Ongeveer 2.500 gedetineerden zitten overigens niet op strafrechtelijke titel, maar wachten op uitzetting uit Nederland. Wanneer deze gedetineerden buiten beschouwing worden gelaten, heeft nog altijd 52% van de gedetineerdenpopulatie het buitenland als geboorteland (zie tabel 6.4 in bijlage 4). In Nederland geboren gedetineerden zijn relatief vaak gedetineerd vanwege een vermogensdelict of een geweldsdelict. In Nederland geboren gedetineerden zitten ook relatief vaker voor een verkeersdelict. Gedetineerden geboren in Suriname, Antillen en Turkije zitten relatief vaak vanwege een delict tegen de Opiumwet (tabel 6.5). Op 31 december 2006 bestond 6% van het aantal gedetineerden in het gevangeniswezen uit vrouwen. Tenuitvoerlegging van sancties 187 Figuur 6.3 Bezetting gevangeniswezen op 30 september (exclusief vreemdelingenbewaring en uitlevering) naar delictsoort 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Overig en onbekend Vernieling en openbare orde Vermogensmisdrijven Geweldsmisdrijven Opiumwet Bron: CBS Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.3 in bijlage 4. Vervroegde invrijheidstelling Om verschillende redenen worden gevangenisstraffen vaak slechts gedeeltelijk uitgezeten. Bij gevangenisstraffen van langer dan een half jaar is zelfs wettelijk geregeld dat betrokkene vervroegd in vrijheid wordt gesteld. Deze regeling voor vervroegde invrijheidstelling (VI-regeling) bepaalt dat straffen tot een half jaar geheel worden uitgezeten, dat van straffen van een half tot een heel jaar het eerste halfjaar geheel wordt uitgezeten en het restant voor eenderde deel, en dat straffen langer dan een jaar voor tweederde deel worden uitgezeten (artikel 15 Sr). Overigens geldt deze regeling alleen in het meerderjarigenstrafrecht. Wanneer de betrokkene zich echter tijdens de detentie zeer ernstig misdraagt of zich aan de detentie onttrekt of probeert te onttrekken (bijvoorbeeld door te ontsnappen), kan de vervroegde invrijheidstelling worden uitgesteld of achterwege blijven. Het OM richt dan een schriftelijke vordering hiertoe tot het gerechtshof in Arnhem (artikel 15a Sr). Dit gebeurt echter slechts incidenteel. (zie ook hoofdstuk 5). Gratie Strafvermindering kan ook door gratie plaatsvinden. Gratie wordt verleend bij koninklijk besluit. In de regel gebeurt dat slechts op grond van 188 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 een belangrijke wijziging van omstandigheden van de veroordeelde na het vonnis (bijvoorbeeld medische, zakelijke of familieomstandigheden) of op grond van de verwachting dat met verdere tenuitvoerlegging van de straf geen redelijk doel wordt gediend (alleen bij langgestraften). De Grondwet schrijft voor dat gratie alleen kan worden verleend na advisering door de rechter. De Kroon neemt het rechterlijke advies bijna altijd over. Op 1 juni 2003 zijn nieuwe wettelijke bepalingen in het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet van kracht geworden. Deze schrijven voor dat een gratieverzoek niet wordt voorgelegd aan de rechter wanneer het is ingediend binnen drie maanden na het onherroepelijk worden van het vonnis en de omstandigheden van de veroordeelde zich niet hebben gewijzigd. Het verzoek wordt dan niet gehonoreerd. Soms worden voorwaarden aan gratieverlening gesteld. Zo kan bijvoorbeeld gratie worden verleend onder de voorwaarde dat betrokkene een taakstraf verricht. Wanneer niet aan de voorwaarde(n) wordt voldaan, kan het gratiebesluit worden teruggedraaid. Sinds 1990 is het aantal beslissingen naar aanleiding van een gratieverzoek flink afgenomen. In 1990 waren er nog 7.760 beslissingen, in 2006 is dit aantal gedaald tot 2.250 gevallen. In 775 van het aantal beslissingen ging het om een onvoorwaardelijke gratie, in 205 gevallen om een voorwaardelijke gratie en in 1.272 gevallen werd het gratieverzoek afgewezen. Daarnaast werden 1.270 verzoeken niet in behandeling genomen, omdat het verzoek niet voldeed aan wettelijke voorwaarden, zoals minimum- hoogte van een boetebedrag waarvoor gratie kan worden gevraagd, of omdat de procedure niet correct is doorlopen (bijvoorbeeld met betrekking tot bewijsstukken) (zie tabel 6.6). Naast gevangenisstraffen kan gratie ook andere straffen betreffen, zoals bijvoorbeeld boetes. Helaas wordt hiervan geen registratie bijgehouden, zodat een exacte verdeling van strafsoorten niet kan worden gepresenteerd. Navraag bij medewerkers van het Ministerie van Justitie die zich al jaren met gratie bezighouden, levert de schatting op dat zo’n 70% van de gratieverleningen betrekking heeft op gevangenisstraffen. De overige 30% betreft ontzeggingen van de rijbevoegdheid, taakstraffen en geldboetes. Heenzendingen, strafonderbrekingen uit politiebureaus en incidenteel vervroegde ontslagen Na jaren van stijging werd in 1994 met 5.300 heenzendingen het hoogtepunt bereikt in het aantal heenzendingen wegens plaatsgebrek. Na 1994 nam dit aantal gestaag af, vanaf 2003 is het aantal heenzendingen 0 (zie tabel 6.7). Bij heenzendingen gaat het in meerderheid om verdachten die de officier van justitie eigenlijk in preventieve hechtenis zou willen nemen, maar die hij moet laten gaan wegens plaatsgebrek. In plaats van preventieven heen te zenden is het gevangeniswezen er in 2000 toe overgegaan om bij plaatsgebrek gedetineerden aan het einde van hun detentie ‘incidenteel vervroegd ontslag’ (IVO) te verlenen. Incidenteel vervroegd Tenuitvoerlegging van sancties 189 ontslag betekent minimaal één en maximaal negentig dagen vervroegd ontslag. Hierbij geldt als voorwaarde dat minimaal 60% van de straf uitgezeten moet zijn. In 2004 waren er nog 520 vervroegde uitzettingen van illegalen, in 2006 is er geen enkele vervroegde uitzetting van illegalen geweest. Ook hebben geen strafonderbrekingen uit politiebureaus (SOB) plaatsgevonden in 2006, terwijl dit er in 2004 nog 1.381 waren. Bij de SOB’en1 gaat het om arrestanten die, na één of twee dagen op het politiebureau te hebben gezeten, wegens plaatsgebrek in hvb’s naar huis worden gestuurd. Wanneer er weer plaats is, worden ze alsnog ingesloten. Niet melden en onttrekken aan detentie Veroordeelden proberen zich nogal eens te onttrekken aan de opgelegde detentie. De eenvoudigste en meest voorkomende manier is het zich niet melden bij de inrichting nadat men hiertoe werd opgeroepen. Het aantal ontvluchtingen uit de huizen van bewaring en de gesloten gevangenissen beweegt zich in de jaren 1995-2005 tussen de tien en twintig per jaar. In 2006 is het aantal ontvluchtingen gedaald tot drie. Hoewel bij de selectie van gedetineerden voor plaatsing in een gevangenis met (zeer) beperkte beveiliging het vluchtrisico wordt meegewogen, kan een deel van de gedetineerden (zo’n 800 in 2006) de verleiding om zich aan de detentie in deze inrichtingen te onttrekken, toch niet weerstaan (zie tabel 6.7). Dit gebeurt bijvoorbeeld vaak op het moment dat men zich moet melden bij de inrichting na weekendverlof. De meeste gedetineerden die zich in enigerlei vorm aan de detentie hebben onttrokken, worden vroeg of laat weer gearresteerd. Het gevolg is, dat het aantal zaken in de Centrale Registratie Onttrekkingen van DJI (waarin de voortvluchtigen geregistreerd staan) nauwelijks toeneemt. Overdracht tenuitvoerlegging strafvonnis In paragraaf 5.1.7 was sprake van uitlevering van verdachten aan een ander land ter berechting aldaar. Daarnaast maakt een aantal verdragen het mogelijk dat in het buitenland gevonniste gedetineerden hun gevangenisstraf in hun eigen land uitzitten. Deze verdragen zijn geïmplementeerd in de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (WOTS). De gedachte achter deze wet is dat zowel uit een oogpunt van resocialisatie als op humanitaire gronden het de voorkeur verdient om gedetineerden een vrijheidssanctie in hun eigen land te laten ondergaan. Het aantal gedetineerden dat in het kader van de WOTS een verzoek doet om vanuit het buitenland naar Nederland te worden overgebracht Het gaat hier niet om de reguliere strafonderbrekingen uit inrichtingen in verband met persoonlijke omstandigheden van de betrokken gedetineerde. 190 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 – 532 gedetineerden – is aanzienlijk groter dan vice versa – 63 in 2006 (zie figuur 6.4 en tabel 6.8 in bijlage 4). Figuur 6.4 Verzoeken om overplaatsing in het kader van de WOTS 0 100 200 300 400 500 600 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verzoeken om overplaatsing van het buitenland naar Nederland Verzoeken om overplaatsing van Nederland naar het buitenland Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.8 in bijlage 4. Bron: Directie Internationale Strafrechtelijke Aangelegenheden en Drugsbeleid Ongeveer 60% van de verzoeken tot overbrenging naar Nederland kwam in 2006 uit Duitsland (136), het Verenigd Koninkrijk (95) en Spanje (75). Vice versa betreffen de verzoeken onder meer overbrenging naar België (12), Turkije (10), Duitsland (9), en het Verenigd Koninkrijk (7) (tabel 6.9). Lang niet alle verzoeken worden gehonoreerd. In 1999 (het laatste jaar waarover dit gegeven bekend is) werden 83 gedetineerden in het kader van de WOTS naar Nederland overgebracht. Dit is 41% van het totale aantal verzoeken in 1999. 6.1.2 De forensisch psychiatrische centra, FPC’s (tbs-sector) Er bestaan twee soorten terbeschikkingstelling (tbs): tbs zonder bevel tot verpleging en tbs met bevel tot verpleging. Bij tbs zonder bevel tot verpleging (bestaat sinds 1988) blijft opname in een tbs-kliniek achterwege. De maatregel, die in 1988 werd ingevoerd, had aanvankelijk de hoedanigheid van tbs met aanwijzing, maar is in 1998 vervangen door tbs met voorwaarden. Een van de mogelijke voorwaarden die de rechter kan opleggen, is het gebruik van medicijnen. Tenuitvoerlegging van sancties 191 Tbs met aanwijzing is sinds de invoering van deze maatregel tot en met 1997 weinig toegepast. Volgens onderzoek dat door de commissie-Fokkens is verricht, is de belangrijkste reden hiervoor het ontbreken in de praktijk van mogelijkheden tot ingrijpen bij het niet-opvolgen van de aanwijzing of bij toenemende gevaarsdreiging. Tbs met aanwijzing kon in zulke gevallen niet zonder meer worden omgezet in tbs met verpleging. De toenemende toepassing (zie tabel 6.10 in bijlage 4) van tbs zonder verpleging vanaf 1998 tot en met 2004 is toe te schrijven aan de invoering van de maatregel tbs met voorwaarden. Deze als onderdeel van de zogenoemde ‘Wet Fokkens’ ingevoerde maatregel heeft namelijk ruimere mogelijkheden om tbs zonder verpleging om te zetten in tbs met verpleging. Na 2004 is weer een afname te zien van het aantal tbs-opleggingen zonder verpleging: in 2006 zijn dit 63 gevallen, in 2004 waren dit er 74. Bij de uitvoering van de maatregel en het toezicht op de naleving van de voorwaarden heeft de reclassering een belangrijke rol. Het vervolg van deze paragraaf heeft betrekking op tbs met verpleging. Tbs met verpleging wordt ten uitvoer gelegd in een justitiële inrichting of in een inrichting die valt onder de geestelijke gezondheidszorg. Tot 1999 waren de meeste inrichtingen gespecialiseerd in een bepaald soort behandeling. Plaatsing in een bepaalde inrichting gebeurde na selectie door het Dr. F.S. Meijers Instituut, waar de terbeschikkinggestelde doorgaans ter observatie werd opgenomen. Uit doelmatigheidsoverwegingen richten de inrichtingen zich vanaf eind 1999 op een breder aanbod van tbs-gestelden, waarbij de inrichtingen slechts op enkele punten van elkaar verschillen, namelijk de mate van beveiliging, het al of niet voorhanden zijn van capaciteit voor vrouwen en de mogelijkheid om zwakbegaafden en zwaar psychotische patiënten te behandelen. Ook zijn er enkele inrichtingen aangewezen voor tbs-gestelden bij wie na meerdere mislukte behandelpogingen weinig uitzicht meer bestaat op een succesvolle behandeling (‘longstay’-inrichtingen). Tbs-gestelden worden nog maar op een paar criteria beoordeeld en vervolgens min of meer aselect aan de geschikte inrichtingen toegewezen. In de tbs-klinieken verblijft ook een beperkt aantal personen aan wie geen tbs is opgelegd, voornamelijk gedetineerden die door ernstige psychische stoornissen niet langer in het gevangeniswezen te handhaven zijn. Ontwikkeling van instroom, uitstroom en capaciteit Figuur 6.5 laat zien dat het aantal tbs-opleggingen al lange tijd aanzienlijk hoger is dan het aantal beëindigingen. Dit al jaren durende verschil tussen in- en uitstroom heeft ervoor gezorgd dat het aantal lopende tbs- maatregelen van 1995 tot 2006 bijna twee keer zoveel is in 2006 als in 1995 (zie figuur 6.6). 192 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 6.5 In- en uitstroom van tbr/tbs 0 50 100 150 200 250 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* Opleggingen Beëindigingen * De opleggingen in 2006 betreffen een voorlopig cijfer. Deze cijfers kunnen nog veranderen / toenemen als gevolg van naijleffect. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.10 in bijlage 4. Bron: DJI Figuur 6.6 Lopende tbs-maatregelen 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.10 in bijlage 4. Bron: DJI Sinds de inwerkingtreding van de Wet Fokkens (1997) kan, ingeval tbs in combinatie met een gevangenisstraf is opgelegd, in beginsel na het uitzitten van een derde van de strafduur van de gevangenisstraf plaatsing in een tbs-inrichting plaatsvinden. Formeel begint de tbs na twee derde van de strafduur. Wanneer men dan nog niet is geplaatst, krijgt men de status Tenuitvoerlegging van sancties 193 van (tbs-)passant. Hoewel de behandelcapaciteit in de forensisch psychiatrische centra, fpc’s, (voorheen tbs-kliniek genoemd) fors is uitgebreid, van 650 plaatsen in 1995 tot 1.738 plaatsen in 2006, is er nog altijd sprake van een tekort. Het gevolg van het tekort is de passantenproblematiek. Tbs-passanten zijn personen die na de aanvang van de termijn van terbeschikkingstelling verblijven in een huis van bewaring of een gevangenis, in afwachting op de daadwerkelijke plaatsing in een tbs-inrichting. Het gemiddelde aantal passanten in 2006 is afgenomen tot 146, het jaar daarvoor waren er nog 214 passanten. De gemiddelde wachttijd groeide licht in de periode 1995 -1997 van ongeveer tien maanden tot een jaar. Vervolgens daalde de wachttijd weer tot acht maanden in 2006 (tabel 6.11). Volgens de Beginselenwet Terbeschikkinggestelden (1997) moet een tbs’er binnen zes maanden nadat de tbs-termijn is gaan lopen, worden geplaatst. Een tbs- passant heeft recht op een vergoeding vanaf zes maanden na de ingangsdatum van de tbs. De vergoeding bedraagt € 350 per maand. Dit bedrag wordt per drie maanden verhoogd met € 125. De tbs-gestelde krijgt de vergoeding pas op het moment dat de plaatsing gerealiseerd is. De gemiddelde intramurale behandelduur is sinds 1995 toegenomen (zie tabel 6.12). De behandelduur van de personen die zijn uitgestroomd in het jaar 1995 kwam uit op gemiddeld 4,9 jaar, terwijl de behandelduur van het uitstroomcohort 2006 gemiddeld 7,4 jaar bedroeg. De berekeningswijze van de gemiddelde behandelduur van een uitstroomcohort is gelijk aan het rekenkundige gemiddelde van de duur van alle beëindigde behandelingen in een jaar, inclusief justitiabelen die zijn doorgestroomd naar proefverlof en/of voorwaardelijke beëindigingen. Aan deze eenvoudige berekeningswijze kleeft echter wel een bezwaar. Omdat de behandeltermijn van een tbs- gestelde pas kan worden vastgesteld bij beëindiging van zijn tbs-maatregel of bij aanvang van zijn proefverlof, blijft met deze trendanalyse buiten beeld dat het aantal tbs-gestelden dat naar verwachting niet of voorlopig niet vrijkomt, eveneens is toegenomen (o.a. de longstay-populatie). Een andere manier voor het berekenen van de gemiddelde behandelduur gaat niet uit van uitstroomcohorten, maar van instroomcohorten, dus berekend over alle mensen die in een bepaald jaar instromen. Hoe recenter het instroomjaar, hoe meer behandelingen er op het meetmoment nog lopen en hoe moeilijker deze gemiddelde behandelduur te voorspellen is. Maar voor de wat oudere instroomjaren kan een deel van de berekening worden gebaseerd op gegevens van patiënten die daadwerkelijk zijn uitgestroomd en behoeft alleen voor het deel dat niet is uitgestroomd een schatting te worden gemaakt. Na het schatten van deze duur kan vervolgens de totale gemiddelde behandelduur worden geraamd voor een geheel instroom- cohort. Er zijn vele methoden waarmee men dergelijke schattingen kan maken. Op basis van deze berekeningen voorspelt DJI voor de personen die in de periode 1995-2000 zijn ingestroomd, een gemiddelde behandelduur die een paar jaar langer is dan de gemiddelde behandelduur van de meest recente uitstroomcohorten. 194 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Kenmerken van de tbs-populatie Het Dr. F.S. Meijers Instituut heeft vanaf 1995 een bestand met gedetailleerde gegevens over de bevolking van de tbs-inrichtingen bijgehouden. Het op deze gegevens gebaseerde rapport ‘De Terbeschikkingstelling in Maat en Getal’ (Van Emmerik, 2001) presenteert een uitgebreide beschrijving van de tbs-populatie in de periode 1995-2000. Deze kenmerken zijn over het algemeen redelijk constant in de periode 1995- 20052 (zie tabel 6.13 in bijlage 4). Op basis van gegevens die door DJI bij de FPC’s worden verzameld (meting 2005), kan de tbs-populatie als volgt worden gekenschetst: het merendeel is man (94%), de gemiddelde leeftijd is 37 jaar, 73% is in Nederland geboren, 74% is nooit gehuwd geweest, 85% heeft niet meer dan buitengewoon of lager onderwijs genoten, 65% was verslaafd ten tijde van het delict, en 63% was al eerder veroordeeld tot een gevangenisstraf. Opmerkelijk is het feit dat 4% van de tbs-populatie al een keer eerder was veroordeeld tot tbs met verpleging. In de jaren negentig schommelde dit percentage rond 8%. Dit duidt erop dat men in de loop der tijd voorzichtiger is geworden met het beëindigen van de tbs-maatregel. Dit zou wellicht mede een verklaring zijn voor de oplopende gemiddelde behandelduur. Bij alle tbs-gestelden in 2005 is sprake van een agressieve component in het gepleegde delict, waarvan 32% met een seksuele component. Het aantal tbs-gestelden waarbij sprake was van een vermogenscomponent is toegenomen. In 2005 is dit percentage 39%, in 2000 was dit percentage nog 30%. Bij 13% van de tbs-populatie was brandstichting (mede) aanleiding voor de tbs. Beëindiging van de tbs-maatregel Tbs met bevel tot verpleging wordt voor twee jaar opgelegd. De maatregel kan in de meeste gevallen3 door de rechter worden verlengd op vordering van de officier van justitie, na zwaarwegend advies van de behandelinrichting. Wanneer de rechter in afwijking van het advies van de behandelaars de tbs niet verlengt of de officier van justitie tegen het advies van de behandelaars geen vordering doet, wordt gesproken van een contraire beëindiging. Vanaf de invoering van de Wet Fokkens in oktober 1997 is voorwaardelijke beëindiging van de tbs door de rechter mogelijk. Hierbij wordt de behandeling gestopt terwijl de tbs doorloopt, en bestaat de mogelijkheid voor een nieuwe last tot verpleging als niet aan de voorwaarden wordt voldaan 2 Voor 2006 waren een aantal achtergrondkenmerken nog niet bekend, vandaar dat de beschrijving van de tbs-populatie is gericht op het jaar 2005. 3 Verlenging is mogelijk ‘als de veiligheid van anderen of algemene veiligheid van personen of goederen dat eist’ (artikel 38d lid 2 Sr). Bovendien mag de totale duur van de tbs niet langer worden dan vier jaar, tenzij betrokkene is veroordeeld vanwege bepaalde omschreven (seksuele) geweldsmisdrijven (artikel 38e Sr). Tenuitvoerlegging van sancties 195 of als ernstig gevaar voor recidive ontstaat. De reclassering is belast met de begeleiding van de tbs-gestelde en het toezicht op de naleving van de voorwaarden. 6.1.3 Justitiële jeugdinrichtingen (JJI) In deze paragraaf komt de tenuitvoerlegging van aan minderjarigen opgelegde sancties aan bod. Over het algemeen zal hier worden gesproken over ‘jongeren’. Immers, wanneer betrokkenen zich bevinden in de fase van tenuitvoerlegging van de sanctie is er vaak de nodige tijd verstreken sinds het plegen van het delict. Een deel van de betrokkenen is dan inmiddels meerderjarig. De tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen vindt bij jongeren plaats in justitiële jeugdinrichtingen. In die jeugdinrichtingen verblijven niet alleen jongeren op strafrechtelijke titel, maar ook op civielrechtelijke gronden. Hieronder worden de instroomcategorieën van jeugdigen die in justitiële jeugdinrichtingen worden opgenomen kort omschreven (bron: DJI). Voorlopig gehechten. Wanneer jeugdige verdachten van een (ernstig) misdrijf door de politie zijn gearresteerd, kan de rechter op voorstel van de officier van justitie beslissen tot voorlopige hechtenis. Een minderjarige gaat dan naar een justitiële opvanginrichting. Zelfmelders. Deze categorie omvat jeugdigen die zich op het moment dat de opgelegde jeugddetentiestraf onherroepelijk is geworden, niet in voorlopige hechtenis bevinden. Het gaat hier om de zogenoemde ‘lopende vonnissen’. Indien de jeugdige de opgelegde straf niet al eerder volledig in voorlopige hechtenis heeft uitgezeten, kan hij voor het ondergaan van de (restant)straf worden geselecteerd voor de zogenoemde ‘zelfmeldprocedure’. Dat wil zeggen dat hij gelegenheid krijgt zichzelf te melden aan de poort van een opvanginrichting om zijn straf uit te zitten. Uiteraard met aftrek van de dagen die eventueel in voorarrest zijn doorgebracht. Op verzoek van de jeugdige kan uitstel worden verleend in verband met bijvoorbeeld school of werk of andere (persoonlijke) omstandigheden (zoals bijvoorbeeld een huwelijk). De straf voor niet-melding is arrestatie en plaatsing in een opvanginrichting op enig, voor de jeugdige onbekend, moment. Arrestanten. Dit zijn jeugdigen die zijn gearresteerd omdat ze onder de executie van een straf probeerden uit te komen. In vergelijking met het volwassenencircuit is deze groep niet alleen absoluut, maar ook relatief erg klein. De belangrijkste subgroepen zijn: – personen die wel voor de oproepprocedure zijn geselecteerd, maar die zich niet hebben gemeld; 196 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 – personen met een lopend vonnis die niet zijn geselecteerd voor de oproepprocedure, bijvoorbeeld omdat ze geen bekend (vast) adres hebben; – personen die niet zijn teruggekeerd naar de inrichting die ze met toestemming tijdelijk mochten verlaten; – personen die een inrichting zijn ontvlucht; – personen die hun boete(s) niet hebben betaald. Arrestanten worden in tegenstelling tot volwassenen niet geplaatst in speciale opvanginrichtingen, maar in reguliere opvanginrichtingen. (Omdat het op basis van de beschikbare gegevens niet mogelijk is om arrestanten te onderscheiden van ‘reguliere’ jeugddetenties en tenuitvoerleggingen van (voorwaardelijke) jeugddetenties, ontbreekt het cijfer over het aantal ingestroomde arrestanten in 2006). Illegale vreemdelingen. Dit zijn buitenlandse jeugdigen zonder geldige verblijfstitel die op grond van de Vreemdelingenwet zijn gearresteerd. Weliswaar wordt geen strafrecht toegepast, maar de directe aanleiding voor de aanhouding van de illegale vreemdeling is niet zelden een (minder ernstig) misdrijf. Ook deze categorie is in vergelijking met het volwassenencircuit absoluut en relatief erg klein, en ook deze groep wordt in reguliere opvanginrichtingen geplaatst. Als de politie tijdens het verblijf op het politiebureau niet genoeg informatie kan verzamelen om uitzetting binnen enkele dagen mogelijk te maken, wordt de vreemdelingenbewaring beëindigd of volgt overplaatsing naar een opvanginrichting. Daarna wordt verder gewerkt aan de zaak. Maar ook dan is de uitkomst lang niet altijd uitzetting. OTS’ers of voogdij. Deze categorie omvat jeugdigen die onder toezicht zijn gesteld of onder voogdij staan en voor wie de rechter civielrechtelijk en op verzoek van de (gezins)voogd een machtiging heeft verleend tot plaatsing in een (gesloten) justitiële jeugdinrichting. In een crisissituatie wordt de jeugdige geplaatst in een opvanginrichting. Directe plaatsing in een justitiële behandelinrichting is mogelijk als op grond van rapportages duidelijk is dat alleen een langdurige behandeling in een dergelijke inrichting nog een wending in het leven van de jeugdige kan bewerkstelligen. De oplegging van een (civielrechtelijke) ondertoezichtstelling, die het gezag van de ouders beperkt, wordt uitgesproken wanneer de jeugdige zodanig opgroeit, dat hij met zedelijke of lichamelijke ondergang wordt bedreigd (bijvoorbeeld als gevolg van een zeer problematische thuissituatie). PIJ’ers. Dit zijn jeugdigen die veroordeeld zijn tot de strafrechtelijke maatregel PIJ (plaatsing inrichting voor jeugdigen). Tenuitvoerlegging van sancties 197 Voor het opleggen van de maatregel dient aan drie voorwaarden te zijn voldaan: – er moet sprake zijn van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan; – de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen eist het opleggen van de maatregel; – de maatregel dient in het belang te zijn van een zo gunstig mogelijke ontwikkeling van de jeugdige veroordeelde. De behandelmaatregel geldt voor de tijd van twee jaar. Verlenging met maximaal twee jaar is mogelijk als een misdrijf is begaan dat gericht is tegen, of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van één of meer personen. Een tweede verlenging met nog eens maximaal twee jaar is mogelijk indien bij de verdachte tijdens het begaan van het feit een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestesvermogens bestond. De maximale looptijd van de maatregel is dus zes jaar. Een scholings- en trainingsprogramma (STP) is een manier om jongeren al in de samenleving te plaatsen, terwijl hun straf of maatregel nog niet is afgelopen. Het doel hiervan is de overgang van de inrichting naar de samenleving minder groot te maken, zodat de kans op een succesvolle re-integratie toeneemt. De jongeren kunnen buiten de inrichting bijvoorbeeld een opleiding volgen. Een tweede doelstelling is het verminderen van de druk op de capaciteit (Jaarbericht DJI, 2006). Opvanginrichtingen versus behandelinrichtingen Ons land kent twee soorten justitiële jeugdinrichtingen: opvanginrichtingen en (open)behandelinrichtingen. Betrokkenen worden in een opvanginrichting geplaatst voor de tenuitvoerlegging van jeugddetentie4 en voor het ondergaan van voorlopige hechtenis. Ook kunnen minderjarigen die zijn veroordeeld tot de maatregel ‘plaatsing in een inrichting voor jeugdigen’ (PIJ-maatregel) tijdelijk in een opvanginrichting verblijven, in afwachting van een plaats in een behandelinrichting. Naast deze strafrechtelijke plaatsingen dienen de opvanginrichtingen ook voor (minderjarigen)vreemdelingenbewaring en voor de crisisopvang van civielrechtelijk ondertoezichtgestelden. Een behandelinrichting is bestemd voor de opvoeding, verzorging en/of behandeling van jongeren aan wie een maatregel is opgelegd. Dat kan de via het strafrecht opgelegde PIJ-maatregel5 zijn, of een civielrechtelijke ondertoezichtstelling of voogdijmaatregel. In 2006 zijn er 628 PIJ-maatregelen opgelegd (zie tabel 6.14). 4 Deze is in 1995 in de plaats gekomen van de tuchtschoolstraf en de arreststraf uit het voormalige jeugdstrafrecht. 5 Voorheen, dat wil zeggen voor 1995, waren dit de maatregelen: plaatsing in een inrichting voor bijzondere behandeling (PIBB) en terbeschikkingstelling van de regering (jeugd-tbr). 198 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 In- en uitstroom en capaciteit van de justitiële jeugdinrichtingen De capaciteit van de justitiële jeugdinrichtingen is in de afgelopen jaren gegroeid. Was de gemiddelde capaciteit in 1995 ruim 970 plaatsen, in 2006 was het aantal plaatsen ongeveer 2.670 (zie tabel 6.15 in de bijlage). De tabellen 6.16, 6.17 en 6.18 geven respectievelijk de instroom-, doorstroom- en uitstroomgegevens weer van de justitiële jeugdinrichtingen. In het jaar 2006 zijn in totaal 4.751 jeugdigen ingestroomd in een JJI vanuit de vrije maatschappij of politiecel. Het aantal jeugdigden dat uitstroomde in dit jaar was 1.087. Van de jongeren die in 2006 op basis van voorlopige hechtenis in een justitiële inrichting zijn geplaatst, had 21% een vermogensdelict zonder geweld gepleegd, 71% was geplaatst voor het plegen van een geweldsdelict tegen personen. Opvallend is, dat het percentage vermogensdelicten zonder geweld voor deze groep sinds 1995 is afgenomen, terwijl het percentage geweldsdelicten tegen personen sinds 1995 juist is toege nomen (zie tabel 6.19). Onderstaand worden de capaciteit en de populatie van de opvang- en behandelinrichtingen apart beschreven. Capaciteit en populatie van de opvanginrichtingen Figuur 6.7 en tabel 6.20 in de bijlage laten zien hoe de bevolking van de opvanginrichtingen eruitziet. Doorgaans is de meest voorkomende verblijfstitel in een justitiële opvanginrichting de voorlopige hechtenis. Een verdachte kan in voorlopige hechtenis worden genomen wanneer hij/zij een ernstig strafbaar feit heeft gepleegd en de officier van justitie een reële kans op herhaling en/of op onttrekking aan het strafproces aanwezig acht. De voorlopige hechtenis kan in principe ten uitvoer worden gelegd op elke plaats6 die de kinderrechter – in de hoedanigheid van rechter- commissaris – daartoe geschikt acht, maar doorgaans gebeurt dit in een justitiële opvanginrichting. In 2006 zit 40% van de pupillen in de opvang- inrichtingen op titel van voorlopige hechtenis. Het percentage jeugdigen dat is ingesloten vanwege een jeugddetentiestraf is 10% in 2006. Het percentage jeugdigen met een strafrechtelijke maatregel is eveneens 10%. Opvallend is, dat het aantal jeugdigen met een civielrechtelijke titel in een opvanginrichting eveneens 40% is in 2006. In de periode 1995-2006 is dit aantal zelfs met 30% toegenomen. In absolute aantallen is deze stijging nog groter. Het in 2001/2002 – in samenspraak tussen het Ministerie van Justitie, de gezinsvoogdij en DJI – gemaakte ‘Convenant crisis OTS’ heeft hieraan bijgedragen. Dit convenant voorziet onder meer in snellere plaatsing van ondertoezichtgestelden (in crisissituaties) in opvanginrichtingen (DJI, Jaarverslag 2001). 6 Voorlopige hechtenis kan ook ten uitvoer worden gelegd in een particulier opvangtehuis, in het ouderlijk huis of elders. Nieuwe vormen van voorlopige hechtenis zijn elektronisch huisarrest en nachtdetentie. Tenuitvoerlegging van sancties 199 Figuur 6.7 Verblijfstitel van de bevolking in de opvanginrichtingen 1.200 1.000 800 600 400 200 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vrijheidsstraf maatregel* Civielrechtelijke Strafrechtelijke Voorlopige maatregel hechtenis * De categorie civielrechtelijk omvat tevens de ‘voortgezette hulpverlening’, dat is de hulp aan ex-OTS- en ex-voogdij-jongeren die na het bereiken van de 18-jarige leeftijd kiezen voor een verlenging van hun verblijf in de inrichting. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.20 in bijlage 4. Bron: DJI De capaciteit van de opvanginrichtingen bedroeg in 2006 1.205 plaatsen (zie tabel 6.20 in bijlage 4). In 1995 was de capaciteit nog 348 plaatsen. Het aantal opnames in een opvanginrichting bedroeg in 1995 1.809 personen, elf jaar later is dat drie keer zoveel: 5.617 personen. Het aandeel meisjes in de opvanginrichtingen is de laatste jaren fors gegroeid: van 8% in 1995 naar 22% in 2006. Sinds de inwerkingtreding van het ‘nieuwe’ jeugdstrafrecht in 1995 is er een verschuiving zichtbaar in de verdeling van de leeftijdscategorieën. Met name het aandeel gedetineerden dat ouder is dan 18 jaar is gegroeid: van 6% in 1995 naar 15% in 1998. Na 1998 blijft dit aandeel redelijk stabiel op 15%. Deze toename heeft uiteraard alles te maken met het feit dat een vrijheidsstraf volgens het minderjarigenstrafrecht sinds 1995 twee jaar als maximum heeft. Voor de invoering van deze ‘jeugddetentie’ was er de ‘tuchtschoolstraf’, die voor maximaal zes maanden kon worden opgelegd. 200 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het aandeel allochtonen7 in de instroom in opvanginrichtingen daalt na 1998 van 70% naar 60% in 2006. Figuur 6.8 Verblijfstitel van de bevolking in de behandelinrichtingen 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 Civielrechtelijke Strafrechtelijke maatregel maatregel Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.21 in bijlage 4. Bron: DJI Capaciteit en populatie van de behandelinrichtingen Figuur 6.8 en tabel 6.21 in de bijlage schetsen een beeld van de capaciteit en bevolking van de behandelinrichtingen. De gemiddelde gerealiseerde capaciteit blijft stijgen: in 1995 was de capaciteit nog 606 plaatsen, in 2006 is het aantal plaatsen opgelopen tot 1.469 plaatsen. Evenals bij de opvanginrichting blijft het aantal gedetineerden de afgelopen tien jaar gestaag groeien. In 2006 verbleef bijna twee op de drie jongeren in de behandelinrichtingen op civielrechtelijke gronden (een ondertoezichtstelling met uithuisplaatsing of een voogdijstelling). Ruim een derde van de jongeren verbleef op strafrechtelijke gronden in de behandelinrichtingen. 7 ‘Allochtoon’ is hier gedefinieerd als een jongere die in het buitenland is geboren, of waarvan een van de ouders buiten Nederland is geboren. 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Tenuitvoerlegging van sancties 201 In tegenstelling tot de sterke groei van het aandeel meisjes in de opvang- inrichtingen blijft het aandeel meisjes in behandelinrichtingen schommelen rond 30%. Het aantal jongeren in de behandelinrichtingen in de leeftijd van 18 jaar en ouder is flink toegenomen in de periode 1995-2006. In 1995 is dit percentage 18%, in 2006 is dit 30%. De stijging in deze leefijdsgroep is ook te zien bij de opvanginrichtingen, echter bij de opvanginrichtingen is deze stijging minder fors. Het aantal 14-15-jarigen is gedaald in de behandel- inrichtingen, van 29% in 1995 tot 22% in 2006. Ook het aantal 13-jarigen daalt over deze periode, maar minder fors, van 5% naar 2%. De gemiddelde verblijfsduur in een behandelinrichting is 423 dagen in 2006. Het aantal opnames van allochtonen in behandelinrichtingen is in de periode 1995-2006 met 10% toegenomen. 6.2 Tenuitvoerlegging van vrijheidsbeperkende sancties Naast de vrijheidsbenemende sancties, die intramuraal ten uitvoer worden gelegd, worden de vrijheidsbeperkende sancties onderscheiden. In deze paragraaf komt de tenuitvoerlegging van de taakstraffen bij meerder- en minderjarigen aan bod door respectievelijk de reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming. 6.2.1 Tenuitvoerlegging taakstraffen meerderjarigen Taakstraffen voor meerderjarigen worden ten uitvoer gelegd onder de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie, de uitvoering berust bij de reclassering. Met ingang van 1 februari 2001 worden de taakstraffen (vonnissen door de rechter en transacties door het OM) voor meerderjarigen naar het CJIB gestuurd. Het Landelijk Coördinatiepunt Arrestatiebevelen (LCA) van het CJIB heeft een coördinerende rol bij de uitvoering van taakstraffen. De reclassering kent drie uitvoeringsorganisaties. De grootste uitvoeringsorganisatie is Reclassering Nederland (voorheen Stichting Reclassering Nederland, SRN). De Stichting Verslavingsreclassering GGZ en het Leger des Heils zijn de andere twee uitvoeringsorganisaties van de reclassering. De gegevens van de drie uitvoeringsorganisaties zijn afkomstig van Reclassering Nederland. Producten reclassering Reclassering Nederland kent verschillende producten. Naast de werk- en leerstraffen zijn dit bijvoorbeeld vroeghulpen, vroeghulpinterventie en toezichten. Onderstaand wordt een omschrijving gegeven van alle producten van RN (bron: RN). 202 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Vroeghulpen en vroeghulpinterventie. Vroeghulpen zijn de eerste bezoeken aan een arrestant, in verzekering gestelde of in bewaring gestelde verdachte. De vroeghulpinterventie is een rapport ten behoeve van de Rechterlijke Macht waarin een aanbeveling wordt gedaan over het al dan niet voortduren van de voorlopige hechtenis. Diagnose en Diagnose met RISc. Een diagnose is een methodische aanpak om de problematiek van een dader of verdachte in kaart te brengen, waarbij het accent ligt op het delictgedrag en een risico-inschatting op herhaling. Het doel is te bepalen welke interventie nodig is om recidive tegen te gaan. Bij de diagnose met RISc wordt het instrument Recidive Inschattings Schalen gebruikt (sinds 2004). Op basis van criminogene factoren wordt een inschatting gemaakt van het recidiverisico. Op basis van de diagnose wordt bepaald welke interventies en risicomanagement nodig is om recidive terug te dringen. Voorlichtingsrapporten, adviesrapporten en maatregelrapporten. Een voorlichtingsrapport bevat zo veel mogelijk relevante gegevens over de verdachte in relatie tot het gepleegde delict. Dit rapport is een advies aan de Rechterlijke Macht met het oog op de beslissing over vervolging, berechting of de tenuitvoerlegging van straf (fen) en/of (straf)maatregel(en). In een adviesrapport wordt beperkte, schriftelijke informatie verstrekt over de cliënt aan een (justitiële) instantie in antwoord op een gerichte vraag dan wel een te nemen beslissing. Een maatregelrapport bevat de schriftelijke informatie aan het Ministerie van Justitie, tbs-inrichting en/of de Rechterlijke Macht, met het oog op de beslissing over vervolging en berechting waarbij een tbs-maatregel geïndiceerd is en met het oog op indicatiestelling, aanvang en uitvoering van de tenuitvoerlegging van een tbs-maatregel. Toezicht. Toezicht is gestructureerde controle en begeleiding van een dader of verdachte door de reclassering. Het doel is ervoor te zorgen dat de justitiële beslissing die is opgelegd, door de dader of verdachte wordt uitgevoerd. Toeleiding zorg. Soms is extra hulp noodzakelijk. Dan kan samenwerking gezocht worden met veel verschillende partnerorganisaties binnen én buiten de strafrechtketen. En ook met allerlei zorginstellingen, zoals de riagg’s, maar bijvoorbeeld ook psychiatrische afdelingen en psychiatrische ziekenhuizen. Soms is bij een verdachte sprake van psychiatrische problematiek die in relatie staat tot het delict. Toeleiding zorg is een samenstel van activiteiten van Reclassering Nederland dat leidt tot plaatsing en/of behandeling van delictplegers in een zorginstelling. Dat kan Tenuitvoerlegging van sancties 203 ook ambulante behandeling zijn of plaatsing in een maatschappelijke opvangorganisatie. Gedragsinterventies. Dit is een programmatisch en gestructureerd geheel van methodische handelingen gericht op het beïnvloeden van iemands gedrag of omstandigheden, met als doel het voorkomen van recidive. Werkstraffen en leerstraffen. Een werkstraf is de uitvoering van onbetaalde arbeid als straf binnen de executie van een justitiële beslissing. Een leerstraf is een erkend programma (of erkende programma’s) binnen de executie van een justitiële beslissing. Producten TR. Binnen het programma Terugdringen Recidive worden adviesrapporten, RISc-diagnoses, gedragsinterventies, toezichten en toeleidingen zorg uitgevoerd. Populatie Reclassering Nederland Tabel 6.22 in bijlage 4 geeft een overzicht van de populatie van de reclassanten van RN over de periode 2003-2006. Het aantal reclassanten is niet noodzakelijkerwijs gelijk aan het aantal producten, omdat er per reclassant meedere producten aangeboden kunnen worden. Het aantal reclassanten in 2006 is gedaald met 8% ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2006 zijn er iets minder vrouwelijke reclassanten, 12% ten opzichte van 15% in de voorgaande twee jaren. Het merendeel van de reclassanten komt binnen voor het plegen van een geweldsdelict. Het aantal reclassanten dat met een drugsdelict binnenkomt is met 3% gedaald in het jaar 2006, ten opzichte van vorige jaren. Afgeronde toezichten Tabel 6.23 geeft het aantal afgeronde toezichten in 2006 uitgesplitst naar reclasseringsorganisatie. Totaal zijn er 12.098 afgeronde toezichten geweest in het jaar 2006. Het Leger des Heils, de kleinste uitvoeringsorganisatie van de reclassering, had in 2006 totaal 1.041 reclassanten onder zijn hoede. Bijna 80% van de reclassanten bij het Leger des Heils kwam binnen met een vermogensdelict of een agressiedelict tegen personen. Van de 6.890 reclassanten bij RN had 40% een agressiedelict tegen personen gepleegd, 25% had een vermogensdelict gepleegd. Ongeveer 10% is bij RN terechtgekomen voor het plegen van een zedendelict. Bij de GGZ kwam in 2006 ongeveer een derde van de 3.940 reclassanten binnen wegens een geweldsdelict (excl. zeden) tegen personen. Ongeveer 45% kwam binnen voor het plegen van een vermogensdelict. De GGZ heeft ten aanzien van RN en het Leger des Heils de meeste reclassanten met een verkeersdelict, namelijk 5%, tegen respectievelijk 1 en 2%. Het totaal aantal succesvol afgeronde toezichten in 2006 bedraagt 89%. Bij de GGZ is dit aantal met 83% lager dan bij de twee andere 204 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000 Afgeronde taakstraffen uitvoeringsorganisaties. Bij RN was het percentage succesvol afgeronde toezichten 91%, bij het Leger des Heils was dit 89%. Ontwikkeling voltooide taakstraffen Figuur 6.9 toont het totaal aantal voltooide taakstraffen van de drie reclasseringsorganisaties in de periode 2001-2006. Het aantal voltooide taakstraffen is gestegen in deze periode. In 2001 was het totaal aantal voltooide taakstraffen ongeveer 14.000, in 2006 is dit aantal meer dan verdubbeld. Figuur 6.9 Totaal aantal voltooide taakstraffen van de drie reclasseringsorganisaties 2001-2006 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Voor de onderliggende cijfers zie tabel 6.24 in bijlage 4. Bron: RN Wanneer een taakstraf mislukt, bijvoorbeeld omdat betrokkene zich niet bij de reclassering meldt voor het intakegesprek of zich niet aan de afspraken houdt tijdens de uitvoering van het project, kan de taakstraf in opdracht van het OM worden omgezet in vervangende hechtenis. Een andere mogelijkheid is dat de zaak teruggaat naar het OM, dat de zaak dan opnieuw beoordeelt (zie ook verderop in deze paragraaf). De doorlooptijd bij de reclassering van een taakstraf opgelegd door het OM bedroeg gemiddeld 148 dagen na het starten van de taakstraf. Voor een vonnis gold dat deze taakstraf gemiddeld 240 dagen bedroeg, al dan niet met succes afgerond (bron: jaarbericht CJIB 2006). De meeste taakstraffen worden doordeweeks uitgevoerd, maar ook in het weekend worden taakstraffen ten uitvoer gelegd. Een minderheid van de taakstrafprojecten legt de reclassering ten uitvoer in een project dat zij in Tenuitvoerlegging van sancties 205 eigen beheer heeft. Figuur 6.10 geeft een beeld van de aard van de werkzaamheden die taakgestraften in 2002 uitvoerden. Figuur 6.10 Typen werkzaamheden werkstrafprojecten in %, 2002 Onderhoudswerkzaamheden Combinatie van werkzaamheden Huishoudelijk werk Tuinonderhoud/terreinonderhoud Schoonmaakwerkzaamheden Keukenwerkzaamheden Overige Administratieve werkzaamheden Verzorgende werkzaamheden Dierenverzorging Magazijn en intern transport 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% Bron: RN Werk- en leerstraffen In tabel 6.25 is een overzicht gegeven van het aantal afgeronde taakstraffen uitgesplitst naar reclasseringsorganisatie en soort taakstraf. De afgeronde taakstraffen zijn inclusief taakstraffen die voortijdig zijn beëindigd om verschillende redenen. In 2006 is het totaal aantal afgeronde taakstraffen van de drie reclasseringsorganisaties 44.850. Hiervan was 95% een werkstraf, 4% een leerstraf en 1% een combinatie van een werk- en leerstraf. Ruim 80% van de werkstraffen wordt ten uitvoer gelegd bij RN. Het percentage combinaties van werk-en leerstraffen bij RN is 13%. Bij de GGZ en het Leger des Heils is dit percentage respectievelijk 54% en 33%. Bijna 40% van de reclassanten met een agressiedelict tegen personen krijgt een combinatie van een werk- en leerstraf. Gemiddeld gezien, duurt een combinatie van een werk- en leerstraf 54 uur. Voor een werkstraf wordt gemiddeld 78 uur opgelegd, een leerstraf duurt gemiddeld 34 uur. Het totaal aantal afgeronde taakstraffen bij Reclassering Nederland is 36.050 in 2006. Hiervan zijn 250 leerstraffen en 2.570 werkstraffen voortijdig beëindigd. Het aantal niet gestarte taakstraffen, maar wel een intake met de cliënt, is 2.670. Het aantal mislukte taakstraffen (onder meer omdat er geen contact tot stand is gekomen met de cliënt) is 4.160 in dit jaar. In 2006 zijn er 380 taakstraffen retour gestuurd naar het OM. 206 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De RISc, Recidive Inschattings Schalen Sinds 2006 wordt de RISc ingezet bij Reclassering Nederland. Dit is een instrument dat wordt gebruikt om in te schatten wat het recidiverisico is van reclassanten. De RISc wordt ingezet bij het voorbereiden van een maatregelrapport, maar ook bij specifieke dadergroepen waarvoor regionaal afspraken zijn gemaakt om de RISc af te nemen. Daarnaast wordt de RISc ook ingezet ten behoeve van voorlichtingsrapportages voor de zitting, en het re-integratieplan Terugdringen recidive en het adviesrapport, als uit eerder advies is gebleken, dat de recidivekans gemiddeld of hoog is. De RISc wordt dus afgenomen bij een deel van de justitiabelen die met RN in aanraking zijn gekomen (bron: RN). Tabel 6.26 in bijlage 4 geeft de RISc-populatie van de reclassering weer in 2006. Totaal ging het om 10.364 personen. Hiervan is 90% man. Van de personen bij wie de RISc is afgenomen is 88% nooit dakloos geweest. In 7% van de gevallen is iemand voor een periode van maximaal zes maanden dakloos geweest. 4% van de totale groep is langer dan zes maanden dakloos geweest. Meer dan de helft van de totale groep heeft een opleiding gevolgd en afgerond met een diploma, die toegang geeft tot de arbeidsmarkt. In 30% van de gevallen was er wel een opleiding gevolgd, maar deze was niet afgerond met een diploma en was er geen toegang tot de arbeidsmarkt. Een klein percentage personen is ongeschoold of heeft de basisschool, danwel speciaal onderwijs, niet afgerond, namelijk 16%. 17% van de totale groep heeft vaak gespijbeld, geen diploma’s of geen vervolgonderwijs gevolgd. 9% is analfabeet. Ongeveer twee derde van de groep is gemotiveerd voor werk en school. Meer dan de helft van de personen bij wie de RISc is afgenomen heeft werkervaring. Een derde van de personen is in het verleden weleens ontslagen. In de huidige werksituatie is een derde van de totale groep werkloos of niet beschikbaar voor werk. Bij de vrouwen is dit 43%. 6.2.2 Tenuitvoerlegging taakstraffen minderjarigen De Raad voor de Kinderbescherming speelt een belangrijke, coördinerende rol bij de tenuitvoerlegging van taakstraffen bij minderjarigen. Als de officier van justitie of de rechter een jongere een taakstraf heeft opgelegd, wordt de Raad hiervan op de hoogte gesteld. De Raad zoekt geschikte plaatsen waar de werk- en leerstraffen kunnen worden uitgevoerd, en ziet erop toe dat de jongeren de opgelegde straf ook daadwerkelijk uitvoeren. De tenuitvoerlegging van werkstraffen vindt plaats bij niet-commerciële organisaties, zoals stichtingen, gemeentelijke instellingen en dergelijke. Een werkstraf kan, naast het werken bij een niet-commerciële instelling, ook het herstellen van de schade die de jongere heeft veroorzaakt, behelzen. Deze variant komt echter zelden voor. Bij een leerstraf gaat het om een training of een cursus. Een taakstraf van 100 uur of minder moet Tenuitvoerlegging van sancties 207 binnen zes maanden zijn afgerond. Een taakstraf van 100 uur of meer binnen een jaar. Wanneer de jongere zich niet aan de regels houdt, zal de begeleider op de werk- of leerplaats dit melden aan de coördinator taakstraffen van de Raad. Er volgt dan een waarschuwing. Wanneer de jongere daarna weer in de fout gaat, wordt de taakstraf stopgezet en volgt hierover berichtgeving naar de officier van justitie. In het geval de taakstraf was opgelegd door de rechter kan de officier van justitie de tenuitvoerlegging van de vervangende jeugddetentie bevelen. Wanneer de mislukte taakstraf was overeengekomen met de officier van justitie, zal de officier de jongere alsnog vervolgen (bron: Raad voor de Kinderbescherming). Op basis van de gegevens van de Raad voor de Kinderbescherming kan het volgende beeld worden geschetst. De taakstraf heeft sinds het begin van zijn bestaan (1983, toen nog ‘alternatieve sanctie’ genoemd) een sterke groei doorgemaakt. In 1995 werden 4.500 taakstraffen opgelegd, in 2006 bedroeg het aantal gestarte taakstraffen 21.847 (zie tabel 6.27 in bijlage 4). In de periode 1998-2006 is het aantal afgesloten taakstraffen meer dan verdubbeld. Een relatief sterke groei is te zien bij de werkstraffen en bij de 13- tot en met 14-jarigen. Het aantal afgesloten taakstraffen bij 12-jarigen daalt iets in 2005, in 2006 stijgt dit aantal weer licht (zie tabel 6.28). Na een daling van 3% in de periode 1999-2004, stijgt het mislukkingspercentage8 weer. In 2006 is het aantal mislukte taakstraffen 3.163. Het aantal werkstraffen is in de periode 1999-2006 meer dan verdubbeld. Van de in 2006 afgeronde taakstraffen was 78% een werkstraf, 15% een leerstraf en 6% een combinatiestraf. Het mislukkingspercentage van werkstraffen is met 14% relatief laag, leerstraffen en combinatiestraffen kennen met respectievelijk 17% en 21% hogere mislukkingspercentages. Het relatief hoge mislukkingspercentage bij combinatiestraffen kan wellicht (mede) worden verklaard doordat het aantal opgelegde uren relatief hoog is: gemiddeld 64 uur in 2006. Dit is overigens wel lager dan in 2004, toen was het gemiddelde van opgelegde uren voor een combinatiestraf 84 uur. Werkstraffen hebben een gemiddelde duur van 32 uur in 2006; voor leerstraffen is dat 30 uur in dit jaar. In 2006 werd 4% van de werkstraffen uitgevoerd door de (jeugd)reclassering. De jeugdreclassering wordt met name ingeschakeld bij jongeren met problemen die de kans op een criminele carrière vergroten, maar die niet voortkomen uit de opvoedingssituatie. Hierbij kan worden gedacht aan drugsgebruik, veelvuldig spijbelen, criminele vrienden en zwerfgedrag. Leerstraffen worden aanzienlijk minder vaak overgedragen aan de jeugdreclassering. Het mislukkingspercentage kan op verschillende manieren worden berekend. Hier is het aantal mislukte taakstraffen gedeeld door de som van het aantal geslaagde en mislukte taakstraffen. Andere wijzen van het beëindigen van (de betrokkenheid van de Raad bij) de taakstraf (zoals overdracht aan jeugdreclassering e.d.) zijn in deze berekening niet betrokken. 208 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 In 2006 zijn ongeveer 12.400 overeengekomen taakstraffen afgesloten die waren ‘opgelegd’ door de officier van justitie (officiersmodel), en bijna 10.700 taakstraffen die waren opgelegd door de rechter (rechtersmodel). De taakstraffen volgens het officiersmodel onderscheiden zich van die volgens het rechtersmodel, doordat ze gemiddeld relatief kort zijn (24 uur versus 54 uur), vaak een werkstraf zijn (85% versus 70%) en zelden een combinatiestraf (2% versus 12%), en doordat ze een laag mislukkingspercentage kennen: 10% versus 22% (zie ook hoofdstuk 5). Van de jongeren die zich bij de Raad melden voor de tenuitvoerlegging van een taakstraf wordt het geboorteland van de ouders geregistreerd. Van 32% van de jongeren (waarvan in 2006 de taakstraf is afgesloten) is bekend dat beide ouders in Nederland zijn geboren. Van 45% is bekend dat minstens éen van de ouders in Nederland is geboren en van 23% is dit gegeven niet bekend. In het geval van het officiersmodel krijgt bijna de helft van de jongeren met een in het buitenland geboren ouder zijn taakstraf van de officier van justitie. Wanneer beide ouders in Nederland zijn geboren, krijgt ongeveer 50% zijn taakstraf opgelegd door de officier van justitie, in het geval van het rechtersmodel is dit percentage ongeveer 33%. Uitsplitsing naar het delict waarvoor de jongeren zijn gestraft, leert dat het merendeel van de taakstraffen is opgelegd vanwege (gekwalificeerde) diefstal (35%), openlijke geweldpleging (16%) of (zware) mishandeling (12%).9 Overigens is uit deze cijfers niet af te leiden of de taakstraf in combinatie met enige andere straf werd opgelegd, bijvoorbeeld een jeugddetentie. 6.3 Tenuitvoerlegging overige straffen en maatregelen 6.3.1 Geldboetes De gegevensbestanden over inning van geldboetes maken geen onderscheid tussen misdrijven en overtredingen. Anders dan elders in dit rapport, beschrijft deze paragraaf derhalve misdrijven én overtredingen. Administratiefrechtelijke afdoeningen van verkeersvoorschriften blijven hier buiten beschouwing. Het inningsproces De inning van de door de rechter opgelegde boetes wordt sinds eind 1994 verzorgd door het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). Bij het onherroepelijk worden van een boetevonnis vindt een elektronische melding aan het CJIB plaats. Het CJIB zal hierop een verzoek tot betaling richten aan de veroordeelde. Wanneer de veroordeelde hier niet op reageert, 9 Van deze cijfers is geen tabel opgenomen in de bijlage. In een volgende editie van C&R zal de tabel wel worden opgenomen. Tenuitvoerlegging van sancties 209 onderneemt het CJIB actie om het vonnis persoonlijk aan de veroordeelde te doen overhandigen (betekenen). Mocht het adres van de veroordeelde onbekend zijn, dan wordt de zaak opgenomen in het opsporingsregister (OPS). Na de betekening volgt opnieuw een aanschrijving. Wanneer dit niet binnen de gestelde termijn tot betaling leidt, wordt het boetebedrag van rechtswege verhoogd met € 10 en wordt een aanmaning verstuurd. Wanneer ook daarop niet wordt gereageerd, wordt een tweede aanmaning verstuurd en het bedrag wordt wederom verhoogd, nu met 20% en met een minimum van € 20. Wordt de boete daarna nog niet voldaan, dan wordt een dwangbevel uitgevaardigd en een gerechtsdeurwaarder ingeschakeld. Wanneer ook de gerechtsdeurwaarder niet slaagt, wordt een arrestatiebevel uitgezet bij de politie. Na arrestatie wordt de betrokkene voor de keuze gesteld: betalen of zitten. Het CJIB handelde in 2006 200.000 boetevonnissen af (misdrijven en overtredingen): in 65% van de afgedane zaken werd betaald (met een totaal bedrag van 51 miljoen euro), 4% eindigde met gratie of appel/cassatie en 13% van alle afdoeningen werd met vervangende hechtenis afgedaan.10 18% van de boetevonnissen werd oninbaar verklaard door onder meer executieverjaring (jaarbericht CJIB, 2006). Figuur 6.11 Bij het CJIB ter inning binnengekomen boetevonnissen, meerderjarigen, minderjarigen en rechtspersonen, naar rechtsprekend forum, 2006 Kantongerecht Politierechter Gerechtshof Economische politierechter Overige rechtsprekende fora 0 20.000 40.000 60.000 80.000 100.000 120.000 140.000 160.000 Meerderjarig Minderjarig Rechtspersoon Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 6.29 in bijlage 4. Bron: CJIB 10 Waarbij voor € 25 één dag hechtenis wordt gerekend. 210 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Het aantal boetevonnissen dat binnen één jaar werd betaald in 2006 is 66%, dit is 3% meer dan in het jaar daarvoor; binnen twee jaar is bijna 80% betaald. (zie tabel 6.30 in bijlage 4). Overigens betreffen deze gegevens het totale aantal boetes, inclusief boetes aan minderjarigen en rechtspersonen. Van de in 2006 te innen boetes is 95% opgelegd aan meerderjarigen, 3,5% aan minderjarigen en 1% aan rechtspersonen. Met de in 2006 ter inning aan het CJIB aangemelde boetes was een totaalbedrag gemoeid van 74 miljoen euro. Hiervan was 64 miljoen euro opgelegd aan meerderjarigen, ruim een half miljoen aan minderjarigen en ongeveer 9 miljoen euro aan rechtspersonen (zie tabel 6.29 in bijlage 4). De meeste boetes worden opgelegd door de kantongerechten (zie figuur 6.11). Door de kantonrechter en economische politierechter opgelegde boetes betreffen in overgrote meerderheid overtredingen. De politierechter en meervoudige kamer behandelen in de regel misdrijfstrafzaken. Het gemiddelde bij natuurlijke meerderjarige personen te innen bedrag was in 2006 329 euro, bij minderjarigen was dit 94 euro. Voor rechtspersonen was het gemiddeld te innen bedrag 3.344 euro. Het aantal boetevonnissen afgedaan door de enkel- en meervoudige kamer voor meerderjarigen is in 2006 respectievelijk 6 en 441. In 2004 was dit aanzienlijk hoger, 1.151 boetevonnissen waren toen afgedaan door de enkelvoudige kamer en 1.182 boetevonnissen waren afgedaan door de meervoudige kamer. Het gerechtshof daarentegen heeft 28 boetevonissen afgedaan in 2004, ten op zichte van 6.311 in 2006. De afname van het aantal boetevonnissen afgedaan in 2006 door de enkel- en meervoudige kamer en de toename van het aantal boetevonnissen in het gerechtshof ten opzichte van voorgaande jaren komt doordat kantonzaken in hoger beroep tegenwoordig worden afgedaan door het gerechtshof. 6.3.2 Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel De ‘pluk-ze’-wetgeving, waarbij oplegging van de maatregel van ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel door de rechter mogelijk werd, is in 1993 van kracht geworden (zie ook hoofdstuk 2). Vanaf 1996 is de tenuitvoerlegging formeel aan het CJIB opgedragen, en ligt de verantwoordelijkheid bij de landelijke executieofficier.11 Het aantal ontnemingsmaatregelen afgedaan door het CJIB in 2006 is ongeveer 1.000, in 1995 waren dit er nog 40 (tabel 6.31). De maatregel tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel is het sluitstuk van het traject van de financiële recherche. In dat traject zijn er meer mogelijkheden om het beoogde doel te bereiken: een deel van de ontnemingszaken wordt door het OM afgedaan met een schikking of een transactie. Bij het beslag speelt de Dienst der Domeinen een belangrijke 11 Executierichtlijn Ontnemingsmaatregelen, 4 oktober 1995, Stcrt. 1995, nr. 246. Tenuitvoerlegging van sancties 211 rol, die in de meeste gevallen als bewaarder optreedt en de goederen veilt als tot ‘uitwinning’ wordt overgegaan. Inning van ontnemingsmaatregelen door het CJIB Het proces van inning en incasso door het CJIB start met een verzoek aan de veroordeelde om het opgelegde bedrag te voldoen binnen dertig dagen of conservatoir beslag. In het geval van conservatoir beslag wordt eerst geprobeerd de vordering te voldoen uit de opbrengst van dit beslag; de veroordeelde krijgt hiervoor een betalingsaanbod. Wanneer de veroordeelde akkoord gaat, wordt de opbrengst van het beslag afgetrokken van de openstaande vordering. Wordt niet aan het verzoek voldaan met betaling of toestemming, dan wordt een dwangbevel uitgevaardigd en wordt de incasso in handen van een gerechtsdeurwaarder gegeven. Deze zal altijd eerst een eventueel conservatoir beslag ‘uitwinnen’, en vervolgens het nog openstaande bedrag proberen te verhalen op de overige bezittingen. Bieden de bezittingen van de veroordeelde geen verhaal, dan wordt doorgaans de tenuitvoerlegging aangehouden. Vervangende hechtenis wordt alleen bij uitzondering ten uitvoer gelegd na een beslissing van de landelijke executieofficier. Aannemelijk moet dan zijn dat de veroordeelde wel kan, maar niet wil betalen. Als de genoemde activiteiten geen resultaat hebben, wordt de zaak aangehouden en wordt periodiek onderzoek gedaan naar hoe het bedrag kan worden verhaald (CJIB, 2006). De tenuitvoerlegging van ontnemingsmaatregelen is een moeizame zaak; het proces van inning duurt vaak veel langer dan bij boetevonnissen. Van de in 2006 gerealiseerde ontnemingen werd ruim 42% pas na anderhalf jaar geïnd (zie tabel 6.31 in bijlage 4). Dat de tenuitvoerlegging van ontnemingsmaatregelen langer duurt, blijkt ook uit de toenemende werkvoorraad. Deze bedroeg op 31 december 2006 bijna 3.400 maatregelen, dit bij een instroom van bijna 1.400 ‘ter executie aangeboden’ ontnemingen en een gerealiseerd aantal van 1.000 ontnemingen in 2006. 6.3.3 Schadevergoeding Sinds de invoering van de Wet Terwee in 1995 kan de rechter een schadevergoedingsmaatregel opleggen. Sinds medio 1996 is het CJIB belast met de inning van de schadevergoeding. Het aantal schadevergoedingen aangeboden bij het CJIB bedroeg in 1996 nog 1.251, in 2006 is dit aantal opgelopen naar 13.000 (zie tabel 6.32). De inningsprocedure lijkt op de procedure die gevolgd wordt bij de inning van boetes door het CJIB. De veroordeelde ontvangt van het CJIB een aanschrijving met verzoek tot betaling, eventueel gevolgd door een eerste en een tweede aanmaning, inclusief wettelijke verhogingen. Volgt ook op de tweede aanmaning geen betaling, dan wordt een dwangbevel uitgevaardigd, waarna een deurwaarder de schade tracht te verhalen op de goederen van de veroordeelde. Als verhaal niet mogelijk blijkt, kan een arrestatie 212 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 bevel worden uitgevaardigd om de vervangende hechtenis ten uitvoer te leggen. In tegenstelling tot de vervangende hechtenis bij boete blijft daarbij de betalingsverplichting van de veroordeelde bestaan (CJIB, 2005). Het overgrote deel van de schadevergoedingsmaatregelen die in 2006 door het CJIB werden afgedaan, eindigde in een betaling. Het aandeel vervangende hechtenissen als percentage van het aantal afdoeningen is in 2006 14,5%, 3% lager dan in het jaar daarvoor (zie tabel 6.33). 6.3.4 Ontzegging van de rijbevoegdheid Tenuitvoerlegging van de ontzegging van de rijbevoegdheid houdt in dat het rijbewijs wordt ingenomen of ingevorderd en dat een mutatie wordt doorgevoerd in het Centraal Register Rijbewijzen (CRR). De mutatie wordt uitgevoerd door de politie of door het parket, die daartoe een rechtstreekse verbinding hebben met het CRR. Tenuitvoerlegging van de ontzegging is dus vooral een administratieve handeling. Cijfers over het aantal mutaties zijn niet bekend. Wel is bekend dat het aantal in eerste aanleg door de rechter opgelegde (deels) voorwaardelijke en (deels) onvoorwaardelijke ontzeggingen van de rijbevoegdheid in 2006 ongeveer 18.500 bedroeg.12 Problemen in de zin dat tenuitvoerlegging achterwege blijft of dat achterstand ontstaat, zijn niet waarschijnlijk. Veelal wordt reeds bij constatering van delicten waarvoor de ontzegging van de rijbevoegdheid kan worden opgelegd, het rijbewijs door de politie ingenomen. In die gevallen legt de politie de inhouding vast. De ovj kan besluiten de zaak binnen zes maanden na de inhouding op zitting te brengen. Besluit de ovj de zaak niet op zitting te brengen, dan wordt door het parket de registratie van een eventuele inhouding in het CRR ongedaan gemaakt. Na een uitspraak van de rechter registreert het parket de opgelegde ontzegging in het systeem van het CRR. 6.3.5 Verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer Hoewel het hier om sancties met een juridisch verschillend karakter gaat – bijkomende straf respectievelijk maatregel – worden verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer hier tezamen behandeld, omdat bij de tenuitvoerlegging van beide de Dienst der Domeinen een belangrijke rol speelt. De Dienst der Domeinen treedt in de meeste gevallen op als bewaarder van in beslag genomen goederen, die verbeurd zijn verklaard of zijn onttrokken aan het verkeer. In 2006 ging het om ruim 29.250 strafrechtelijk in beslag genomen partijen, waarvan 345 in het kader van een maatregel tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (‘Pluk ze-wetgeving) (zie tabel 6.34). Het betreft hier een zeer divers scala aan 12 Het totaalaantal rijbewijzen op 1 januari 2007 bedroeg ruim 10 miljoen, incl. 21.276 rijbewijzen met alleen de categorie AM voor bromfietsen (bron: RDW). Tenuitvoerlegging van sancties 213 goederen: auto’s of kasten, maar ook complete hennepkwekerijen. De goederen kunnen worden verkocht, vernietigd of teruggegeven aan de betrokkene. Verbeurd verklaarde goederen worden meestal verkocht bij inschrijving. Aan het verkeer onttrokken goederen worden over het algemeen vernietigd. In beslag genomen goederen die niet geschikt zijn om te bewaren (bijvoorbeeld vanwege bederfelijkheid), worden met een machtiging van het OM verkocht, ook als de procedure tegen de betrokkene nog loopt. In dat geval komt het beslag op de opbrengst te rusten. De maximale bewaartermijn is twee jaar. Na die termijn wordt eveneens met machtiging verkocht. 6.3.6 Inning van transacties Sinds 1 maart 2000 int het CJIB alle transacties. Het betreft hier in meerderheid transacties naar aanleiding van een overtreding. Overtredingen vallen buiten het bereik van dit rapport, maar omdat de cijfers niet kunnen worden uitgesplitst naar overtredingen en misdrijven komen ze hier toch in beeld. Drie op de vier transacties zijn afkomstig van de politie (politietransacties). De overige transacties komen van het OM (16% in 2006), de Rijksdienst voor Wegverkeer (RDW, 7% in 2006) en enkele andere instanties, zoals het Wetterskip Fryslân en de douane Schiphol (0,1%). Bij het CJIB kwamen in 2006 641.000 transacties ter behandeling binnen en werden er 673.000 transacties afgehandeld. In dit jaar incasseerde het CJIB totaal 76 miljoen euro op grond van transacties. Van het aantal afgehandelde transacties was voor 57% betaling het resultaat; 10% eindigde in een sepot en 33% werd met een overige afdoening afgedaan (tabel 6.35). Bij transacties afkomstig van de politie of de RDW wordt gekeken of de zaak ‘recidivegevoelig’ is, zoals overtredingen onder invloed van alcohol of grote snelheidsovertredingen. In die gevallen doet het CJIB navraag bij de Justitiële Documentatie. Wanneer blijkt dat er sprake is van recidive zal het CJIB de zaak overdragen aan het arrondissementsparket voor verdere behandeling. Als de verdachte in aanmerking komt voor een politietransactie, krijgt hij een acceptgiro toegestuurd. Betaalt de verdachte niet of komt de verdachte niet in aanmerking voor een politietransactie, dan wordt een OM-transactie via een acceptgiro toegestuurd. Het bedrag is dan vaak 20 tot 25% hoger dan het bedrag van de politietransactie. Wanneer dit niet tot betaling leidt, wordt de zaak overgedragen aan het arrondissementsparket (bron: Jaarbericht CJIB, 2006). 6.4 Resumé In dit hoofdstuk is de tenuitvoerlegging van sancties door verschillende instanties aan bod gekomen. Achtereenvolgens is de tenuitvoerlegging beschreven in het gevangeniswezen, de tbs-sector en de justitiële jeugdin 214 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 richtingen (paragraaf 6.1). De tenuitvoerlegging van vrijheidsbeperkende straffen is aan bod gekomen in paragraaf 6.2. Tot slot is de tenuitvoerlegging van overig straffen en maatregelen beschreven in paragraaf 6.3. In de periode 1990-2006 heeft zich een forse toename van het aantal cellen en het aantal gedetineerden in het gevangeniswezen voorgedaan. De capaciteit van de penitentiaire inrichtingen (gemeten op 30 september) groeide van 7.670 in 1990 tot 18.710 in 2006. Nederland telde 16.230 meerderjarige gedetineerden in 2006, dit met inbegrip van tbs en vreemdelingenbewaring. Hiervan had 35% een gevangenisstraf opgelegd gekregen, 36% was in voorlopige hechtenis genomen, 17% zat in vreemdelingenbewaring wachtend op uitzetting, 6% was gehecht. Het percentage gedetineerden met een SOV- of ISD-maatregel was bijna 4%. Gedetineerden verbleven in toenemende mate in een huis van bewaring of buiten een inrichting van het gevangeniswezen (een penitentiair programma in het kader van detentiefasering of elektronische detentie) tot en met 2005. In 2006 is er echter een kentering te zien van het aantal gedetineerden in een hvb. De helft van de bevolking in 2006 van het gevangeniswezen (exclusief vreemdelingenbewaring) is in het buitenland geboren. Het overgrote deel van de bevolking is veroordeeld vanwege een geweldsmisdrijf, een vermogensmisdrijf of een misdrijf tegen de Opiumwet. Het aantal tbs-opleggingen dat jaarlijks wordt opgelegd, is aanzienlijk hoger dan het aantal beëindigingen. In 2006 kwam het aantal lopende tbs-maatregelen boven de 1.900 uit. In 1995 was het aantal lopende maatregelen nog 855. Van 1995 tot 2006 is de capaciteit van de justitiële jeugdinrichtingen gegroeid. In 2006 bestond 40% van de populatie in de opvanginrichtingen uit jongeren op civielrechtelijke titel. In 1995 was dat nog 11%. De reclassering handelde in 2006 totaal 44. 850 taakstraffen aan meerderjarigen af. Reclassering Nederland handelde 36.050 taakstraffen af. 8% van de taakstraffen werd voortijdig beëindigd. Bij de minderjarigen werden in 2006, 23.100 taakstraffen ten uitvoer gelegd door de Raad van de Kinderbescherming. In ongeveer 78% van de gevallen ging het om een werkstraf, in 15% van de gevallen ging het om een leerstraf en in 6% van de gevallen ging het om een combinatiestraf. Het CJIB kreeg ruim 204.737 boetevonnissen ter inning binnen in 2006. Hiermee was een boetebedrag gemoeid van in totaal 74 miljoen euro. 7Destrafrechtsketeninsamenhang W. van der Heide De hoofdstukken 4, 5 en 6 beschrijven de verschillende onderdelen van de strafrechtsketen. Zij geven achtereenvolgens een beeld van de geregistreerde criminaliteit en opsporing van verdachten, vervolging en berechting en tenuitvoerlegging van sancties. Dit hoofdstuk beschrijft deze ketenschakels in hun onderlinge samenhang en geeft een beeld van de verschillende stromen in de strafrechtelijke keten. Naast deze eerder in dit rapport aan de orde gestelde onderdelen van de strafrechtsketen, komt ook het onderwerp recidive in dit hoofdstuk aan de orde. De ontwikkeling van het aantal bij het OM ingeschreven rechtbankstrafzaken – en in het bijzonder van het aantal sepots – komt in dit hoofdstuk slechts beperkt aan de orde. De reden hiervoor is dat het OM er in de loop van de jaren negentig toe is overgegaan om zaken nog voordat ze als rechtbankstrafzaak bij het OM worden ingeschreven, te beoordelen op ‘vervolgbaarheid’. Zaken die als ‘kansloos’ worden beoordeeld, worden niet meer ingeschreven.1 Het aantal geregistreerde sepots is (mede) hierdoor sterk gedaald (zie Huls e.a., 2001, p. 231). Daardoor kan de ontwikkeling van het aantal bij het OM ingeschreven rechtbankstrafzaken en het aantal sepots moeilijk worden geduid, en kan deze ontwikkeling niet worden gerelateerd aan bijvoorbeeld de ontwikkeling van het aantal gehoorde verdachten of het aantal dagvaardingen. Paragraaf 7.1 beschrijft in hoeverre de verschillende onderdelen van de strafrechtsketen zich met elkaar laten vergelijken en hoe de verschillende betrokken informatiebronnen zich tot elkaar verhouden. Paragraaf 7.2 geeft een globaal beeld van de ontwikkelingen in de strafrechtsketen in de periode 1980-2006 en paragraaf 7.3 geeft een gedetailleerder beeld van de ontwikkelingen in de periode 1995-2006. Paragraaf 7.4 laat zien hoe enkele delictcategorieën zich in 2006 door de strafrechtsketen bewegen. Paragraaf 7.5 belicht de minderjarigen in de strafrechtsketen. Paragraaf 7.6 beschrijft het onderwerp recidive. Paragraaf 7.7 ten slotte herhaalt de meest in het oog springende ontwikkelingen. Dit hoofdstuk presenteert veel figuren in indices (bijvoorbeeld figuur 7.2). Dit betekent dat de betreffende figuur niet het niveau, maar wel de ontwikkeling van de verschillende grootheden weergeeft. Figuren worden met name in indices gepresenteerd wanneer de in beeld gebrachte grootheden sterk verschillen in orde van grootte. Zo valt bijvoorbeeld het totaal aantal Halt-verwijzingen in het niet naast het totaal aantal processen- verbaal. Ontwikkelingen van deze grootheid waarvan de aantallen relatief klein zijn, zijn dan nauwelijks waar te nemen. 1 Zo meldt het jaarverslag 1998 van het Openbaar Ministerie: ‘Zaken die anders zonder meer geseponeerd zouden worden wegens gebrek aan bewijs, worden nu veel minder ingezonden. (...) deze kwaliteitsverbetering wordt gerealiseerd door decentrale inzet van OM medewerkers op politiebureaus en justitie-in-de-buurt kantoren’ (OM, 1999, p. 9). 216 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Alle in dit hoofdstuk gepresenteerde gegevens over vervolging en berechting betreffen strafzaken in eerste aanleg. 7.1 De strafrechtsketen en de vergelijkbaarheid van de statistieken Dit hoofdstuk zet gegevens over de verschillende onderdelen van de straf rechtsketen op basis van verschillende informatiebronnen naast elkaar. De tabellen 7.1 en 7.2 vatten de ontwikkelingen in de verschillende onder delen van de strafrechtsketen samen, en de figuren 7.1 en 7.21 presenteren gegevens over 2006 uit de verschillende bronnen. De vraag kan echter worden gesteld of deze bronnen onderling wel vergelijkbaar zijn. Dit is om ten minste vijf redenen niet volledig het geval. 1 De gehanteerde definities en de eenheden waarin de aantallen zijn uitgedrukt, kunnen verschillen. Zo komen de definities van misdrijftypen die in de Politiestatistiek en in de slachtofferenquêtes gebruikt worden, niet geheel overeen. Verder registreert de politie misdrijven (processen- verbaal van aangifte), terwijl de rechtbankstatistieken uitgaan van zaken. Een misdrijf kan door meer dan één persoon zijn gepleegd, terwijl een zaak één persoon betreft, maar daarentegen verschillende misdrijven kan omvatten. Bij de verdere afhandeling kunnen verschillende zaken via zogenoemde ‘voegingen’ in elkaar worden geschoven. De figuren 7.1 en 7.21 laten zien dat het aantal door de rechter in 2006 opgelegde onvoorwaardelijke sancties groter is dan het aantal door de rechter afgedane zaken. Dit is het logische gevolg van het feit dat meerdere sancties per zaak kunnen worden opgelegd. 2 De criteria voor het indelen naar delicttype kunnen verschillen. Een slachtoffer kan een delict anders rubriceren dan de politie en de politie anders dan het OM. Zo kan de politie een tasjesroof als geweldsdelict bestempelen, terwijl het OM besluit het als vermogensmisdrijf in te schrijven. Omdat een zaak verschillende misdrijven kan omvatten, waarbij het zwaarste misdrijf het indelingscriterium vormt, kunnen minder zware misdrijven in de rechtbankstatistiek buiten beeld raken. Zo zal een inbraak niet in de cijfers terug te vinden zijn wanneer deze gepaard gaat met moord. 3 Er verstrijkt tijd tussen de behandeling van een misdrijf of zaak in de verschillende onderdelen van de keten. Dit betekent bijvoorbeeld dat een in 2004 aangegeven en geregistreerd misdrijf mogelijk pas in 2005 bij het OM wordt ingeschreven en in 2006 wordt afgehandeld. Dit ‘over de jaargrens heen vallen’ zal de verhouding tussen cijfers beïnvloeden, vooral daar waar sterke en abrupte stijgingen of dalingen optreden. 4 Gebreken in registraties kunnen eveneens een rol spelen. Zo is onduidelijk in hoeverre de automatisering bij de politie de registratie heeft beïnvloed. Veranderingen in beleid (bijvoorbeeld het feit dat de politie de lichtere 8-WVW-zaken sinds een aantal jaren naar het CJIB brengt De strafrechtsketen in samenhang 217 in plaats van de OM-parketten) kunnen eveneens hun invloed op de statistische informatie hebben. De kwaliteit van de statistieken en de onderlinge consistentie is lang niet altijd optimaal. 5 Er zijn verschillen in de reikwijdte van informatiesystemen. Zo gaan de CBS-slachtofferenquêtes over misdrijven met individuele personen als slachtoffer en gaat de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven van TNS NIPO over criminaliteit tegen bedrijven. Deze twee informatiebronnen kennen enige overlap, maar niet duidelijk is hoe groot deze overlap is. Zo is de kans groot dat een geweldsdelict tegen een bedrijfsmedewerker tijdens zijn werk voor het bedrijf in beide enquêtes zal worden gemeld. In tegenstelling tot de twee genoemde enquêtes bevat de registratie van de politie ook zogenoemde ‘slachtofferloze misdrijven’ (bijvoorbeeld drugshandel). Anderzijds blijven veel misdrijven buiten de politieregistratie, meestal doordat ze niet worden aangegeven of worden opgespoord. Daarnaast is het zo dat niet alle opgespoorde delicten door de politie zijn opgespoord. Er zijn vier zogenoemde ‘bijzondere opsporingsdiensten’, elk met een eigen specifieke opsporingstaak: de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controledienst, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Algemene Inspectie Dienst en de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst. Bij een vergelijking van verschillende onderdelen van de strafrechtsketen dient rekening te worden gehouden met bovengenoemde vertekeningen en beperkingen. Dan zijn er wel degelijk zinvolle vergelijkingen tussen de ketenschakels te maken. Zo kunnen ontwikkelingen binnen bepaalde onderdelen van de strafrechtsketen heel goed naast elkaar worden gelegd, bijvoorbeeld: is de groei van het aantal verdachten van geweldsdelicten terug te vinden in de ontwikkeling van het aantal opgelegde gevangenisstraffen, of is er een ontwikkeling in de verhouding tussen het aantal door het OM afgedane zaken versus het aantal door de rechter afgedane zaken? Figuur 7.1 brengt de verschillende onderdelen van de strafrechtsketen in 2006 in beeld.2 Voor een beschrijving van de diverse fasen van de strafrechtelijke verwerking van misdrijven wordt verwezen naar hoofdstuk 2. Het schema laat zien dat er in elke fase van de keten een selectieproces plaatsvindt.3 Dat begint al bij de registratie door de politie. Lang niet alle misdrijven worden bij de politie gemeld en niet alle aangiftes worden door de politie geregistreerd. Slechts een beperkt deel van de misdrijven wordt opgehelderd. Het aantal verdachten dat de politie verhoort, ligt dan ook 2 Criminaliteit omvat hier, evenals elders in deze publicatie, uitsluitend misdrijven. 3 Bij de interpretatie van dit selectieproces dienen de eerder in deze paragraaf genoemde kanttekeningen in ogenschouw te worden genomen. Zo kunnen uitspraken als ‘X% van ketenonderdeel A stroomt door naar ketenonderdeel B’ op grond van dit schema niet worden gedaan. 218 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.1 Misdrijven in 2006 geschat aantal delicten tegen burgers (a) geschat aantal delicten tegen bedrijven (b) overige delicten (c) ondervonden delicten 5.300.000 2.200.000 onbekend opgemaakte processen-verbaal gehoorde verdachten door de politie geregistreerde misdrijven (d) 1.218.000 358.000 Politietransacties misdrijven Halt-verwijzingen 35.000 (e) 23.000 (f) OM technisch sepot beleidssepot transactie voeging overdracht naar ander parket strafzaken (g) instroom 268.000 afgedaan 260.000 rechter (h) schuldigverklaring vrijspraak en ontslag rechtsvervolging overige afdoeningen 126.100 14.300 16.300 77.900 14.200 3.300 11% 13% 62% 11% 3% 17.500 taakstraffen 47.400 betalen geldsom 12.900 overige transacties 134.400 124.500 9.000 900 93% 7% 1% door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke sancties (i) in eerste aanleg opgelegde (deels) onvoorwaardelijke sancties geldboetes 33% ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel vrijheidsbenemende 18% en schadevergoeding sancties 154.500 50.300 28.00041.800 16.500 9.800 ontzegging rijbevoegdheid taakstraffen 27% overige straffen 8.000 11% 6% 5% a Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 2007 (VMR). Het geschatte aantal delicten tegen burgers heeft enige overlap met het geschatte aantal delicten bedrijven. De omvang van deze overlap is niet bekend. b Bron: Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2007 (MCB). Het geschatte aantal delicten tegen bedrijven heeft enige overlap met het geschatte aantal delicten tegen burgers. De omvang van deze overlap is niet bekend. c Delicten die buiten bereik van de VMR en MCB blijven: delicten zonder direct slachtoffer (bijv. drugssmokkel en heling), delicten tegen overheidsinstellingen, delicten tegen 15-minners, etc. d Bron: CBS-Politiestatistiek: inclusief misdrijven tegen bedrijven en instellingen, en inclusief ‘slachtofferloze delicten’. e Bron: CJIB. f Bron: Halt Nederland. Een derde van de Halt-verwijzingen betreft overtredingen en is derhalve niet afkomstig van genoemde 358.000 gehoorde verdachten. g Bron: CBS-strafzakenstatistiek. h Om redenen betreffende de registratie zijn de voegingen als afdoening door de rechter buiten beschouwing gelaten. i Bron: CBS-strafzakenstatistiek. De voorwaardelijke sancties zijn buiten beschouwing gelaten. Bij combinaties van sancties zijn alle sancties afzonderlijk geteld. Daardoor is het aantal (deels) onvoorwaardelijke sancties hoger dan het aantal schuldigverklaringen. De strafrechtsketen in samenhang 219 aanzienlijk onder het aantal geregistreerde misdrijven.4 Van de verdachten die de politie verhoort, wordt maar een deel (weliswaar het merendeel) ingeschreven bij het OM. Zo komen sommige minderjarige verdachten in aanmerking voor een Halt-afdoening, en kan de politie (sinds 1993) met meerderjarige verdachten van kleine winkeldiefstallen of lichtere gevallen van rijden onder invloed een transactie overeenkomen (politietransactie). In andere gevallen legt de politie bij voldoende grond voor verdenking en vervolging een proces-verbaal over de verdachte en de betreffende delicten voor aan het Openbaar Ministerie. Daarnaast krijgt het OM ook een aantal zaken van andere instanties dan de politie.5 Ongeveer 7% van de instroom bij het OM is afkomstig van deze instanties (bron: OMDATA). Over het algemeen zijn dat de reeds genoemde bijzondere opsporingsdiensten. Bij het OM vindt een verdere selectie plaats. Het OM kan besluiten een zaak betreffende een verdachte (van één of meer misdrijven) te seponeren, omdat voldoende bewijs ontbreekt (technisch sepot) of omdat vervolging niet opportuun wordt geacht (beleidssepot). Tevens kunnen zaken bij andere zaken worden gevoegd. Ook kan het OM sinds 1983 in bepaalde misdrijfzaken een transactie aanbieden aan de verdachte. Als deze bereid is aan bepaalde voorwaarden te voldoen, ziet het OM van verdere vervolging af. Die voorwaarden kunnen de vorm hebben van de betaling van een geldbedrag, het ondergaan van een taakstraf, en dergelijke. De rest van de zaken brengt het OM via een dagvaarding voor de rechter. Deze kan de verdachte vrijspreken of schuldig verklaren. In dat laatste geval zal de rechter meestal een straf of maatregel opleggen. De belangrijkste straffen zijn (onvoorwaardelijke of voorwaardelijke) boetes, (onvoorwaardelijke of voorwaardelijke) gevangenisstraffen en taakstraffen. 7.2 De strafrechtsketen, 1980-2006 Deze paragraaf beschrijft de ontwikkeling van de geregistreerde criminaliteit, de gehoorde verdachten, de afdoeningen door het OM, de afdoeningen door de rechter en de bestraffingen vanaf 1980. De ontwikkelingen die in deze paragraaf aan de orde komen, betreffen steeds de totale criminaliteit, dat wil zeggen alles - van fietsdiefstal tot moord - bij elkaar geteld. Ontwikkelingen in de veelvoorkomende en veelvervolgde criminaliteit, zoals diefstal en vernieling, bepalen in deze paragraaf dus het beeld. 4 Overigens kan een verdachte meer dan één misdrijf op zijn kerfstok hebben. Een relatief kleine groep verdachten is verantwoordelijk voor relatief veel geregistreerde misdrijven (B.S.J. Wartna, en N. Tollenaar, 2004). Daartegenover staat dat een misdrijf door meer dan één dader kan zijn gepleegd. 5 Overigens is de Koninklijke Marechaussee (KMar) ook in de politiecijfers vertegenwoordigd. 220 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 7.2.1 Geregistreerde criminaliteit en gehoorde verdachten Figuur 7.2 laat de ontwikkeling zien van het aantal geregistreerde misdrijven (processen-verbaal), het aantal opgehelderde misdrijven en het aantal gehoorde verdachten. De cijfers zijn weergegeven in indices, met voor 1980 de waarde 100. Dit betekent dat in de figuur niet het niveau, maar wel de ontwikkeling van de verschillende grootheden getoond wordt. De figuur laat zien dat het aantal processen-verbaal tot 1994 een forse stijging doormaakt (+86%). Het aantal opgehelderde misdrijven en het aantal gehoorde verdachten blijven daar sterk bij achter (respectievelijk +12% en +16%). Vanaf 1994 is de ontwikkeling andersom: de ontwikkeling van het aantal processen-verbaal verloopt grillig maar is per saldo in 2006 lager dan in 1994, dit bij een forse stijging van het aantal gehoorde verdachten. Van 1994 tot 2000 zien we een opmerkelijke tegengestelde ontwikkeling van respectievelijk het aantal opgehelderde misdrijven (-19%) en het aantal gehoorde verdachten (+16%). Het aantal gehoorde verdachten per opgehelderd misdrijf stijgt daardoor in die periode met 43%. Vanaf 2000 loopt de ontwikkeling van de aantallen ophelderingen en gehoorde verdachten weer parallel. Figuur 7.2 Misdrijven: registratie en opsporing, 1980-2006 (indices met 1980 = 100) 210 190 170 150 130 110 90 70 1982 1986 1990 1994 1998 2002 Opgemaakte Opgehelderde misdrijven processen-verbaal Gehoorde verdachten Voor de corresponderende cijfers (in absolute vorm weergegeven), zie tabel 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS De strafrechtsketen in samenhang 221 Figuur 7.3 Aantal bestraffingen* ten opzichte van het aantal gehoorde verdachten (in indices met 1980=100), 1980-2006 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 * Som van het aantal Halt-verwijzingen door de politie, het aantal transacties door het OM en het aantal schuldigverklaringen door de rechter. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS 7.2.2 Geregistreerde criminaliteit, gehoorde verdachten en bestraffingen Figuur 7.3 relateert de ontwikkeling van het aantal bestraffingen aan de ontwikkeling van het aantal gehoorde verdachten. Hierbij is een ‘bestraffing’ gedefinieerd als de som van het aantal Halt-verwijzingen door de politie, het aantal transacties door het OM en het aantal schuldigverklaringen door de rechter. Hierbij wordt elke schuldigverklaring als één bestraffing geteld, ook wanneer een combinatie van sancties is opgelegd. De schuldigverklaringen bevatten ook een gering aantal gevallen waarbij geen sanctie is opgelegd (0,7% in 2006). Overigens heeft grofweg één op de drie minderjarigen die naar een Halt-bureau worden verwezen, zich schuldig gemaakt aan een overtreding. Deze minderjarigen maken geen deel uit van de in deze publicatie gepresenteerde aantallen gehoorde verdachten. De figuur geeft het aantal bestraffingen gedeeld door het aantal gehoorde verdachten weer (in indices met 1980 = 100). De figuur laat een forse groei zien van het aantal bestraffingen ten opzichte van het aantal gehoorde verdachten. De kans dat een verdachte van een misdrijf enige vorm van straf krijgt, is tot 1996 fors toegenomen. Daarna daalde deze kans weer. Deze ontwikkeling heeft uiteraard verband met de in paragraaf 7.2.1 gesignaleerde ontwikkeling van het aantal gehoorde verdachten: in de periode 1980-1994 is het aantal redelijk stabiel, maar in de periode erna volgt een forse groei. Hoewel het aantal bestraffingen van 1996 tot 2006 222 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 nog wel groeide met 21%, bleef de groei achter bij die van het aantal gehoorde verdachten (+42%, zie ook figuur 7.3). Overigens betekent deze ontwikkeling niet per se dat verdachten in dezelfde situatie en met een vergelijkbaar delict in 2006 vaker worden bestraft dan in 1980. Het is natuurlijk ook denkbaar dat de door de politie gehoorde verdachten in 1980 gemiddeld minder op hun kerfstok hadden dan in 2006. Ook is het mogelijk dat het aandeel bestraffingen dat afkomstig is van opsporingsdiensten anders dan de politie (zoals de bijzondere opsporingsdiensten) in de loop der jaren is gewijzigd. Deze zaken maken deel uit van de bestraffingen, maar niet van de door de politie gehoorde verdachten. Dit is echter niet meer uit de cijfers (van voor 1995) te achterhalen. Figuur 7.4 geeft een beeld van de ontwikkeling vanaf 1980 in het aantal gehoorde verdachten en het aantal bestraffingen in absolute aantallen. Van 1980 tot 2006 groeide het aantal gehoorde verdachten met 71%. Het aantal bestraffingen groeide met maar liefst 131%. Het aantal bestraffingen als percentage van het aantal gehoorde verdachten groeide in deze periode van 45% naar 62%. Figuur 7.4 Gehoorde verdachten en bestraffingen, 1980-2006 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 - 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 Gehoorde verdachten OM-transacties** Totaal bestraffingen* Halt-verwijzingen Schuldigverklaring rechter * Totaal bestraffingen is de som van de Halt-verwijzingen, de OM-transacties en de schuldigverklaringen door de rechter. ** Exclusief lik-op-stuk. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS De strafrechtsketen in samenhang 223 7.3 De strafrechtsketen in detail, 1995-2006 In deze paragraaf komen recente ontwikkelingen in de strafrechtsketen uitgebreider aan de orde. Dit gebeurt aan de hand van gegevens over de periode 1995-2006. Waar in deze paragraaf melding wordt gemaakt van cijfers uit de Politie Monitor Bevolking (PMB), gaan die helaas niet verder dan 2004 (afkomstig uit de laatste PMB 2005). Cijfers uit de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR) worden geheel buiten beschouwing gelaten, omdat deze niet goed te vergelijken zijn met de CBS-slachtofferenquêtes die voor het laatst in 2004 zijn gehouden (zie hoofdstuk 3). 7.3.1 Totale geregistreerde criminaliteit Figuur 7.5 Misdrijven: van registratie tot afdoening in eerste aanleg, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 150 140 130 120 110 100 90 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Gehoorde verdachten Schuldigverklaringen door de rechter Halt-verwijzingen Opgemaakte Transacties door het OM* processen-verbaal Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS Figuur 7.5 geeft een beeld van het totale aantal geregistreerde misdrijven in indexvorm, met 1995 als basisjaar. De figuur laat ‘uitvergroot’ zien wat in paragraaf 7.2 reeds aan de orde kwam. De meest opmerkelijke ontwikkeling is die van de processen-verbaal en de gehoorde verdachten sinds 2001. Terwijl het aantal processen-verbaal van aangifte in die periode 224 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 daalt met 11%, stijgt het aantal gehoorde verdachten met 22%. Een nadere uitsplitsing naar delicttype leert dat de groei van het aantal gehoorde verdachten sinds 2001 zich met name heeft voorgedaan bij de delictcategorieën bedreiging, mishandeling, tegen de openbare orde, en tegen het openbaar gezag (zie tabel 4.15 in bijlage 4). Ook de Halt-verwijzingen, de transacties en de schuldigverklaringen zijn sinds 2001 aanmerkelijk in aantal toegenomen, maar in 2004 stokte de groei van de transacties en schuldigverklaringen. Figuur 7.6 (Deels) onvoorwaardelijke bestraffingen (in eerste aanleg), 1995-2006 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Financiële bestraffingen* Transacties OM en (deels) onvoorw. sancties door rechter**** Taakstraffen door OM of ZM** Vrijheidbenemende sancties*** * Hieronder wordt verstaan: OM-transacties ‘betaling geldsom’ en door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke geldboetes. ** Dit zijn de taakstraffen door het OM (transacties) en door de rechter. *** Hieronder wordt onder meer verstaan: lik-op-stuk (OM-transactie), schadevergoeding (OM transactie en door rechter opgelegde maatregel), ontzegging rijbevoegdheid, verbeurdverklaring, ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel, en onttrekking aan het verkeer. **** Hieronder wordt verstaan: gevangenisstraf, hechtenis, militaire detentie, jeugddetentie, tuchtschool, arrest, tbs, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ), plaatsing in een psychiatrische inrichting (allen (deels) onvoorwaardelijk). Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS Figuur 7.6 laat zien hoe de verschillende soorten bestraffing zich hebben ontwikkeld. Bij combinaties van sancties zijn alle bij deze combinaties betrokken sancties apart meegeteld. Bij geldboetes en gevangenisstraffen zijn de geheel voorwaardelijke straffen buiten beschouwing gelaten. Hoewel in de periode 1995-2006 in aantal licht afgenomen, is de financiële bestraffing (transactie geldsom en door de rechter opgelegde geldboe De strafrechtsketen in samenhang 225 tes) nog altijd de meest voorkomende sanctie. Het aantal OM-transacties ‘betalen geldsom’ groeide nog wel, maar de afname van het aantal door de rechter opgelegde boetes zorgde ervoor dat het totale aantal financiële bestraffingen afnam (zie tabel 7.1 in bijlage 4). Taakstraffen (door OM en rechter) zijn vanaf 1995 fors in aantal gegroeid. Taakstraffen OM (OM-transactie met een taakstraf als voorwaarde, zie hoofdstuk 2) kwamen tot 1995 nauwelijks voor. In 2006 is het aantal taakstraffen OM gestegen tot 17.700. Het aantal taakstraffen opgelegd door de rechter is dan overigens nog altijd aanzienlijk groter (41.800). Terwijl (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsbenemende sancties (onder meer gevangenisstraffen, jeugddetenties, terbeschikkingstellingen en PIJ- maatregelen) in 2000 nog net iets vaker werden toegepast dan taakstraffen, is het aantal vrijheidsbenemende sancties in 2006 (28.000) niet eens meer de helft van het aantal taakstraffen. Naast de forse stijging van het aantal taakstraffen is hieraan ook de opmerkelijke daling van het aantal (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen debet. Figuur 7.7 Door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen, naar duur van het onvoorwaardelijke deel, 1995-2006 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 tot <1 maand 3 maanden - <1 jaar 1 maand - < 3 maanden 1 jaar en langer 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 7.1 in bijlage 4. Bron: CBS 226 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.7 toont de ontwikkeling van de (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen gedifferentieerd naar verschillende duurcategorieën (in indices, 1995 = 100). De linkergrafiek toont de gevangenisstraffen in absolute aantallen. Opmerkelijk is de ontwikkeling van de categorie gevangenisstraffen tot één maand, die tot 2000 een forse groei doormaakt. Daarna wordt de groei minder en beginnen de straffen langer dan een maand te groeien. Alle duurcategorieën beleven in 2003 een piek. Daarna zet bij alle duurcategorieën een daling in die doorgaat tot 2006. Het totale aantal (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen is in 2006 weer terug op het niveau van 1995 (zie tabel 5.12 in bijlage 4). In het ‘topjaar’ 2003 is het aantal in eerste aanleg opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen nog 37.000. In 2006 is dat gedaald tot ruim 25.000 (-31% in drie jaar). 7.3.2 Geweldscriminaliteit, 1995-2006 Figuur 7.8 Geweldsmisdrijven: processen-verbaal van aangifte, gehoorde verdachten, transacties en schuldigverklaringen, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 400 380 360 340 320 300 280 260 240 220 200 180 160 140 120 100 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Transacties door het OM Schuldigverklaringen door de rechter Gehoorde verdachten Opgemaakte processen-verbaal Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.7, 4.15, 5.8 in bijlage 4. Bron: CBS De strafrechtsketen in samenhang 227 Figuur 7.8 brengt de ontwikkeling van de geregistreerde geweldscriminaliteit en de justitiële reactie daarop van 1995 tot en met 2006 in beeld. Het aantal door de politie geregistreerde geweldsmisdrijven stijgt in de periode 1995-2006 in totaal met 67%. Met name de groei van het aantal geregistreerde bedreigingen en mishandelingen heeft hieraan bijgedragen (zie tabel 4.8 in bijlage 4). Nu zou men kunnen veronderstellen dat deze stijging (deels) wordt veroorzaakt doordat de aangiftebereidheid ten aanzien van geweld mogelijk is toegenomen. De laatste Politie Monitor Bevolking (PMB 2005) biedt evenwel geen ondersteuning voor deze veronderstelling: in 1995 was de aangiftebereidheid ten aanzien van geweld volgens de PMB 18,5%, in 2004 was deze gedaald naar 16,6%. Overigens blijft het aantal processen-verbaal van aangifte met betrekking tot een geweldsdelict sinds 2004 ongeveer gelijk. Het aantal door de politie gehoorde verdachten van een geweldsdelict steeg van 38.400 in 1995 naar 80.500 in 2006. Figuur 7.9 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, taakstraffen en financiële bestraffingen vanwege geweld, 1995-2006 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraffen (TOM + TZM) Gevangenistraffen, hechtenissen en jeugddetenties Transactie betalen geldsom en (deels) onv. boetes * Wanneer deze straffen in combinatie met elkaar zijn opgelegd, zijn alle bij deze combinatie betrokken straffen meegeteld. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 5.6, 5.14, 5.15, 5.16, 5.38 in bijlage 4. Bron: CBS Omdat de Politiestatistieken alleen de geregistreerde criminaliteit weergeven, is het goed om ook naar ontwikkelingen volgens de CBSslachtofferenquêtes en de PMB te kijken. De stijging die uit de CBSslachtofferenquêtes (waarin geweld overigens anders wordt gedefinieerd 228 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 dan in de politiestatistieken) naar voren komt, is 19% in de periode 1995-2004. De PMB (eveneens met andere definities) maakt melding van een stijging van het slachtofferschap inzake geweld met ongeveer 6%. Kortom, bij een daling van de aangiftebereidheid is een enorme stijging van het aantal processen-verbaal zichtbaar. Enquêtes onder de bevolking geven echter aan dat het aantal slachtoffers van geweldscriminaliteit aanzienlijk minder is gestegen dan de groei van het aantal pv’s doet vermoeden. Figuur 7.10 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen vanwege geweld, in aantal, duur en detentiejaren, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Aantal (deels) onvoorw. vrijheidsstraffen Gemiddelde duur Detentiejaren Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 5.16, 5.17 en 5.18 in bijlage 4. Bron: CBS Geweldsdelicten worden in toenemende mate bestraft met een taakstraf (zie figuur 7.9). Tegenover een aantal van 52.500 bij het OM ingeschreven geweldsdelicten in 2006 stonden 14.300 taakstraffen (OM-transacties en opgelegd door de rechter). De in figuur 7.8 zichtbare explosieve groei van het aantal transacties (het betreft hier in hoofdzaak bedreiging) van 1995 tot 2006 wordt voor de helft veroorzaakt door de groei van het aantal taakstraffen volgens het transactiemodel. Overigens moet de grote groei van de transacties ook worden gezien in het licht van het feit dat de taakstraf als OM-transactie in 1995 nog nauwelijks voorkwam. Vanaf 1995 is deze transactievorm voor minderjarigen pas mogelijk. Voor De strafrechtsketen in samenhang 229 meerderjarigen is dat pas sinds 2001. Tot en met 2001 werd dit model overigens alleen bij minderjarigen toegepast (zie hoofdstuk 2). Het totale aantal bestraffingen (transacties en schuldigverklaringen, zie figuur 7.8)6 in geweldszaken steeg tussen 1995 en 2006 met 123%. Het aantal (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (jeugddetenties, gevangenisstraffen en hechtenissen) stijgt van 1995 tot 2004 van 5.100 naar 8.200. Daarna zet een daling in waardoor het aantal in 2006 uitkomt op 7.000 (zie figuur 7.10). Doordat de gemiddelde strafduur ten aanzien van geweldsdelicten in 2006 (222 dagen) aanzienlijk lager is dan in 1995 (329 dagen) komt het aantal detentiejaren7 in 2006 lager uit dan in 1995. 7.3.3 Vermogenscriminaliteit, 1995-2006 Figuur 7.11 Vermogensmisdrijven: processen-verbaal van aangifte, gehoorde verdachten, transacties en schuldig- verklaringen, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 130 120 110 100 90 80 70 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Transacties door het Schuldigverklaringen door de rechter OM (excl. ‘lik-op-stuk’) door de rechter Gehoorde verdachten Opgemaakte processen-verbaal Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.7, 4.15, 5.8 in bijlage 4. Bron: CBS 6 Halt-verwijzingen zijn hierin niet verdisconteerd. De reden hiervoor is dat de cijfers met betrekking tot Halt-verwijzingen niet per delicttype vanaf 1995 beschikbaar zijn. 7 Detentiejaren zijn de in eerste aanleg opgelegde jaren onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Deze zijn berekend door van het onvoorwaardelijke deel van de vrijheidsstraf het deel dat op grond van de regeling van vervroegde invrijheidstelling niet zal worden uitgezeten, af te trekken. Op basis van dit restant wordt het aantal detentiejaren berekend (zie ook paragraaf 5.1.3, voetnoot 7). 230 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 In het aantal processen-verbaal van aangifte vormen de vermogensmisdrijven in 2006 met 58% de grootste delictcategorie. Figuur 7.11 brengt de ontwikkelingen van processen-verbaal van aangifte, het aantal gehoorde verdachten, OM-transacties en de schuldigverklaringen in beeld. De ontwikkelingen bij de vermogensdelicten verlopen veel grilliger dan bij de geweldsdelicten (zie figuur 7.8). De figuur laat een sterke stijging zien van het aantal transacties van 2001 tot 2006 (+61%) bij een daling van het aantal processen-verbaal (-24%), gehoorde verdachten (-7%) en schuldigverklaringen (-5%). Het aantal bij het OM ingeschreven strafzaken naar aanleiding van een vermogensdelict is in 2006 ongeveer gelijk aan dat van 2001. De stijging van het aantal transacties is nagenoeg helemaal veroorzaakt door de stijging van het aantal taakstraffen volgens het transactiemodel (zie tabel 5.6 in bijlage 4). Van de grote delictcategorieën is de categorie ‘vermogen’ de enige waarvan het aantal processen-verbaal en van het aantal gehoorde verdachten afneemt (zie tabel 4.7 en 4.15 in bijlage 4). De vermogensdelicten bestaan in hoofdzaak uit eenvoudige diefstallen en gekwalificeerde diefstallen. De daling van het aantal processen-verbaal is voor het grootste deel toe te schrijven aan de daling bij de gekwalificeerde diefstallen (-30%). Figuur 7.12 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, taakstraffen en financiële bestraffingen vanwege vermogensdelicten, 1995-2006 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraffen (TOM + TZM) Gevangenistraffen, hechtenissen en jeugddetenties Transactie betalen geldsom en (deels) onv. boetes Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 5.6, 5.14, 5.15, 5.16, 5.38 in bijlage 4. Bron: CBS De strafrechtsketen in samenhang 231 Figuur 7.12 laat zien hoe vaak plegers van een vermogensdelict worden veroordeeld tot een financiële bestraffing, een taakstraf of een vrijheidsstraf. De bij alle delicten zichtbare stijging van het aantal opgelegde taakstraffen is ook te zien bij de vermogensdelicten. Het aantal vermogensdelinquenten dat met een financiële sanctie wordt bestraft, is sinds 1995 bijna gehalveerd. Figuur 7.13 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, vanwege vermogensdelicten, in aantal, duur en detentiejaren, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Gemiddelde duur Detentiejaren Aantal (deels) onvoorw. vrijheidsstraffen Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 5.16, 5.17 en 5.18 in bijlage 4. Bron: CBS Het aantal (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (in hoofdzaak gevangenisstraffen) en detentiejaren voor vermogensdelicten is in 2006 lager dan in 1995. Ook bij de vermogensdelicten zien we de reeds eerder gesignaleerde piek in 2003 (bij de geweldsdelicten ligt deze piek in 2004), gevolgd door een scherpe daling. Er is een opmerkelijk verschil zichtbaar tussen de eenvoudige en de gekwalificeerde diefstallen in aantal (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen (zie tabel 5.16 in bijlage 4): het aantal voor eenvoudige diefstallen verdubbelt ruim van 1995 tot 2003 (van 3.600 naar 7.400) en halveert vervolgens bijna in de periode tot 2006 (3.800). Bij de gekwalificeerde diefstal zien we weinig beweging van 1995 (7.900) tot 2003 (7.700). Dan zet ook bij de gekwalificeerde diefstal een daling in: 4.800 in 2006. Figuur 7.13 laat zien dat de daling van het aantal detentiejaren sinds 2003 veroorzaakt 232 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 wordt door een daling van het aantal gevangenisstraffen en niet door ontwikkelingen in de gemiddelde strafduur. Deze stijgt zelfs (van 64 dagen naar 74 dagen). De daling doet zich dus vooral voor bij de korte gevangenisstraffen. Het percentage bij het OM ingeschreven vermogenszaken dat uiteindelijk leidt tot een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf was in 2003 nog 27%, in 2006 is dat nog ‘slechts’ 17%. Het percentage taakstraffen (transactiemodel OM en opgelegd door de rechter) stijgt van 2003 tot 2006 van 23% naar 30%. 7.3.4 Vernielingen en delicten tegen de openbare orde en het openbaar gezag, 1995-2006 Figuur 7.14 schetst de ontwikkelingen bij de delictcategorie vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag (VOO). De figuur lijkt sterk op die van de geweldsdelicten (figuur 7.8). De ontwikkeling zijn weliswaar wat gematigder, maar wel in dezelfde richting, dat wil zeggen dat de processen-verbaal (+41%), de gehoorde verdachten (+88%) de transacties (+249%) en de schuldigverklaringen (+80%) van 1995 tot 2006 continu in aantal toenamen. Figuur 7.14 Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag: processen-verbaal van aangifte, gehoorde verdachten, transacties en schuldigver klaringen, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 350 300 250 200 150 100 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Transacties door het OM Schuldigverklaringen door de rechter Gehoorde verdachten Opgemaakte processen-verbaal Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.7, 4.15, 5.8 in bijlage 4. Bron: CBS De strafrechtsketen in samenhang 233 De groei van het aantal transacties wordt ook bij deze misdrijfcategorie vooral veroorzaakt door de groei van het aantal taakstraffen volgens het transactiemodel, maar ook de verdubbeling van het aantal financiële transacties (betalen geldsom) heeft aan de groei bijgedragen. Ook bij deze delictcategorie is een sterke stijging van het aantal taakstraffen (OM en rechter) zichtbaar (zie figuur 7.15). Ten opzichte van de geweldsdelicten worden de ‘VOO-misdrijven’ relatief veel bestraft met een financiële sanctie en weinig met een vrijheidsstraf (zie ook paragraaf 7.4). Figuur 7.15 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, taakstraffen en financiële bestraffingen vanwege vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag, 1995-2006 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraffen (TOM + TZM) Gevangenistraffen, hechtenissen en jeugddetenties Transactie betalen geldsom en (deels) onv. boetes Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 5.6, 5.14, 5.15, 5.16, 5.38 in bijlage 4. Bron: CBS VOO-misdrijven worden relatief weinig bestraft met een vrijheidsstraf, maar het aantal is sinds 1995 wel bijna verdubbeld. Deze stijging is zelfs nog iets groter dan die van het aantal gehoorde verdachten en het aantal schuldigverklaringen. Doordat de gemiddelde duur van (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen ongeveer gelijk bleef, verdubbelde ook het aantal detentiejaren tot bijna 800 in 2006 (zie figuur 7.16, tabel 5.18 en 5.40 in bijlage 4). Overigens is dat nog maar 8% van het totaal aantal opgelegde detentiejaren. Het aandeel VOO-misdrijven in het aantal bij het OM ingeschreven misdrijfstrafzaken is met 14% aanzienlijk hoger. 234 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 0 50 100 150 200 250 Figuur 7.16 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, vanwege vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag, in aantal, duur en detentiejaren, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Aantal (deels) onvoorw. vrijheidsstraffen Detentiejaren Gemiddelde duur Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 5.16, 5.17 en 5.18 in bijlage 4. Bron: CBS 7.3.5 Misdrijven tegen de Opiumwet, 1995-2006 In de periode 1995-2006 steeg het aantal processen-verbaal (pv’s) van 4.200 naar 16.400, en het aantal gehoorde verdachten van 8.800 naar 23.100. Bij de meeste delictcategorieën is het aantal pv’s groter dan het aantal gehoorde verdachten. Bij de zogenoemde ‘slachtofferloze’ delicten is dat vaak andersom, zo ook bij de Opiumwetmisdrijven. Doordat de groei bij de pv’s vanaf 1995 aanzienlijk groter was dan die bij de gehoorde verdachten is het verschil tussen het aantal pv’s en het aantal gehoorde verdachten relatief wel kleiner geworden. Het aantal transacties is in 2006 bijna vier keer zo groot als in 1995 (zie figuur 7.17). Overigens wordt dit delicttype relatief weinig afgedaan door middel van een transactie. In 2006 gebeurde dat 3.500 keer. Het aantal afdoeningen door de rechter was met 8.900 aanzienlijk groter. De strafrechtsketen in samenhang 235 Figuur 7.17 Misdrijven tegen de Opiumwet: processen-verbaal van aangifte, gehoorde verdachten, transacties en schuldig- verklaringen, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 400 350 300 250 200 150 100 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Opgemaakte processen-verbaal Gehoorde verdachten Transacties door het OM Schuldigverklaringen door de rechter Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.7, 4.15, 5,8 in bijlage 4. Bron: CBS Ten opzichte van de geweldsmisdrijven, de vermogensmisdrijven en de VOO-misdrijven, worden de Opiumwetdelicten relatief vaak afgedaan door middel van een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Bij een aantal van 23.100 in 2006 gehoorde verdachten werden 3.900 (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (gevangenisstraf en jeugddetentie) in eerste aanleg opgelegd. Ter vergelijking: in 2006 werden 80.500 verdachten vanwege een geweldsdelict door de politie gehoord en werden 7.000 (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen door de rechter (in eerste aanleg) opgelegd. Ook bij de Opiumwetmisdrijven is het aantal opgelegde taakstraffen enorm gestegen. De ontwikkeling van de financiële sanctie houdt redelijk gelijke tred met de ontwikkeling van het aantal gehoorde verdachten. Doordat Opiumwetmisdrijven relatief vaak met een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf worden bestraft en doordat deze vrijheidsstraffen gemiddeld relatief lang zijn, is het totale aantal vanwege deze delictcategorie opgelegde detentiejaren aanzienlijk groter dan men wellicht op grond van het aantal gehoorde verdachten zou verwachten. De populatie 236 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 in het gevangeniswezen8 bestaat dan ook voor een kwart uit Opiumwetdelinquenten (zie ook paragraaf 7.4). De ontwikkeling van het aantal detentiejaren vanwege Opiumwetmisdrijven heeft dan ook een belangrijke bijdrage in de ontwikkeling van het totale aantal door de rechter opgelegde detentiejaren. Mede vanwege de vanaf 2001 doorgevoerde beleidswijzigingen met betrekking tot de opsporing en vervolging van drugskoeriers op Schiphol, heeft het aantal gevangenisstraffen voor deze misdrijfcategorie een spectaculaire ontwikkeling meegemaakt. Zo steeg het totale aantal detentiejaren (voor alle delictcategorieën samen) van 2000 tot 2003 met bijna 4.800 (+47%) en daalde dat aantal vervolgens tot 2006 met bijna 4.600 detentiejaren (-31%). Deze aantallen voor alleen de Opiumwetmisdrijven zijn 2.300 in 2000, 4.300 in 2003 en 2.200 in 2006 (zie tabel 5.17). Figuur 7.19 laat zien dat de ontwikkeling van het aantal detentiejaren vooral is bepaald door het aantal vrijheidsstraffen en niet zozeer door de gemiddelde strafduur. Figuur 7.18 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, taakstraffen en financiële bestraffingen vanwege misdrijven tegen de Opiumwet, 1995-2006 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraffen (TOM + TZM) Transactie betalen geldsom en (deels) onv. boetes Gevangenistraffen, hechtenissen en jeugddetenties Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 5.6, 5.14, 5.15, 5.16, 5.38 in bijlage 4. Bron: CBS Exclusief vreemdelingen. 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 De strafrechtsketen in samenhang 237 0 50 100 150 200 250 Figuur 7.19 (Deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, vanwege misdrijven tegen de Opiumwet, in aantal, duur en detentiejaren, 1995-2006 (indices met 1995 = 100) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Aantal (deels) onvoorw. vrijheidsstraffen Gemiddelde duur Detentiejaren Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 5.16, 5.17 en 5.18 in bijlage 4. Bron: CBS 7.4 De keten nader belicht voor enkele delicttypen in 2006 Deze paragraaf zet vijf delictgroepen en hun gang door de strafrechtsketen naast elkaar. Het betreft de categorieën die ook in de vorige paragrafen aan de orde kwamen, te weten de geweldsdelicten, de vermogensdelicten en de delicten tegen de openbare orde/vernielingen. Daarnaast worden de delicten tegen de Opiumwet en een restcategorie9 in beeld gebracht. De delicten tegen de Opiumwet worden als aparte categorie belicht vanwege hun opmerkelijke gang door de keten en het relatief grote beslag dat ze leggen op de capaciteit van het gevangeniswezen. Figuur 7.20 laat het relatieve aandeel van de delictcategorieën in het desbetreffende onderdeel/de desbetreffende fase van de keten zien. Omdat schuldigverklaringen bijna altijd gepaard gaan met strafoplegging, en een transactie in feite een bestraffing zonder tussenkomst van 9 In deze restcategorie zitten onder meer de delicten tegen de Wegenverkeerswet, de Wet economische delicten en de Wet wapens en munitie. 238 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 de rechter is, wordt hier over ‘bestraffingen’ gesproken waar het gaat om transacties door het OM en schuldigverklaringen door de rechter. Detentiejaren en strafduur zijn zodanig berekend dat rekening is gehouden met de regeling van vervroegde invrijheidstelling.10 Dat wil zeggen dat waar de rechter bijvoorbeeld een onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft opgelegd van negen maanden, deze wordt geteld voor zeven maanden. Figuur 7.20 Aandeel delictcategorieën in de strafrechtsketen, 2006 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Processen-Gehoorde Transacties en Onvoorwaarde-Detentiejaren verbaal verdachten schuldig-lijke vrijheids-(n = 10.300) (n = 1.218.000) (n = 358.000) verklaringen straffen (n = 203.000) (n = 27.400) Opiumwet Vernieling en openbare orde Geweldsdelicten Vermogensdelicten Overige delicten Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.7, 4.15, 5.8 in bijlage 4. Bron: CBS Geweldsdelicten In 2006 werden 109.000 processen-verbaal van aangifte naar aanleiding van een geweldsdelict opgemaakt. Dat is 9% van het totale aantal pv’s (zie figuur 7.20). Met 65.000 ophelderingen is het ophelderingspercentage voor deze delictcategorie (60%) aanzienlijk hoger dan gemiddeld (23%). Het aandeel in het totale aantal gehoorde verdachten is met 22% dan ook al een stuk hoger dan bij de pv’s. Het aandeel in de bestraffingen is 17%. De oorzaak voor het feit dat het aandeel in de bestraffingen lager is dan in de gehoorde verdachten kan voor een deel worden gevonden in een ontwikkeling die niets met deze delictcategorie van doen heeft: het grote aandeel van de economische delicten bij de transacties (die veelal bij het OM 10 Voor straffen tot en met twaalf maanden geldt dat de eerste zes maanden geheel worden uitgezeten en van het restant eenderde deel. Van straffen langer dan een jaar wordt tweederde deel uitgezeten. Overigens geldt de regeling van vervroegde invrijheidstelling niet voor jeugddetentie. De strafrechtsketen in samenhang 239 worden aangemeld door andere opsporingsdiensten dan de politie, met name de BOD’en, zie verder in deze paragraaf, onder het kopje ‘overige delicten’). In 2006 werden vanwege geweld 80.500 verdachten gehoord, ruim 10.100 transacties met de officier van justitie overeengekomen en 24.500 schuldigverklaringen door de rechter uitgesproken. Met een aantal van 7.000 onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (gevangenisstraf en jeugddetentie) hebben de geweldsdelicten een aandeel in de vrijheidsstraffen (25%) dat hoger is dan het aandeel in de gehoorde verdachten. Doordat de gemiddelde strafduur relatief hoog is (222 dagen), hebben de geweldsdelicten met 41% het grootste aandeel in het aantal opgelegde detentiejaren. Het aandeel geweldsdelinquenten in het gevangeniswezen11 is hieraan met 40% in 2006 nagenoeg gelijk.12 Delicten tegen de Opiumwet Van delicten tegen de Opiumwet wordt bijna nooit aangifte gedaan. Met ruim 1% hebben de Opiumwetdelicten dan ook een gering aandeel in de pv’s. Het aantal processen-verbaal (16.400) was in 2006 nagenoeg gelijk aan het aantal opgehelderde zaken (15.500) en lager dan het aantal gehoorde verdachten (23.100). Bij de gehoorde verdachten is dat aandeel al gegroeid tot 6%. Ook in het aantal bestraffingen is het percentage Opiumwetdelicten 6%. Personen die door de rechter schuldig zijn verklaard (8.900 in 2006), hebben een vrij grote kans op een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (44%). Het aandeel Opiumwetdelicten in de onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen is met 14% dan ook al weer groter dan bij de gehoorde verdachten. Het aandeel in de opgelegde detentiejaren komt uiteindelijk zelfs uit op 21%. De oorzaak hiervoor is het feit dat de gemiddelde strafduur bij de Opiumwetdelicten met 206 dagen aanzienlijk boven de totaal gemiddelde strafduur (137 dagen) ligt. In 2006 werden in totaal 2.200 detentiejaren vanwege Opiumwetdelicten opgelegd (in 2003 waren dat er overigens nog 4.300). Ruim 845 van deze detentiejaren werden opgelegd in het arrondissement Haarlem. Aangenomen dat dit in hoofdzaak op Schiphol gearresteerde drugskoeriers zijn, is 8% van alle in 2006 opgelegde detentiejaren (van alle delicten tezamen) bestemd voor op Schiphol opgepakte drugskoeriers. Overigens is dat aanzienlijk minder dan in 2003. Het percentage bedroeg toen 13%. Het aandeel Opiumwetdelicten in het totaal aantal opgelegde detentie- jaren (alleen gevangenisstraffen) was in 2006 22%.13 Het aandeel Opiumwetdelicten in de bezetting van het gevangeniswezen14 was in 2006 25%. 11 Vreemdelingenbewaring buiten beschouwing gelaten. 12 Een delictuitsplitsing is voor de jeugdinrichtingen niet beschikbaar. Daarom wordt het aandeel alleen met het gevangeniswezen vergeleken. Voor een correcte vergelijking moet het aandeel geweldsdelinquenten in het aantal detentiejaren gevangenisstraf (excl. jeugddetentie) worden berekend. Dat aandeel blijkt eveneens 40% te zijn. 13 Dat is net 1% meer dan de eerdergenoemde 21%. Dat komt omdat jeugddetentie niet is meegeteld. Aan jeugdigen worden weinig detentiejaren voor Opiumwetdelicten opgelegd (12 detentiejaren in 2006). 14 Exclusief vreemdelingenbewaring. 240 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Vermogensdelicten De vermogensdelicten bewegen zich op een geheel andere manier door de keten dan de Opiumwetdelicten. Het aandeel in de processen-verbaal is met 58% groot. Naast het feit dat het een veelvoorkomend delicttype is, speelt waarschijnlijk ook de eis van aangifte mee die verzekeringsmaatschappijen stellen aan uitkering van een schadebedrag. Doordat het ophelderingspercentage met 10% het laagste van de hier behandelde delictgroepen is, is het aandeel vermogensdelicten bij de gehoorde verdachten met 29% aanzienlijk kleiner dan bij de pv’s. Het aandeel vermogensdelicten is bij de bestraffingen met 26% weer iets kleiner. Opvallend is dan het grote aandeel in de onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen: 43%. Wanneer men eenmaal door de rechter schuldig is bevonden, is de kans op een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf reëel: 35%. Overigens is de gemiddelde strafduur relatief laag (73 dagen), waardoor het aandeel in het totaal aantal detentiejaren uiteindelijk net iets lager is dan dat bij de Opiumwetdelicten, namelijk 23%. Het aandeel vermogensdelicten in het totaal aantal detentiejaren (alleen de gevangenisstraffen) is ongeveer gelijk aan het aandeel vermogensdelicten in de populatie binnen het gevangeniswezen (22%). Vernielingen en delicten tegen de openbare orde en het openbaar gezag (VOO) Het beeld van de gang door de strafrechtsketen is bij vernieling anders dan bij de overige delicten15 binnen deze categorie. Zo bestaat de delict- categorie VOO bij de processen-verbaal voor 87% uit vernielingen. Bij de gehoorde verdachten is dat nog maar 51%. Waarschijnlijk komt dit doordat van vernieling (aan bijvoorbeeld auto’s) vaak aangifte wordt gedaan omdat de verzekeringsmaatschappij dat eist alvorens tot schadevergoeding over te gaan. Van de strafzaken inzake vernieling wordt in ongeveer 5% van de gevallen een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf of jeugddetentie opgelegd. Het aandeel van vernieling neemt dus sterk af naarmate het verder in de strafrechtsketen komt. In het totaal aantal processen-verbaal is het aandeel nog 15%, bij de gehoorde verdachten is dat 8% en bij de bestraffingen 4% (exclusief Halt-verwijzingen). Bij de minderjarigen wordt dit delict vaak afgedaan door middel van een Halt- verwijzing. De overige delicten binnen deze categorie (met name openbare orde en openbaar gezag) hebben een relatief klein aandeel in het totaal aantal processen-verbaal (2%), maar hebben een veel groter aandeel in het totaal aantal gehoorde verdachten (8%). Van delicten tegen de openbare orde en het openbaar gezag wordt waarschijnlijk weinig aangifte gedaan anders 15 Dit zijn met name misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag. Zie bijlage 1 voor een beschrijving van de delictcategorieën. De strafrechtsketen in samenhang 241 dan door de politie zelf (ambtshalve). In de bestraffingen hebben zij een aandeel van 9%. Bij onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen is dat 7%. Overige delicten In het oog springt het grote aandeel ‘overige delicten’ in het totaal van sancties tegenover een klein aandeel bij de processen-verbaal en de vrijheidsstraffen (zie figuur 7.20). Het beeld van deze restcategorie wordt bepaald door de delicten tegen de Wegenverkeerswet en de delicten tegen de Wet economische delicten. De processen-verbaal en de gehoorde verdachten hebben in de categorie ‘overige delicten’ voor het overgrote deel betrekking op verkeersdelicten (154.000 pv’s en 76.000 gehoorde verdachten). Veel van deze verdachten worden uiteindelijk bestraft (door middel van een transactie of een schuldigverklaring): 42.000 in 2006. Over het algemeen is dat een transactie ‘betalen geldsom’ (11.400) een onvoorwaardelijke boete (24.000) of een onvoorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid (9.300, veelal in combinatie met een boete). Verkeersdelicten worden ten opzichte van de andere delicttypen relatief weinig door het OM geseponeerd (14%). Onvoorwaardelijke gevangenisstraffen worden voor verkeersdelicten niet vaak opgelegd en zijn over het algemeen kort van duur (zie tabellen 5.16 en 5.17 in bijlage 4). De verkeersdelicten nemen dan ook slechts 1% van het totaal aantal opgelegde detentiejaren voor hun rekening. Met 3.200 processen-verbaal en 3.400 gehoorde verdachten hebben de economische delicten een marginaal aandeel in de door de politie geregistreerde criminaliteit. In het vervolgtraject is dit aandeel echter niet meer marginaal: bijna 20.000 bestraffingen (10%). In 68% van de gevallen is dat een transactie. Een deel van de verklaring voor het gegeven dat er veel meer zaken worden bestraft dan dat er verdachten door de politie worden gehoord, kan worden gevonden in het feit dat economische strafzaken voor een belangrijk deel worden aangebracht door andere opsporingsdiensten dan de regiopolitie, de KLPD of de Koninklijke Marechaussee. Veelal zijn dat de Bijzondere Opsporingsdiensten.16 Deze verdachten vinden we niet terug in de registratie van door de politie gehoorde verdachten. In feite zijn de eerste twee staven door de ondervertegenwoordiging van de economische delicten in figuur 7.20 niet helemaal vergelijkbaar met de laatste drie. Slechts zelden wordt een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf voor een economisch delict opgelegd (25 in 2006). 16 Met ingang van 1 januari 2002 kent Nederland vier zogenoemde bijzondere opsporingsdiensten, elk met een eigen specifieke opsporingstaak. De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controledienst, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de algemene Inspectie Dienst en de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst. 242 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.21 Misdrijven door minderjarigen in 2006 ondervonden delicten (a) geschat aantal delicten tegen burgers (a) geschat aantal delicten tegen bedrijven (b) overige delicten (c) 5.300.000 2.200.000 onbekend geregistreerde misdrijven (d) opgemaakte processen-verbaal gehoorde verdachten 1.218.000 358.000 waarvan minderjarigen gehoorde minderjarige verdachten 70.400 Politietransactie misdrijven Halt-verwijzingen (e) strafzaken (f) instroom 10.300 taakstraf 1.400 betalen geldsom 3.000 overige transacties 24.000 1.700 3.200 14.700 3.300 12.400 11.400 900 100 477 23.000(e) 36.500 afgedaan 36.500 door OM door rechter (g) technisch sepot 7% beleidssepot 13% schuldig transactie 61% vrijspraak voeging, overig 14% overige afdoeningen overdracht naar ander parket 1.200 5% 92% 7% 1% geldboete 3% Schadevergoeding en ontneming 16% jeugddetentie 14% wederrechtelijk verkregen voordeel taakstraffen 61% plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ) 2% overige sancties 4% door de rechter aan minderjarigen opgelegde (deels) onvoorwaardelijke sancties (h) in eerste aanleg opgelegde onvoorwaardelijke sancties 420 2.0008.700 2.200250 550 14.100 a Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 2007 (VMR). Het geschatte aantal delicten tegen burgers heeft enige overlap met het geschatte aantal delicten bedrijven. De omvang van deze overlap is niet bekend (zie noot b). b Bron: Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2007 (MCB). Het geschatte aantal delicten tegen bedrijven heeft enige overlap met het geschatte aantal delicten tegen burgers. De omvang van deze overlap is niet bekend (zie noot a). c Delicten die buiten bereik van de VMR en MCB blijven: delicten zonder direct slachtoffer (bijv. drugssmokkel en heling), delic ten tegen overheidsinstellingen, delicten tegen 15-minners, etc. d Bron: CBS-Politiestatistiek: inclusief misdrijven tegen bedrijven en instellingen, en inclusief ‘slachtofferloze delicten’. e Bron: Halt Nederland. Ruim een derde van de Halt-verwijzingen betreft overtredingen en is derhalve niet afkomstig van de genoemde 70.400 gehoorde verdachten. f Bron: CBS-strafzakenstatistiek. g Om redenen betreffende de registratie zijn de voegingen als afdoening door de rechter buiten beschouwing gelaten. h Bron: CBS-strafzakenstatistiek. De voorwaardelijke sancties zijn buiten beschouwing gelaten. Bij combinaties van sancties zijn alle sancties afzonderlijk geteld. Daardoor is het aantal (deels) onvoorwaardelijke sancties hoger dan het aantal schuldigver klaringen. De strafrechtsketen in samenhang 243 7.5 Minderjarigen in de strafrechtsketen, 2006 Figuur 7.21 geeft schematisch de strafrechtsketen voor minderjarigen van 12 tot en met 17 jaar weer. De kanttekeningen die bij figuur 7.1 worden gemaakt (zie paragraaf 7.1), gelden ook voor figuur 7.21. Terwijl minderjarigen in 2006 20% van alle door de politie gehoorde verdachten uitmaken (zie tabel 4.15 en 4.30 in bijlage 4), betreft slechts 14% van de bij het OM instromende zaken minderjarige verdachten (zie tabel 5.01 en 5.24). Een deel van de door de politie gehoorde minderjarigen wordt naar een Halt-bureau verwezen. Overigens waren niet alle 23.000 Halt-verwijzingen in 2006 het gevolg van een gepleegd misdrijf. Ook bepaalde overtredingen kunnen aanleiding zijn voor een Halt-verwijzing (zoals baldadigheid en vuurwerkdelicten). Het OM doet bijna twee derde van de rechtbankstrafzaken tegen minderjarigen af, de rechter ruim een derde. Bij de minder- en meerderjarigen tezamen wordt ruim de helft van alle strafzaken afgedaan door de rechter (zie figuur 7.1). De meeste OM-afdoeningen zijn transacties (zie tabel 5.27 en 7.2 in bijlage 4). Daarvan bestaat in 2006 70% uit taakstraffen volgens het officiersmodel. De meest door de rechter aan minderjarigen opgelegde sanctie is eveneens de taakstraf: 8.656 in 2006 (tabel 5.33 in bijlage 4). Naast de taakstraf legde de rechter bijna 2.000 (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties en 3.400 andere (deels) onvoorwaardelijke sancties op. Figuur 7.20 liet het relatieve aandeel van de delictcategorieën in de verschillende schakels van de strafrechtsketen zien voor minder- en meerderjarigen tezamen. Figuur 7.22 doet dit alleen voor de minderjarigen in de keten. De delicten tegen de Opiumwet zijn in deze figuur niet als aparte categorie opgenomen, omdat minderjarigen weinig vanwege dit delict met justitie in aanraking komen. Tevens is de kolom ‘processen-verbaal’ weggelaten, omdat aantallen processen-verbaal van aangifte niet zijn uit te splitsen naar minder- en meerderjarigen (immers bij aangifte van een misdrijf is de dader vaak niet eens bekend). Wanneer minderjarigen in 2006 door de politie worden verhoord, is dat in 40% van de gevallen vanwege een vermogensdelict (meestal diefstal, zie tabel 4.30 in bijlage 4). In de instroom rechtbankstrafzaken bij het OM is het aandeel vermogensdelicten 39%; van de opgelegde detentiejaren is nog maar 28% bestemd voor de vermogensdelicten. Het tegenovergestelde beeld zien we bij de geweldsdelicten. Dat wil zeggen, het aandeel is groter aan het einde van de keten dan aan het begin. Bij de gehoorde minderjarigen is het aandeel geweldsdelicten 22% (14.400), maar bij de jeugd- detenties is het aandeel al 47% (924). Doordat de gemiddelde duur van jeugddetentie voor geweldmisdrijven relatief lang is (92 dagen), is het 244 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.22 Aandeel delictcategorieën in de strafrechtsketen, minderjarigen, 2006 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Gehoorde Transacties en Onvoorwaardelijke Detentiejaren verdachten schuldigverklaringen vrijheidsstraffen (n = 410) (n = 70.400) (n = 26.132) (n = 1975) Vermogensdelicten Overige misdrijven Vernieling en openbare orde Geweldsdelicten Voor de corresponderende cijfers, zie tabellen 4.30, 5.30 en 5.40 in bijlage 4. Bron: CBS aandeel geweld in de detentiejaren hoger dan in het aantal jeugddetenties: 59%. Overigens krijgen minderjarige geweldsdelinquenten veel vaker een taakstraf dan een (deels) onvoorwaardelijke jeugddetentie: in 2006 is het aantal taakstraffen volgens het OM-transactiemodel vanwege een geweldsmisdrijf ruim 4.000; het aantal door de rechter opgelegde taakstraffen bedraagt 2.300. 7.6 Recidive na strafrechtelijke interventies Recidive na strafrechtelijke interventies Deze paragraaf beschrijft de strafrechtelijke recidive van vijf belangrijke daderpopulaties: volwassen en jeugdige daders in het algemeen, ex-pupillen van justitiële jeugdinrichtingen, ex-gedetineerden uit het gevangeniswezen en ex-terbeschikkinggestelden. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt naar de ernst van de recidive. De cijfers zijn afkomstig uit de WODC-Recidivemonitor (Wartna, Blom en Tollenaar, 2004) (zie ook bijlage 2). Deze monitor is een langlopend onderzoeksproject waarin gestandaar De strafrechtsketen in samenhang 245 diseerde recidivemetingen worden verricht onder uiteenlopende dadergroepen. Onderzoek naar bovenstaande daderpopulaties wordt jaarlijks herhaald. Omdat de metingen steeds op dezelfde wijze verlopen, kunnen de uitkomsten van verschillende daderpopulaties onderling worden vergeleken. De figuren 7.23-7.25 geven de prevalentie weer van respectievelijk de algemene, ernstige en zeer ernstige recidive. Dat wil zeggen dat wordt afgebeeld welk percentage van de onderzoeksgroep binnen een bepaalde tijd opnieuw met justitie in aanraking kwam. De volwassen en jeugdige daders zijn gevolgd vanaf het moment dat hun strafzaak in 1997 werd ingeschreven bij een van de arrondissementsparketten (Wartna & Tollenaar, 2006). De andere onderzoeksgroepen, de ex-pupillen uit een justitiële jeugdinrichting (Wartna, Kalidien & Essers, 2006), de ex-gedetineerden afkomstig uit een penitentiaire inrichting (Wartna, Kalidien, Tollenaar & Essers, 2006) en de ex-terbeschikkinggestelden (Wartna, el Harbachi & Essers, 2006), zijn gevolgd vanaf het moment dat zij uit de inrichting vertrokken. Voor de ex-JJI-pupillen en de ex-gedetineerden was dit het jaar 1997, voor de ex-terbeschikkinggestelden de periode 1994-1998. Alle vijf de onderzoeksgroepen werden gedurende acht jaar17 gevolgd. Prevalentie van algemene recidive Onder de algemene recidive vallen alle nieuwe justitiecontacten18, ongeacht de aard en ernst van de gepleegde misdrijven. Strafzaken die eindigen in een vrijspraak, een technisch sepot of een andere technische uitspraak werden niet meegeteld. De recidive onder jongeren die zijn uitgestroomd uit een justitiële jeugdinrichting is het hoogst. Acht jaar na uitstroom heeft 82% van deze groep één of meer nieuwe justitiecontacten, dat wil zeggen weer een of meerdere zaken ingeschreven bij het OM. In de groep ex-gedetineerden is dit percentage 74%. De jeugdige daders laten in het algemeen een hogere recidive zien dan volwassenen. Van alle jeugdige daders uit 1997 is 60% na acht jaar opnieuw vervolgd. Bij de volwassen daders is dit 45%. De laagste recidivepercentages vinden we terug in de tbs-populatie. Van de ex-terbeschikkinggestelden van wie de maatregel tussen 1994 en 1998 eindigde, heeft 41% na acht jaar gerecidiveerd (zie figuur 7.23). 17 De percentages zijn berekend met behulp van survivalanalyse. De dataverzameling werd afgesloten in juni 2005. 18 Met een nieuw justitiecontact wordt bedoeld een nieuwe strafzaak ingeschreven bij het OM. 246 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.23 Overzicht van de algemene recidive van vijf daderpopulaties 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 percentage recidivisten 012345678 observatieperiode in jaren JJI-jongeren (1997) Ex-gedetineerden (1997) Jeugdige daders (1997) Volwassen daders (1997) Tbs (1994-1998) Zie voor de onderliggende data tabel 7.3 in bijlage 4. Bron: WODC Recidivemonitor/2006 Prevalentie van ernstige recidive Bij de ernstige recidive gaat het om alle nieuwe justitiecontacten naar aanleiding van een of meer misdrijven met een wettelijke strafdreiging van vier jaar of meer.19 Strafzaken die eindigen in een vrijspraak, een technisch sepot of een andere technische uitspraak werden niet meegeteld. In figuur 7.24 is de prevalentie van de ernstige recidive weergegeven voor acht observatiejaren. Ook in het geval van de ernstige recidive, hebben ex-pupillen die uitstromen uit een jeugdinrichting de hoogste recidive na acht jaar, namelijk 71%. Bij ex-gedetineerden die uitstromen uit een penitentiaire inrichting is dit 60%. De ernstige recidive van ex-terbeschikkinggestelden bedraagt, acht jaar nadat de maatregel werd beëindigd, 33%. Volwassen daders met een strafzaak in 1997 hebben de laagste ernstige recidive, namelijk 26% na acht jaar. Voor jeugdige daders met een strafzaak in 1997 is dit 46%. 19 Delicten met een lagere strafdreiging maar waarvoor wel voorlopige hechtenis kan worden opgelegd, vallen ook in deze categorie. De strafrechtsketen in samenhang 247 Figuur 7.24 Overzicht van de ernstige recidive van vijf daderpopulaties 80 70 60 50 40 30 20 10 0 percentage recidivisten 012345678 observatieperiode in jaren JJI-jongeren (1997) Ex-gedetineerden (1997) Jeugdige daders (1997) Tbs (1994-1998) Volwassen daders (1997) Zie voor de onderliggende data tabel 7.3 in bijlage 4. Bron: WODC Recidivemonitor/2006 Prevalentie van zeer ernstige recidive In het geval van zeer ernstige recidive gaat het om nieuwe justitiecontacten naar aanleiding van misdrijven met een wettelijke strafdreiging van acht jaar of meer. Net als bij de algemene en ernstige recidive zijn de strafzaken die eindigden in een vrijspraak, een technisch sepot of een andere technische uitspraak niet meegeteld. In figuur 7.25 is de prevalentie van de zeer ernstige recidive weergegeven. Voor de ex-pupillen die uit een jeugdinrichting zijn gestroomd, is het recidivepercentage na acht jaar 36%, voor de ex-gedetineerden 23% en voor de ex-terbeschikkinggestelden 13%. De zeer ernstige recidive van jeugdige en volwassen daders bedraagt na acht jaar respectievelijk 15% en 7%. Invloed achtergrondkenmerken Dat de strafrechtelijke recidive in de ene groep lager is dan in de andere wil niet per se zeggen dat de interventies in die sector effectiever zijn in het voorkomen van recidive. Dit komt doordat de sancties niet willekeurig worden opgelegd. Tussen de justitiabelen uit de diverse onderzoeksgroepen bestaan verschillen die van invloed zijn op de hoogte van de recidive. Belangrijke kenmerken die samenhangen met de hoogte van de recidive 248 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 7.25 Overzicht van de zeer ernstige recidive van de vijf dader- populaties 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 percentage recidivisten 01234567 observatieperiode in jaren JJI-jongeren (1997) Jeugdige daders (1997) Ex-gedetineerden (1997) Tbs (1994-1998) Volwassen daders (1997) Zie voor de onderliggende data tabel 7.3. Bron: WODC Recidivemonitor/2006 zijn: het aantal eerdere justitiecontacten (hoe omvangrijker het strafrechtelijke verleden des te groter de recidivekans), sekse (mannen/jongens recidiveren vaker dan vrouwen/meisjes), geboorteland (daders geboren op de Nederlandse Antillen/Aruba, in Suriname of Marokko hebben een grotere recidivekans dan daders geboren in bijvoorbeeld Nederland of Turkije), leeftijd (hoe jonger men is, des te groter de recidivekans) en type delict. 7.7 Resumé Jaarlijks worden in Nederland miljoenen misdrijven gepleegd. Het aantal in 2006 door burgers ondervonden misdrijven bedraagt zo’n 5 à 6 miljoen, het aantal door bedrijven ondervonden misdrijven is ongeveer 2 à 2,5 miljoen, en daarnaast zijn er nog vele andere misdrijven die moeilijker kunnen worden gekwantificeerd. Van de meeste delicten wordt nooit aangifte gedaan. In 1995 bedroeg het aantal door de politie opgemaakte proces- sen-verbaal van aangifte (pv’s) iets meer dan 1,2 miljoen. Dit aantal was in 2002 gestegen tot 1,4 miljoen en vervolgens weer gezakt tot iets meer dan De strafrechtsketen in samenhang 249 1,2 miljoen in 2006. Het aantal pv’s vanwege een vermogensdelict daalde, het aantal vanwege geweld en vernieling steeg. Ook de aantallen pv’s vanwege misdrijven tegen de Opiumwet en de Wegenverkeerswet groeiden fors. Deze laatstgenoemde groei is vooral toe te schrijven aan de door de politie zelf (ambtshalve) geconstateerde misdrijven. In 2006 werden bijna 360.000 mensen door de politie gehoord vanwege de verdenking van het plegen van een misdrijf. Het aantal gehoorde verdachten is vanaf 1995 aanzienlijk sterker gegroeid (+46%) dan het aantal pv’s (-1%). Het aantal gehoorde verdachten vanwege geweld, vernieling en misdrijven tegen de openbare orde/ gezag verdubbelde bijna. Bij de misdrijven tegen de Opiumwet is zelfs sprake van bijna een verviervoudiging. Bij de vermogensmisdrijven is een daling van het aantal gehoorde verdachten zichtbaar. Het aantal bestraffingen door het OM en de ZM, gedefinieerd als de som van het aantal transacties en schuldigverklaringen (schuldigverklaringen gaan nagenoeg altijd gepaard met een sanctie) groeide ook van 1995-2006 (+28%), maar niet zo sterk als het aantal door de politie gehoorde verdachten. Met name de taakstraffen hebben een enorme vlucht genomen. In 2006 was het aantal opgelegde taakstraffen (door de rechter en volgens het transactiemodel) ruim twee keer zo groot als het aantal (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en jeugddetenties tezamen. In 1995 was deze verhouding net andersom. Het aantal (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen maakte in de periode 1995-2006 een opmerkelijke ontwikkeling door: het aantal steeg van 26.400 in 2000 naar 38.800 in 2003 (+47%) en daalde vervolgens tot 27.400 in 2006 (-29%). De daling kan voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan de vermogensdelicten (van 20.000 in 2003 naar 11.800 in 2006). In die periode (vanaf 2003) daalde het aantal opgelegde detentiejaren gevangenisstraf in vergelijkbare mate (-31%). Doordat de gemiddelde strafduur van vermogensdelicten relatief kort is, is de bijdrage van de vermogensdelicten aan deze daling wat kleiner dan bij de daling van het aantal gevangenisstraffen. De daling van het aantal detentiejaren 2003-2006 is voor 25% toe te schrijven aan de vermogensdelicten, voor 31% aan de geweldsdelicten en voor 46% aan de misdrijven tegen de Opiumwet. 8 Uitgaven aan criminaliteit D.E.G. Moolenaar In de voorafgaande hoofdstukken is beschreven hoe de overheid reageert op criminaliteit. Deze reactie is nodig om de veiligheid te verhogen en de rechtsstaat in stand te houden. Aan deze reactie hangt echter wel een prijskaartje. Naast de overheidsreactie op criminaliteit is er ook een reactie van het bedrijfsleven en particulieren. Burgers en bedrijven lijden schade en nemen zelf initiatieven om de schade te beperken. Ook hieraan hangt een prijskaartje. In dit hoofdstuk proberen we meer zicht te krijgen op deze prijskaartjes. Drie vragen staan centraal. – Hoeveel geeft de overheid uit aan criminaliteitsbestrijding en straf- rechtshandhaving en hoe heeft zich dit in de periode 1995-2006 ontwikkeld? – Hoeveel geven burgers en bedrijfsleven uit aan preventie in 2006? – Hoe hoog is de financiële schade veroorzaakt door criminaliteit in 2006? Bij de beantwoording van deze vragen doet zich een aantal methodologische problemen voor, zoals: – Hoe kunnen brede uitgavenposten specifiek worden toegerekend aan criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving? – Hoe kan immateriële schade in geld worden uitgedrukt? – Hoe kan worden omgegaan met de beperkte beschikbaarheid van c ijfers? – Hoe kunnen gegevens over verschillende jaren vergelijkbaar worden gemaakt? Veel organisaties op het terrein van justitie houden zich niet exclusief bezig met criminaliteitsbestrijding, maar hebben ook andere taken, zoals het waarborgen van de veiligheid, het handhaven van de openbare orde, het afhandelen van overtredingen, civiele rechtspraak, bestuursrechtelijke rechtspraak en dergelijke. In de aan hen toegekende budgetten wordt dit onderscheid niet altijd gemaakt. Daarom dienen deze onderdelen op een of andere wijze eruit gefilterd te worden. In deze gevallen is getracht om op basis van andere gegevens (zoals bijvoorbeeld werklastmetingen, kostprijzen, enzovoort) toch een toerekening te maken naar misdrijfzaken. Veel van de geleden schade als gevolg van criminaliteit is moeilijk in geld uit te drukken. Hierbij moet worden gedacht aan bijvoorbeeld emotionele schade, maar ook ziekteverzuim. Door gegevens uit diverse bronnen met elkaar te combineren is getracht hiervan toch een inschatting te maken. 252 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Van de overheidsuitgaven zijn er over een groot aantal jaren gegevens bekend. Dit geldt echter niet voor de uitgaven aan preventiemaatregelen en de schade. Voor veel onderdelen is slechts op incidentele basis een indicatief bedrag beschikbaar. Om toch tot een actueel plaatje van de kosten in één jaar te komen, wordt voor elk onderdeel het recentst beschikbare gegeven gebruikt. De meeste uitgaven zijn in de loop van de jaren niet constant gebleven. Om een indicatie te krijgen of het een wijziging van het volume betreft of dat het slechts om prijsaanpassingen gaat, moet worden gecorrigeerd voor inflatie. De meest gangbare deflator is het consumptieprijsindex- cijfer. Hieraan kleven echter enige nadelen (zie Eurostat, 2001) en bovendien kennen de prijzen van overheidsdiensten doorgaans een andere ontwikkeling dan het algemene consumptieprijsindexcijfer. Derhalve worden in dit hoofdstuk de overheidsuitgaven gecorrigeerd met de deflator voor collectieve overheidsuitgaven uit de nationale rekeningen. De niet-overheidsuitgaven worden, bij gebrek aan een meer toegespitst prijsindexcijfer, wel gecorrigeerd met het algemene consumptieprijsindexcijfer. Alle figuren en getallen in de tekst zijn uitgedrukt in prijzen van 2006. Indien er sprake is van groei of daling in de uitgaven, is dit derhalve het gevolg van wijzigingen in het volume en niet van prijsaanpassingen. In de tabellen in bijlage 4 worden ook de ongecorrigeerde bedragen vermeld. Dit hoofdstuk zal niet ingaan op de baten van strafrechtshandhaving. Naast de reeds genoemde problematiek van toerekening naar criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving en beperkte beschikbaarheid en vergelijkbaarheid van cijfers, speelt het probleem van de meetbaarheid van de effecten en de vertaling daarvan in euro’s een belangrijke rol. De cijfers in dit hoofdstuk zijn niet goed vergelijkbaar met eerder verschenen versies van dit hoofdstuk (zie Schreuders e.a., 1999 en Moolenaar, 2005). Dit is het gevolg van de betere beschikbaarheid van data, andere bronnen, meer uitsplitsingen, andere indelingen en dergelijke. Belangrijkste wijzigingen zijn het onderscheiden van preventie als aparte post overheidsuitgaven en een verbeterde berekeningsmethode voor schade en fysiek en psychisch leed. In paragraaf 8.1 zullen de uitgaven aan criminaliteitsbestrijding en straf- rechtshandhaving zoveel mogelijk worden uitgesplitst naar de verschillende onderdelen van de strafrechtsketen, zoals slachtoffers, preventie, opsporing, vervolging, berechting, tenuitvoerlegging en ondersteuning van verdachten. In paragraaf 8.2 zullen de kosten van preventiemaatregelen worden uitgesplitst naar overheid, burgers en bedrijven. Paragraaf 8.3 gaat in op de financiële schade die criminaliteit berokkent aan burgers, bedrijven en overheid. Paragraaf 8.4 eindigt met een korte samenvatting. Uitgaven aan criminaliteit 253 8.1 Overheidsuitgaven in reactie op criminaliteit Bij uitgaven aan criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving in reactie op criminaliteit moet worden gedacht aan de uitgaven van allerlei overheidsinstanties die zich op een of andere manier met slachtofferzorg, preventie, opsporing, berechting, tenuitvoerlegging en ondersteuning bezighouden. In Nederland vallen deze taken onder de verantwoordelijkheid van de ministeries van Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Financiën, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu, Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, en Defensie, en daaraan gelieerde organisaties. Daarnaast dragen ook gemeenten en provincies een steentje bij. De overheidsuitgaven zijn zoveel mogelijk ontleend aan de (toelichting op de) slotwet, najaarsnota, voorjaarsnota of begroting van de betrokken ministeries, eventueel aangevuld met gegevens uit jaarverslagen van gerelateerde instanties. Ondanks de toegepaste inflatiecorrectie zijn er soms toch grote sprongen zichtbaar. Vaak heeft dit te maken met gewijzigde definities of veranderde begrotingssystematiek. Zo is in 2002 de opbouw van de overheidsbegroting sterk gewijzigd. Bedragen voor 2001 en 2000 zijn met terugwerkende kracht aangepast, maar een vergelijking met eerdere jaren is niet altijd mogelijk.1 8.1.1 Slachtofferzorg In Nederland zijn er diverse organisaties die zich bezighouden met slachtofferzorg, zoals Slachtofferhulp Nederland en het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Daarnaast verzorgt het Centraal Justitieel Incasso Bureau de inning van de schadevergoedingsmaatregelen die aan slachtoffers van strafbare feiten zijn toegekend. Slachtofferhulp Nederland is in 2002 gevormd door een fusie van een aantal regionale slachtofferstichtingen. Het doel is om slachtoffers in juridische, zakelijke en emotionele zin ondersteuning te bieden bij de verwerking van het misdrijf. Daarbij moet onder andere worden gedacht aan het invullen van schadeformulieren, vrijwilligers die meegaan naar de rechtbank, bemiddeling en hulp bij de emotionele verwerking. Slachtofferhulp Nederland wordt grotendeels gefinancierd door het Ministerie van Justitie. De uitgaven van het MvJ aan slachtofferhulp zijn in de periode 1995-2006 met 67% gestegen tot 12,4 miljoen euro, waarbij wel enige fluctuaties zichtbaar zijn. Daarnaast is een belangrijk deel van de inkomsten Ook zijn de cijfers in dit hoofdstuk niet goed vergelijkbaar met eerder verschenen versies van dit hoofdstuk (zie Schreuders e.a., 1999 en Moolenaar, 2005). Dit is het gevolg van de betere beschikbaarheid van data, andere bronnen, meer uitsplitsingen, andere indelingen en dergelijke. 254 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 van Slachtofferhulp Nederland afkomstig van het Fonds Slachtofferhulp. Dit fonds werft gelden bij bedrijven en particulieren voor Slachtofferhulp Nederland. Deze uitgaven zijn hier niet vermeld aangezien het vrijwillige bijdragen betreft, maar ze komen wel in paragraaf 8.3.2 aan bod. Overigens wordt een deel van het geld ook uitgegeven aan mensen die niet slachtoffer zijn geworden van een delict maar van een ongeluk (zonder schuldige) of een ramp. Daarom is het totale bedrag een overschatting. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven heeft tot doel het leed van slachtoffers van geweldsdelicten die in Nederland gepleegd zijn, enigszins te verzachten door middel van een geldelijke uitkering. Er moet wel sprake zijn van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel en het slachtoffer mag zelf geen blaam treffen. De uitkering is een tegemoetkoming in de letselschade die niet op andere wijze kan worden vergoed. Het totale uitgekeerde bedrag is in de gehele periode 1995-2006 met 64% gestegen tot 9,7 miljoen euro. De stijging is onder andere veroorzaakt door het toegenomen aantal aanvragen. Als gevolg van de toegenomen werklast zijn ook de apparaatsuitgaven ruim tweemaal zo groot geworden, waarbij aangetekend dient te worden dat de apparaatsuitgaven de laatste vier jaar zijn afgenomen. De positie van het slachtoffer is met de invoering van de Wet en Richtlijn Terwee (1995) aanzienlijk versterkt. Deze regelgeving beoogt in de gehele justitiële keten de bejegening en informatievoorziening aan de slachtoffers te verbeteren, geleden schade op de dader te verhalen, en voorziet in eventuele conflictbemiddeling tussen dader en slachtoffer. De politie en het OM zijn primair verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. Indien de rechter aan het slachtoffer een schadevergoeding heeft toegewezen, kan het CJIB in het kader van de Wet Terwee deze schadevergoeding bij de dader innen. Het CJIB heeft hiervoor verschillende dwangmiddelen tot zijn beschikking, zoals een deurwaarderstraject en in het allerlaatste geval vordering van vervangende hechtenis. De uitgaven voor de inning van deze schadevergoedingsmaatregelen zijn de afgelopen tien jaar sterk toegenomen tot 4,3 miljoen euro. Dit zijn alleen de uitgaven voor inning. De feitelijke schadevergoeding is hierin niet verwerkt. Deze schadevergoeding is namelijk afkomstig van de dader en is dus geen overheidsuitgave. De stijging wordt niet veroorzaakt door een toegenomen kostprijs, maar het aantal schadevergoedingsmaatregelen heeft een grote vlucht genomen sinds de invoering van de Wet Terwee. Het aantal schadevergoedingsmaatregelen is in de periode 1996-2006 namelijk verelfvoudigd. In totaal werd er in 2006 33,3 miljoen euro uitgegeven aan slachtofferzorg. Dit is een stijging van ongeveer 120% ten opzichte van 1995. Figuur 8.1 geeft aan hoe dit bedrag over de diverse organisaties is verdeeld. Per hoofd van de bevolking geven we in 2006 € 2,04 uit aan slachtofferzorg. Dat is een stijging van ongeveer 108% ten opzichte van 1995. De uitgaven Uitgaven aan criminaliteit 255 per slachtoffer zijn met een vergelijkbaar veelvoud toegenomen. Er is dus in financieel opzicht steeds meer aandacht voor het slachtoffer. Tabel 8.2 in bijlage 4 geeft een overzicht. Figuur 8.1 Overheidsuitgaven slachtofferzorg, 2006* Totaal: € 33 miljoen Bijdrage andere Inning overheden aan schadevergoedingsslachtofferhulp maatregelen 10% 13% Uitkeringen Bijdrage MvJ aan Schadefonds slachtofferhulp Geweldsmisdrijven 37% 29% Kosten Schadefonds Geweldsmisdrijven 11% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.2 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, bewerking WODC 8.1.2 Preventie Preventie is een activiteit die zich vaak moeilijk laat onderscheiden van andere activiteiten. Pas vanaf de begroting 2002 is preventie een apart beleidsartikel op de begroting van het Ministerie van Justitie. Daarvoor waren de uitgaven aan preventie verspreid over meerdere beleidsartikelen. Op begrotingen van andere ministeries is preventie niet altijd als aparte begrotingspost weergegeven. Het Ministerie van BZK geeft het meeste geld uit aan preventie, namelijk 2.155,9 miljoen euro (zie figuur 8.2). De activiteiten van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) zijn apart op de begroting van het ministerie van BZK te onderscheiden. Ook de politie heeft een preventieve taak. Recentelijk heeft AEF (2006) in het kader van het opstellen van een nieuw budgetverdeelsysteem ook bekeken hoeveel tijd de politie kwijt is aan de diverse taken. Het blijkt de politie ongeveer 44% van haar budget kwijt is aan preventie, surveilleren, netwerken, interveniëren en adviseren. 256 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 In 2006 gaf het Ministerie van Justitie 42,1 miljoen euro uit aan preventie- activiteiten. Dit is ruim tien keer zoveel als in 1995. Deels is deze stijging een artefact doordat met ingang van de nieuwe begrotingssystematiek een aantal algemene posten ten laste van de post preventie is gekomen, maar het grootste gedeelte van deze stijging (naar schatting 13 miljoen euro) is reëel. Met name in het kader van het grotestedenbeleid, het programma Jeugd Terecht (MvJ, 2003), de Nota Criminaliteitsbeheersing (MvJ/BZK, 2001) en het Veiligheidsprogramma (Kamerstukken II, 2002/2003) en de instelling van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) in 2005 is meer geld beschikbaar gekomen ten behoeve van preventieprojecten. De NCTb wordt onder andere door de AIVD van informatie voorzien. In totaal werd in 2006 bijna 2,2 miljard euro aan preventie uitgegeven. Ten opzichte van 1995 is dit een stijging van 82%. Figuur 8.2 geeft een uitsplitsing naar de diverse actoren. De uitgaven per hoofd van de bevolking waren in 2004 op hun hoogtepunt en bedragen in 2004 € 134. Maar de uitgaven per geregistreerd misdrijf bevinden zich met € 1.804 in 2006 op een hoogtepunt. Tabel 8.3 in bijlage 4 geeft een overzicht. Figuur 8.2 Overheidsuitgaven preventie, 2006* Totaal: € 2.198 miljoen Justitie: algemeen 1% Justitie: NCTB 1% Justitie: IND (terrorismebestrijding) BZK: algemeen 7% BZK: AIVD 6% BZK: politie 85% Overig 15% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.3 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, bewerking WODC 8.1.3 Opsporing Een grote verscheidenheid van overheidsinstanties houdt zich bezig met activiteiten op het terrein van opsporing. Vaak geldt echter dat ze onderdeel zijn van een meer omvattender begrotingspost en dat deze Uitgaven aan criminaliteit 257 activiteiten qua tijdsbesteding of uitgaven vaak moeilijk te onderscheiden zijn van de andere activiteiten van de desbetreffende begrotingspost. Een belangrijke actor op het gebied van opsporing is de politie. Opsporing kan plaatsvinden binnen een opsporingsonderzoek. Maar ook als de politie tijdens de surveillance een misdrijf op het spoor komt, is er sprake van opsporing. Daarom is het moeilijk om activiteiten als veiligheid, preventie en opsporing van elkaar te onderscheiden. Ook de literatuur biedt weinig houvast. Goudriaan e.a. (1989) schatten op basis van tijdschrijfgegevens uit 1987 in dat de politie ongeveer een derde van haar tijd kwijt is aan de registratie en opheldering van misdrijven. Maas (2002) concludeert op basis van diverse bronnen dat de politie ongeveer 5 à 7,5% van haar tijd aan opsporing besteedt. Uit gegevens over de politieformatie (BZK, 2007) blijkt dat ongeveer 16% van de fte’s bij de politie een recherchefunctie heeft, waarbij aangetekend dient te worden dat opsporingsactiviteiten ook uitgevoerd worden door personeel dat geen recherchefunctie heeft. Recentelijk heeft AEF (2006) in het kader van het opstellen van een nieuw budgetverdeelsysteem ook bekeken hoeveel tijd de politie kwijt is aan de diverse taken. Het blijkt de politie ongeveer 28% van haar budget kwijt is aan opsporingsactiviteiten. Daarnaast besteedt zij ook nog eens 8% aan intake, dat wil zeggen opnemen van aangiften en (telefonisch) contact met burgers. In totaal is de politie dus ongeveer 36% kwijt aan criminaliteitgerelateerde taken. Aan de ene kant is dit enigszins een overschatting omdat (telefonisch) contact met burgers niet direct aan criminaliteit gerelateerd hoeft te zijn, aan de andere kant is het onderschatting aangezien preventie hierin niet inbegrepen is. Er is dus weinig overeenkomst tussen de diverse bronnen. Dit kan ook te maken hebben met definitieverschillen. Uit voornoemde publicaties is niet altijd goed af te leiden of bijvoorbeeld leidinggeven aan een opsporingsteam ook tot opsporingsactiviteiten wordt gerekend, en óf en hoe overhead wordt toegerekend aan opsporingsactiviteiten, of de KLPD en bovenregionale rechercheteams ook worden meegerekend, enzovoort. Uitgaande van het feit dat 16% van de fte’s bij de politie een recherche- functie betreft en dat daarnaast gewone politieagenten ook opsporingsactiviteiten verrichten, lijken de schattingen van Goudriaan e.a. en AEF het dichtst in de buurt van de werkelijkheid te komen. Daarom wordt in dit hoofdstuk een derde van het budget van de politie toegerekend aan opsporingsactiviteiten. Bij de uitgaven van het Ministerie van Defensie speelt hetzelfde probleem. Het bleek niet mogelijk om militaire onderdelen, veiligheidstaken of ondersteunings- of reddingswerkzaamheden uit de politie- en veiligheidstaken van de Koninklijke Marechaussee (KMar) en de kustwacht te filteren. Dit betekent dat de hier gehanteerde bedragen in enige mate 258 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 een overschatting zijn van de werkelijke uitgaven. Uitgaven van het Ministerie van Justitie of andere ministeries die specifiek bedoeld zijn voor terrorismebestrijding, worden wegens het hoge veiligheidskarakter ervan hier niet meegenomen. Als we het totale terrein van opsporing beschouwen, wordt de grootste uitgavenpost gevormd door de uitgaven voor de politie inclusief de KLPD (door BZK en MvJ). Deze bedragen naar schatting in 2006 ruim 1,4 miljard euro en zijn in de periode 1995-2006 gestegen met ongeveer 22%. De bijzondere opsporingsdiensten nemen de tweede plaats in. De gezamenlijke uitgaven zijn in de periode 1995-2006 ruim verdubbeld tot 227 miljoen euro. Hiervan neemt de FIOD-ECD de grootste brok voor zijn rekening. De uitgaven voor politie- en veiligheidstaken van de KMar zijn met 90% gestegen en de uitgaven voor de kustwacht zijn gestegen met 71%. De kustwacht speelt vooral een belangrijke rol bij de opsporing van economische delicten in de scheepvaart en visserij. Naast de organisaties die direct op opsporing gericht zijn zoals de politie, de BOD’en en de KMar, is er ook een aantal organisaties die indirect met opsporing te maken krijgen. Het Nederlands Forensisch Instituut levert een belangrijke bijdrage aan opsporingsonderzoek. In 2006 waren de uitgaven voor het NFI 49 miljoen euro. Dit is een ruime verdubbeling ten opzichte van 1995. Als een verdachte in verzekering wordt gesteld, dan komt een reclasseringsmedewerker op bezoek om de verdachte te informeren over de hulp die de reclassering kan bieden (vroeghulp). Naar schatting gaat hiermee in 2006 8 miljoen euro gemoeid. Dit bedrag is de afgelopen elf jaar bijna verdrievoudigd. Als een verdachte in verzekering wordt gesteld, heeft hij tevens recht op een advocaat. Voor deze vorm van eerste hulp door een advocaat kan de verdachte ongeacht zijn inkomen een beroep doen op de piketdienst. Dit wordt gefinancierd uit de middelen voor de gesubsidieerde rechtsbijstand. Hiermee is in 2006 23 miljoen euro gemoeid, een ruime verdubbeling ten opzichte van 1995. Overigens is het aantal inverzekeringstellingen ook meer dan verdubbeld in deze periode. In totaal zijn de uitgaven voor opsporing sinds 1995 gestegen met 30% tot een bedrag van bijna 1,9 miljard euro in 2006. Figuur 8.3 geeft aan hoe dit bedrag verdeeld is over de diverse actoren. Per hoofd van de bevolking gaat het om ruim € 115 per persoon. Ten opzichte van 1995 is dit een stijging van 23%. De uitgaven per geregistreerd misdrijf zijn circa € 1.550 en per hoofd van de bevolking € 115. Tabel 8.4 in bijlage 4 geeft een overzicht. Uitgaven aan criminaliteit 259 Figuur 8.3 Overheidsuitgaven opsporing, 2006* Totaal: € 1.887 miljoen Hulp bij inverzekeringstelling 2% Overig opsporing 10% Bijzondere opsporingsdiensten 12% Politie 76% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.4 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC 8.1.4 Vervolging De vervolging van verdachten is de exclusieve taak van het Openbaar Ministerie. In de huidige begroting wordt het OM als één beleidsartikel opgevoerd zonder een uitsplitsing te maken naar overtredingen, misdrijven, gerechtskosten, rechtbanken, gerechtshoven en landelijke diensten. Daarom worden de uitgaven aan het OM op basis van de werklastmetingen over de periode 1994-1998 en de begrotingen tot en met 2001 uitgesplitst naar bovengenoemde categorieën. Kantonzaken zijn hier buiten beschouwing gelaten omdat deze meestal overtredingen betreffen. De totale uitgaven voor het OM ten behoeve van rechtbankstrafzaken, exclusief gerechtskosten, zijn in de periode 1995-2006 verdubbeld tot bijna 301 miljoen euro. Deels is de stijging in de uitgaven het gevolg van het Veiligheidsprogramma (Kamerstukken II, 2002/2003). Afgesproken is om in de periode 2003-2006 de instroom van rechtbankstrafzaken bij het OM gradueel te laten oplopen met 40.000 extra zaken. Bovendien bevat het Veiligheidsprogramma tal van andere maatregelen waarbij een actieve bemoeienis van het OM wordt verwacht. Zowel de uitgaven voor het OM bij de rechtbanken als bij de gerechtshoven zijn verdubbeld in de periode 1995-2006. De uitgaven voor de landelijke diensten zijn met ruim 83% toegenomen. 260 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De gerechtskosten zijn tot en met 2004 sterk gestegen. Sindsdien is er sprake van een daling. Gerechtskosten zijn de uitgaven ten behoeve van correspondentie en communicatie met de verdachte en het strafrechtelijk onderzoek. De stijging is het gevolg van de uitbreiding van de telecommarkt, de toename van megazaken, de toenemende behoefte aan tolken en vertalers, en de technologische ontwikkelingen in de telecommunicatie. Sinds de aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001 zijn met name de kosten van afluisteren, adresgegevens opvragen, enzovoort fors gestegen. Daarnaast kent het gebruik van mobiele telefonie een lage drempel. Verdachten beschikken veelal over meerdere mobiele telefoons, waardoor het strafrechtelijk onderzoek met hoge kosten gepaard gaat. Daarom is het totale budget voor gerechtskosten (dus inclusief de civiele zaken, bestuurszaken en kantonzaken) in 2002 structureel met 18,4 miljoen euro verhoogd. Sinds 2006 bevinden de gerechtskosten zich weer op het niveau van 2001, namelijk 35 miljoen euro. Zijdelings zijn ook andere instanties betrokken bij de vervolging van verdachten. Zo geven de reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming advies over het te volgen justitiële traject voor respectievelijk meerderjarigen en minderjarigen, waarbij een goede re-integratie in de maatschappij centraal staat. De uitgaven ten behoeve van basis- en vervolgonderzoeken door de RvdK bedragen 44 miljoen euro in 2006. Dit is stijging van 145% ten opzichte van 1995. De uitgaven van de reclassering voor diverse rapportages bedragen naar schatting in 2006 14 miljoen euro. Dit is ongeveer net zo veel als in 1995, waarbij zich in 2001 wel een piek voordeed. Figuur 8.4 Overheidsuitgaven vervolging, 2006* Totaal: € 395 miljoen Reclassering Raad voor de 4% Kinderbescherming 11% OM, gerechtskosten 9% OM, personeel en materieel 76% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.5 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC Uitgaven aan criminaliteit 261 In 2006 bedragen de totale uitgaven voor vervolging van misdrijven ruim 395 miljoen euro. Figuur 8.4 geeft aan hoe dit bedrag is verdeeld over de verschillende organisaties. Dit is bijna twee keer zo hoog als in 1995. Ook de uitgaven per hoofd van de bevolking voor vervolging van misdrijven zijn in deze periode bijna verdubbeld. In 2006 waren de uitgaven € 24 per hoofd van de bevolking voor de vervolging van verdachten. De uitgaven per ingestroomde rechtbankstrafzaak zijn toegenomen van € 94 per zaak in 1995 tot € 1.477 per zaak in 2006. Tabel 8.5 in bijlage 4 geeft een overzicht. 8.1.5 Strafrechtspleging De uitgaven voor rechtspleging in misdrijfzaken kunnen in drie categorieën worden gesplitst, namelijk de strafzaken bij de Hoge Raad der Nederlanden, strafzaken bij de gerechtshoven en strafzaken bij de rechtbanken. De laatste twee categorieën vallen onder de verantwoording van de Raad voor de Rechtspraak. Bijkomende uitgaven, zoals de uitgaven voor reclasseringsactiviteiten of gesubsidieerde rechtsbijstand ten behoeve van een rechtszaak, zijn hier niet meegenomen omdat deze niet altijd naar een specifieke rechtszaak kunnen worden toegerekend. Deze posten komen in paragraaf 8.1.7 aan bod. Net als bij de begroting van het OM speelt ook hier het probleem dat de begrotingen voor de Hoge Raad en de Raad voor de Rechtspraak niet uitgesplitst worden naar de diverse onderdelen. Er wordt geen onderscheid gemaakt naar overtredingen en misdrijven, en naar civiele zaken, bestuursrechtelijke zaken en strafzaken. Gerechtskosten worden niet altijd apart benoemd. In de begroting van de Raad voor de Rechtspraak wordt ook geen onderscheid gemaakt tussen rechtbanken, gerechtshoven en landelijke diensten. Om dit onderscheid wel te maken moet van andere bronnen gebruik worden gemaakt. Voor de rechtbanken en de gerechtshoven zijn voor de periode 1994-1998 de werklastmetingen gebruikt en voor de periode 2001-2006 de verhouding tussen de kostprijzen zoals vermeld in het jaarverslag van de Raad voor de Rechtspraak. De tussenliggende jaren zijn geïnterpoleerd. Het bleek niet mogelijk om de werklastmetingen ook op latere periodes toe te passen of de kostprijzen op eerdere periodes, omdat in 2001 op een andere telmethodiek is overgegaan. Tot en met 2000 werd het aantal zaken geteld, terwijl vanaf 2001 het aantal uitspraken wordt geteld. Aangezien er meerdere uitspraken in één zaak kunnen zijn, bijvoorbeeld een schuldigverklaring met strafoplegging en een ontnemingsmaatregel, is de periode voor 2001 niet goed vergelijkbaar met de periode erna. De gegevens in tabel 8.6 geven door deze gewijzigde systematiek een enigszins vertekend beeld van de feitelijke ontwikkeling. 262 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Van de Hoge Raad is niet zoveel bekend over de werklast van de verschillende soorten zaken. Daarom is de verhouding tussen de kostprijzen voor de gerechtshoven uit het jaarverslag van de Raad voor de Rechtspraak gebruikt als indicatie voor de werklast van de diverse zaken bij de Hoge Raad. De uitgaven voor rechtspleging in misdrijfzaken zijn in de periode 19952006 met ruim 200% gestegen. Procentueel gezien deed de kleinste stijging zich voor bij de Hoge Raad. In 2006 gaf de Hoge Raad naar schatting 14 miljoen euro uit aan strafzaken. Dit is tweeënhalf keer zo veel ten opzichte van 1995, terwijl het aantal strafzaken licht is afgenomen. De uitgaven voor strafzaken bij de gerechtshoven zijn in 2006 ruim drie keer zoveel als in 1995, namelijk 55 miljoen euro. Ook bij de rechtbanken verdrievoudigen de uitgaven voor misdrijfzaken in de periode 1995-2006. Voor de rechtbanken geldt dat de stijging mogelijkerwijs vertekend is door de wijziging in telmethodiek. Echter in de periode 1994-1998 en in de periode 2004-2005 was de stijging van de werklast van misdrijfzaken reëel. Voor de gerechtshoven lijkt de wijziging in telmethodiek geen effect te hebben gehad op de budgetverdeling. In 2006 bedragen de totale uitgaven voor de berechting van misdrijven 228 miljoen euro. Omgerekend komt dat neer op € 14 per hoofd van de bevolking. Dit is ruim drie keer zoveel als in 1995. Per afgedane rechtbank- zaak in eerste aanleg zijn de uitgaven bijna € 1.700. Dit is een stijging van 154% ten opzichte van 1995, toen de uitgaven per afgedane rechtbankzaak in eerste aanleg nog maar € 650 bedroegen. Tabel 8.6 in bijlage 4 geeft een overzicht. Figuur 8.5 Overheidsuitgaven strafrechtspleging, 2006* Totaal € 228 miljoen strafzaken Hoge Raad Gerechtskosten 6% 1% strafzaken Gerechtshoven 24% strafzaken Rechtbank (excl. Kantonzaken) 69% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.6 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, werklastmetingen, bewerking WODC Uitgaven aan criminaliteit 263 8.1.6 Tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van de diverse maatregelen en straffen is verspreid over een groot aantal uitvoeringsorganisaties. De Dienst Justitiële Inrichtingen is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen. Met 988 miljoen euro in 2006 is het gevangeniswezen (exclusief vreemdelingenbewaring en uitzetcentra) de grootste post. Deze uitgaven zijn in de periode 1995-2006 toegenomen met 89%. Op de tweede plaats staan de tbs-klinieken. De uitgaven hiervoor zijn in de periode 1995-2006 ruim verdrievoudigd tot 287 miljoen euro in 2006. Deze sector heeft de grootste groei doorgemaakt in de periode 1995-2006. Qua omvang van de uitgaven staan de jeugdinrichtingen op de derde plaats met ruim 150 miljoen euro in 2006. Ook de uitgaven voor extramurale voorzieningen (elektronisch toezicht/elektronische detentie, penitentiaire programma’s) zijn sterk gegroeid. Het Centraal Justitieel Incassobureau is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de boetes, transacties en ontnemingsmaatregelen en voor de administratieve afhandeling van taakstraffen en nog niet uitgezeten vrijheidsstraffen. Vanwege de grote mate van automatisering van bovengenoemde activiteiten zijn de uitgaven relatief laag. De groei in de uitgaven is enerzijds het gevolg van toegenomen werklast, anderzijds van een steeds moeizamer verloop van het inningstraject, waarbij vaker dan voorheen een deurwaarder moet worden ingeschakeld. Tegenover de uitgaven van 7 miljoen euro in 2006 staan overigens inkomsten van naar schatting 38 miljoen euro als gevolg van boetes, transacties en ontnemingen in misdrijfzaken. Naast DJI en CJIB is er nog een aantal andere instellingen op het terrein van tenuitvoerlegging. Zo is Halt Nederland verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de Halt-verwijzing door de politie. In 2006 werd hieraan bijna 12 miljoen euro uitgegeven. Dit is een stijging van 53% ten opzichte van 1995. De tenuitvoerlegging van taakstraffen voor minderjarigen vallen onder de verantwoordelijkheid van de Raad voor de Kinderbescherming. De uitgaven hiervoor zijn in de periode 1995-2006 verviervoudigd tot zo’n 31 miljoen euro. Dit is met name het gevolg van de forse groei van het aantal OM-taakstraffen. De tenuitvoerlegging van taakstraffen voor meerderjarigen vallen onder de verantwoordelijkheid van de reclassering. De uitgaven hiervoor zijn in de periode 1995-2006 toegenomen met 42% tot 40 miljoen euro. Tot slot wordt er steeds meer uitgekeerd voor onrechtmatige detentie. Dit betreft verdachten die ten onrechte zijn gedetineerd, bijvoorbeeld omdat er op een voorlopige hechtenis geen onherroepelijke vrijheidsstraf is gevolgd. Deze post is ruim verdrievoudigd in de periode 1995-2006 tot 8 miljoen euro in 2006. 264 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 De totale uitgaven voor tenuitvoerlegging komen daarmee op 1,6 miljard euro. Dit is een stijging van 125% ten opzichte van 1995. Figuur 8.6 geeft hoe dit is verdeeld over de diverse instanties. In 2006 komt dit neer op € 99 per hoofd van de bevolking, een stijging van 113% ten opzichte van 1995. Tot en met 2001 namen de uitgaven per straf of maatregel toe. Daarna is er een daling te zien. Maar sinds 2004 zijn de uitgaven weer gestegen tot bijna € 5.600 per straf of maatregel in 2006. Tabel 8.7 in bijlage 4 geeft een overzicht. Figuur 8.6 Overheidsuitgaven tenuitvoerlegging, 2006* Totaal € 1.620 miljoen Extramurale CJIB vrijheidssancties Overig 0% 1% 5% Taakstraffen en Halt 5% Justitiële jeugdinrichtingen 9% Tbs-klinieken Gevangeniswezen 18% 62% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.7 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, bewerking WODC 8.1.7 Ondersteuning van verdachten Tijdens het gehele justitiële traject kan de verdachte op diverse manieren worden ondersteund, bijvoorbeeld door de reclassering of door middel van gesubsidieerde rechtsbijstand. De reclassering streeft ernaar om de recidivekansen van de verdachte te verminderen en de verdachte op een goede manier te laten terugkeren naar de samenleving. Verder houdt zij toezicht op de naleving van bepaalde straffen of maatregelen. Voor meerderjarigen zijn de uitgaven voor reclassering bijna verdubbeld in de periode 19952006. Voor minderjarigen zijn de uitgaven voor jeugdreclassering bijna verdrievoudigd. Voor meerderjarigen werd in 2006 ruim 98 miljoen euro aan reclassering uitgegeven en voor minderjarigen zo’n 50 miljoen euro. Als het OM besluit vervolging in te stellen, kan de verdachte een beroep doen op gesubsidieerde rechtsbijstand. De bijdrage die hij ontvangt is Uitgaven aan criminaliteit 265 afhankelijk van de zwaarte van het delict waarvan hij verdacht is, en zijn inkomen. Deze financiering kan overigens ook plaatsvinden nadat de verdachte veroordeeld is, bijvoorbeeld als hij een verzoekschrift of iets dergelijks wil indienen. In 2006 werd bijna 146 miljoen euro uitgegeven aan door de overheid gefinancierde rechtsbijstand in strafzaken (exclusief de piketdiensten ten behoeve van inverzekeringgestelden). Dit is een ruime verdubbeling ten opzichte van 1995. In totaal werd in 2006 ruim 294 miljoen euro uitgegeven aan ondersteuning van de verdachte tijdens het justitiële traject. Per hoofd van de bevolking is dit € 18, een ruime verdubbeling ten opzichte van 1995. Per ingestroomde rechtbankzaak bij het OM gaat het om een bedrag van € 1.098. Ook dit is een ruime verdubbeling ten opzichte van 1995. Tabel 8.8 in bijlage 4 geeft een overzicht. Figuur 8.7 Overheidsuitgaven ondersteuning van verdachten, 2006* Totaal: € 294 miljoen Gesubsidieerde rechtsbijstand 50% Reclassering meerderjarigen 33% Reclassering minderjarigen 17% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.8 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC 8.1.8 Overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving In de voorafgaande paragrafen is per beleidsterrein aangegeven wat de geschatte uitgaven zijn van de overheid voor criminaliteit en rechtshandhaving. Tabel 8.9 in bijlage 4 geeft een samenvatting van het voorafgaande en een schatting van de totale uitgaven. Dit beeld is geenszins volledig. Er is op onderdelen sprake van overschatting dan wel onderschatting. 266 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Civiele zaken, bestuurszaken en overtredingen (kantonzaken) zijn bewust buiten beschouwing gelaten. Het gevolg is echter dat bij het toedelen van kostenposten naar onderdelen van de strafrechtsketen soms keuzes zijn gemaakt. Met dit voorbehoud kunnen we concluderen dat de overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving gegroeid zijn van 3,8 miljard euro in 1995 tot 6,7 miljard euro in 2006. Dit is een stijging van 75%. Per hoofd van de bevolking komt dit neer op € 407 per persoon. Dit is ongeveer € 160 meer dan in 1995. Uit figuur 8.8 blijkt hoe de uitgaven per hoofd van de bevolking verdeeld zijn over de diverse beleidsterreinen. Het meeste geld gaat naar preventie, opsporing en tenuitvoerlegging, het minste naar slachtofferzorg. Opvallend is dat de totale uitgaven tot en met 2004 sterk gestegen zijn en sinds 2004 rond op hetzelfde niveau blijven schommelen. In 2006 bedragen de uitgaven per geregistreerd misdrijf bijna € 5.500 tegenover bijna € 3.100 in 1995. Dit is een stijging van 77%. Figuur 8.8 Overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en straf- rechtshandhaving per hoofd van de bevolking, 1995-2006* € 450 € 400 € 350 € 300 € 250 € 200 € 150 € 100 € 50 € 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Ondersteuning van verdachten Vervolging Tenuitvoerlegging Opsporing Preventie Strafrechtspleging Slachtofferzorg * 2006: voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.9 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC. Figuren 8.9 en 8.10 geven aan hoe de uitgaven over de diverse organisaties verdeeld zijn. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is goed voor ongeveer 54% van de uitgaven. Het Ministerie van Uitgaven aan criminaliteit 267 Figuur 8.9 Overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving naar overheidsinstantie, 2006* Totaal: € 6.655 miljoen Ministerie van Overige Defensie ministeries en Ministerie BZK 53% Ministerie van Justitie 41% 2% lagere overheden1%Ministerie van Financiën 3% * 2006: voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.9 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC Figuur 8.10 Overheidsuitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving naar justitie-instantie, 2006* Totaal: € 2.722 miljoen 6,0% 0,1% 3,0% Nederlands Forensisch Instituut 1,8% Overig 2,1% Immigratie- en naturalisatiedienst Bureau Jeugdzorg 1,8% Schadefonds Geweldsmisdrijven 0,5% Raad voor de strafrechtstoepassing en jeugdbescherming 0,1% Nationaal coördinator terrorismebestrijding 0,9% Halt Nederland 0,4% Centraal Justitieel Incassobureau 0,4% Slachtofferhulp 0,5% Hoge Raad 0,5% Overig 9,1% Openbaar Ministerie 12,0% Raad voor de Rechtspraak 8,0% Gesubsidieerde rechtsbijstand 6,0% Reclassering Raad voor de Kinderbescherming Dienst Justitiële Inrichtingen 55,9% * 2006: voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.9 in bijlage 4. Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, Ministerie van Justitie, bewerking WODC 268 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Justitie neemt ongeveer 41% van de uitgaven voor criminaliteitsbestrijding en strafrechtshandhaving voor zijn rekening. Daarvan gaat het grootste gedeelte naar de Dienst Justitiële Inrichtingen. Andere grote brokken van de uitgaven van het Ministerie van Justitie zijn het Openbaar Ministerie, de Raad voor de Rechtspraak, de gesubsidieerde rechtsbijstand en de reclassering. De overige 5% van de uitgaven is verdeeld over andere ministeries, gemeenten en provincies. 8.2 Private uitgaven ter voorkoming van criminaliteit In deze paragraaf wordt ingegaan op de uitgaven van burgers en bedrijfsleven die tot doel hebben criminaliteit te voorkomen. De overheidsuitgaven voor preventie zijn reeds in de vorige paragraaf aan de orde geweest en worden hier niet meer vermeld. 8.2.1 Preventiemaatregelen door particulieren Uit hoofdstuk 3 blijkt dat veel mensen maatregelen nemen om criminaliteit te voorkomen. Daarbij moet vooral worden gedacht aan maatregelen ter voorkoming van inbraak en diefstal. Er zijn geen cijfers beschikbaar over de kosten die daarmee gepaard gaan. Daarom is getracht hiervan een inschatting te maken. Hierin zijn meegenomen de aanschafkosten, installatiekosten en jaarlijkse kosten van preventiemaatregelen, zoals sloten, luiken, buitenverlichting, alarminstallatie, waakhond, fietsslot en licht laten branden bij afwezigheid. Het aantal genomen preventiemaatregelen is ontleend aan de CBS-gegevens en de Politiemonitor Bevolking. De kosten per preventiemaatregel zijn gebaseerd op winkelprijzen en arbeidskosten. Naar schatting wordt op jaarbasis ongeveer 1,4 miljard euro aan preventiemaatregelen uitgegeven. Dit is ongeveer € 88 per hoofd van de bevolking. Het gaat hierbij waarschijnlijk om een ondergrens, omdat de berekening slechts gebaseerd is op een beperkt aantal preventiemaatregelen. Tabel 8.10 in bijlage 4 geeft een overzicht. 8.2.2 Preventiemaatregelen door bedrijven en instellingen Ook bedrijven nemen steeds meer preventiemaatregelen. Uit CBS-gegevens over de omzet van de beveiligingsindustrie (zie tabel 8.11 in bijlage 4) blijkt dat de omzet in bedrijfsbeveiliging in elf jaar tijd ruim verdubbeld is. Bedrijfsbeveiliging is verantwoordelijk voor 75% van de totale omzet van deze sector en voor 93% van alle activiteiten die aan criminaliteit gerelateerd zijn (zie figuur 8.11). Per hoofd van de bevolking kosten de particuliere beveiligingsactiviteiten in het kader van preventie € 71. Daarnaast besteden bedrijven en instellingen ook geld aan andere preventieve maatregelen, zoals extra sloten en alarminstallaties. De Monitor Uitgaven aan criminaliteit 269 Criminaliteit Bedrijfsleven schat de omvang van deze maatregelen op zo’n 589 miljoen euro (zie tabel 8.12 in bijlage 4). Figuur 8.11 Omzet beveiligingsindustrie, 2006* Totaal: € 1.160 miljoen Beveiliging parkeerplaatsen en garage 1% Personeelsbeveiliging 1% Ordediensten 6% Bedrijfsbeveiliging 92% * 2006: voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.11 in bijlage 4. Bron: CBS, bewerking WODC 8.2.3 Overige preventiemaatregelen Sommige preventiemaatregelen worden zowel door particulieren als bedrijven genomen, zoals het afsluiten van een verzekering die de schade van bijvoorbeeld diefstal, inbraak of brandstichting dekt. In de internationale literatuur (zie Brand en Price, 2000 en Mayhew, 2003) worden de kosten van deze verzekering ook meegeteld als preventie-uitgaven. De kosten van dit soort verzekeringen zijn gedefinieerd als de betaalde premies minus uitgekeerde bedragen. Omdat bijvoorbeeld inboedelverzekeringen ook aangegaan worden om brandschade te dekken, moeten de kosten hiervoor worden gecorrigeerd. Uit de PMB weten we hoeveel verzekeringen uitkeren bij schade door vernieling of diefstal. De verhouding tussen deze uitkering en het totaal uitgekeerde bedrag vormt het percentage van de uitkering dat toegerekend kan worden aan misdrijven. De totale berekende kosten van schadeverzekeringen vermenigvuldigd met dit percentage kunnen worden beschouwd als preventiemaatregel tegen misdrijven. Op jaarbasis betreft het ongeveer 591 miljoen euro. In het kader van preventie houdt de dienst Justis van het Ministerie van Justitie zich bezig met het preventief toetsen van de integriteit. Justis 270 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 controleert bij overheden, particulieren, bedrijven en instellingen of afgegeven verklaringen, verleende vergunningen en subsidies worden misbruikt voor criminele handelingen. Zo verstrekt Justis onder andere verklaringen van geen bezwaar en handelt zij gratieverzoeken af. De kosten van Justis in het kader van preventie die ten laste van het ministerie vallen zijn reeds in paragraaf 8.1.2 verwerkt, maar een grote deel van de kosten wordt gedekt door leges betaald door particulieren of rechtspersonen. Tabel 8.13 in bijlage 4 geeft een overzicht. 8.2.4 Uitgaven aan preventie Als alle uitgaven bij elkaar geteld worden, blijken de preventiemaatregelen van particulieren, bedrijven en instellingen jaarlijks 3,7 miljard euro te kosten (zie ook tabel 8.14 in bijlage 4). Dit is ruim € 229 per hoofd van de bevolking. Hierin zijn niet inbegrepen de overheidsuitgaven ten behoeve van preventie. In paragraaf 8.1.2 is gebleken dat deze ongeveer 2,2 miljard euro bedragen. 8.3 Uitgaven als gevolg van criminaliteit In deze paragraaf komt de geleden schade door burger, bedrijfsleven en overheid aan bod. De schattingen zijn gebaseerd op een groot aantal bronnen. 8.3.1 Schade voor bedrijven en instellingen Uit de MCB blijkt dat bedrijven en instellingen naar schatting jaarlijks 870 miljoen euro schade lijden als gevolg van criminaliteit (zie tabel 8.15 in bijlage 4). Het betreft hier directe schade aan en/of diefstal van goederen en transportmiddelen, inbraak en geweld. Bij de directe schade moet worden gedacht aan kosten die zijn gemaakt voor vervanging, reparatie en dergelijke. Indirecte schade, daarentegen, heeft betrekking op bijvoorbeeld vertraging in de levering van producten en diensten. De indirecte schade bedraagt jaarlijks ongeveer 102 miljoen euro. Een andere vorm van indirecte schade voor het bedrijfsleven is productiviteitsverlies als gevolg van het feit dat werknemers die slachtoffer van een misdrijf zijn geworden, ziek thuis zitten. Getracht is om hiervan een inschatting te maken. Uit CBS-gegevens en de Politiemonitor Bevolking weten we of slachtoffers medische hulp hebben gezocht. Artsbezoek zal dikwijls op werkdagen plaatsvinden. Volgens het CBS is de gemiddelde verblijfsduur in een ziekenhuis zes dagen. Vermenigvuldiging met de gemiddelde arbeidskosten leidt derhalve tot een schatting van het productiviteitsverlies van werknemers van circa 806 miljoen euro. Dit is Uitgaven aan criminaliteit 271 waarschijnlijk een ondergrens: slachtoffers die geen letsel hadden maar desalniettemin één of meer dagen van hun werk verzuimen, zijn niet meegenomen. Een belangrijke schadepost voor het bedrijfsleven is fraude. Hoffmann (2005) schat dat jaarlijks 5,9 miljard euro door fraude uit bedrijven verdwijnt. Volgens de Bond van Verzekeraars in 2005 werd voor ongeveer 1.000 miljoen euro gefraudeerd met verzekeringen, met name reisverzekeringen. Volgens het Platform Energiediefstal wordt jaarlijks voor ongeveer 205 miljoen euro aan energie gestolen. De grootste boosdoeners zijn de illegale hennepkwekerijen. Tabel 8.16 in bijlage 4 geeft een overzicht. 8.3.2 Schade voor burgers In slachtofferenquêtes is gevraagd naar de schade die burgers hebben ondervonden als gevolg van een aantal veelvoorkomende delicten. De totale schade wordt geraamd op 2,2 miljard euro (zie tabel 8.17 in bijlage 4). Diefstal en vandalisme zijn de grootste schadeposten. Wel lijkt de schade te verschuiven van inbraak naar andere vormen van diefstal, met name uit auto’s. Ook bij vernielingen zijn met name de auto’s het mikpunt. Bij benadering wordt ongeveer 45% van de schade door de verzekering vergoed. Een andere schadepost voor burgers is pinpasfraude. Volgens een schatting van De Nederlandsche Bank bedroeg de schade in 2005 ongeveer 3,8 miljoen euro. Daarnaast doneerden particulieren en bedrijven in 2006 tezamen 1,7 miljoen euro aan Slachtofferhulp Nederland. Bij slachtoffers kan er ook sprake zijn van letselschade. Hierover is niet zoveel bekend. Groot et al. (2007) hebben berekend dat de medische kosten circa 54 miljoen euro bedragen, maar dat het emotionele en fysieke leed vele malen groter is en de samenleving zo’n 8,6 miljard euro kost. Deze schatting is gemaakt met behulp van de zogenoemde ‘Quality Adjusted Life Year’-methode (QALY). Deze methode is afkomstig uit de gezondheidswetenschappen. De kwaliteit van leven wordt uitgedrukt in een getal tussen nul en één. In diverse onderzoeken is aan respondenten is gevraagd hoeveel dagen van hun leven zij zouden willen inleveren om in goede gezondheid verder te leven. Een QALY van 0,5 betekent dat men bijvoorbeeld liever nog vijf jaar in goede fysieke en geestelijke gezondheid verder leeft, dan tien jaar in een slechte gezondheid. De Raad voor Volksgezondheid en Zorg (2006) heeft onlangs voorgesteld om een jaar dat iemand in goede gezondheid leeft te waarderen met maximaal € 80.000. De resultaten van deze onderzoeken kunnen worden gebruikt om de kwaliteit van leven van slachtoffers van criminaliteit te bepalen. Door per delict te kijken wat het levenskwaliteitverlies is en dit te vermenigvuldigen met € 80.000, komen Groot et al. tot een schadepost van 8,6 miljard euro. 272 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Meerding (2005) becijferde dat kindermishandeling de samenleving jaarlijks 965 miljoen euro kost. Hierin zijn ook de totale uitgaven aan criminaliteit als gevolg van kindermishandeling inbegrepen. Aangezien deze kosten reeds onderdeel zijn van de andere uitgaven die in dit hoofdstuk worden berekend, moet hiervoor worden gecorrigeerd. De nettoschade van kindermishandeling bedraagt dan 450 miljoen euro (zie tabel 8.18 in bijlage 4). Een andere bron om vast te stellen wat de materiële en immateriële schade is geweest van slachtoffers zijn de uitkeringen door het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Tabel 8.19 in bijlage 4 geeft een overzicht. In 2006 is bijna 10 miljoen euro uitgekeerd aan slachtoffers. Dit is een toename van bijna 64% ten opzichte van 1995. Ongeveer tweederde is voor immateriële schade en eenderde voor materiële schade. Daarbij dient te worden aangetekend dat alleen die schade wordt vergoed die niet reeds door andere personen of instanties is vergoed. Per hoofd van de bevolking gaat om bijna € 0,59 en per slachtoffer om € 2,81. 8.3.3 Schade voor de overheid Ook de overheid lijdt forse schade als gevolg van criminaliteit. Tabel 8.20 in bijlage 4 geeft een overzicht van het strafrechtelijk nadeel dat opgespoord is door de FIOD-ECD. Het gaat daarbij om belastingfraude en financieel-economische fraude. Bij financieel-economische fraude moet worden gedacht aan bijvoorbeeld faillissementsfraude, corruptie in het bedrijfsleven, malafide ondernemingen en zorgfraude. In 2003 is ruim 700 miljoen euro opgespoord en strafrechtelijk vervolgd. Het belasting- nadeel is doorgaans groter. Maar kleinere vormen van fraude worden bestuursrechtelijk afgedaan door middel van een navordering. Indien de navordering wordt betaald, wordt er niet strafrechtelijk vervolgd. Naast fiscale en economische fraude is ook fraude met sociale verzekeringen mogelijk. De zware zaken worden afgedaan door de SIOD. De SIOD heeft in 2006 ongeveer 16 miljoen euro aan niet-betaalde socialeverzekeringspremies en belastingen opgespoord. Dit is aanzienlijk minder dan in voorgaande jaren. Een groot deel van de opgespoorde fraude betreft identiteitsfraude. Het maatschappelijk nadeel hiervan wordt geschat op 14 miljoen euro. De middelzware en lichte fraudegevallen worden afgedaan door de uitvoeringsinstanties, zoals het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) en de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De lichte gevallen worden meestal bestuursrechtelijk afgedaan door middel van een navordering, de middelzware zaken worden strafrechtelijk vervolgd (zie begrotingen SZW). Met deze laatste categorie is naar schatting een bedrag van ongeveer 137 miljoen euro op jaarbasis gemoeid. Het betreft hier opgespoorde fraude met de bijstand, arbeidsongeschiktheids Uitgaven aan criminaliteit 273 verzekeringen, kinderbijslag, (nabestaanden)pensioen, werkloosheidsverzekeringen en Ziektewet. De twee overige bijzondere opsporingsdiensten AID en VROM-IOD zijn beide goed voor ongeveer 1 à 2 miljoen euro. 8.3.4 Overige schade Geld dat op criminele wijze vergaard is, moet vaak op een of andere manier worden witgewassen. Dit kan door bijvoorbeeld grote transacties contant te betalen en de verkregen goederen later op legale manier te verkopen. Om enig zicht te krijgen op de omvang van het illegale circuit is sinds 1994 de Wet Meldpunt Ongebruikelijke Transacties (MOT) van kracht. Alle transacties van grote waarden moeten worden gemeld. Vervolgens wordt uitgezocht in hoeverre de transactie verdacht is. Tabel 8.21 in bijlage 4 geeft een overzicht van de verdachte ongebruikelijke transacties. In 2005 ging het om ruim 1,1 miljard euro, ofwel € 69 per hoofd van de bevolking. Een uitgebreid onderzoek naar de omvang, kenmerken en besteding van misdaadgeld is uitgevoerd door Meloen e.a. (2003). Na aangifte van fraude of vermogensmisdrijf kan de officier van justitie besluiten om vervolging in te stellen. Naast een straf kan de ovj ook ontneming vorderen van het bedrag dat op criminele wijze verkregen is. Om ervoor te zorgen dat de ontnemingsvordering ook betaald wordt, kan het OM conservatoir beslag laten leggen op bankrekeningen of waardevolle eigendommen. De rechter in eerste aanleg heeft in 2006 voor ongeveer 88 miljoen euro aan ontnemingsmaatregelen opgelegd. 8.3.5 Totale schade Om een beeld van de totale schade te krijgen, kunnen we bovengenoemde schadeposten bij elkaar tellen. De ontnemingsvorderingen en ongebruikelijke transacties laten we buiten beschouwing omdat deze waarschijnlijk deels overlappen met de eerdergenoemde schadeposten. Ook de uitkeringen van het SGM zijn niet meegeteld, omdat deze reeds in paragraaf 8.1.1 ten laste van de overheid zijn gekomen. In totaal bedraagt de schade door criminaliteit op jaarbasis dan 21,1 miljard euro. Dit komt neer op ongeveer € 1.293 per hoofd van de bevolking. Tabel 8.22 in bijlage 4 geeft een overzicht. 8.4 Internationale vergelijking Ook in andere landen worden pogingen gedaan om de kosten van criminaliteit te kwantificeren. Cohen (2000 en 2005) gaat uitgebreid in op de methodologische problemen, maar geeft geen overzicht van de totale kosten van criminaliteit. Publicaties die daar wel een poging toe doen, 274 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 zijn Brantingham en Easton (1998) voor Canada in 1993, Schreuders e.a. (1999) voor Nederland in 1998, Anderson (1999) voor de Verenigde Staten in 1998, Brand en Price (2000) voor Engeland en Wales in de periode 1999-2000, Dubourg e.a. (2005) alleen voor delicten tegen personen en huishoudens in Engeland en Wales in de periode 2003-2004 en Mayhew (2003) voor Australië in 2001. Ook deze onderzoekers lopen tegen het probleem op dat met name ten aanzien van preventiemaatregelen en schade de gegevens beperkt zijn, meerdere bronnen gecombineerd moeten worden, dat uitsplitsingen naar misdrijven en andere onderdelen soms moeilijk te maken zijn en dat er aannames gemaakt moeten worden. Het is interessant om de Nederlandse situatie te vergelijken met die van de Verenigde Staten, Canada, Australië en Engeland en Wales. Daartoe zijn de uitkomsten van de onderzoeken eerst vertaald naar prijzen 2004 door middel van een inflatiecorrectie die van toepassing is op het desbetreffende land. Vervolgens zijn de bedragen op basis van de purchasing power parity vertaald naar euro’s.2 Zowel Brand en Price (2000) als Mayhew (2003) maken een onderscheid tussen uitgaven ter voorkoming van, als gevolg van en in reactie op criminaliteit. Deze indeling wijkt iets af van het onderhavige hoofdstuk, vandaar dat de Nederlandse gegevens in deze box aangepast zijn aan de internationale indeling. Anderson (1999) en Brantingham en Easton (1998) maken zelf dit onderscheid niet, maar op basis van de gegevens in de desbetreffende publicaties is alsnog getracht de bedragen in deze categorieën in te delen. De onderzoeken van Schreuders e.a. (1999) en Dubourg e.a. (2005) zijn hier niet vergeleken omdat dit rapport een update is van de eerstgenoemde studie en omdat de tweede genoemde studie weliswaar een update is van Brand en Price (2000), maar alleen voor delicten tegen personen en huishoudens. De resultaten van de vergelijking staan in figuur 8.12 en tabel 8.23 in bijlage 4. De cijfers over de justitiële reactie zijn het makkelijkst in te schatten omdat ze veelal vermeld staan in overheidsbegrotingen. In Nederland wordt hieraan 4 miljard euro uitgegeven tegenover 19 miljard euro in Engeland en Wales, 5 miljard euro in Australië, 325 miljard euro in de Verenigde Staten en 9 miljard euro in Canada. Per hoofd van de bevolking is dit respectievelijk € 272, € 357, € 270, € 1.200 en € 322. De kosten van preventiemaatregelen en schade zijn in alle gevallen grove schattingen. In totaal zijn de geschatte kosten van criminaliteit in Nederland € 1.929 per hoofd van de bevolking tegenover € 1.780 per hoofd van de bevolking in Engeland en Wales, € 1.179 in Australië, € 7.200 in de Verenigde Staten, en € 1.369 in Canada. Vier van de vijf onderzochte landen liggen qua kosten per hoofd van de bevolking bij elkaar in de 2 De purchasing power parity (PPP) is de wisselkoers gecorrigeerd voor verschillen in prijsniveaus. Uitgaven aan criminaliteit 275 buurt. Maar met name de kosten van criminaliteit in de Verenigde Staten springen eruit. Dit is des te opmerkelijker aangezien de verhouding geregistreerde criminaliteit en inwoners voor alle landen in de onderzochte jaren rond de 0,09 ligt. Enige voorzichtigheid bij het vergelijken van de verschillende landen is geboden. Niet alle landen rekenen dezelfde onderdelen mee, enerzijds door gebrek aan gegevens, anderzijds door institutionele verschillen. Zo wordt in de Amerikaanse en Canadese berekening het gehele politiebudget meegeteld omdat geen goede uitsplitsing gemaakt kon worden naar opsporings- en niet-opsporingsactiviteiten. Verder zijn de medische onkosten in de Verenigde Staten relatief hoog, hetgeen de totale kosten van criminaliteit kan opdrijven. In de Nederlandse situatie zijn de uitkeringen van het Schadefonds Geweldsmisdrijven een goede indicatie van met name de immateriële schade van geweldsslachtoffers, omdat het uitkeringsbudget van het SGM in beginsel ongelimiteerd is. In Engeland en Wales en in Australië is dit budget wel gelimiteerd en daarmee geen goede indicator. In de Amerikaanse studie wordt de aanschaf van een legaal wapen als preventiemaatregel beschouwd, terwijl dit in Nederland en Engeland en Wales verboden is. Figuur 8.12 Internationale vergelijking* Nederland Australië Engeland en Wales Verenigde Staten (x100) Canada € 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 70.000 € 24.171 € 14.503 € 66.344 € 13.785 € 21.147 € 9.249 € 3.246 € 18.880 € 5.279 € 4.448 € 5.839 € 1.731 € 9.007 € 3.966 € 5.937 Ter voorkoming van criminaliteit In reactie op criminaliteit Als gevolg van criminaliteit * Miljoenen euro, prijzen 2006. Voor de corresponderende cijfers, zie tabel 8.23 in bijlage 4. Bron: Brantingham & Easton (1998), Anderson (1999), Brand & Price (2000), Mayhew (2003), OECD, CBS, bewerking WODC 276 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 8.5 Resumé In tabel 8.24 in bijlage 4 worden alle uitgaven aan criminaliteit kort samengevat. Dit beeld is geenszins volledig. Vanwege definitie-, meet- en conceptuele problemen, en vanwege de beperkte en verbrokkelde beschikbaarheid van cijfers op dit terrein zijn de schattingen noodgedwongen vrij grof. Zeer waarschijnlijk betreft het een onderschatting, aangezien vele vormen van schade en preventie buiten beeld zijn gebleven. Met dit voorbehoud kunnen we concluderen dat de totale kosten van criminaliteit op jaarbasis ongeveer 31,5 miljard euro bedragen. Dit komt neer op ruim € 1.929 per hoofd van de bevolking, hetgeen enigszins vergelijkbaar is met de kosten per hoofd van de bevolking in Engeland en Wales. De totale kosten bestaan voor 21% (6,7 miljard euro in 2006) uit overheidsuitgaven in reactie op criminaliteit, voor 12% (3,7 miljard euro in 2006) uit preventieve maatregelen van particulieren en bedrijven en voor 67% (21,1 miljard euro in 2006) uit schade voor bedrijven, particulieren en overheid. De onderverdeling is grafisch weergegeven in figuur 8.13. Figuur 8.13 Kosten van criminaliteit naar soort, 2006* Totaal: € 31.532 miljoen Overheidsuitgaven Overheidsuitgaven opsporing 6% Overheidsuitgaven vervolging 1% Preventiemaatregelen preventie 7% Schade bedrijfsleven Overheidsuitgaven slachtofferzorg 0% Schade overheid 3% Schade particulieren 35% Overheidsuitgaven rechtspleging 1% Overheidsuitgaven tenuitvoerlegging 5% Overheidsuitgaven ondersteuning 1% bedrijfsleven 6% Preventiemaatregelen particulieren 4% Preventiemaatregelen algemeen 2% 29% * Voorlopige cijfers. Voor de corresponderende cijfers en bronnen, zie tabellen 8.9 en 8.16 in bijlage 4. Uitgaven aan criminaliteit 277 De baten van strafrechtshandhaving zijn in dit hoofdstuk niet aan bod gekomen. Om hierover een uitspraak te doen moeten de effecten van justitieel beleid in kaart worden gebracht. Dit is niet altijd eenduidig te meten. Ten eerste is het lastig om het effect van justitiebeleid te onderscheiden van het effect van andere maatschappelijke ontwikkelingen. Neemt de criminaliteit bijvoorbeeld af omdat er meer politie op straat surveilleert, of omdat er meer aandacht voor normen en waarden is? Ten tweede rijst onherroepelijk de vraag wat wel en wat niet als effect meegeteld gaat worden. Bijvoorbeeld, afnemende criminaliteit leidt tot minder druk op de justitiële keten, maar ook tot toenemende gevoelens van veiligheid bij burgers en minder claims bij verzekeringsmaatschappijen. Moeten al deze effecten worden meegeteld, en hoe tel je die bij elkaar op? Indien de effecten wel gemeten kunnen worden, zou een kosteneffectiviteitstudie kunnen worden gemaakt. Om tot een kosten-batenanalyse te komen moeten de effecten echter ook worden uitgedrukt in geld. Dit is zo mogelijk nog gecompliceerder. Hoe ken je een geldelijke waarde toe aan toegenomen gevoelens van veiligheid? Een beperkt aantal baten van justitieel beleid op het gebied van straf- rechtshandhaving is op dit moment wel goed meetbaar. Zo worden de inkomsten uit boetes en transacties als gevolg van misdrijven geschat op ruim 38 miljoen euro en is er 15 miljoen euro aan ontnemingsmaatregelen geïnd in 2004 (bron: CJIB, bewerking WODC). Dit overzicht kent ook zijn beperkingen. De uitgaven van gemeenten en provincies aan criminaliteit en rechtshandhaving zijn doorgaans niet meegeteld vanwege de sterke versnippering van gegevensbronnen hieromtrent. Het CBS is momenteel bezig met een analyse hiervan maar de resultaten zijn nog niet beschikbaar. Ook de uitgaven van bijzondere opsporingsambtenaren, toezichthouders, het UVW, SVB, Douane, Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) en Arbeidsinspectie zijn niet meegenomen. De uitgaven aan criminaliteit en rechtshandhaving van deze instellingen zijn vaak moeilijk als aparte post op de begroting te onderscheiden. 9 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit Nederland is geen eiland, geïsoleerd van de rest van de wereld. Net als bij nationale economische ontwikkelingen kunnen veranderingen in de omvang en het karakter van de criminaliteit hun oorzaak vinden in binnenlandse factoren (zoals nieuwe wetgeving of veranderende demografische factoren) of in internationale ontwikkelingen (migrantenstromen, politieke en economische ontwikkelingen in Oost-Europa, wereldwijde aandacht voor andere soorten criminaliteit zoals terrorisme enzovoort). Cijfermatige vergelijking van de Nederlandse ontwikkelingen met die in andere landen kan een aanwijzing geven waar de oorzaken gezocht moeten worden. Zo daalt bijvoorbeeld de criminaliteit, en dan met name de vermogenscriminaliteit in Nederland en in de meeste omringende landen in de afgelopen jaren, na een stijging in het laatste decennium van de vorige eeuw. Dan ligt het voor de hand naar oorzaken te zoeken die niet specifiek Nederlands zijn. De manier waarop de rechtshandhaving is georganiseerd en in de praktijk wordt uitgevoerd, is in elk land verschillend. Enerzijds levert dit problemen op bij het maken van vergelijkende statistieken, anderzijds geeft het de gelegenheid te zien wat het effect van bepaalde beleidsmaatregelen zou kunnen zijn op basis van ervaringen in andere landen. Dit hoofdstuk geeft voor zover mogelijk een vergelijking van de criminaliteit in een aantal Europese landen, Australië, de Verenigde Staten, Canada en Japan. Voor zover er cijfers beschikbaar zijn, worden in ieder geval alle EU-lidstaten met elkaar vergeleken. En in het bijzonder wordt telkens aandacht besteed aan een vergelijking tussen Nederland en de meest nabijgelegen landen België, Denemarken, Duitsland, Engeland1, Frankrijk en Luxemburg (hierna, alhoewel strikt gesproken niet geheel juist, als ‘buurlanden’ aangeduid). In de vorige uitgave van Criminaliteit en Rechtshandhaving (Eggen, Van der Heide 2005) was dit hoofdstuk niet opgenomen omdat de twee belangrijkste gegevensbronnen voor dit hoofdstuk, de internationale slachtofferenquête (ICVS) en het European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics niet geactualiseerd waren ten opzichte van de voorlaatste Criminaliteit en Rechtshandhaving (Van der Heide, Eggen 2003). Inmiddels zijn van beide gegevensbronnen nieuwe edities uitgekomen (Aebi et al. 2006; Van Dijk, Van Kesteren, Smit 2007). Deze nieuwe gegevens, geactualiseerd tot 2003 (European Sourcebook) of 2004 (ICVS) zijn verwerkt in dit hoofdstuk. 9.1 Voorbehoud bij het maken van internationale vergelijkingen Diversiteit in de gehanteerde bronnen Over het algemeen komen gegevens uit bronnen die specifiek voor één land samengesteld zijn. Dit feit alleen al maakt dat de gegevens niet zonder meer te vergelijken zijn (zie ook Crime Trends in Europe, 2000). Ook komt Waar in de tekst gesproken wordt over Engeland wordt Engeland en Wales bedoeld. Noord-Ierland en Schotland zijn hier niet bij inbegrepen. 280 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 het voor dat gegevens over een bepaald onderdeel van de strafrechtsketen niet in elk land door dezelfde soort instantie verzameld worden. Zo worden bijvoorbeeld de gegevens over het vervolgingstraject, in de regel het terrein van het OM, in Spanje door de rechtbanken verzameld. Ook maakt het verschil of gegevens uit een ‘onafhankelijke’ bron komen, zoals soms nationale statistische bureaus dat zijn, of door ‘belanghebbenden’ verzameld worden. Verschillende definities van (juridische) begrippen In vrijwel alle landen wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘misdrijven’ (die wel tot de criminaliteit gerekend worden) en ‘overtredingen’ (gedrag waarbij weliswaar de wet overtreden wordt, maar dat toch niet als crimineel beschouwd wordt). In sommige landen is er zelfs sprake van een driedeling (bijvoorbeeld in Frankrijk: crimes, délits en contraventions). Uit de aard der zaak zijn de Wetboeken van Strafrecht voor elk land verschillend. Dit komt op verschillende manieren tot uitdrukking: sommige gedragingen zijn in het ene land wel strafbaar gesteld en in het andere land niet (bijvoorbeeld prostitutie, abortus, euthanasie); de grens tussen misdrijven en overtredingen is niet in elk land hetzelfde; ook de precieze definities van delictcategorieën zullen verschillend zijn (waar ligt de grens tussen moord/doodslag en dood door schuld; wordt onder ‘inbraak’ alleen inbraak in een woning verstaan of ook in een auto, een schuur of iets dergelijks; enzovoort). Verschillen in de rechtssystemen De manier waarop het justitiële apparaat is georganiseerd, verschilt van land tot land. Vooral de precieze rol van de politie (en bijvoorbeeld de manier waarop de politie zaken registreert) en van het OM heeft een grote invloed op de gegevens. Of bijvoorbeeld een melding van een misdrijf ook daadwerkelijk geregistreerd wordt, zal afhankelijk zijn van de verplichting die de politie heeft om misdrijven voor te leggen aan de vervolgingsautoriteiten, ook als er nog geen verdachte is. Zo is dit in Nederland niet het geval, in Frankrijk wel. Ook de vraag of er bij de vervolging sprake is van een legaliteitsprincipe (waarbij de vervolgingsautoriteit verplicht is elk misdrijf te vervolgen) of een opportuniteitsprincipe (waarbij de vervolgingsautoriteit een discretionaire bevoegdheid heeft, dus ook kan beslissen zaken niet te vervolgen) zal van invloed zijn op de registratie door de politie en vervolgens op de beslissing die de politie neemt om een zaak over te dragen aan het OM. Verschillen in de gemaakte statistische keuzes Een laatste voorbehoud is van statistische aard. Bij het maken van statistieken moeten er bepaalde keuzes worden gemaakt. In het geval van criminaliteitsstatistieken zijn de belangrijkste keuzes de teleenheid en het telmoment. De teleenheid kan daders betreffen, of strafbare feiten of strafzaken. Deze keuze wordt niet door elk land op dezelfde manier gemaakt. Bij het telmoment gaat het er vooral om op welk moment bepaalde kenmerken aan een zaak worden toegekend. Een zaak die bij de politieregistratie Nederland in internationaal perspectief 281 gezien wordt als moord, kan bij beoordeling door de officier van justitie veranderen in ‘dood door schuld’. Vergelijkingsmethoden Ruwweg zijn er twee manieren om toch te trachten zinvolle vergelijkingen te maken tussen landen onderling. Ten eerste kan men een keuze maken in de soort (vergelijkende) analyse die toegepast wordt. In principe zijn er drie soorten van vergelijkende analyse mogelijk. – Niveauvergelijkingen. Bij dit soort van vergelijkingen wordt gekeken naar de verschillen in de (absolute) niveaus. Een voorbeeld is de vraag waar het aantal diefstallen per 100.000 inwoners het hoogst is. Op deze manier vergelijken is zeer riskant. Alle vier de bovengenoemde kwesties kunnen hier een rol spelen. – Verdelingsvergelijkingen. Hier wordt gekeken naar verhoudingen binnen bepaalde onderverdelingen, zoals tussen delictcategorieën. Zo kan het relatieve aandeel van de jeugdcriminaliteit in internationaal perspectief geplaatst worden. Met dit soort vergelijkingen weegt diversiteit in bronnen minder zwaar. Hetzelfde geldt voor de gemaakte statistische keuzes. – Trendvergelijkingen. Een andere manier van vergelijken is dat er alleen gekeken wordt naar ontwikkelingen in de tijd. Hierbij is bijvoorbeeld te zien welke delictcategorieën in welke landen stijgen of dalen. Ten tweede kan worden gepoogd op een zodanige manier gegevens te verzamelen dat de vier bovenstaande punten geheel of gedeeltelijk worden ondervangen. Als voorbeeld kan worden genoemd de Internationale Slachtofferenquête ICVS (Van Dijk, Van Kesteren, Smit 2007). Deze tracht door middel van een gestandaardiseerde vragenlijst zo veel mogelijk de definitieverschillen en de verschillen in statistische keuzes glad te strijken. Het probleem van de verschillende rechtssystemen weegt minder zwaar omdat het hier gaat om een slachtofferenquête waarbij (nog) geen sprake is van een justitiële reactie. 9.2 Ontwikkelingen 9.2.1 Criminaliteit en slachtofferschap Het vergelijken van de omvang van de criminaliteit De Internationale Slachtofferenquête (ICVS) meet en vergelijkt de omvang van door slachtoffers ondervonden criminaliteit in verschillende landen (Van Dijk, Van Kesteren, Smit 2007).2 Tabel 9.1 (bijlage 4) geeft een 2 Bij de interpretatie van de cijfers van de ICVS is het goed te beseffen dat slachtoffers ook in een ander land een delict kunnen ondervinden. Gemeten wordt dus niet exact de criminaliteit in een bepaald land, maar de criminaliteit zoals ondervonden door slachtoffers uit een bepaald woonland. Hoewel hierover door de 282 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 overzicht, voor een tiental veelvoorkomende delicten, van de drie laatste metingen van de ICVS over de jaren 1995, 1999 en 2004. Opmerkelijk is dat Nederland uit deze slachtofferenquête te voorschijn komt als een land met een tamelijk hoge kans op slachtofferschap. Zie figuur 9.1 voor slachtofferschap in 2004, uitgesplitst naar drie hoofdcategorieeën van misdrijven. Figuur 9.1 Aantal ondervonden misdrijven per 100 respondenten, 2004 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Noord-Ierland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Spanje Zweden Australië Canada Japan Verenigde Staten Voertuiggerelateerde criminaliteit Overige vermogenscriminaliteit Geweldscriminaliteit Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.1 in bijlage 4. Bron: ICVS beperkte steekproefomvang van de ICVS geen duidelijke uitspraken kunnen worden gedaan, lijkt de invloed niet al te groot te zijn. Afhankelijk van het soort delict en het land, ligt het percentage delicten ondervonden in het buitenland tussen 0 en 20. Zie voor methodische kanttekeningen ook: Bruinsma e.a., 1990. Nederland in internationaal perspectief 283 Figuur 9.2 Percentuele verandering ondervonden criminaliteit, 2004 vergeleken met 1999 -40% -30% -20% -10% 0% 10% 20% 30% 40% Nederland België Denemarken Engeland en Wales Frankrijk Estland Finland Polen Portugal Schotland Zweden Australië Canada Japan Verenigde Staten Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.1 in bijlage 4. Bron: ICVS De tamelijk hoge positie van Nederland blijkt hoofdzakelijk te wijten aan de zogenoemde ‘voertuiggerelateerde’ criminaliteit: auto- en motor- diefstal, diefstal uit auto, fietsendiefstal. Vooral vanwege het grote aantal fietsendiefstallen kent Nederland de hoogste voertuiggerelateerde criminaliteit. Naast de specifieke gelegenheidsfactor – er zijn in Nederland nu eenmaal veel meer fietsen dan elders – speelt hierbij mogelijk de hoge graad van verstedelijking in combinatie met het welvaartsniveau een rol. Doorgaans wordt dit als een criminogene factor beschouwd (Van Kesteren, Mayhew, Nieuwbeerta 2000), vooral in relatie tot vermogenscriminaliteit. Bij specifieke andere delicten is het beeld duidelijk anders. Bij inbraak (en pogingen daartoe) staat Nederland onder het gemiddelde, bij misdrijven tegen personen (diefstal met geweld, mishandeling en seksuele misdrijven) iets boven het gemiddelde, vooral vanwege het relatief hoge aantal bedreigingen en mishandelingen. Van de buurlanden heeft Engeland duidelijk de hoogste door slachtoffers ondervonden criminaliteit, daarna komen Nederland, België en Denemarken, die onderling nauwelijks verschillen. Het verschil tussen Engeland en Nederland is grotendeel gelegen in de (pogingen tot) inbraak. Duitsland, 284 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Frankrijk en Luxemburg, met een duidelijk lager niveau van ondervonden criminaliteit ten opzichte van Nederland, verschillen onderling ook niet veel. Ontwikkelingen in de ondervonden criminaliteit, 1995-2004 Bij het kijken naar de ontwikkelingen in de tijd past een kanttekening: door externe ontwikkelingen (verminderde bereidheid om aan enquêtes mee te werken, technische ontwikkelingen die invloed hebben op de bereikbaarheid, zoals mobiele telefonie etc.) zijn de resultaten van opeenvolgende enquêtes nooit echt goed vergelijkbaar. In het bijzonder geldt voor de ICVS-meting van 2004 dat er, naast mogelijke externe factoren die de vergelijkbaarheid beïnvloeden, enkele methodische wijzigingen hebben plaatsgevonden die ook van invloed kunnen zijn geweest op de uitkomsten en op de vergelijkbaarheid met eerdere metingen van de ICVS. Hoewel analyses op de gegevens (Van Dijk, Van Kesteren, Smit 2007) geen directe aanleiding geven om de betrouwbaarheid en de vergelijkbaarheid van de ICVS 2004 in zijn algemeenheid in twijfel te trekken en het gebruik van de gegevens in deze publicatie derhalve gerechtvaardigd is, zijn er toch sommige cijfers die moeilijk te verklaren zijn. Voor Nederland is bijvoorbeeld het aantal autodiefstallen (1,0 per 100 respondenten in 2004) meer dan een verdubbeling ten opzichte van 1999. Deze stijging wordt niet gezien in andere slachtofferenquêtes (CBS en Politiemonitor, zie hoofdstuk 3) en ook niet in de geregistreerde autodiefstallen. Maar ook de stijging in met name de geweldscriminaliteit in de Verenigde Staten vindt geen bevestiging in hun nationale slachtofferenquête (BJS 2007). Mogelijke verklaringen voor deze verschillen kunnen te maken hebben met bijvoorbeeld andere vraagstelling, andere steekproeftrekking, andere meetperioden of oversampling van respondenten in grote steden. Voor die landen waar de ICVS zowel in 2004 als ook in 1999 is afgenomen, geeft figuur 9.2 een overzicht van de percentuele daling of stijging in de ondervonden criminaliteit. De figuur geeft dus inzicht in de ontwikkeling in de tweede helft van de waarnemingsperiode 1995-2004. Het blijkt dat vrijwel overal een duidelijke daling in de criminaliteit heeft plaatsgevonden. Nederland vormt hierop met een daling van 17% geen uitzondering. De daling in Nederland wordt vrijwel uitsluitend veroorzaakt door een daling in de vermogenscriminaliteit, de geweldscriminaliteit is ongeveer hetzelfde gebleven. Van de buurlanden kent Frankrijk, vergeleken met Nederland, een grotere afname in de criminaliteit. België is een van de weinige landen waar de criminaliteit gestegen is. De daling in de ondervonden criminaliteit lijkt een voortzetting te zijn van een trend die al eerder ingezet is. Hoewel het aantal landen waarbij de ICVS ook in 1995 is afgenomen kleiner is dan de in figuur 9.2 getoonde landen, valt in die landen over het algemeen ook in de periode 1995-1999 een dalend slachtofferschap waar te nemen. Nederland in internationaal perspectief 285 9.2.2 Registratie en opsporing Voor het registratie- en opsporingstraject wordt als bron het European Sourcebook gebruikt (zie bijlage 2). Het European Sourcebook bevat gedetailleerde informatie over een groot aantal Europese landen over de periode 1990-2003. Wel is de meest recente (derde) editie een beperkte: gegevens over OM-afdoeningen, soorten straf en de lengte van vrijheidsstraffen ontbreken. De geregistreerde criminaliteit, 2003 In alle landen worden veel minder misdrijven door de politie geregistreerd dan door slachtoffers ondervonden (zie voor ons land hoofdstuk 3). Twee effecten spelen hierbij een belangrijke rol, die in de diverse landen verschillend kunnen uitpakken: de aangiftebereidheid van de slachtoffers en de mate waarin de politie ter kennis gekomen zaken ook daadwerkelijk registreert. Tabel 9.2 geeft het aantal geregistreerde misdrijven per 100.000 inwoners, totaal en voor een zestal delictsoorten. Voor Nederland valt, in vergelijk met de andere delicten, het lage aantal drugsdelicten op (hoewel er sprake is van een verdubbeling van 2003 ten opzichte van 2000) en het hoge aantal bij moord en doodslag. Bij de drugsdelicten is dit te verklaren uit het gedoogbeleid hier te lande, waarbij niet drugsbezit (voor eigen gebruik) maar alleen de handel in verdovende middelen vervolgd wordt. Bij moord en doodslag is het wat minder duidelijk; de categorie bevat ook de pogingen. Als we alleen naar voltooide moord en doodslag kijken, neemt Nederland een middenpositie in (zie tabel 9.3 in bijlage 4). Het relatief hoge aantal pogingen in Nederland wordt mogelijk voor een groot deel verklaard door het vervolgingsbeleid van het Nederlandse OM: de Nederlandse officier van justitie vervolgt eerder voor poging moord en doodslag waar zijn buitenlandse collega (zware) mishandeling of bedreiging ten laste legt (Duijn, Smit, Bijleveld 2007). Om inzicht te krijgen in de verdeling over de soorten delicten is gekeken naar het relatieve aandeel van de vier geweldsmisdrijven (mishandeling, diefstal met geweld, moord en doodslag en verkrachting) ten opzichte van het delict diefstal. Dit geeft een indicatie van de relatieve verhouding tussen gewelds- en vermogensdelicten. Het beeld dat in de slachtofferenquête al naar voren kwam, namelijk dat Nederland relatief veel vermogens- en relatief minder geweldscriminaliteit kent, wordt hier bevestigd. Van de buurlanden kennen Frankrijk, Duitsland, Luxemburg en vooral België en Engeland een relatief groter aandeel van geweldsdelicten. Alleen in Denemarken is het aandeel van geweldscriminaliteit kleiner dan in Nederland. 286 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Ontwikkelingen in de geregistreerde criminaliteit, 1995-2003 De figuren 9.3 en 9.4 geven een overzicht, niet van het relatieve aandeel van geweldscriminaliteit ten opzichte van vermogenscriminaliteit, maar van de ontwikkeling van de geregistreerde vermogens- en geweldscriminaliteit in de tijd (zie ook tabel 9.2 in bijlage 4). Voor de vermogenscriminaliteit is alleen het delict diefstal genomen (in vrijwel alle landen het vermogensdelict dat verreweg het meeste voorkomt), voor de geweldsdelicten is de som genomen van diefstal met geweld, mishandeling, moord en doodslag en verkrachting.3 Figuur 9.3 Percentuele verandering geregistreerde diefstal, 2003 vergeleken met 1995 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Litouwen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.2 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook 3 Voor Engeland en Wales is voor de ontwikkeling in de geweldscriminaliteit het delict mishandeling buiten beschouwing gelaten. In deze periode is de definitie van dit delict gewijzigd met als gevolg dat de gegevens over 2003 niet gerelateerd kunnen worden aan 1995. Nederland in internationaal perspectief 287 Figuur 9.4 Percentuele verandering geregistreerde geweldscriminaliteit, 2003 vergeleken met 1995 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Litouwen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.2. Bron: European Sourcebook Bij de vermogenscriminaliteit (diefstal, figuur 9.3) komt het beeld enigszins overeen met wat ook al uit de slachtofferenquêtes bleek, namelijk in het algemeen een daling. Dit geldt in het bijzonder voor Nederland en de buurlanden, met uitzondering van België waar een stijging van 21% waargenomen wordt. Bij geweldscriminaliteit (figuur 9.4) is de situatie geheel anders. Op een enkele uitzondering na is er sprake van een vaak forse stijging in de geregistreerde geweldscriminaliteit. En dat wijkt af van de bevindingen in de slachtofferenquêtes, waar er gemiddeld genomen voor 288 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 de geweldsmisdrijven een ongeveer even grote afname gemeten wordt als voor vermogenscriminaliteit.4 Een grotere aandacht van politie en justitie voor de verschillende vormen van geweldscriminaliteit kan dit verschijnsel wellicht verklaren. Een andere mogelijke verklaring, namelijk een stijging van de aangiftebereidheid van slachtoffers voor geweldsdelicten, wordt in algemene zin niet bevestigd in de ICVS (Van Dijk, Van Kesteren, Smit 2007), hoewel dit voor Nederland wel een verklaring zou kunnen zijn (Wittebrood, 2006). Slachtoffers van moord en doodslag Tabel 9.3 in bijlage 4 geeft een inzicht in het vóórkomen van het meest dramatische delict: moord of doodslag. De getallen stellen het aantal slachtoffers per jaar van dit delict voor, per 100.000 inwoners. Het gaat hier om voltooide moord en doodslag, dus de pogingen zijn niet meegenomen. Duidelijk is dat het niveau van moord en doodslag binnen de EU-landen (en de vier niet-Europese landen) niet erg verschilt. Tussen landen, maar ook in de tijd gezien zijn de verschillen gering. Een uitzondering hierop vormen de Baltische landen en de VS, waar het niveau aanzienlijk hoger ligt. Van de buurlanden hebben alleen Denemarken en Luxemburg een wat lager aantal moorden dan Nederland; Frankrijk daarentegen kent over het algemeen een hoger aantal moorden. De daling van het aantal moorden in Nederland sinds het midden van de jaren negentig wordt in de buurlanden niet waargenomen. De daders Voor een overzicht van de daders5 van misdrijven is er de registratie van verdachten bij de politie. Op zich zou het aantal gevonden daders, gerelateerd aan het aantal geregistreerde misdrijven, een maat kunnen geven voor het ophelderingspercentage in een land. Het is echter zeer twijfelachtig of het aantal daders hiervoor wel een goede maat is (Smit et al. 2003). Wel is het zinvol te kijken naar het aandeel van specifieke groepen daders zoals bijvoorbeeld minderjarige en vrouwelijke daders. Voor een overzicht hiervan, uitgesplitst naar delictgroep, zie de tabellen 9.4 en 9.5. Zowel bij de minderjarige als bij de vrouwelijke daders is het beeld zeer divers en afhankelijk van de delictsoort. Bij diefstal en diefstal met geweld is het aandeel van minderjarige daders hoog, bij drugsdelicten daarentegen laag. Vrouwelijke daders worden relatief vaak gevonden bij diefstal (winkeldiefstal) en bij drugsdelicten. 4 Behalve dan voor Nederland, waar uit de ICVS blijkt dat de geweldscriminaliteit ongeveer gelijk blijft. Wel is er ook voor Nederland een verschil met de geregistreerde geweldscriminaliteit die sterk stijgt. 5 De definitie van ‘dader’ verschilt van land tot land. Meestal is er in dit stadium nog alleen sprake van ‘verdachte’. Voor Nederland gaat het hier om ‘gehoorde verdachte’. Nederland in internationaal perspectief 289 Vergeleken met de buurlanden Duitsland, Engeland en Frankrijk kent Nederland bij de meeste delictsoorten een lager aandeel minderjarige daders. Dit geldt ook voor vrouwelijke daders, met uitzondering van de drugsdelicten. Figuur 9.5 Verandering (in procentpunten) aandeel minderjarige daders van diefstal, 2003 vergeleken met 1995 Nederland Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Oostenrijk Polen Roemenië Slovenie Tsjechië Zweden Zwitserland -25 -20 -15 -10 -5 0 5 10 15 Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.4 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook De figuren 9.5 en 9.6 laten de veranderingen zien in het aandeel van minderjarige daders voor twee specifieke delicten: het vermogensdelict diefstal en het geweldsdelict diefstal met geweld. Bij diefstal vermindert in de meeste landen het aandeel minderjarige daders, Nederland en enkele buurlanden vormen hierop een uitzondering. Bij diefstal met geweld is er juist sprake van een groter aandeel van minderjarige daders. Dit geldt ook voor Nederland en de buurlanden met uitzondering van Engeland. 290 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Figuur 9.6 Verandering (in procentpunten) aandeel minderjarige daders van diefstal met geweld, 2003 vergeleken met 1995 Nederland Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Oostenrijk Polen Roemenië Slovenie Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland -25 -20 -15 -10 -5 0 5 10 15 20 Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.4 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook Politiesterkte Figuur 9.7 geeft een indruk van de omvang van de Nederlandse politie ten opzichte van die in andere Europese landen. De omvang van het Nederlandse politiekorps blijkt relatief beperkt, maar wel duidelijk hoger dan de Scandinavische landen. Ook van de buurlanden is Denemarken het enige land met een lager aantal. Zowel in Nederland als in Engeland is wel sprake van een stijging tussen 2000 en 2003. De cijfers in figuur 9.7 bevatten al het politiepersoneel: er is zowel naar het geüniformeerde personeel als naar het burgerpersoneel bij de politiekorpsen gekeken. 9.2.3 Vervolging De manier waarop het vervolgingstraject is georganiseerd, is per land zeer verschillend. In sommige landen heeft de politie de bevoegdheid zaken Nederland in internationaal perspectief 291 Figuur 9.7 Omvang van de sterkte van de politie per 100.000 inwoners, 2000 en 2003 Nederland België Denemarken Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Estland Finland Hongarije Ierland Letland Litouwen Noord-Ierland Noorwegen Polen Portugal Schotland Slovenië Tsjechië Zweden Zwitserland Bron: European Sourcebook zelfstandig af te handelen (in Nederland bijvoorbeeld de Halt-zaken: een voorwaardelijke sepotbevoegdheid onder verantwoordelijkheid van het OM); de wijze waarop de vervolgingsautoriteiten (OM) zelfstandig zaken kunnen afdoen, verschilt van land tot land, enzovoort. Het is daarom lastig om vergelijkingen tussen landen te maken over de verschillende aspecten van het vervolgingstraject (verschillende soorten van sepots, transacties enzovoort). Wel enig houvast biedt een confrontatie van de door de politie gehoorde verdachten (als maat voor ‘vervolgingsrijpe’ zaken) en de personen die ofwel door het OM, ofwel door de rechter een sanctie, straf of maatregel opgelegd hebben gekregen (als maat voor succesvol vervolgde 0 100 200 300 400 500 600 700 292 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 zaken). Helaas zijn er geen nieuwe recente internationale gegevens beschikbaar over de door het OM opgelegde straffen of maatregelen. Uit eerdere analyses over het jaar 1999 (zie figuur 7.9 in: Van der Heide, Eggen 2003) is gebleken dat in Nederland twee derde van de verdachten uiteindelijk een sanctie, straf of maatregel krijgt opgelegd. Dit is hoog in vergelijking met andere landen, van de buurlanden kent alleen Frankrijk een hoger percentage. In Engeland is dit percentage iets lager en in Duitsland veel lager (ongeveer 40%). In Nederland is dit in de periode 1999-2004 overigens niet wezenlijk veranderd, nog steeds krijgt ongeveer twee derde van de verdachten uiteindelijk een sanctie, straf of maatregel opgelegd. 9.2.4 Berechting en straf Tabel 9.6 in bijlage 4 geeft het totale aantal veroordeelde6 verdachten per 100.000 inwoners (in 1995, 2000 en 2003) over de verschillende delict- categorieën. Vergeleken met de buurlanden en dan vooral Denemarken en Engeland worden er in Nederland minder verdachten door de rechter veroordeeld (mede veroorzaakt door het hoge aantal OM-transacties in Nederland). Opvallend is dat van de veroordeelde verdachten er relatief veel (ongeveer een kwart) voor diefstal veroordeeld worden. Dit is beduidend hoger dan in de buurlanden. Na een veroordeling zijn er verschillende soorten straffen mogelijk: vrijheidsstraffen, boetes, taakstraffen etc. Recente gegevens hierover ontbreken echter, evenals over de gemiddelde lengte van opgelegde vrijheidsstraffen. (Ook hier wordt verwezen naar figuur 7.10 en 7.11 in Van der Heide, Eggen 2003 voor de situatie in 1999). Toen was het beeld dat, in vergelijking met de buurlanden, Nederland wat vaker een gevangenisstraf oplegt, maar dat de gemiddelde lengte lager is. Dit zou veroorzaakt kunnen worden doordat in Nederland relatief vaker een (korte) gevangenisstraf wordt opgelegd voor lichtere vergrijpen, in plaats van een boete of alternatieve straf. Zie ook Boone, Moerings (2007) die voor de gehele periode 1996-2005 zien dat vaker lichtere delicten doorgestuurd worden naar de rechter waar vaker een vrijheidsstraf opgelegd wordt. Voor een inzicht in de onvoorwaardelijke gevangenisstraf is ook tabel 9.7 in bijlage 4 van belang, met een opgave van het totaal aantal gevangenen, inclusief voorlopig gehechten (per 100.000 inwoners). Opvallend is de grote toename van het aantal gevangenen in Nederland vanaf het eind van de jaren negentig. Van de buurlanden kent alleen Luxemburg een dergelijke (zelfs een wat grotere) toename. Wel ligt het niveau van het 6 Het gaat hier om de door een rechter veroordeelde verdachten. De straffen en maatregelen van het OM zijn dus niet meegenomen. In bijna geen enkel land is het mogelijk om voor de OM-beslissingen een uitsplitsing naar delict te maken. Nederland in internationaal perspectief 293 aantal gevangenen in Oost-Europese landen, maar ook en vooral in de Verenigde Staten nog veel hoger dan in Nederland. Figuur 9.8 Aantal gevangenen per veroordeelde (indices: Nederland 1995 = 100) Nederland België Denemarken Duitsland Engeland & Wales Frankrijk Bulgarije Estland Finland Hongarije Italië Letland Noord-Ierland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland 0 100 200 300 400 500 600 700 1995 2000 2003 Voor de onderliggende gegevens zie tabel 9.6 en 9.7 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook Het aantal gevangenen op een bepaald meetmoment, zoals gepresenteerd in tabel 9.7 in bijlage 4, wordt bepaald door twee factoren: het aantal 294 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 gevangenisstraffen en de feitelijke lengte van de uitgevoerde straf. De eerste factor, het aantal gevangenisstraffen, is zelf weer afhankelijk van twee grootheden, namelijk het aantal veroordeelde daders (zie tabel 9.6 in bijlage 4) en het percentage gevangenisstraffen binnen de veroordelingen. Als we nu het aantal gevangenen relateren aan het aantal veroordeelden, zal de uitkomst de combinatie van het percentage gevangenisstraffen van de veroordelingen en de lengte van de uitgevoerde straf weergeven. Dit kan een indicatie zijn van het strafklimaat in een land.7 Gesimplificeerd voorgesteld: een hoge uitkomst is een teken van veel en/of lange gevangenisstraffen. Figuur 9.8 geeft de resultaten, waarbij de uitkomsten geïndiceerd zijn. De waarde van Nederland in 1995 is op 100 gesteld. Opvallend is de duidelijke stijging van Nederland en de hoge positie ten opzichte van de buurlanden. Het niveau in de Scandinavische landen is lager, wat kan duiden op een milder strafklimaat. In Oost- en Zuid-Europa is het niveau vaak een stuk hoger, alhoewel er in een aantal van die landen sprake is van een daling tussen 2000 en 2003. Het lijkt er in ieder geval op dat Nederland een streng strafklimaat kent in vergelijking met andere West- en Noord-Europese landen. Daarnaast is er sprake van een gestage toename (zie ook: Van Tulder 2005) die niet of minder duidelijk in andere landen gezien wordt.8 9.3 Resumé Onder het voorbehoud, eigen aan het internationaal vergelijken van criminaliteit, is Nederland vergeleken met een aantal (voornamelijk Europese) landen. In het bijzonder is steeds aandacht besteed aan de geografisch dicht bij Nederland gesitueerde landen. Als bronnen zijn hoofdzakelijk de Internationale Slachtofferenquête ICVS en het European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics gebruikt. Nederland kent een vrij hoog aantal door slachtoffers ondervonden misdrijven. Hoofdzakelijk is dit gelegen in de zogenoemde ‘voertuiggerelateerde’ criminaliteit en dan vooral vanwege het aantal fietsendiefstallen. Bij de andere vermogensdelicten en bij geweldsdelicten staat Nederland op of iets onder het internationale gemiddelde. De internationaal gesignaleerde neergaande trend in door slachtoffers ondervonden criminaliteit is ook in Nederland zichtbaar. De daling in Nederland wordt vooral veroorzaakt door een daling in de vermogenscriminaliteit. 7 Helemaal zuiver is het niet. Zo zijn voorlopig gehechten die uiteindelijk geen (onvoorwaardelijke) gevangenisstraf krijgen ook meegeteld. En ook externe factoren zoals zaaksaanbod kunnen van invloed zijn: bij relatief veel geweldselicten zullen gemiddeld zwaardere straffen gegeven worden. 8 Deze toename lijkt zich nog te versnellen. Was in 2003 het indexcijfer voor Nederland nog 135 (zoals gepresenteerd in figuur 9.8), voor 2005 zou dat verder gestegen zijn naar 162. Nederland in internationaal perspectief 295 Ook bij de door de politie geregistreerde criminaliteit worden in Nederland relatief veel vermogens- en relatief minder geweldsdelicten waargenomen. Daarnaast is het aantal drugsdelicten laag. Voor wat betreft de trend in de geregistreerde criminaliteit in de periode 1995 – 2003 doet Nederland mee met de internationale trend: een dalende vermogenscriminaliteit en een stijgende geweldscriminaliteit. Het aantal moorden en doodslagen in Nederland is vergelijkbaar met dat in de omringende landen. De dalende trend die zich in Nederland lijkt voor te doen wordt echter niet algemeen waargenomen. Nederland kent, in vergelijking met Duitsland, Engeland en Frankrijk, voor de meeste delicten een wat lager aandeel minderjarige daders. Dit geldt ook voor vrouwelijke daders, met uitzondering van drugsdelicten. Er zijn geen grote veranderingen in het aandeel van minderjarige daders. Het aandeel minderjarigen bij diefstal lijkt in veel landen wat te dalen, maar niet in Nederland. De omvang van de politie in Nederland is groter dan in Scandinavische landen, maar ten opzichte van de andere landen beperkt. Wel is er (evenals in Engeland) sprake van een (forse) stijging in de afgelopen paar jaar. Door het veelvuldig gebruik van transacties door het OM kent Nederland relatief minder verdachten die een veroordeling door de rechter krijgen. Wel is het aantal gevangenen hoog en, in tegenstelling tot de meeste andere landen, sinds eind jaren negentig sterk stijgend. Dit is het gevolg van het strafklimaat, hier gedefinieerd als de combinatie van de kans dat een veroordeling een vrijheidsstraf is en de lengte van die vrijheidsstraf. Volgens deze definitie kent Nederland het strengste strafklimaat van de West- en Noord-Europese landen, vooral dankzij een sterke stijging in de laatste acht jaren. Literatuur Aanwijzing elektronisch toezicht Staatscourant, nr. 253, 2005 Aanwijzing slachtofferzorg Staatscourant, nr. 80, 2004 Aebi, Marcelo Fernado, Kauko Aromaa, Bruno Aubusson de Cavarlay, Gordon Barclay, Beata Gruszczyñska, Hanns von Hofer, Vasilika Hysi, Jörg-Martin Jehle, Martin Killias, Paul Smit, Cynthia Tavares European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics (3rd edition) Den Haag, Boom Juridische Uitgevers, 2006 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 241 AEF Budgetverdeling Nederlandse Politie Den Haag, AEF/Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2006 Anderson, D.A. The aggregate burden of crime Journal of Law and Economics, jrg. 42, nr. 2, 1999, pp. 611-641 Bac, J.R., E.M. Mijnarends, m.m.v. M.L.C.C. de Bruijn-Lückers De jeugdige delinquent en het recht ’s-Gravenhage, Elsevier, 2000 Bartels, J.A.C. Jeugdstrafrecht Deventer, Kluwer, derde druk, 2003 Bartels, J.A.C. Jeugdstrafrecht. In: N. Duits, J.A.C. Bartels, W.B. Gunning, Jeugdpsychiatrie en recht Assen, Koninklijke Van Gorcum BV, 2004 Beijer, A., R.J. Bokhorst, C. Brants, M. Boone, J. Lindeman De Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden: eindevaluatie Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2004 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 222 Biesma, S., M. van Zwieten, J. Snippe, B. Bieleman ISD en SOV vergeleken. Eerste inventarisatie meerwaarde Inrichting voor Stelselmatige Daders boven eerdere Strafrechtelijke Opvang Verslaafden Groningen, Intraval, 2006 BJS (Bureau of Justice Statistics) www.ojp.usdoj.gov/bjs/cvictgen.htm geraadpleegd op 25 juli 2007 Blad, J.R., H. de Doelder Rechtshandhaving door het Openbaar Ministerie. In: J.R. Blad (red.) m.m.v. J. van der Hulst, Strafrechtelijke rechtshandhaving. Aspecten en actoren voor het academisch onderwijs belicht Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2007 298 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Boone, M., M. Moerings De cellenexplosie. Voorlopig gehechten, veroordeelden, vreemdelingen, jeugdigen en tbs Justitiële verkenningen, jrg. 33, nr. 4, 2007, pp. 9-30 Brantingham, P., S.T. Easton The costs of crime; Who pays and how much? 1998 update Vancouver, Fraser Institute Critical Issues Bulletin, 1998 Brand, S., R. Price The economic and social costs of crime Londen, Home Office, 2000 Research Study, nr. 217 Bruinsma, G.J.N., H.G. van de Bunt, J.P.S. Fiselier Hoe onveilig is Nederland? Enkele theoretische en methodische kanttekeningen bij een internationaal vergelijkend victimologisch onderzoek Tijdschrift voor Criminologie, jrg. 32, nr. 2, 1990, pp. 138-155 BZK Kerngegevens Nederlandse Politie 2006 Den Haag, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2007 CJIB (Centraal Justitieel Incasso Bureau) Jaarbericht 2006 Leeuwarden, CJIB, 2007 Cohen, M. Measuring the costs and benefits of crime and justice. In: Measurement and analysis of crime and justice, Criminal Justice 2000, volume 4 Washington DC, Office of Justice Programs, US Department of Justice, 2000, pp. 263-315 Cohen, M. The Costs of crime and justice Londen, Routledge, 2005 Corstens, G.J.M. Het Nederlands strafprocesrecht Deventer, Kluwer, 2005 Crime trends in Europe European Journal on Criminal Policy and Research, jrg. 8, nr. 1, maart 2000 (diverse auteurs) Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) Jaarbericht 2006 Den Haag, DJI, 2007 Dijk, J.J.M. van, C.H.D. Steinmetz De WODC-slachtoffer-enquêtes 1974 – 1979 Den Haag, WODC, 1979 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 13 Literatuur 299 Dijk, J.J.M. van, R. Manchin, J. van Kesteren, G. Hideg The Burden of Crime in the EU, A Comparative Analysis of the European Survey of Crime and Safety (EU ICS 2005) Brussel, Gallup Europe, 2007 Dijk, J.J.M. van, J. van Kesteren, P.R. Smit Criminal Victimisation in International Perspective, Key Findings from the 2004-2005 ICVS and EU ICS. Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2007 Verschijnt in de reeks Onderzoek en beleid Doorenbos, D. Kroniek van het straf(proces)recht Nederlands Juristenblad (NJB), jrg. 80, nr. 4, maart 2005 Dorst, A.J.A. van Cassatie in strafzaken, Deventer, Kluwer, 2004 Studiepockets strafrecht, nr. 9 DPJR (Directie Preventie, Jeugdbescherming en Reclassering) Herhaald slachtofferschap; Omvang, verschijningsvormen en mogelijkheden voor een aanpak Den Haag, Ministerie van Justitie, DPJR, 1996 Dubourg, R., J. Hamed, J. Thorns The economic and social costs of crime against individuals and households 2003/04 Londen, Home Office, 2005 Online Report 30/05 Duijn, Paul, Paul Smit, Catrien Bijleveld Differences between convicted violent offenders II; Completed and attempted homicides. In: Proceedings of the 2006 Annual Meeting of the Homicide Research Working Group Verschijnt in 2007 Eggen, A.Th.J., M. Blom Hoofdstuk 2 Alle verdachten. In: M. Blom, J. Oudhof, R.V. Bijl, B.F.M. Bakker (red.). Verdacht van criminaliteit – Allochtonen en autochtonen nader bekeken Den Haag, WODC/CBS, 2004 WODC-cahier, nr. 2005-2 Eggen, A.Th.J., W. van der Heide (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 2004: ontwikkelingen en samenhangen Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2005 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 237 Emmerik, J.L. van De terbeschikkingstelling in maat en getal Den Haag, Ministerie van Justitie, 2001 Enschedé, Ch.J. Beginselen van strafrecht, bewerkt door mr. M. Bosch Deventer, Kluwer, 2005 300 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Eshuis, R., M. ter Voert De onafhankelijkheid en onpartijdigheid van rechters; van insiders- naar outsiders perspectief Justitiële verkenningen, jrg. 29, januari/februari 2003 Eurostat Handbook on price and volume measures in national accounts Luxemburg, Europese Commissie, 2001 Ferwerda, H.B., I.M.G.G. van Leiden, N.A.M. Arts, A.R. Hauber Halt: Het Alternatief? De effecten van Halt beschreven Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2005 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 244 Fiselier, J.P.S. Slachtoffers van delicten; een onderzoek naar verborgen criminaliteit Utrecht, Ars Aequi Libri, 1978 Geveke, H., O. Hennekam, R. Joosten De paradox van de slachtofferangst SEC, jrg. 10, nr. 5, 1996, pp. 9-11 Gommer, H. De mythe van de trias Ars Aequi, jrg. 56, nr. 1, januari 2007 Goudriaan, R., F. van Tulder, J. Blank, A. van der Torre, B. Kuhry Doelmatig Dienstverlenen Rijswijk, Sociaal en Cultureel Planbureau, 1989 Sociale en Culturele Studie 11 Gritter, E., G. Knigge, N.J.M. Kwakman De WED op de helling. Een onderzoek naar de wenselijkheid de Wet op de economische delicten te herzien Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2005 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 234 Groot, I., T. de Hoop, A. Houkes, D. Sikkel De kosten van criminaliteit: een onderzoek naar de kosten van criminaliteit voor tien verschillende delicttypen Amsterdam, SEO, 2007 Groenhuijsen, M.S., G. Knigge (red.) Afronding en verantwoording. Eindrapport onderzoeksproject Strafvordering 2001 Deventer, Kluwer, 2004Groenhuijsen M.S., J.B.H.M. Simmelink Het wetsvoorstel OM-afdoening. In: Praktisch Strafrecht. Liber amicorum J.H. Reijntjes ev. Nijmegen, Wolf Legal Publishers, 2005, p. 171 Halt Nederland Diverse Jaarcijfers/berichten (2000-2007) Halt Nederland Literatuur 301 Hartmann, A. De Wet OM-afdoening en de procespositie van de verdachte; een passende verandering? In: J.R. Blad (red.) m.m.v. J. van der Hulst, Strafrechtelijke rechtshandhaving. Aspecten en actoren voor het academisch onderwijs belicht Den Haag Boom Juridische uitgevers, 2007 Heide, W. van der, A.Th.J. Eggen (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 2001: ontwikkelingen en samenhangen Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2003 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 211 Hoffmann, G. Als er genoeg bewijs is, springen we naar binnen De Actuaris, jrg. 12, nr. 5, 2005 Huys, H.W.J.M. Wie worden slachtoffer van veelvoorkomende criminaliteit? Sociaaleconomische trends (CBS), 2007, nr. 1, p. 24- 30 Huys, H.W.J.M., M.J. Rooduijn Profiles of victims of frequent types of crime International Conference of Law and Society, 1991 (paper) Jordaans, A.H.E.C., P.A.M. Mevis, J. Wöretshofer (red.) Praktisch strafrecht. Liber amicorum J.M. Reijntjes Nijmegen, Wolf Legal Publishers, 2005 Kalmthout, A.M. van, P.J.P. Tak De ups en downs van de minimumstraf. Een verkennende studie naar het voorkomen van minimumstraffen in Frankrijk, België, Duitsland, Engeland en Wales Wolf Legal Publishers, 2003 Kamerstukken II Naar een veiliger samenleving Vergaderjaar 2002/2003, 28 684, nr. 1 Kempkens, Lia, K. Wittebrood Wonen, criminaliteit en leefbaarheid Tijdschrift voor de volkshuisvesting, jrg. 6, nr. 2, 2000, pp. 37-41 Kessler, M. Wet herijking strafmaxima Ars Aequi, jrg. 55, nr. 3, maart 2006 302 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Kesteren, John van, Pat Mayhew, Paul Nieuwbeerta Criminal Victimisation in Seventeen Industrialised Countries Den Haag, WODC – Ministerie van Justitie, 2000 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 187 Krips, F.J.E Wet afgeschermde getuigen Ars Aequi, jrg. 55, nr. 11, november 2006 Kruissink, M., C. Verwers Halt: een alternatieve aanpak vandalisme. Eindrapport van een evaluatieonderzoek naar Halt-projecten Arnhem, Gouda Quint, 1989 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 97 Kwakman, N.J.M. Schadedcompensatie in het strafprocesrecht (proefschrift) Groningen, 2003 Keulen, B.F. Wet terroristische misdrijven Ars Aequi, jrg. 54, nr. 2, februari 2005 Maas, C. Justitie en strafrechtpleging. In: Sociaal en Cultureel Rapport 2002 Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau, 2002 Malsch, M. De leek als rechter en de rechter als leek Justitiële verkenningen, jrg. 29, nr. 1, 2003 Malsch, M. De openbaarheid van de strafrechtspleging – state of the artikel. Leiden, Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, 2005 Mayhew, P. Counting the costs of crime in Australia Canberra, Australian Institute of Criminology, 2003 Meerding, W.J. De maatschappelijke kosten van kindermishandeling. In: H. Baartman, R. Bullens, J. Willems (red.), Kindermishandeling: de politiek een zorg Amsterdam, SWP, 2005 Meloen, J., R. Landman, H. de Miranda, J. van Eekelen, S. van Soest Buit en besteding: een empirisch onderzoek naar de omavang, de kenmerken en de besteding van misdaadgeld Den Haag, Elsevier Overheid, 2003 Studiereeks Recherche, deel 12 Mevis, P.A.M. Capita Strafrecht. Een thematische inleiding Nijmegen, Ars Aequi Libri, 2006 Literatuur 303 Ministerie van Justitie/Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Criminaliteitsbeheersing: Investeren in een zichtbare overheid Den Haag, 2001 Ministerie van Justitie Jeugd Terecht: Actieprogramma aanpak jeugdcriminaliteit 2003 à 2006 Den Haag, 2003 Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2006 Feiten en trends inzake aard en omvang van criminaliteit in het bedrijfsleven TNS-Nipo, 2006 Moolenaar, D.E.G Uitgaven aan criminaliteit. In: A.Th.J. Eggen, W. van der Heide (red.), Criminaliteit en rechtshandhaving 2004 Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2005 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 237 Oppelaar, Janneke, en Karin Wittebrood Angstige burgers? De determinanten van gevoelens van onveiligheid onderzocht Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau, 2006 PMB (Politiemonitor Bevolking) Landelijke rapportage; Tabellenrapport Den Haag/Hilversum, 1993-2005 (diverse jaargangen) Post, Bob, Lenneke Tielemans, Clara Woldringh Geboeid door de enkelband. Evaluatie pilot elektronische detentie Nijmegen, ITS, 2005 Raad voor Volksgezondheid en Zorg Zinnige en duurzame zorg Zoetermeer, RVZ, 2006 Sackers, H.J.B., Y. Buruma (red.) Kroniek van het strafrecht 2006 Deventer, Kluwer 2007 Schreuders M.M., F.W.M. Huls, W.M. Garnier, K.E. Swierstra (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 1999; ontwikkelingen en samenhangen Den Haag, Ministerie van Justitie, WODC, 1999 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 180 SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau) Justitie en Strafrechtpleging. In: Sociaal en Cultureel Rapport 2000; Nederland in Europa Rijswijk, SCP, 2000 Slachtofferhulp Nederland Jaarverslag 2005 Utrecht, Slachtofferhulp Nederland, 2006 304 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Smeulders, A. Het Europees Aanhoudingsbevel. Consequenties voor de rechtspraktijk en mensenrechtelijke aspecten Justitiële verkenningen, nr. 6, 2004 (thema: Europa) Smit, P.R., R.F. Meijer, F.P. van Tulder, P.P.J. Groen Het ophelderingspercentage nader beschouwd Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2003 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 213 Stamhuis, E.F. De cassatierechter in strafzaken. In: M.S. Groenhuijsen, G. Knigge (red.), Afronding en verantwoording. Eindrapport onderzoeksproject Strafvordering 2001 Deventer, Kluwer 2004, p. 421-486 Tak, P.J.P. Het vervolgingsbeleid in de Duitse Bondsrepubliek (proefschrift) Zwolle, W.E.J. Tjeenk Willink, 1973 Tulder, F. van. Is de rechter zwaarder gaan straffen? Trema, 2005, nr. 1, p. 1-5 Vanderveen, Gabry Stoere mannen, bange vrouwtjes? Over het sprookje van de fearvictimization paradox Tijdschrift voor Criminologie, jrg. 41, nr. 1, 1999, pp. 2-20 Verrest, P.A.M. Wet ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven Ars Aequi, jrg. 56, nr. 2, februari 2007 VMR (Veiligheidsmonitor Rijk) Landelijke rapportage; tabellenrapport CBS/Ministerie van Justitie/Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2006; 2007 Waarborgfonds Motorverkeer Jaarverslag 2006 (via internet), 2007 Wartna, B.S.J., N. Tollenaar Bekenden van justitie: Een verkennend onderzoek naar de ‘veelplegers’ in de populatie van vervolgde daders Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2004 Reeks Onderzoek en beleid, nr. 216 Wartna, B.S.J., M. Blom, N. Tollenaar De WODC-Recidivemonitor Den Haag, WODC, 2004 Literatuur 305 Wartna, B.S.J., S. el Harbachi & A.A.M. Essers Buiten behandeling. Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van ex-tbs-gestelden Den Haag, WODC, 2006 Reeks Fact sheet, nrs. 8 en 8a Wartna, B.S.J., S.N. Kalidien & A.A.M. Essers Jong vast. Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van ex- pupillen van justitiële jeugdinrichtingen Den Haag, WODC, 2006 Reeks Fact sheet, nrs. 7 en 7a Wartna, B.S.J., S.N. Kalidien, N. Tollenaar & A.A.M. Essers Door na de gevangenis. Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van ex-gedetineerden Den Haag, WODC, 2006 Reeks Fact sheet, nrs. 6 en 6a Wartna, B.S.J. & N. Tollenaar Recidive 1997. Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van volwassen en jeugdige daders Den Haag, WODC, 2006 Reeks Fact sheet, nrs. 5 en 5a Wilsem, Johan, van Crime and context – The Impact of Individual, Neighborhood, City and Country Characteristics on Victimization Nijmegen, 2003 Wittebrood, K. Slachtoffers van criminaliteit, feiten en achtergronden Den Haag, SCP, 2006 Bijlage 1 Standaardclassificatie misdrijven CBS Laatstelijk gewijzigd voorjaar 2005 Misdrijven strafbaar gesteld in: 1 Wetboek van Strafrecht geweldsmisdrijven verkrachting (art. 242) feitelijke aanranding der eerbaarheid (art. 246) overige seksuele misdrijven (art. 243 t/m 245, 247 t/m 249, 250, 250bis) bedreiging (art. 285) misdrijven tegen het leven (art. 287 t/m 291, 293, 294, 296) mishandeling (art. 300 t/m 306) dood en lichamelijk letsel door schuld (art. 307 t/m 309) diefstal met geweld (art. 312) afpersing (art. 317) vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven (art. 208 t/m 235) eenvoudige diefstal (art. 310) gekwalificeerde diefstal (art. 311) verduistering (art. 321 t/m 323) bedrog (art. 326 t/m 337) heling en schuldheling (art. 416 t/m 417bis) vernieling en openbare orde tegen de openbare orde (art. 131 t/m 136, 138 t/m 151a) discriminatie (art. 137c t/m 137g) gemeengevaarlijke misdrijven (art. 157, 158) tegen het openbaar gezag (art. 177 t/m 206) schennis der eerbaarheid (art. 239) vernieling (art. 350 t/m 352) overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 2 Wegenverkeerswet rijden onder invloed (art. 26) doorrijden na ongeval (art. 30) overige misdrijven Wegenverkeerswet 3 Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven Wet op de economische delicten 4 Opiumwet middelenlijst I middelenlijst II 308 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 5 Wet wapens en munitie 6 Wetboek van Militair Strafrecht 7 Overige wetten Verkorte standaardclassifi catie misdrijven Misdrijven strafbaar gesteld in: 1 Wetboek van Strafrecht, waarvan – geweldsmisdrijven – vermogensmisdrijven, waaronder – enkelvoudige diefstal – gekwalificeerde diefstal – vernielingen en openbare orde – overige misdrijven 2 Wegenverkeerswet 3 Wet op de economische delicten 4 Opiumwet 5 Wet wapens en munitie 6 Wetboek van Militair Strafrecht 7 Overige wetten Bijlage 2 Informatiebronnen In deze publicatie zijn vele verschillende informatiebronnen gebruikt, die allemaal een gedeelte van de strafrechtsketen betreffen: slachtofferenquêtes onder de bevolking, de Politiestatistiek, het Herkenningsdienstsysteem van de politie (registratie van pv’s van aangifte van misdrijven), COMPAS (de zaken die uiteindelijk naar het OM gaan en daar ingeschreven worden), en de systemen die de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen registreren. In deze bijlage wordt ingegaan op de gebruikte gegevensbronnen zoals kenmerken van de bron, informatiegebied, de periodiciteit van de dataverzameling, de relaties met andere informatiesystemen, privacyaspecten, beperkingen, eigendom en beheer van de databron. De slachtofferenquêtes Er worden veel delicten gepleegd die niet in de officiële registraties worden opgenomen: het slachtoffer heeft besloten om geen aangifte te doen, de politie kan alleen maar een waarschuwing hebben gegeven, of het incident komt nooit aan het licht. Om een beter beeld te krijgen van alle delicten, dus ook van het dark number, kan aan een steekproef uit de bevolking worden gevraagd naar slachtofferschap van criminaliteit. Ook onveiligheidsgevoelens en andere aspecten in verband met criminaliteit kunnen via enquêtes in kaart worden gebracht. De eerste slachtofferenquête in Nederland werd in 1973 gehouden (Fiselier). In de periode 1973-1979 werden deze enquêtes jaarlijks door het WODC uitgevoerd (Van Dijk en Steinmetz). Sinds 1980 heeft het CBS – tot 1985 in overleg met het WODC – dergelijke enquêtes regelmatig gehouden: in de periode 1981-1985 gebeurde dit jaarlijks, na 1985 telkens in de oneven jaren, via de Enquête Slachtoffers Misdrijven (ESM). Met ingang van 1992 is de Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (ERV) de opvolger van de ESM. Deze continue enquête is in 1997 als module Recht opgenomen in het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS), een continu CBS-onderzoek naar verschillende aspecten van de leefsituatie van de Nederlandse bevolking. Vanaf 2005 is deze module Recht binnen POLS vervallen; de belangrijkste onderwerpen zijn vanaf 2005 geïntegreerd in de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR; zie hieronder). Sinds 1993 is in opdracht van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de Politiemonitor Bevolking (PMB) uitgevoerd. Tot en met 2001 was de PMB een tweejaarlijks onderzoek. Van 2002 tot en met 2005 is de PMB jaarlijks uitgevoerd. Ook de PMB is vanaf 2005 geïntegreerd in de VMR. 310 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Vanaf 2005 zijn de POLS-module Recht en de PMB, samen met elementen uit de Enquête Leefbaarheid en Veiligheid (L&V), geïntegreerd in één grote jaarlijkse enquête. Voor internationale vergelijking wordt sinds 1989 om de drie à vier jaar een slachtofferenquête uitgevoerd in diverse landen in en buiten Europa, de International Crime Victims Survey (ICVS). In 2006 is een onderzoek uitgevoerd in de landen van de Europese Unie (EU ICS), waarover een afzonderlijke publicatie is verschenen. De methodologie van dit onderzoek is vergelijkbaar met die van de ICVS (zie onderdeel 8 van deze bijlage). Kenmerken van slachtofferenquêtes Slachtofferenquêtes vormen een eigen en onafhankelijke bron van gegevens over veelvoorkomende criminaliteit. De slachtofferenquêtes zijn opgezet met als doel inzicht te krijgen in de totale omvang van de criminaliteit, vooral in die criminaliteit die niet in de officiële registraties wordt opgenomen, via een waarnemingsmethode die onafhankelijk is van de politieregistratie. De gegevens uit de slachtofferenquêtes hebben betrekking op het begin van de strafrechtsketen. Elk delict waarvan iemand slachtoffer wordt, kan in principe worden aangegeven bij de politie, en kan daarmee in theorie bijdragen tot opsporing en aanhouding van mogelijke verdachten. Als men de landelijke slachtofferenquêtes als een opeenvolgend geheel in de tijd ziet, zijn er vier momenten aan te wijzen waarop een duidelijke trendbreuk mogelijk is. De eerste ligt in 1980, bij de overgang van de WODC-slachtofferenquête naar de ESM; de tweede is in 1993, toen de ESM overging in de ERV; de derde in 1997, toen de ERV opgenomen werd in het POLS. Deze overgangen zijn gepaard gegaan met grotere of minder grote wijzigingen in onderzoeksdesign, vraagstelling, frequentie en/of periodiciteit. Beperkingen van slachtofferenquêtes In de slachtofferenquêtes zijn de definities van een ‘delict’ niet gelijk aan de strafrechtelijke definities, zoals die in de Politiestatistiek en de justitiële statistieken worden gehanteerd. De betrouwbaarheid van de bevindingen is afhankelijk van (onder andere) het aantal respondenten en het aantal aangetroffen delicten in de steekproef. Ook het (beperkte) geheugen van de geënquêteerden kan de resultaten beïnvloeden, doordat respondenten zich bepaalde gebeurtenissen niet meer juist herinneren of verkeerd in de tijd plaatsen (‘telescoping’). Verder wordt alleen over delicten met aanwijsbare slachtoffers gerapporteerd. Gegevens over slachtofferloze delicten (zoals heling en drugshandel) komen niet voor. Zeer zware vormen van geweld, zoals moord, komen per definitie evenmin voor. Verschillende slachtofferenquêtes laten vaak verschillende resultaten zien in hoogte en ontwikkeling van slachtofferpercentages en andere cijfers. Deze verschillen vloeien vooral voort uit verschillen in vraagstelling, in Bijlage 2 311 steekproefkader en in verslagperiode. Ook de wijze van enquêteren kan een rol spelen. Zo zijn de delicten in de CBS-enquêtes vanaf 1992 en in de VMR in het algemeen strikter gedefinieerd dan in de PMB en de eerdere CBS- en WODC-enquêtes. Slachtofferschap heeft in de PMB en in de ICVS betrekking op twaalf maanden in het voorgaande kalenderjaar, in de CBS-enquêtes vanaf 1992 (POLS en ERV) is dit twaalf maanden voor de interviewdatum (dus ‘gemiddeld’ zes maanden in het huidige en zes maanden in het voorgaande kalenderjaar). Ook de referentieperiode in de VMR is twaalf maanden voor de interviewdatum, maar dit komt bij benadering overeen met het voorgaande kalenderjaar. De respondenten voor de ESM tot en met 1984 werden getrokken uit gemeentelijke personenregisters (voor enkele gemeenten werd uit een adressenregister getrokken), voor de ERV vormde een postafgiftepuntenbestand het steekproefkader en voor POLS werden steekproeven getrokken uit personenregisters (GBA: Gemeentelijke Basisadministratie). Voor de PMB werd getrokken uit een telefoonregister, terwijl voor de ICVS (en de EU-ICS) willekeurige telefoonnummers worden gegenereerd (met een regionale stratificatie). De steekproef voor de VMR ten slotte wordt getrokken uit een personenregister (het GBA), waarbij uit telefoonregisters bijbehorende telefoonnummers worden gezocht. De interviews voor de ESM, de ERV en POLS werden persoonlijk bij de respondenten thuis gehouden, terwijl de PMB- en de ICVS-respondenten telefonisch werden geïnterviewd. De VMR-interviews worden voor zover mogelijk telefonisch afgenomen, maar indien dit niet mogelijk is, volgt een persoonlijk interview. CBS-slachtofferenquêtes (1980-2004) Informatiegebied De bevolking van Nederland van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens vormt de doelpopulatie van de slachtofferenquête. In alle CBS-slachtofferenquêtes wordt van verschillende soorten delicten en delictgroepen vastgesteld hoeveel personen daarvan slachtoffer zijn geworden in het voorgaande kalenderjaar (ESM) of in de twaalf voorgaande maanden (ERV, POLS); hoeveel van deze voorvallen bij de politie zijn gemeld en bij hoeveel een document (pv) is ondertekend. Bij de ERV en het POLS wordt verder nog geschat hoeveel delicten in Nederland hebben plaatsgevonden. Verder worden vragen gesteld over gevoelens van onveiligheid in verband met criminaliteit en over preventiemaatregelen tegen criminaliteit. De ESM onderscheidt handtastelijkheden binnen en buiten, exhibitionisme, bedreigingen binnen en buiten, inbraak, (brom)fiets-/ autodiefstal, diefstal uit of vanaf auto, zakkenrollerij, overige diefstal (niet eerder genoemd), beschadiging van auto, overige vernielingen (niet eerder genoemd) en doorrijden na aanrijding. 312 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 ERV en het POLS onderscheiden geweldsdelicten, zoals seksuele delicten (in de ERV alleen aan vrouwen gevraagd), mishandeling, bedreiging; vermogensdelicten, zoals inbraak, fietsendiefstal, autodiefstal, diefstal uit auto, zakkenrollerij en overige diefstal; vandalisme, zoals diefstal vanaf / beschadiging aan auto, overige vernielingen; doorrijden na ongeval; kwaadwillige telefoontjes (wordt niet als delict geteld); overige delicten (worden niet verder geanalyseerd). Kenmerken van respondenten en/of het huishouden zijn in alle CBS- enquêtes: leeftijd, geslacht, burgerlijke staat, huishoudenssamenstelling, opleidingsniveau, inkomen, tijdsbesteding en dergelijke. Het belangrijkste geografische kenmerk is de urbanisatiegraad of de stedelijkheid van de woongemeente. De CBS-slachtofferenquêtes zijn gebaseerd op een steekproef. De in de jaren 1981 en 1982 uitgevoerde ESM bestond hoofdzakelijk uit een personensteekproef, die voor enkele gemeenten werd aangevuld met een adressensteekproef. Vanaf 1983 is voor de ESM, en voor de ERV, het steekproefkader gebaseerd op het postafgiftepuntenbestand van de PTT. Per huishouden werd in de ESM slechts één persoon ondervraagd. Anders dan in de ESM werden in de ERV per huishouden, indien aanwezig, twee personen van 15 jaar en ouder geïnterviewd. De POLS-steekproeven ten slotte zijn personensteekproeven die worden getrokken uit de gemeentelijke basisadministratie. In de ESM zijn steeds 5.000 à 10.000 personen ondervraagd. De ERV bevat jaarlijks 5.000 respondenten uit circa 3.000 adressen. In het POLS worden jaarlijks circa 50.000 personen voor het gehele onderzoek ondervraagd, van wie 10.000 voor het onderdeel slachtofferschap. Vragen over onveiligheidsgevoelens worden aan circa 5.000 respondenten gesteld. Er wordt per soort enquête herwogen naar achtergrondvariabelen als leeftijd, geslacht en mate van verstedelijking. Alle enquêtes worden mondeling (face to face) afgenomen bij persoonlijk bezoek door een enquêteur. Periodiciteit van de dataverzameling De ESM is uitgevoerd in elk van de jaren 1981-1985, en daarna tot en met 1993 alleen in de oneven jaren. De ERV is uitgevoerd in elk van de jaren 1992-1996, het POLS wordt jaarlijks uitgevoerd sinds 1997. Vanaf 2005 zijn de vragenblokken over (o.a.) slachtofferschap in POLS vervallen. Beperkingen Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten niet zonder meer vergelijkbaar met andere slachtofferenquêtes, zoals de Politiemonitor Bevolking en de Internationale Slachtofferenquête (ICVS). Ook de onderlinge vergelijkbaarheid tussen ESM en ERV is beperkt. De vergelijkbaarheid tussen de ERV en het POLS is beter, omdat de vraagstelling nauwelijks is gewijzigd. Bijlage 2 313 Eigendom en beheer De slachtofferenquêtes worden zelfstandig uitgevoerd door het CBS. Bestanden voor gebruik door derden worden beheerd door Data Archiving Networked Services (DANS; voorheen het WSA) en zijn (tegen betaling) voor derden beschikbaar. De bestanden zijn niet herleidbaar tot personen. Daarom zijn er geen speciale privacyreglementen van toepassing. 1.2 Politiemonitor Bevolking (1993-2005) De PMB is een landelijk bevolkingsonderzoek naar criminaliteit, onveiligheid, preventiegedrag van burgers en de kwaliteit van optreden van de politie. In 2004 zijn vragen over verschillende aspecten van veiligheid en het functioneren van de politie aan bijna 50.000 Nederlanders voorgelegd. Deze informatie dient deels als aanvulling op geregistreerde gegevens over criminaliteit, vooral ten behoeve van het beleid op regionaal (politieregio’s) en landelijk niveau, en daarnaast ten behoeve van andere lokale relevante beleidseenheden. Net als de andere slachtofferenquêtes gaan de verzamelde gegevens over criminaliteit aan het begin van de strafrechtsketen. De doelpopulatie van de PMB is de bevolking van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens van Nederland, van de afzonderlijke politieregio’s en van eventuele andere onderscheiden administratieve eenheden. Informatiegebied Ook de PMB heeft betrekking op aantallen slachtoffers, het wel of geen (ondertekende) aangifte doen, de reden van eventuele aangifte, en eventuele geleden schade; voorts op het oordeel over het optreden van de politie, redenen van eventuele ontevredenheid, en preventieadviezen en informatie over slachtofferhulp. Daarnaast worden vragen gesteld over problemen in de buurt met betrekking tot diverse vermogensdelicten, verkeersoverlast, dreiging en verloedering, gevoelens van onveiligheid in verband met criminaliteit, preventiemaatregelen tegen inbraak, andere contacten van burgers met de politie en de tevredenheid hierover, en beschikbaarheid, zichtbaarheid, functioneren en optreden van de politie in de eigen buurt. De zogenoemde objectgebonden delicten zijn die delicten die de woning of een voertuig als object hebben: (poging tot) inbraak (woning als object), fietsendiefstal, autodelicten, diefstal uit/vanaf de auto en vernieling aan de auto. Persoonsgebonden delicten zijn: verkeersdelicten (aanrijding met doorrijden); geweldsdelicten, zoals bedreiging, mishandeling, portemonneediefstal met geweld; en overige delicten, zoals portemonneediefstal zonder geweld, overige diefstal, overige vernieling en andere delicten. De achtergrondkenmerken zijn beperkt; standaard worden alleen landelijke en regionale gegevens gepresenteerd. 314 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Periodiciteit van de dataverzameling In elk van de 25 politieregio’s worden ten minste 1.000 personen telefonisch ondervraagd. Het onderzoek wordt sinds 1993 (na een beperkt onderzoek in 1990 in 25 Nederlandse gemeenten) uitgevoerd. Gevraagd wordt naar de ervaringen van de respondenten in de twaalf maanden voorafgaand aan de interviewdatum. De (telefonische) interviews zijn geconcentreerd in de maanden januari t/m maart. Beperkingen De vergelijkbaarheid met andere slachtofferenquêtes wordt beperkt door verschillen in (onder andere) het steekproefkader (telefoonregister versus personen- versus adressensteekproef), de herweging, de methode van dataverzameling (telefonisch versus persoonlijk), de vraagstelling en -volgorde van (onder andere) delicten, en de presentatie van resultaten (percenteringsbasis; (sub)totaalcijfers voor groepen van delicten). Eigendom en beheer Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van de ministeries van BZK en van Justitie en een groot aantal politiekorpsen en zijn primair gericht op de afzonderlijke politieregio’s. De politieregio’s hebben de mogelijkheid om extra respondenten te laten ondervragen via de zogenoemde 'opstapmethode'. De belangrijkste resultaten van de PMB werden gepresenteerd in twee rapporten: een landelijk rapport, waarin de belangrijkste resultaten worden beschreven, en een tabellenrapport. Vanaf 2006 is de PMB vervallen. 1.3 De Veiligheidsmonitor Rijk (2005-2008) Informatiegebied De bevolking van Nederland van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens vormt de doelpopulatie van de Veiligheidsmonitor Rijk. Van verschillende soorten delicten en delictgroepen wordt vastgesteld hoeveel personen daarvan slachtoffer zijn geworden in de twaalf voorgaande maanden; in hoeverre deze voorvallen bij de politie worden gemeld, en of daarbij een document (pv) is ondertekend. Er wordt een schatting gemaakt van het aantal delicten dat de inwoners in Nederland hebben ondervonden. Verder worden vragen gesteld over gevoelens van onveiligheid in verband met criminaliteit, over preventiemaatregelen tegen criminaliteit, over buurtproblemen, over algemene contacten tussen burgers en politie, en over het oordeel over de politie in de woonbuurt. In de VMR worden de volgende delicten onderscheiden: geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling, bedreiging); vermogensdelicten, zoals inbraak of een poging daartoe, fietsendiefstal, autodiefstal, diefstal uit auto, zakkenrollerij met of zonder geweld en overige diefstal; vandalisme (beschadiging/diefstal vanaf auto en overige vernielingen); doorrijden na een aanrijding en overige delicten. Bijlage 2 315 Kenmerken van respondenten of hun huishouden (zoals leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, burgerlijke staat, huishoudenssamenstelling, inkomen) worden zoveel mogelijk verkregen via koppeling met (geanonimiseerde) registerdata die bij het CBS via het Sociaal Statistisch Bestand beschikbaar zijn. Ook geografische achtergrondkenmerken, zoals stedelijkheid van de woonomgeving en van de woongemeente, worden via een dergelijke koppeling verkregen. Hierdoor kan de (beperkte) beschikbare interviewtijd maximaal worden benut voor relevante onderwerpgerichte vragen, en ontstaan uitgebreide mogelijkheden tot nadere analyse. De VMR is gebaseerd op een personensteekproef, die wordt getrokken uit de gemeentelijke basisadministratie. Jaarlijks worden voor het hoofd- onderzoek in het eerste kwartaal per politieregio netto ten minste 750 respondenten ondervraagd, wat resulteert in ten minste 18.750 respondenten (het additionele onderzoek waarbij in de volgende kwartalen ten minste circa 1.000 respondenten worden ondervraagd blijft hier verder achterwege). De enquêtes worden in principe telefonisch afgenomen, maar wanneer op het woonadres van de respondent geen telefoonaansluiting beschikbaar is, volgt een mondeling (face to face) interview met een bezoek door een enquêteur. Periodiciteit van de dataverzameling De VMR wordt van 2006-2008 jaarlijks uitgevoerd. Vanaf 2008 zal de VMR naar verwachting deel gaan uitmaken van de Integrale Veiligheidsmonitor, die gericht is op veiligheidsaspecten op regionaal, gemeentelijk en eventueel subgemeentelijk niveau. Beperkingen Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten niet zonder meer vergelijkbaar met eerdere en andere slachtofferenquêtes (PMB, POLS, L&V) en met de Internationale Slachtofferenquête (ICVS). Eigendom en beheer Opdrachtgevers voor de VMR zijn de ministeries van Justitie en BZK en het CBS, die daartoe een samenwerkingsovereenkomst hebben aangegaan. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het CBS. Bestanden zijn in principe voor gebruik door de opdrachtgevers; gebruik door derden is na enige tijd mogelijk via het DANS. Ook via het Centrum voor Beleidsstatistiek van het CBS kunnen externe onderzoekers (onder de uitdrukkelijke toezegging van of verplichting tot geheimhouding) onderzoek verrichten op microdata van het CBS, door On Site te komen werken, via Remote Execution en via Remote Access. Daarnaast kunnen op aanvraag databestanden beschikbaar worden gemaakt (maatwerk). De bestanden zijn niet herleidbaar tot personen. Daarom zijn er geen speciale privacyreglementen van toepassing. 316 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 1.4 De International Crime Victims Survey (w.o. de EU-ICS) Zie hiervoor paragraaf 8.1. 1.5 De Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI) De Monitor Bedrijven en Instellingen is opgezet met als doel het verkrijgen van een betrouwbaar beeld van de criminaliteits- en veiligheidssituatie van bedrijven en instellingen in Nederland. Net als de andere slachtofferenquêtes gaan de verzamelde gegevens over het begin van de strafrechtsketen. Kenmerken De doelpopulatie van de MBI wordt gevormd door bedrijven en instellingen uit de volgende sectoren: – landbouw, jacht en bosbouw, visserij – industrie – bouwnijverheid – detailhandel en autoreparatie – groothandel – horeca – vervoer, opslag en communicatie – financiële instellingen en zakelijke dienstverlening – openbaar bestuur en onderwijs – gezondheid- en welzijnszorg – cultuur, recreatie en overige dienstverlening Informatiegebied In de MBI staan de door de bedrijven en instellingen ondervonden delicten centraal. Per delict komt een aantal zaken aan bod, zoals voorkomen, frequentie, schade, aangiftegedrag etc. Tevens wordt geïnformeerd naar preventiemaatregelen in verband met criminaliteit en de daaraan verbonden kosten, en naar de mogelijkheden om zich te verzekeren tegen eventuele schade als gevolg van criminaliteit. De eenheid van analyse is de individuele bedrijfsvestiging. Als achtergrondkenmerken zijn alleen branche, grootteklasse (aantal werknemers) en regio opgenomen. Methode van dataverzameling De MBI is een enquête onder een steekproef van bedrijfsvestigingen (in 1988 totaal circa 350.000). De steekproef is onderverdeeld naar branches (op basis van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI)). In totaal zijn ruim 1.250 bedrijfsvestigingen geënquêteerd; de respons bedroeg 48%; er was geen selectieve non-respons. Om de nauwkeurigheid van de uitkomsten te verbeteren, is herwogen naar branche, grootteklasse en regio. Bijlage 2 317 Periodiciteit van de dataverzameling In 2000 heeft NIPO Consult in samenwerking met onderzoeks- en adviesbureau ES&E een pilot gehouden in drie sectoren. In 2002 is de enquête voor het eerst uitgevoerd. Deze meting is te beschouwen als een nulmeting. De onderzoeksuitkomsten hebben betrekking op het kalenderjaar 2001. Relaties met andere informatiesystemen Slachtofferenquêtes, en dus ook de MBI, vormen een eigen en onafhankelijke bron van gegevens over veelvoorkomende criminaliteit. Beperkingen Methodologische problemen bij dergelijk onderzoek onder bedrijven (en instellingen) liggen onder meer in de grote verscheidenheid in aard en omvang van diverse bedrijfsvestigingen, in de aard van de delicten waarmee verschillende branches te maken hebben, in de beschikbaarheid van de gevraagde informatie, en in de verscheidenheid van vestigingen als functionele commerciële, juridische, economische of andere eenheden binnen een bedrijf of onderneming. De vergelijkbaarheid met resultaten uit andere slachtofferenquêtes onder bedrijven (waaronder specifieke branches) is beperkt vanwege verschillen in (onder andere) de aard, detaillering, vraagformulering en -volgorde van de delicten. Privacyaspecten Aangezien er geen rapportage plaatsvindt naar individuele kenmerken van bedrijfsvestigingen of ondernemingen en de bestanden niet beschikbaar zijn voor derden, is op de gegevens uit de MBI geen privacyreglement voor derden van toepassing. Eigenaar en beheer Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties door Nipo Consult Amsterdam. Er is een samenvattend rapport 'Slachtofferschap criminaliteit bij bedrijven en instellingen' beschikbaar. 1.6 De Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB) De Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB) heeft als doel het slachtofferschap van Nederlandse bedrijven vast te stellen en inzicht te verschaffen in de maatregelen die zij nemen om de criminaliteit terug te dringen. Net als de andere slachtofferenquêtes gaan de verzamelde gegevens over het begin van de strafrechtsketen. 318 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Kenmerken De doelpopulatie van de MCB wordt gevormd door bedrijven en instellingen uit de volgende sectoren: – bouwnijverheid – detailhandel – horeca – transport (in 2002 vervoer en communicatie) – zakelijke dienstverlening (in 2002 financiële en zakelijke dienstverlening) Informatiegebied In de MCB worden vragen gesteld over inbraak, diefstal, vernieling en geweld. Daarnaast is een categorie 'overige' delicten voorgelegd. In de MCB 2006 is voor het eerst specifiek aandacht besteed aan interne criminaliteit (diefstal van geld of goederen door het eigen personeel). Methode van dataverzameling Het veldwerk van de MCB vindt plaats in het najaar. In totaal worden circa 37.000 bedrijven op vestigingsniveau telefonisch ondervraagd over de criminaliteits- en veiligheidssituatie gedurende de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek. De respons in 2006 bedroeg 42%. De structuur van de zakelijke markten kent een scheve verdeling. Er zijn heel veel kleine bedrijven en relatief weinig grote ondernemingen. Ook de verdeling over sectoren en regio’s is ongelijkmatig. Om over de afzonderlijke sectoren, grootteklassen en regio’s nauwkeurige uitspraken te kunnen doen, is de steekproef disproportioneel gestratificeerd naar sector en bedrijfsgrootte. Periodiciteit van de dataverzameling In 1999 startten de ministeries van justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met een initiatief om in de informatiebehoefte rond criminaliteit bij bedrijven en instellingen te voorzien. Voor dit initiatief – destijds de MBI genoemd – werd in 1999 een pilot- onderzoek uitgevoerd in drie sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven. Het doel van het pilot was het ontwikkelen van een onderzoeksinstrument waarmee een betrouwbaar beeld kan worden verkregen van de criminaliteits- en veiligheidssituatie, de praktijk van de veiligheidszorg in het Nederlandse bedrijfsleven en de rol die de politie daarbij speelt. Het door middel van dit pilot ontwikkelde onderzoeksinstrumentarium werd in 2002 ingezet om de criminaliteits- en veiligheidssituatie voor het gehele Nederlandse bedrijfsleven te onderzoeken (zie onder 1.5). Vanwege de grote marges rond het aantal delicten is in 2004 besloten tot een verzevenvoudiging van de steekproefomvang, waardoor nauwkeuriger schattingen mogelijk zijn. Omdat vanaf dat moment geen instellingen in het onderzoek zijn meegenomen, is de naam veranderd in Monitor Criminaliteit Bijlage 2 319 Bedrijfsleven. De meting over 2004 fungeert als nulmeting. In 2005 en 2006 is het onderzoek herhaald. Relaties met andere informatiesystemen Slachtofferenquêtes, en dus ook de MCB, vormen een eigen en onafhankelijke bron van gegevens over veelvoorkomende criminaliteit. Beperkingen Methodologische problemen bij dergelijk onderzoek onder bedrijven (en instellingen) liggen onder meer in de grote verscheidenheid in aard en omvang van diverse bedrijfsvestigingen, in de aard van de delicten waarmee verschillende branches te maken hebben, in de beschikbaarheid van de gevraagde informatie, en in de verscheidenheid van vestigingen als functionele commerciële, juridische, economische of andere eenheden binnen een bedrijf of onderneming. De vergelijkbaarheid met resultaten uit andere slachtofferenquêtes onder bedrijven (waaronder specifieke branches) is beperkt vanwege verschillen in (onder andere) de aard, detaillering, vraagformulering en -volgorde van de delicten. Privacyaspecten Aangezien er geen rapportage plaatsvindt naar individuele kenmerken van bedrijfsvestigingen of ondernemingen en de bestanden niet beschikbaar zijn voor derden, is op de gegevens uit de MCB geen privacyreglement voor derden van toepassing. Eigenaar en beheer Het onderzoek wordt uitgevoerd door TNS NIPO in opdracht van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Over het meest recente jaar en de voorgaande jaren is een samenvattend rapport 'Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2006' beschikbaar. De Politiestatistiek De Politiestatistiek, gestart in 1948, beoogt inzicht te geven in de omvang, samenstelling en ontwikkeling van de geregistreerde criminaliteit en de inspanning van de politie ter bestrijding hiervan. De gegevens in de Politiestatistiek komen rechtstreeks van de politieregiokorpsen. Vanaf 1997 worden de gegevens door de meeste korpsen per incident (misdrijf of andere activiteit) vanuit de geautomatiseerde systemen van incidenten- registratie naar het CBS gestuurd. De overige korpsen leveren tellingen naar type misdrijf of groep van wetsartikelen. De gegevens worden op gemeenteniveau ontvangen, zodat elke regionale indeling en categorisering van gemeenten kan worden gemaakt. 320 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Informatiegebied De ontvangen gegevens hebben vooral betrekking op type misdrijf, aangifte, opheldering en gehoorde verdachten. In de publicaties worden de misdrijven onderverdeeld naar wetten en per wetboek eventueel uitgesplitst naar wetsartikelen. De kenmerken van de verdachte zijn geslacht en minder- of meerderjarigheid. Periodiciteit van de dataverzameling Tussen 1948 en 1997 werden de gegevens per kwartaal naar het CBS gestuurd. Sinds 1997 wordt een deel per kwartaal en een deel per jaar verzameld. Relaties met andere informatiesystemen De Politiestatistiek is een op zichzelf staand informatiesysteem. Vanaf 1997 leveren de politieregio's het grondmateriaal voor de Politiestatistiek vanuit de incidentenregistraties XPol en BPS. Per incident of activiteit van de politie worden de gegevens uit deze basisprocessensystemen geselecteerd en aangeleverd. De BPS-regio’s zenden hun gegevensbestanden per kwartaal. Van de XPOL-regio’s ontvangt het CBS een jaarbestand. Beperkingen De Politiestatistiek is beperkt tot de door de politie geregistreerde criminaliteit en kent de gangbare beperkingen van registratieregimes en -cultuur. Echter, ze geeft belangrijke informatie over het werkaanbod van de politie en is daarmee ook een bruikbaar instrument bij het voorspellen van de werkdruk van de politie, voorzover veroorzaakt door criminaliteit. Eigendom en beheer Het CBS verzamelt, bewerkt en publiceert de politiecijfers. Tevens maakt het bureau een jaarbestand waarvan het eigenaar en beheerder is. Het privacyreglement is niet van toepassing, aangezien diepgaande persoonsgegevens ontbreken. 3 Het Herkenningsdienstsysteem Het Herkenningsdienstsysteem is een landelijk dekkend systeem dat sinds 1986 door de politie gebruikt wordt om gegevens te registreren. Omdat de verschillende politieregio’s het systeem beheren, is feitelijk sprake van Herkenningsdienstsystemen: voor elke politieregio en de Koninklijke Marechaussee (KMar) één. Het HKS bevat gegevens over ‘het begin’ van de strafrechtsketen. Het gaat hier om de registratie door de politie van crimineel gedrag. Bijlage 2 321 Informatiegebied Het HKS bevat zowel de aangiftegegevens van misdrijven, als de persoonsgegevens van de verdachten daarvan. Tegen een verdachte kunnen een of meer processen-verbaal zijn opgemaakt. Een tegen een verdachte opgemaakt proces-verbaal wordt in onderliggende rapportage aangeduid met de term ‘antecedent’. Een proces-verbaal, oftewel antecedent, kan bestaan uit een of meer misdrijven (delicten). Zo kan een persoon van bijvoorbeeld een (of meerdere) winkeldiefstal(len) en een woninginbraak verdacht zijn. Opgenomen worden personen die minimaal twaalf jaar zijn en tegen wie als verdachte van een misdrijf proces-verbaal is opgemaakt. Ook minderjarigen die door de politie wegens misdrijf of overtreding naar Halt worden verwezen, moeten sinds 1996 in het HKS worden geregistreerd. Het HKS bevat informatie over bijvoorbeeld het delict, het tijdstip waarop het gepleegd werd, de modus operandi, maar ook persoonskenmerken van de verdachten als geboortedatum, geslacht, nationaliteit en aanwezigheid van verslavingsproblematiek. Ook is de informatie over antecedenten van de verdachten beschikbaar. Het HKS is zelfs het enige bestand dat op het niveau van de politie de gegevens bevat van alle geregistreerde antecedenten van verdachten in Nederland. Dit biedt de mogelijkheid tot een waardevolle verdieping in informatie over verdachten. De antecedenten kunnen bestaan uit ‘automatische’ antecedenten (koppeling van plaats, verdachte en gepleegd delict, zodat informatie van de verdachte en van de aangifte gecombineerd kan worden) en ‘handmatige’ antecedenten (de meer uitgebreide informatie uit het proces-verbaal van aangifte ontbreekt). Periodiciteit van de dataverzameling In principe wordt elk pv opgenomen, dus er is sprake van een continue registratie van feiten. Relaties met andere informatiesystemen Het HKS is een op zichzelf staand registratiesysteem. Informatie die in HKS wordt opgenomen, registreert de politie ook in andere bedrijfsprocessensystemen. Beperkingen Het HKS heeft ook zijn beperkingen. De daders die niet gepakt zijn, delicten waarvan geen proces-verbaal is opgemaakt, of de delicten die onbekend blijven bij de politie, worden niet geregistreerd. Selectiemechanismen kunnen een rol spelen bij de registratie in het HKS en leiden tot vertekeningen. In het HKS worden alleen ‘natuurlijke personen’ opgenomen; rechtspersonen zijn uitgesloten van opname. Gegevens van de bijzondere opsporingsdiensten (bijvoorbeeld FIOD, ECD, douane) zijn vaak niet opgenomen in de HKS-registratie. Diverse typen 322 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 misdrijven, zoals economische delicten, milieudelicten of uitkeringsfraude, zijn daarmee ondervertegenwoordigd in het HKS. Verder zijn de politieregio’s niet altijd eenduidig in de registratiewijze van een delict. De registratie is bijvoorbeeld mogelijk niet uniform indien een verdachte naar een andere (politie)regio verhuist, of een delict pleegt in een (politie)regio waar hij niet woonachtig is. In de praktijk blijkt dat de politieregio waarin de verdachte woont, het meest complete beeld van de verdachte heeft. Daarom zijn bij de analyse de gegevens gerangschikt naar de gemeente waarin zij wonen. Overleden verdachten dienen twee jaar na dato uit het bestand gehaald te worden. Dit is echter niet van invloed op het onderhavige selectiejaar. Gegevens van aangehouden verdachten tegen wie binnen de zes maanden na opname in het HKS (voorlopige opname) nog geen proces-verbaal is opgemaakt, worden verwijderd. De verjaring van gegevens levert een beperking op die van invloed kan zijn op de interpretatie van de HKS- uitkomsten. Dit doet zich vooral voor bij de interpretatie van gegevens over het verleden van verdachten. Als regel wordt de informatie over verdachten na verloop van tijd uit het HKS verwijderd indien zij een aantal jaren niet meer voor nieuwe delicten als verdachten geregistreerd worden. De verjaringsregels impliceren een zekere mate van vertekening in het beeld van de in het verleden gepleegde delicten. De gestelde termijnen zijn echter zo lang en lopen zo snel op dat al met al toch een behoorlijk beeld, ook van het delictsverleden, verkregen kan worden. Toch is het mogelijk dat vooral bij oudere verdachten, waarvan momenteel slechts één of een beperkt aantal delicten uit het verleden bekend zijn, een incompleet beeld bestaat. Eigendom en beheer De verschillende politieregio’s zijn eigenaar van het systeem. Vanuit deze regio’s wordt het systeem gevoed. Om gegevens aan het HKS te onttrekken, heeft de IT-organisatie van het KLPD de (mede door het WODC gefinancierde) DEX-module (Data-extractie) ontwikkeld. De DEX-module is verder uitgebouwd en verbeterd. Het is daarmee recent mogelijk geworden om geautomatiseerd een landelijk HKS-bestand te maken. Zo kunnen verdachten, die in meerdere politieregio’s geregistreerd staan, worden geïdentificeerd en tot één unieke verdachte herleid. Een speciaal daarvoor in het leven geroepen beheersinstantie bewaakt de toegang tot dit bestand. Het HKS valt onder de privacywetgeving. Bewerking van de data vindt echter plaats met geanonimiseerde gegevens. 4 De CBS-statistiek Rechtbankstrafzaken Informatie over de omvang, ontwikkeling en wijze van afhandeling van rechtbankstrafzaken door het Openbaar Ministerie en de rechter wordt verzameld in de Statistiek–Rechtbankstrafzaken. Bijlage 2 323 Tot 1982 is de informatie gepubliceerd in aparte CBS-jaarpublicaties, te weten de Justitiële statistiek, Criminele statistiek, Statistiek Toepassing der Wegenverkeerswet, Statistiek jeugdcriminaliteit, en de (verzamel)publicatie Maandstatistiek politie, justitie en brandweer. Voor de jaren 1982-1991 zijn de relevante onderdelen samengebracht in de publicatie Criminaliteit en Strafrechtspleging. Vanaf begin jaren negentig komen de gegevens over criminaliteit en strafrechtspleging uit het Communicatiesysteem OM-Parket Administratiesysteem, kortweg COMPAS genoemd. Informatiegebied In COMPAS zijn gegevens opgenomen over de ingeschreven zaken bij het OM evenals de afdoening van zaken door OM en rechter. Het systeem bevat een grote hoeveelheid gegevens over het verloop en de afloop van elke strafzaak, inclusief gegevens over de betrokken verdachte/dader. Periodiciteit van de dataverzameling Er is sprake van een continue registratie, zij het dat de verwerking van de gegevens in de loop van de jaren/perioden zeer verschillend is geweest. De gegevens zijn gepubliceerd per kalenderjaar. Een strafzaak die binnen een kalenderjaar bij verschillende colleges in behandeling is, is ook meer dan eenmaal in de overzichten opgenomen. Relaties met andere informatiesystemen Uit COMPAS worden speciaal voor statistische doeleinden ten behoeve van het CBS aparte bestanden vervaardigd waarin elke strafcasus als individueel gegeven traceerbaar is. Beperkingen De overgang op COMPAS-gegevens nam enige tijd in beslag en had aanvankelijk negatieve invloed op de beschikbaarheid van statistische gegevens. Een deel van de uitkomsten in de eerste jaren dat het systeem voor statistische doeleinden werd gebruikt (1991, 1992 en 1993) kwam niet (volledig) beschikbaar; bovendien leidde de beschikbaarheid van een elektronisch systeem bij de parketten ertoe dat de inzending van berichtgeving via formulieren sterk terugliep en in enkele gevallen voortijdig werd gestaakt. Op deze wijze is informatie over een deel van de ingeschreven zaken en vrijwel alle afdoeningen door het OM over de jaren 1991 en 1992 verloren gegaan. In mindere mate geldt dit ook voor 1993. Ook de cijfers over afdoeningen door de rechter kenden onderrapportage, waardoor op dit gebied over de periode 1991-1993 alleen de totaalcijfers betrouwbaar genoeg zijn voor statistische analyse. Een deel van de uitkomsten moest worden geschat. Ook na 1993 bleek de berichtgeving onvolledig te zijn geweest en was sprake van onderrapportage. Door het CBS is daarop besloten om in 324 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 samenwerking met de berichtgevers tot een revisie van de basisgegevens over te gaan. Om praktische redenen is gekozen voor 1994 als startjaar van de revisie. Eigendom en beheer Het bureau maakt op basis van de COMPAS-informatie en informatie uit andere gerechtelijke registraties een jaarbestand waarvan het eigenaar en beheerder is. Alle statistische uitkomsten zijn gebaseerd op geanonimiseerde basis gegevens. 5 OMDATA OMDATA is een informatiesysteem van het Parket-Generaal van het Openbaar Ministerie. Het maakt gebruik van een ander, al langer bestaand informatiesysteem, Rapsody genaamd. Rapsody is een gemeenschappelijk informatiesysteem van het Openbaar Ministerie en de zittende magistratuur, ten behoeve van beleid en beheer. Het systeem kent een aantal modules voor verschillende rechtsgebieden. Voor zowel OMDATA als het onderwerp van dit boek is alleen de strafrechtmodule (Rapsody strafrecht- keten) van belang. Waar in het vervolg Rapsody wordt genoemd, wordt dan ook die strafrechtmodule bedoeld. Rapsody is gebaseerd op COMPAS, het registratiesysteem dat wordt gebruikt door de arrondissementsparketten en de griffies van rechtbanken. Rapsody onttrekt bepaalde gegevens aan COMPAS die voor beleidsinformatie van belang zijn, en slaat die op in een gemakkelijk bevraagbare vorm. Het is een decentraal systeem met afzonderlijke databases in elk van de negentien arrondissementen, die ieder alleen gegevens over de strafzaken in het eigen arrondissement bevatten. Landelijke beleids informatie is daardoor niet direct via Rapsody beschikbaar. Die landelijke informatiefunctie wordt sinds een aantal jaren vervuld door OMDATA. Het doel van het systeem is te voorzien in de landelijke informatiebehoefte van het OM en te voldoen aan de gegevensvraag vanuit het wetenschappelijk onderzoek. OMDATA voegt de gegevens van de negentien Rapsody-systemen samen tot een landelijke gegevensverzameling, waarbij geen noemenswaardige bewerkingen optreden. Wat betreft het soort gegevens dat beschikbaar is, verschilt OMDATA dus niet van Rapsody. Informatiegebied OMDATA biedt informatie over de instroom van zaken bij het OM, en de afhandeling van die zaken door het OM en door de rechter. Per zaak is uitgebreide informatie beschikbaar over de aard van de gepleegde feiten, de verschillende handelingen en beslissingen in de zaak door het OM en de rechter, en eventueel de opgelegde straffen. Bijlage 2 325 Periodiciteit van de dataverzameling Rapsody is in de loop van 1993 ingevoerd, waarbij alle op dat moment nog lopende zaken zijn opgenomen. Vanaf dat moment zijn van alle in COMPAS geregistreerde zaken gegevens in Rapsody gearchiveerd. OMDATA geeft daardoor een volledig beeld van alle afdoeningen sinds 1994. Doordat het onderliggende systeem Rapsody in de loop van de jaren steeds verder is ontwikkeld, is de informatie in OMDATA over recente zaken gedetailleerder dan die over de zaken die in de eerste jaren zijn geregistreerd. Relaties met andere informatiesystemen Naast OMDATA bevatten ook de OBJD en de CBS-statistiek Rechtbankstrafzaken gegevens die direct of indirect afkomstig zijn van de registratie in COMPAS. De informatie die door de systemen wordt geleverd, is vergelijkbaar, maar verschilt op punten door belangrijke verschillen in doel en opzet van de systemen. De OBJD is gebaseerd op de justitiële documentatie en geeft informatie over onherroepelijke afdoeningen. Bij de andere systemen blijft de informatie beperkt tot de afdoening in eerste aanleg. Bovendien is de informatie in de OBJD op persoonsniveau beschikbaar (zij het geanonimiseerd), terwijl de beide andere systemen alleen informatie op zaakniveau bieden. De OBJD kan daardoor als enig systeem inzicht geven in de mate van recidive. De verschillen tussen OMDATA en de CBS-statistiek Rechtbank- zaken zijn minder groot. Verschillen in gehanteerde definities maken dat informatie uit beide bronnen qua absolute aantallen verschilt, maar de orde van grootte en de gesignaleerde trends zijn gelijk. De CBS-statistiek is gebaseerd op berichten die COMPAS van iedere zaak levert op strikt gedefinieerde momenten bij inschrijving en afdoening. Het CBS verwerkt de gegevens tot jaarbestanden die enige tijd na afloop van het betreffende jaar worden afgesloten. De cijfers zijn dan definitief, eventuele nagekomen berichten worden niet meer verwerkt. Rapsody is vooral ontwikkeld als beleidsinformatiesysteem. Het wordt op gezette tijden geactualiseerd vanuit COMPAS, en weerspiegelt daardoor steeds de laatste stand van zaken. Rapsody en OMDATA bieden een grotere hoeveelheid informatie dan de CBS-statistiek, bovendien is landelijke informatie in de regel eerder beschikbaar via OMDATA dan via de CBS-statistiek. Rapsody en OMDATA zijn als systeem flexibeler in die zin dat het soort gegevens dat wordt verzameld, kan worden aangepast als de informatiebehoefte vanuit het beleid verandert. Door de veranderende gegevensverzameling en de voortdurende actualisering van de data zelf is de bron echter minder geschikt voor officiële statistieken. Privacyaspecten Op de gegevens van Rapsody en OMDATA is de Wet Justitiële en Strafvorderlijke Gegevens van toepassing. Het gebruik van gegevens voor onderzoek en statistiek is verder gereguleerd in een circulaire. In beginsel 326 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 kunnen alleen niet-herleidbare gegevens worden verstrekt, tenzij toestemming van de Minister van Justitie is verkregen voor het verkrijgen van persoonsgegevens. Beperkingen Enkele beperkingen van OMDATA ten opzichte van andere bronnen zijn hiervoor genoemd. Een belangrijke beperking van OMDATA is verder dat alleen van de uitspraken in de laatste jaren betrouwbare informatie beschikbaar is over de delicten waarvoor is veroordeeld. Van de uitspraken in jaren daarvoor is alleen informatie beschikbaar over de delicten die (primair) ten laste zijn gelegd. Eigendom en beheer OMDATA is eigendom van het college van procureurs-generaal en wordt zelfstandig beheerd door het Parket-Generaal. Rapsody is een gemeenschappelijk systeem van het Openbaar Ministerie en de zittende magistratuur en wordt beheerd door het ICT-bedrijf van de rechterlijke organisatie (ICTRO). Toekomst Een nieuw registratiesysteem ter vervanging van COMPAS is in ontwikkeling. Dit nieuwe systeem, het Geïntegreerd Proces Systeem (GPS), zal volgens de planning in de komende jaren gefaseerd worden ingevoerd. Als sluitstuk van GPS zal een managementinformatiemodule worden ontwikkeld, die Rapsody en OMDATA zal vervangen. Tot die tijd blijft OMDATA operationeel als landelijk informatiesysteem. 6 De Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie In de jaren 1992-1996 zijn de Algemene Documentatieregisters, waarin de zogenoemde ‘strafbladen’ werden bijgehouden, geautomatiseerd en samengevoegd in een landelijk systeem, het Justitiëel Documentatie Systeem (JDS). De Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD) bevat een selectie uit en soms een bewerking van de gegevens uit het JDS. Informatiegebied De gegevens in de OBJD zijn geanonimiseerde, persoonsgebonden gegevens over aard en onherroepelijke afdoening van alle misdrijven en een aantal overtredingen, die na 1996 door de rechterlijke macht in behandeling zijn genomen. Het bevat ook een aantal persoonsgegevens, kennisgevingen van gebeurtenissen na het vonnis (bijvoorbeeld tenuitvoerleggingen of het verstrijken van de proeftijd) en gegevens over buitenlandse strafzaken. De plegers kunnen zowel natuurlijke personen als rechtspersonen zijn. Bijlage 2 327 Van alle personen die na 1996 met justitie in aanraking zijn gekomen, is de justitiële voorgeschiedenis ingevoerd. De OBJD is ten aanzien van deze personen een historisch bestand, dat nog steeds aangevuld wordt. Personen met een strafblad, die na de automatisering geen justitiecontacten meer hebben gehad, zijn met hun personalia op een index geplaatst: op het moment dat zij een nieuw contact hebben, wordt hun voorgeschiedenis alsnog ingevoerd. Periodiciteit van de dataverzameling De gegevens in de OBJD worden ieder kwartaal aangevuld. Relaties met andere informatiesystemen Het bronsysteem JDS betrekt dagelijks gegevens uit COMPAS, het administratiesysteem van de arrondissementsparketten. Voorts bevat het gegevens van de hoven, de Hoge Raad en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). Uit COMPAS worden ook bestanden aan het CBS geleverd ten behoeve van de statistieken over vervolging en berechting in eerste aanleg. COMPAS is tevens de basis voor OMDATA (voorheen Rapsody), een beleidssysteem van het OM. OMDATA bevat gegevens over vervolging en berechting in eerste aanleg en voor kantonzaken tevens over hoger beroep. De strafrechtmonitor (SRM) bevat zeer gedetailleerde informatie over strafzaken uit de strafdossiers van een tweejaarlijkse steekproef. Beperkingen De OBJD is vanaf 1996 volledig, in de jaren daarvoor bevat het alleen gegevens over personen en hun strafzaken als er ook na 1996 een justitiecontact is geweest. Alle gegevens blijven wel beschikbaar: de gegevens die in het JDS geschoond worden, blijven in de OBJD bestaan. De OBJD heeft de gegevens over de onherroepelijke afdoeningen. Dit betekent dat vonnissen in eerste aanleg alleen opgenomen worden als dit vonnis onherroepelijk is geworden. Als er hoger beroep is ingesteld, blijft de zaak in het JDS en de OBJD een openstaande zaak tot het vonnis in hoger beroep onherroepelijk is geworden. De gegevens over deze laatste uitspraak worden dan geregistreerd, niet die van het vonnis in eerste aanleg. Eigendom en beheer De OBJD is eigendom van de plaatsvervangend Secretaris-Generaal van Justitie. Het WODC is strategisch beheerder, de Centrale Justitiële Documentatiedienst is tactisch en functioneel beheerder. De OBJD is aangemeld bij de Registratiekamer in het kader van de WPR. De database is geanonimiseerd, waardoor er in principe geen restricties op het gebruik zijn. Voor gebruik van de OBJD, waarbij men over persoonsgebonden gegevens dient te beschikken, moet toestemming van de minister tot inzage in de justitiële documentatie worden verkregen. 328 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Toekomst Het JDS is ingericht voor de levering van de justitiële documentatie van individuen aan derden. De gegevens zijn daardoor niet altijd even geschikt voor analyses ten behoeve van onderzoek en beleid. Veel gegevens worden bewerkt voordat zij in de OBJD terechtkomen. Jaarlijks worden er aanpassingen aan de OBJD gedaan om de gegevens beter te kunnen verwerken. In 2005 zal naar verwachting de vervanging van het systeem COMPAS door GPS afgerond worden en vindt een herbouw van het JDS plaats. Het JDS krijgt niet alleen een andere structuur, maar zal ook meer gegevens gaan bevatten. De OBJD zal daarna ook uitgebreid worden. 7 De informatiesystemen tenuitvoerlegging Er zijn vele soorten straffen en maatregelen die opgelegd kunnen worden. Elk van die soorten afdoeningen kent zijn eigen registratiesystemen van binnenkomst en tenuitvoerlegging (executie). Zo is er een systeem dat de celcapaciteit en doorstroom van de diverse sancties registreert bij het Centraal Justitieel Incasso Bureau. 7.1 Centraal Justitieel Incasso Bureau Het CJIB in Leeuwarden heeft een belangrijke taak met betrekking tot de uitvoering van opgelegde sancties. CJIB biedt, in zaken die daarvoor in aanmerking komen, namens het OM en de politie transacties aan en draagt zorg voor de inning van de transactiebedragen. Zaken waarin het transactiebedrag niet is betaald worden weer doorgestuurd naar het OM ter verdere vervolging. Executie van strafrechtelijke vonnissen met een financiële sanctie (boetes, schadevergoedingsmaatregelen, ontneming WvW) worden zelfstandig door het CJIB afgewikkeld, onder verantwoordelijkheid van het OM. Ook bij de tenuitvoerlegging van andere soorten vonnissen als taakstraffen en bepaalde gevangenisstraffen speelt het CJIB een belangrijke rol. Bij die vonnissen neemt het CJIB een groot deel van het administratieve proces voor haar rekening, zorgt voor doorgeleiding aan de met tenuitvoerlegging belaste instantie, en bewaakt de voortgang. Sinds het CJIB werd ingesteld als bureau belast met de inning van administratieve sancties bij verkeersovertredingen is het takenpakket in de loop der jaren uitgebreid met de bovengenoemde processen. Daardoor zijn niet van alle processen gegevens over dezelfde jaren beschikbaar. De inning van strafrechtelijke boetes verzorgt het CJIB vanaf 1994. De gegevens over strafrechtelijke boetes zijn vanaf 1995 volledig. Over inning van schadevergoedingsmaatregelen is vanaf 1996 informatie beschikbaar. Inning van ontnemingsmaatregelen is sinds 1996 aan het CJIB opgedragen. Overigens geschiedde incassering van ontnemingsmaatregelen ook door het OM, vooral in de overgangsperiode na 1996. Het TRIAS-systeem (Transactie Bijlage 2 329 Registratie Inning en Informatie Afhandelings Systeem) voor de registratie van (politie)transacties is sinds 2000 operationeel. De gegevens uit dat systeem zijn vanaf het jaar 2001 voldoende betrouwbaar. Informatiegebied In deze publicatie betreft de gebruikte informatie de afwikkeling van (politie)transacties en executie van de strafrechtelijke vonnissen waarmee het CJIB is belast: geldboetes, opgelegde maatregelen ter ontneming van wvv en schadevergoedingsmaatregelen. De geldboetes betreffen zowel misdrijven en overtredingen. Op basis van de aangeleverde gegevens is het voor het CJIB niet goed mogelijk hierin onderscheid te maken. Periodiciteit van de dataverzameling De registratie is continu. Gegevens t.b.v. de statistiek worden per jaar bij het CBS aangeleverd. Relaties met andere informatiesystemen Het CJIB ontvangt langs elektronische weg gegevens over aan te bieden transacties van de politie (Tobias: TOtaal Bekeuring Informatie Afhandelings Systeem), en van de arrondissementsparketten.(Compas: Communicatiesysteem Openbaar Ministerie Parket AdminiStratie). Deze worden vastgelegd in het TRIAS-systeem. TRIAS meldt de afloop weer terug aan deze systemen. Gegevens over te executeren vonnissen ontvangt het CJIB eveneens uit COMPAS en van de vijf ressortsparketten. Verder bestaan koppelingen met systemen van diverse andere ketenpartners van het CJIB (DJI, reclassering). Voor statistiek en onderzoek is de informatie van het CJIB aanvullend ten opzichte van andere informatiebronnen die onder meer op COMPAS zijn gebaseerd (CBS, OMDATA). Eigendom en beheer Houder en gegevensbeheerder is het CJIB. Het systeembeheer COMPAS is deels in handen van de ICT Rechterlijke Organisatie (ICTRO), een gemeenschappelijke ondersteunende organisatie van Openbaar Ministerie en gerechten. De gegevens in de systemen van het CJIB zijn niet rechtstreeks toegankelijk voor derden zoals het WODC. Het CJIB is bij het beheer en het gebruik van de gegevens waarvan zij houder is, gebonden aan de privacywetgeving. 7.2 Registratie gevangeniswezen (TULP/GW, TULP/MIR, TULP/SI) TULP/GW dient om het primaire proces in de inrichtingen van het Gevangeniswezen te ondersteunen. Het is een landelijke applicatie en staat lokaal bij elke inrichting van het gevangeniswezen van de DJI. De landelijke applicatie wordt beheerd door ICT Services DJI te Gouda. Dagelijks wordt een deel van de gegevens die in TULP/GW worden geregistreerd, 'overgeseind' naar TULP/MIR (MIR = Management Informatie 330 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Reservoir). De afdeling Informatieanalyse en Documentatie (ID) van het hoofdkantoor DJI kan TULP/MIR bevragen met de module TULP/SI (SI= Stuurinformatie). Deze module voorziet in de aanmaak van databestanden die voor managementinformatie worden gebruikt. Een aantal van deze databestanden wordt vanaf 2004 door de afdeling ID ook aan het CBS geleverd. Vóór 2004 ontving het CBS vergelijkbare gegevens rechtstreeks van ICT Services in de vorm van de zogenoemde CBS-tapes. Veel informatie over het Gevangeniswezen in dit rapport is ontleend aan TULP-SI en de CBS-tapes. Informatiegebied De gegevens hebben betrekking op de gedetineerden en op de inrichtingen waarin zij verblijven: personen, zaken, cellen, bestemmingen, doorlooptijden en aantallen dagen straf. Variabelen zijn onder andere: insluitingstitel gedetineerden, geslacht, geboortedatum; zaakgegevens zoals parketnummer, datum uitspraak, opgelegde straf, parket van uitspraak; en inrichtingsgegevens zoals soort inrichting, bestemmingen binnen de inrichting, aantal cellen. Binnen TULP/GW is er een continue registratie. Relaties met andere systemen Een aantal basisgegevens van TULP/GW zijn tevens opgeslagen in de nieuwe DJI-brede Basisregistratie. Deze Basisregistratie ontvangt en levert onder meer gegevens aan VIP (verwijsindex personen). Beperkingen Het systeem TULP/GW voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. In complexe gevallen moeten soms kunstgrepen worden toegepast om het verblijf van gedetineerden administratief te kunnen verwerken en de detentietermijnen te kunnen bewaken. Deze praktijk heeft onvermijdelijk tot gevolg dat de managementinformatie van TULP/SI soms onvolkomenheden bevat. Eigendom en beheer Houder van de informatie is de Minister van Justitie, voor hem de directeur Gevangeniswezen. Per inrichting of complex vindt de opslag van de gegevens plaats. Het beheer van het systeem is in handen van ICT Services DJI te Gouda. Het systeem voldoet aan de eisen van Wet bescherming persoonsgegevens. Toekomst In de komende jaren wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een volledig nieuw systeem (CAJIS= Capaciteit en Justiabelen Informatiesysteem) dat meer tegemoetkomt aan de huidige eisen. Bijlage 2 331 7.3 Registratie Justitiële Jeugdinrichtingen (TULP/JJI) TULP/JJI is een landelijk geïmplementeerd informatiesysteem waarop alle rijks- en particuliere justitiële jeugdinrichtingen zijn aangesloten, alsmede het hoofdkantoor DJI en een aantal niet-justitiële inrichtingen waar het Ministerie van Justitie plaatsen heeft ingekocht. Het systeem wordt door de inrichtingen gebruikt voor de pupillenadministratie en het registeren en onderhouden van gegevens betreffende de inrichting zelf. Daarnaast genereert het systeem onder meer capaciteits- en bezettingsgegevens, bevolkingsgegevens en gegevens over de orde en veiligheid (incidenten en maatregelen) binnen de inrichting. TULP/JJI speelt een belangrijke rol bij de centrale selectie en plaatsing van jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen. Verder levert TULP/JJI stuur- en beleidsinformatie. DJI beschikt over een speciale module waarmee grotere databestanden kunnen worden samengesteld. Iedere jeugdige die bij een justitiële jeugdinrichting wordt aangemeld, op de wachtlijst wordt geplaatst dan wel in de inrichting wordt opgenomen, wordt geregistreerd in TULP/JJI en krijgt een eigen, uniek registratienummer. Dit nummer wordt bij iedere (nieuwe) opname binnen de sector justitiële jeugdinrichtingen gebruikt. Informatiegebied De gegevens die in TULP/JJI worden opgenomen, zijn onder andere persoonskenmerken van de jeugdigen, gegevens over de huidige en eventueel vorige (tevens in verband met recidive) en volgende verblijfslocatie(s), verblijfstitel(s), opleggende instantie, gepleegde feiten, reden van uitschrijving. Met behulp van de speciale beleidsinformatiemodule kunnen peildatumbestanden, locatie-historische bestanden (plaatsingen, uitplaatsingen, trajecten van jeugdigen) en titel-historische bestanden (titels/titelwijzigingen) worden samengesteld. Voorts bevat TULP/JJI informatie over onder andere de beschikbare capaciteit, bezetting, wachtlijstplaatsingen, enzovoort. Periodiciteit van de dataverzameling TULP/JJI is een betrekkelijk nieuw registratiesysteem. In juni 1997 is de laatste justitiële jeugdinrichting aangesloten, zodat vanaf dat moment gesproken kan worden van een landelijke dekking. Er is sprake van een continue registratie. Relaties met andere informatiesystemen Een aantal basisgegevens van TULP/JJI zijn tevens opgeslagen in de nieuwe DJI-brede Basisregistratie. Deze Basisregistratie ontvangt en levert voor de strafrechtelijke jongeren onder meer gegevens aan VIP (verwijsindex personen). 332 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Eigendom en beheer Houder van de informatie in TULP/JJI is de Minister van Justitie. De informatie is opgeslagen bij de individuele inrichtingen en centraal op het Hoofdkantoor DJI. Het beheer van de informatie berust bij de inrichtingsdirecteuren en bij het Hoofdkantoor DJI. Het systeem voldoet aan de eisen van Wet bescherming persoonsgegevens. 8 De internationale gegevensbronnen 8.1 International Crime Victims Survey De ICVS, een internationale slachtofferenquête, geeft informatie over delicten zoals door slachtoffers ondergaan. De enquête wordt gehouden onder auspiciën van het Nederlandse Ministerie van Justitie, het Engelse Home Office en de United Nations Interregional Criminal Justice Research Institute (UNICRI). Bij de laatste dataverzameling over 2004 heeft ook Gallup Europe, in opdracht van de EU, een belangrijke bijdrage geleverd (EU ICS Report, 2007). De gegevens worden verzameld door middel van een telefonische enquête, met per land tussen de 1.000 en 4.000 respondenten. Circa dertig landen doen mee aan de dataverzameling. Informatiegebied De enquête gaat over de ervaringen die mensen hebben met delicten. Slachtofferloze delicten komen per definitie niet voor. Er bestaat uit de aard van de zaak een verschil in definitie tussen de waarneming van het slachtoffer van het delict en de strafrechtelijke definitie ervan. Van de delicten registreert men de kenmerken: ondervonden misdrijf, zoals het soort misdrijf (autodiefstal, vandalisme, diefstal uit auto/huis, diefstal van fiets, inbraak, diefstal met geweld, geweldsmisdrijven, seksuele misdrijven); of het delict is aangegeven bij de politie; enzovoort. Als persoonskenmerken kent de ICVS variabelen als leeftijd, geslacht, burgerlijke staat, maatschappelijke positie, informatie over preventiegedrag, enzovoort. Periodiciteit van de dataverzameling De ICVS is tot dusver afgenomen in de jaren 1989, 1992, 1996, 2000 en 2005 en gaat over de jaren 1988, 1991, 1995, 1999 en 2004. Relaties met andere informatiesystemen De ICVS is op te vatten als een onafhankelijk systeem. Er bestaat wel overlap met landelijke slachtofferenquêtes. Vergelijking is mogelijk met (nationale en internationale) politiecijfers (omdat aangiftecijfers zijn opgenomen). Bijlage 2 333 Beperkingen De voornaamste beperking van de ICVS is dat niet alle delicten zijn opgenomen. Ook delicten zonder slachtoffer of met een bedrijf als slachtoffer, komen niet voor. Een bron van onzekerheid is voorts het geheugen van de respondent (weet deze de juiste gebeurtenissen te herinneren en deze ook juist in de tijd te plaatsen?); dat geldt ook bij binnenlandse slachtoffer- enquêtes. Eigendom en beheer De gegevens uit het ICVS zijn opvraagbaar bij het instituut InterVict in Tilburg en bij Gallup Europe in Brussel. Er is geen privacyreglement van toepassing op de ICVS. Toekomst Naar verwachting zal deze enquête ook in de toekomst om de drie à vier jaar uitgevoerd worden. 8.2 European Sourcebook Het European Sourcebook bestaat uit een database en een publicatie, waarin een zo compleet mogelijk beeld van de gehele strafrechtsketen gegeven wordt. Tot dusver zijn ruim veertig landen in het European Sourcebook opgenomen. Aan de hand van door elk land afzonderlijk ingevulde vragenlijsten wordt de database gemaakt. Waarop de gegevens gebaseerd zijn, is van land tot land verschillend: sommige landen leveren hun informatie aan op basis van primaire bronsystemen, andere aan de hand van statistische publicaties. Er wordt geen steekproef getrokken. Informatiegebied Het informatiegebied omvat in principe de gehele strafrechtsketen, inclusief slachtofferenquêtes. In de praktijk ligt de nadruk op de gegevens vanaf opsporing tot en met tenuitvoerlegging. Meestal betreft de registratie het aantal misdrijven per delictsoort, vaak ook leveren de landen informatie over aantallen veroordelingen en aantallen gedetineerden. De delictcategorieën zijn moord en doodslag, mishandeling, verkrachting, diefstal met geweld, diefstal, autodiefstal, fietsendiefstal, inbraak en drugsdelicten. Als persoonskenmerken worden gegevens over geslacht, meerder- en minderjarigheid en het al dan niet vreemdeling-zijn verzameld. Ook zijn er gegevens over bijvoorbeeld de soort opgelegde straf. Periodiciteit van de dataverzameling De gegevens in het European Sourcebook zijn per jaar en beslaan de periode 1990-2003. Informatie over het vervolgingstraject en over soort en lengte van opgelegde straffen ontbreekt voor de jaren 2000-2003. 334 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Beperkingen De gegevensverzameling is beperkt tot Europese landen. Ook het direct vergelijken is lastig, aangezien strafrechtsystemen op nogal cruciale punten van elkaar kunnen verschillen. Een ander punt is de verschillende wijze van aanleveren van de gegevens: sommige landen baseren hun informatie op feitelijke registraties, andere gebruiken criminele statistieken. Geprobeerd is dit zoveel mogelijk te verhelpen door vaste definities te geven van een aantal goed omschreven delictcategorieën. Ook zijn er nogal wat lacunes in de berichtgeving. Wel kunnen goed trends in verschillende landen met elkaar worden vergeleken, aangezien het om dezelfde periode van veertien jaar gaat. Eigendom en beheerder De eigenaar en beheerder van het European Sourcebook is de projectgroep van het European Sourcebook-project. Projectleider is Prof. Martin Killias (Universiteit van Zürich). Toekomst Naar verwachting zal het European Sourcebook elke drie tot vier jaar geactualiseerd worden. Bijlage 3 Stroomschema strafrechtsketen 336 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 3 337 338 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 3 339 Bijlage 4 Tabellen Tabellen bij hoofdstuk 3 Tabel 3.1 Slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onder burgers van 15 jaar en ouder, 1980-1992* Geweldsdelicten handtastelijkheden buiten handtastelijkheden binnen bedreiging buiten bedreiging binnen Vermogensdelicten inbraak fietsdiefstal bromfietsdiefstal autodiefstal diefstal uit auto diefstal van portemonnee (zonder geweld) overige diefstal Vandalismedelicten diefstal vanaf auto beschadiging van auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Exhibitionisme Totaal** enkelvoudig*** meervoudig**** Aantal respondenten 1980 1981 1982 1983 1984 1986 1988 1990 1992 (% één of meer keer slachtoffer) 1,0 0,9 0,8 0,8 1,1 0,7 0,6 0,6 0,7 0,9 1,1 1,5 1,1 1,9 1,7 1,3 1,2 1,4 3,4 3,2 3,1 3,0 3,6 2,3 3,3 3,2 3,3 1,6 1,9 2,7 2,4 2,6 2,2 2,1 2,5 2,4 1,6 1,8 2,2 2,5 2,4 2,7 3 2,5 2,9 4,9 5,1 5,5 6,4 5,7 6,3 5,7 5,6 6,0 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,5 0,3 0,4 0,4 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,4 0,3 0,5 0,3 1,9 2,2 2,2 3,3 3,3 3,5 3,3 3,3 3,8 2,4 2,5 2,4 2,1 2,8 2,1 2,3 2,2 2,6 5,5 5,5 6,4 6,0 5,7 5,3 4,7 4,8 5,1 4,9 5,4 5,1 4,8 5,1 3,8 3,8 3,6 3,7 9,0 9,1 9,8 9,2 9,3 8,7 8,1 8,9 8,9 6,7 7 6,2 6,5 6,0 6,0 5,6 5,2 6,7 1,4 2,0 2,4 1,8 2,4 1,9 2,1 1,7 1,5 1,3 1,6 1,7 1,9 1,8 1,7 1,3 1,1 1,1 32,8 34,0 35,5 35,2 36,2 34,3 33,6 32,7 35,1 23,0 22,6 24 23,7 23,7 23,5 23,2 23,0 23,9 9,7 11,4 11,6 11,5 12,5 10,8 10,5 9,7 11,2 (abs.) 8.475 10.738 10.765 10.931 9.730 9.502 4.686 4.513 4.448 * De in deze tabel genoemde jaren betreffen het verslagjaar waarop de slachtoffergegevens uit deze enquêtes betrekking hebben. De interviews waarop de gegevens zijn gebaseerd, zijn gehouden in de eerste tien weken van het daarop volgende jaar. Gevraagd is naar het slachtofferschap in het huidige jaar en in het voorgaande jaar. ** Inclusief exhibitionisme. *** Eenmaal of vaker slachtoffer van een delictsoort. **** Eenmaal of vaker slachtoffer van meer delictsoorten. Bron: CBS, Enquête Slachtoffers Misdrijven Bijlage 4 341 Tabel 3.2 Slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onder burgers van 15 jaar en ouder, 1993-2005* Geweldsdelicten totaal mishandeling bedreiging portemonneediefstal met geweld** Vermogensdelicten (poging tot) inbraak*** poging inbraak*** inbraak*** fietsdiefstal**** autodiefstal**** diefstal uit auto**** diefstal van portemonnee zonder geweld** overige diefstal Vandalismedelicten vernieling aan/diefstal vanaf auto’s**** overige vernielingen Autocriminaliteit totaal aanrijding met doorrijden aanrijding zonder doorrijden Andere delicten Overig persoonsgebonden slachtofferschap Totaal slachtofferschap Aantal respondenten 1993* 1995* 1997* 1999* 2001* 2002* 2003* 2004* 2005* (% één of meer keer slachtoffer) 5,1 5,2 5,5 6,2 6,2 6,6 6,4 6,2 5,5 0,9 0,8 1,0 1,1 1,1 1,0 0,9 0,9 1,0 4,4 4,7 4,9 5,7 5,6 6,1 5,9 5,7 4,9 0,5 0,4 0,3 0,3 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3 7,8 8,9 7,7 6,7 5,3 5,6 4,9 4,7 4,1 5,3 5,9 5,2 4,5 3,5 3,8 3,2 3,1 2,6 3,1 3,7 3,0 2,6 2,1 2,2 2,0 1,8 1,6 7,3 7,6 6,6 6,4 5,5 5,7 5,2 5,0 4,5 1,1 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,6 0,6 10,2 10,2 7,9 7,3 6,9 8,0 7,0 6,4 5,4 4,1 4,7 4,0 3,8 3,5 3,7 3,4 3,1 2,4 7,9 9,2 8,9 7,3 7,1 7,3 6,5 6,8 6,5 30,3 31,2 27,4 24,4 25,1 27,5 24,3 23,1 20,5 7,8 8,8 9,3 8,0 8,4 9,3 7,9 7,8 7,3 41,5 42,4 36,2 32,5 32,7 36,2 31,9 30,1 26,5 2,4 2,7 2,6 2,4 2,4 2,7 2,4 2,5 2,1 10,1 10,5 10,4 10,2 9,7 9,5 8,8 8,9 7,9 1,2 1,5 1,4 1 1,3 1,4 1,2 1,3 1,2 27,4 29,9 29,3 26,7 26,4 27,6 25,0 25,1 22,9 50,5 53 51,5 48,8 47,7 49,5 46,9 47,0 44 (abs.) 50.702 75.560 76.248 77.539 88.608 25.000 90.589 49.037 52.560 * De in deze tabel genoemde jaren betreffen het jaar van publicatie van de Politiemonitor Bevolking. De interviews waarop de gegevens zijn gebaseerd, zijn gehouden in de eerste tien weken van dat jaar. Gevraagd is naar het slachtofferschap in de twaalf daaraan voorafgaande maanden. ** 1993, 1995 en 1997 beroving met en zonder geweld. *** In % van aantal woningen. **** In % van voertuigbezitters. Bron: Politiemonitor Bevolking 342 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.3 Slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onder burgers van 15 jaar en ouder, 1992-2004* (% één of meer keer slachtoffer) Geweldsdelicten 5,4 5,1 5,2 5,4 4,2 5,0 5,6 5,5 5,0 5,8 6 5,7 5,2 seksuele delicten** 1,1 1,1 1,3 1,1 0,7 1,2 1,1 1,1 1,0 1,1 1,2 0,9 0,8 mishandeling 2 1,6 1,3 1,8 1,2 1,4 1,8 1,6 1,3 1,8 1,7 1,9 1,6 bedreiging 2,9 2,8 3,1 2,8 2,5 2,7 3,1 3,3 3,0 3,4 3,7 3,5 3,2 Vermogensdelicten 13,5 13,5 13,8 13,9 12,5 13,2 13,0 12,5 12,3 12,0 12,8 11,9 11,9 inbraak 2,2 2,7 2,7 2,8 2,4 2,3 1,6 1,9 1,8 1,6 1,8 1,3 1,5 fietsdiefstal 4,4 4,2 4,7 4,5 4,2 4,8 5 4,6 4,9 4,6 4,6 4,6 4,7 autodiefstal 0,4 0,3 0,2 0,3 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,1 0,2 0,1 0,2 diefstal uit auto 1,9 2,2 1,7 1,9 1,7 1,9 1,5 1,8 1,7 2,1 2,6 2,4 2,1 diefstal van portemonnee (zonder geweld) 2,1 2,2 2,4 2,6 1,8 2,0 2,2 2,0 2,0 1,9 2,0 1,9 1,6 overige diefstal 4 3,4 3,3 3,7 3,4 3,3 3,7 3,0 3,1 2,8 3,1 2,7 3,0 Vandalismedelicten 8,7 10,3 9,9 9,7 8,8 10,4 11,1 11,6 11,0 10,5 12,1 11,1 11,4 beschadiging van auto 5,4 6,4 5,9 6,0 5,8 6,2 6,6 7,1 7,0 6,6 7,8 7,6 7,5 overige vernielingen 3,5 4,3 4,3 3,9 3,4 4,8 5,1 5,1 4,8 4,4 5,0 4,2 4,7 Doorrijden na aanrijding 1,5 1,2 1,6 1,4 1,3 1,3 1,2 1,5 1,5 1,3 1,5 1,4 1,3 Totaal 24,3 25,0 26,0 25,9 23,1 25,5 26,2 26,2 25,7 24,9 27,2 25,6 25,4 enkelvoudig*** 18,5 19,1 20,8 20,2 18,6 20,4 20,7 20,6 20,7 19,6 21,4 20,5 20,0 meervoudig**** 5,9 6 5,2 5,7 4,6 5,2 5,4 5,5 5,0 5,4 5,8 5,1 5,3 (abs.) Aantal respondenten 3.949 4.934 5.503 5.936 5.773 8.838 9.007 10.952 8.756 10.326 8.399 10.862 9.989 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 * De in deze tabel genoemde jaren betreffen het onderzoeksjaar van de CBS-enquêtes (resp. de Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (1992-1996) en de module Recht in het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS); 1997-2004). De interviews waarop de gegevens zijn gebaseerd, zijn gehouden gedurende alle maanden van dat jaar. Afgeleid is het slachtofferschap in de twaalf daaraan voorafgaande maanden. ** In 1992-1996 alleen aan vrouwen gevraagd. *** Eenmaal of vaker slachtoffer van een delictsoort. **** Eenmaal of vaker slachtoffer van meer delictsoorten. Bron: CBS, Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (1992-1996); Permanent Onderzoek Leefsituatie (1997-2004) Bijlage 4 343 Tabel 3.4 Slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onder burgers van 15 jaar en ouder, 2005-2007* 2005 2006 2007 (% één of meer keer slachtoffer) Slachtofferschap totaal 28,8 27,2 25,8 w.v. Geweldsdelicten 5,8 5,1 5,3 seksuele delicten 0,9 0,9 1,1 mishandeling 1,5 1,6 1,6 bedreiging 4,1 3,1 3,2 Vermogensdelicten 14,4 13,7 12,3 (poging tot) inbraak 3,0 2,6 2,5 idem, huishoudens 3,3 2,8 2,6 poging tot inbraak 1,9 1,5 1,5 idem, huishoudens 2,1 1,5 1,5 inbraak 1,4 1,1 1,2 idem, huishoudens 1,5 1,4 1,3 fietsdiefstal 5,8 5,6 4,7 idem, fietsbezitters 6,7 6,3 5,3 autodiefstal (18+) 0,4 0,2 0,2 idem, autogebruikers (18+) 0,6 0,3 0,3 diefstal uit auto (18+) 2,0 1,7 1,7 idem, autogebruikers (18+) 3,1 2,6 2,5 zakkenrollerij 1,4 1,5 1,5 zonder geweld 1,2 1,2 1,4 met geweld 0,3 0,3 0,2 overige diefstal 4,0 3,7 3,1 Vandalismedelicten 13,0 12,0 11,7 beschadiging/diefstal vanaf auto (18+) 8,9 8,1 7,9 idem, autogebruikers (18+) 13,4 12,1 11,6 overige vernielingen 5,1 4,9 4,7 doorrijden na aanrijding 1,7 1,6 1,5 Overige delicten 0,9 1,0 0,8 (abs.) Aantal respondenten 5.242 20.685 19.128 * De in deze tabel genoemde jaren betreffen het onderzoeksjaar van de Veiligheidsmonitor Rijk. De interviews waarop de gegevens zijn gebaseerd, zijn gehouden in de eerste tien weken van dat jaar. Afgeleid is het slachtofferschap in de twaalf daaraan voorafgaande maanden. Het gaat telkens om persoonlijk slachtofferschap, tenzij anders vermeld. Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 344 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.5 Slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit naar geslacht en leeftijd, 2007 Mannen Vrouwen (% één of meer keer slachtoffer) 39,2 34,1 40,7 40,5 36,6 32,3 29,5 28,1 24,9 23,0 20,7 17,2 13,6 11,7 7,6 8,4 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar 75 jaar en ouder Bron: Veiligheidsmonitor Rijk Tabel 3.6 Slachtofferschap (totaal) naar achtergrondkenmerken, 2006/2007 Totaal gecorrigeerd geweldsdelicten gecorrigeerd Vermogens- delicten gecorrigeerd Vandalisme- delicten gecorrigeerd* ** * * ** * * ** * * ** * (% slachtoffer) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 38,0 38,5 12,6 12,7 22,2 22,5 9,8 10,0 41,9 41,1 12,7 12,5 23,8 23,2 14,7 14,4 35,1 34,4 7,3 7,1 17,2 16,6 16,6 16,3 29,5 29,6 4,9 5,0 13,1 13,2 14,8 14,9 24,3 24,7 3,9 4,0 11,4 11,7 11,5 11,6 19,3 19,7 2,5 2,6 8,8 9,0 9,6 9,7 13,2 13,5 1,2 1,3 6,3 6,5 6,6 6,7 8,8 8,6 0,6 0,6 4,5 4,4 3,5 3,4 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 28,1 27,8 5,9 5,8 13,2 13,1 13,0 12,8 25,1 25,3 4,6 4,6 12,8 13,0 10,8 10,9 21,7 25,2 2,9 4,3 10,0 12,5 10,7 11,5 28,8 30,6 6,2 7,3 13,0 14,4 14,3 14,3 12,4 25,3 1,4 4,8 6,6 13,3 4,8 10,3 36,0 27,9 9,3 6,3 18,8 13,5 14,4 12,2 (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 21,1 23,2 4,2 4,8 11,1 12,0 8,3 9,3 24,6 24,9 5,8 5,6 12,2 12,1 9,9 10,7 28,8 27,4 5,8 5,4 13,6 12,9 13,2 12,5 29,6 29,6 4,5 4,9 14,3 14,7 14,8 14,2 32,8 31,3 4,9 5,0 16,2 15,7 16,9 15,6 (*) (*) (*) (*) (*) 25,8 26,9 5,2 5,5 12,3 12,9 11,7 12,1 28,4 28,1 4,9 5,0 14,4 14,3 13,3 13,0 31,0 21,8 6,1 3,1 18,2 12,8 12,2 8,7 Leeftijd15-1718-2425-3435-4445-5455-6465-74C75 Geslachtmanvrouw Burgerlijke staat gehuwdvoor de wet gescheiden weduwe/weduwnaarnooit gehuwd geweest Hoogst behaalde opleidingsniveau basisonderwijsmavo/vbohavo/vwo/mbohbowo Herkomstgroeperingautochtoonwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon Bijlage 4 345 Tabel 3.6 (Vervolg) Totaal gecorrigeerd geweldsdelicten gecorrigeerd Vermogens- delicten gecorrigeerd Vandalisme- delicten gecorrigeerd* ** * * ** * * ** * * ** * 5,2 13,0 11,9 5,1 13,7 12,0 5,3 12,3 11,7 Type huishouden (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) eenpersoonshuishouden 27,3 29,0 6,2 6,9 14,3 14,8 12,3 12,8 paar zonder kinderen 21,3 26,3 3,0 4,8 9,6 12,3 10,5 12,3 paar met kinderen 28,6 25,1 5,6 4,3 14,0 12,3 12,5 11,3 eenoudergezin 35,9 30,1 10,5 8,2 19,3 15,7 12,5 11,0 Gestandaardiseerdhuishoudinkomen (kwintielen) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) 1e 20%-groep (laagste) 31,8 28,8 7,2 6,3 17,1 15,3 12,9 11,7 2e 20%-groep 24,6 26,0 4,7 5,1 12,2 13,0 10,8 11,4 3e 20%-groep 25,0 25,4 4,9 5,0 12,0 12,3 11,4 11,6 4e 20%-groep 25,3 25,5 4,7 4,8 11,4 11,6 11,9 12,0 5e 20%-groep (hoogste) 25,9 27,2 4,6 5,0 12,1 12,9 12,4 12,8 Belangrijkste inkomensbronhuishouden (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) arbeid 29,2 26,5 5,8 5,1 14,0 12,7 13,3 12,1 uitkering 30,4 28,8 7,4 7,1 16,7 15,8 11,2 10,4 pensioen 13,3 25,3 1,4 4,9 6,4 12,5 6,4 11,7 Stedelijkheid woonbuurt (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) (*) zeer sterk stedelijk 34,8 33,6 7,5 7,0 19,2 18,5 15,2 14,7 sterk stedelijk 29,0 29,2 5,8 5,9 13,8 13,9 13,2 13,3 matig stedelijk 24,7 24,8 5,1 5,1 12,1 12,1 10,6 10,6 weinig stedelijk 23,6 23,9 4,1 4,2 10,4 10,6 11,5 11,6 niet stedelijk 19,6 20,2 3,4 3,6 9,1 9,4 8,4 8,7 Totaal 2006/2007 26,5 Totaal 2006 27,2 Totaal 2007 25,8 346 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 * (*) signifi cante samenhang (p < 0,05) . ** Gecorrigeerd voor leeftijd en stedelijkheid (cijfers naar leeftijd alleen voor stedelijkheid, naar stedelijkheid alleen voor leeftijd) . Bron: Veiligheidsmonitor Rijk Bijlage 4 347 Tabel 3.7 Ervaringen van criminaliteit onder bedrijven, 2002-2006* 2002* 2004 2005 2006 (% ervaart criminaliteit als probleem) Bouwnijverheid 23 25 22 22 Detailhandel 53 42 40 37 Horeca 34 34 32 30 Transport** 35 38 34 32 Zakelijke dienstverlening*** 22 22 19 19 (% slachtoffer) Bouwnijverheid 46 30 28 28 Detailhandel 67 49 49 45 Horeca 59 47 45 43 Transport** 53 42 39 37 Zakelijke dienstverlening*** 43 29 26 25 (% meervoudig slachtoffer) Bouwnijverheid 17 10 8 9 Detailhandel 36 20 19 17 Horeca 33 19 18 16 Transport** 23 16 14 12 Zakelijke dienstverlening*** 19 8 6 6 steekproefomvang (afgerond) (abs.) Bouwnijverheid 500 5.700 6.400 5.800 Detailhandel 700 8.800 9.000 11.800 Horeca 300 8.900 9.500 6.200 Transport** 400 6.500 3.900 4.800 Zakelijke dienstverlening*** 500 7.800 9.300 9.000 * In 2002 Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI). Cijfers zijn niet direct vergelijkbaar met andere jaren. ** In 2002 vervoer en communicatie. *** In 2002 fi nanciële en zakelijke dienstverlening. Bron: Monitor Bedrijven en Instellingen (2002); Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (2004-2006) 348 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.8 Door bedrijven ondervonden criminaliteit naar delicttype, 2002-2006* 2002* 2004 2005 2006 2004 2005 2006 2004 2005 2006 Slachtoffer (%) Gemiddelde frequentie per slachtoffer-vestiging Geschatte totale schade mln euro 18 13 13 12 2,2 2,0 2,1 55 57 52 19 15 13 11 1,9 1,6 1,7 89 79 75 18 17 15 13 1,8 1,7 1,8 18 18 17 18 20 18 17 2,9 2,9 3,2 36 25 26 8 11 9 9 1,8 1,8 1,7 84 74 66 16 12 11 11 3,5 3,0 3,2 40 35 40 44 32 30 28 31,9 35,4 28,4 146 141 120 20 17 16 15 7,2 6,9 5,6 12 12 11 15 15 12 12 6,6 4,6 4,8 22 18 15 7 6 5 5 2,8 2,6 2,4 33 27 25 15 12 10 11 3,1 2,7 2,8 15 15 15 23 18 20 18 3,2 3,1 3,4 34 34 30 28 24 24 23 4,1 4,1 4,3 12 10 10 21 17 16 15 4,0 4,3 4,4 10 9 7 13 12 11 10 2,5 2,2 2,5 24 22 20 2 2 2 2 3,3 2,5 2,8 . . . 12 7 6 5 4,5 4,9 4,8 . . . 12 10 9 9 4,3 4,1 3,8 . . . 12 7 5 5 6,7 6,8 4,5 . . . 5 4 3 3 3,6 3,4 3,8 . . . . 3 3 4 11,5 5,8 6,5 8,5 5 7 . 6 5 5 18,9 24,1 11,8 11 11 10 . 7 5 5 14,6 19,8 15,9 2,3 2 2 . 5 5 4 21,3 33,6 22,1 4 4 3 . 7 6 5 36,8 31,3 33,5 30 21 18 Inbraak Bouwnijverheid Detailhandel Horeca Transport** Zakelijke dienstverlening*** Diefstal Bouwnijverheid Detailhandel Horeca Transport** Zakelijke dienstverlening*** Vernieling Bouwnijverheid Detailhandel Horeca Transport** Zakelijke dienstverlening*** Geweld Bouwnijverheid Detailhandel Horeca Transport** Zakelijke dienstverlening*** Overige vormen Bouwnijverheid Detailhandel Horeca Transport** Zakelijke dienstverlening*** * In 2002 Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI). Cijfers zijn niet direct vergelijkbaar met andere jaren. ** In 2002 vervoer en communicatie. *** In 2002 fi nanciële en zakelijke dienstverlening. Bron: Monitor Bedrijven en Instellingen (2002); Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (2004-2006) Bijlage 4 349 Tabel 3.9 Preventiemaatregelen in verband met criminaliteit, 1997-2004 Gewone maatregelen tegen inbraak* sloten/grendels op buitendeuren luiken voor ramen/deuren buitenverlichting alarminstallatie er is een waakhond andere voorzieningen geen maatregelen (incl. onbekend) Maatregelen tegen inbraak bij langdurige afwezigheid* andere mensen tijdelijk in huis buren e.a. houden oogje in ’t zeil politie wordt ingelicht er brandt altijd licht waardevolle dingen opgeborgen er is een waakhond andere maatregelen n.v.t./geen maatregelen (incl. onbekend) n.v.t./altijd iemand in huis geen maatregelen (incl. onbekend) Maatregelen tegen fietsdiefstal veiligheidsslot** postcode gegraveerd** fietsregistratiekaart** diefstalpreventiechip** Maatregelen tegen diefstal van/uit auto startonderbreker, alarminstallatie aanwezig*** Aantal respondenten 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 (%) 79,0 79,2 80,6 81,2 81,4 82,1 82,1 83,3 12,3 12,2 12,8 13,0 12,9 12,4 14,0 13,5 74,2 75,9 75,6 76,0 74,7 77,3 76,8 78,4 7,6 8,4 8,5 8,6 9,1 9,0 9,4 9,3 16,6 16,5 14,7 15,3 16,2 15,7 16,7 15,7 9,7 10,7 9,8 10,2 8,8 8,1 7,5 8,5 7,5 6,6 6,4 6,1 6,1 5,9 5,8 5,3 13,1 14,4 12,3 13,0 12,3 13,3 13,6 12,0 79,2 80,5 80,7 81,6 79,7 80,4 80,0 79,8 9,9 10,4 10,3 10,0 8,5 7,5 6,8 6,6 43,0 45,7 43,6 46,2 43,8 42,6 41,3 40,1 48,2 49,6 49,8 51,1 50,2 48,9 48,3 50,3 5,7 5,9 5,7 6,2 5,6 4,6 5,4 3,8 4,7 5,5 4,8 5,0 4,4 4,7 4,9 4,3 12,4 12,0 . . . . 0,0 . . 9,2 7,9 8,7 9,2 9,0 9,9 . . 4,0 3,8 5,4 4,1 4,5 4,3 82,2 82,2 83,9 84,6 85,3 86,3 85,1 86,3 35,8 34,3 32,6 31,5 31,0 29,3 26,1 24,8 25,9 24,9 24,3 24,3 22,0 23,4 20,8 . . . . . . . 5,9 17,5 23,0 32,7 40,2 41,3 44,5 45,9 52,2 (abs.) 3.586 4.554 4.421 4.338 4.138 4.178 4.317 9.989 * % personen bij wie thuis de betreffende maatregelen zijn genomen. ** In % van fi etsbezitters. *** In % van autogebruikers (in 1997 en 1998 alleen indien de autogebruiker zelf deze voorziening heeft aangebracht of laten aanbrengen). Bron: CBS, Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) 350 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.10 Preventiemaatregelen in verband met criminaliteit, 2001-2005 Woningen met inbraakalarm met extra hang- en sluitwerk waarbij men wel eens licht laat branden bij afwezigheid met extra buitenverlichting Inbraakpreventie totaal Aantal respondenten 2001 2002 2003 2004 2005 (%) 8,1 8,8 8,6 9,5 10,2 76,6 77,0 76,7 77,3 77,7 74,1 72,1 72,8 72,7 71,8 70,1 70,1 69,9 70,7 72,2 5,7 5,7 5,7 5,8 5,8 (abs.) 88.608 25.000 90.589 49.037 52.560 Bron: Politiemonitor Bevolking. Tabel 3.11 Preventiemaatregelen in verband met criminaliteit, 2005-2007 Inbraakalarm Extra hang- en sluitwerk Extra buitenverlichting Luiken voor ramen en deuren Politiekeurmerk Veilig Wonen Inbraakpreventie Fiets verzekerd tegen fietsdiefstal Fiets voorzien van diefstalpreventiechip Auto met alarminstallatie/startonderbreker Auto met zelf aangebrachte alarminstallatie/startonderbreker Mobiele telefoon met pincode PC met wachtwoord Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 2005 2006 2007 (% thuis aanwezig) 11,8 10,9 11,5 82,4 82,6 82,8 78,9 77,7 80,1 14,9 15,1 15,7 14,6 15,3 16,0 schaalscore 4,1 4,0 4,1 (% van fietsbezitters) 46,9 45,2 46,3 10,0 10,4 11,3 (% van autogebruikers) 56,2 56,5 57,1 6,7 6,0 5,0 (% van mobiele-telefoonbezitters) 86,7 86,7 87,1 (% van pc-bezitters) 62,4 63,1 65,4 Bijlage 4 351 Tabel 3.12 Preventiemaatregelen bij bedrijven, 2002-2006* 2002* 2004 2005 2006 (% neemt preventieve maatregelen) Bouwnijverheid 65 66 65 64 Detailhandel 80 81 82 80 Horeca 83 77 77 77 Transport** 74 73 72 71 Zakelijke dienstverlening*** 73 74 76 75 (% wint advies in) Bouwnijverheid . 12 13 11 Detailhandel . 25 24 22 Horeca . 21 20 19 Transport** . 19 18 17 Zakelijke dienstverlening*** . 17 15 15 (% neemt deel aan projecten) Bouwnijverheid 5 3 4 3 Detailhandel 6 6 6 6 Horeca 11 8 8 8 Transport** 5 5 5 5 Zakelijke dienstverlening** 5 4 4 4 steekproefomvang (afgerond) (abs.) Bouwnijverheid 500 5.700 6.400 5.800 Detailhandel 700 8.800 9.000 11.800 Horeca 300 8.900 9.500 6.200 Transport** 400 6.500 3.900 4.800 Zakelijke dienstverlening*** 500 7.800 9.300 9.000 * In 2002 Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI). Cijfers zijn niet direct vergelijkbaar met andere jaren. ** In 2002 vervoer en communicatie. *** In 2002 fi nanciële en zakelijke dienstverlening. Bron: Monitor Bedrijven en Instellingen (2002); Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (2004-2006) 352 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.13 Preventiemaatregelen door bedrijven per sector naar aard maatregelen, 2006 Bouwnijverheid Detailhandel Horeca TransportZakelijke dienstverlening 40 27 34 50 42 27 51 39 28 48 33 26 49 38 32 Alarm Extra sloten Extra zwaar hang- en sluitwerk Hek- werken Beveiligngs- dienst/portier Extra verlichting Camera’s/ infrarood luid stil (% dat de betreffende maatregelen heeft genomen) 18 23 8 12 8 12 11 9 8 23 13 5 11 8 22 11 22 16 11 16 18 8 12 8 9 Bron: Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven Tabel 3.14 Onveiligheidsgevoelens in verband met criminaliteit, 2000-2004 Voelt zich wel eens onveilig Bang alleen thuis Angst bij opendoen Onveilige plekken in buurt*** Ander uitgaansgedrag Grote inbraakkans Aantal respondenten 20,7 22,4 25,4 23,6 21,8 19,8 18,7 17,7 16,8 16,0 55,7 56,8 56,9 57,0 60,5 29,2 29,2 29,8 28,8 28,6 15,4 15,0 14,4 14,5 12,4 5,8 6,1 5,9 5,5 5,0 4.338 34.593 4.138 20.648 4.178 19.524 4.317 21.417 9.989 18.577 2000 2001 2002 2003 2004 * ** * ** * ** * ** *** ** (%) * POLS, module Recht en Participatie. ** POLS, basisvragenlijst. *** POLS, module Recht. Bron: CBS, Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) Bijlage 4 353 Tabel 3.15 Onveiligheidsgevoelens in verband met criminaliteit, 2001-2005 Voelt zich wel eens onveilig Voelt zich vaak onveilig Mijdt bepaalde plekken in woonplaats vanwege onveiligheid Doet ’s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid Laat waardevolle spullen thuis om beroving/diefstal te voorkomen Rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden Staat kinderen niet toe ergens naar toe te gaan vanwege onveiligheid* Maakt geen gebruik van openbaar vervoer vanwege onveiligheid Beleving van onveiligheid Aantal respondenten * Alleen personen met kinderen tot 15 jaar. Bron: Politiemonitor Bevolking Tabel 3.16 Onveiligheidsgevoelens in verband met criminaliteit, 2005-2007 2001 2002 2003 2004 2005 (%) 28,5 30,8 27,7 26,9 24,0 5,5 5,4 5,0 4,3 3,7 (% ‘komt vaak voor’) 10,4 11,0 9,9 9,0 8,0 16,7 18,1 16,6 17,0 16,3 15,5 16,9 15,8 16,9 14,3 9,1 9,1 8,2 7,7 6,8 26,3 22,4 23,1 20,5 18,7 2,6 schaalscore 2,9 3,0 2,9 2,8 2,7 (abs.) 88.608 25.000 90.589 49.037 52.560 Voelt zich wel eens onveilig Voelt zich vaak onveilig Mijdt bepaalde plekken in woonplaats vanwege onveiligheid Doet ’s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid Laat waardevolle spullen thuis om beroving/diefstal te voorkomen Rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden Staat kinderen niet toe ergens naar toe te gaan vanwege onveiligheid* Maakt geen gebruik van openbaar vervoer vanwege onveiligheid** Beleving van onveiligheid Aantal respondenten * Alleen personen met kinderen tot 15 jaar. ** Exclusief personen die niet gebruikmaken van het openbaar vervoer. Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 2005 2006 2007 (%) 27,0 23,7 21,8 4,8 3,8 2,9 % ‘komt vaak voor’ 9,0 8,0 7,0 14,6 15,3 14,1 12,6 10,3 9,2 7,9 6,6 5,9 20,3 20,1 18,7 3,2 2,5 1,9 schaalscore 2,8 2,6 2,5 (abs.) 5.242 20.865 19.128 354 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.17 Onveiligheidsgevoelens in verband met criminaliteit naar geslacht en leeftijd, 2007 Mannen Vrouwen (% voelt zich weleens onveilig) 17,1 27,9 18,0 42,7 15,2 32,9 15,5 29,8 15,7 26,5 15,9 24,4 12,6 21,2 11,3 17,0 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar 75 jaar en ouder Bron: Veiligheidsmonitor Rijk Bijlage 4 355 Tabel 3.18 Onveiligheidsgevoelens naar achtergrondkenmerken, 2006/2007 Leeftijd15-1718-2425-3435-4445-5455-64 65-74C75 Geslachtmanvrouw Burgerlijke staat gehuwdvoor de wet gescheiden weduwe/weduwnaarnooit gehuwd geweest Hoogst behaalde opleidingsniveau basisonderwijsmavo/vbohavo/vwo/mbohbowo Herkomstgroeperingautochtoonwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon Type huishouden eenpersoonshuishoudenpaar zonder kinderen paar met kinderen eenoudergezin Gestandaardiseerd huishoudinkomen (kwintielen) 1e 20%-groep (laagste) 2e 20%-groep 3e 20%-groep 4e 20%-groep 5e 20%-groep (hoogste) (*) (*) (*) (*) 25,1 2,0 2,2 29,5 3,7 3,5 24,6 3,1 2,9 23,7 3,1 3,2 22,6 3,0 3,1 21,7 3,9 4,1 18,0 4,1 4,1 14,2 3,3 3,1 (*) (*) (*) (*) 16,2 2,0 2,0 29,2 4,6 4,6 (*) (*) (*) (*) 22,1 3,2 3,4 26,0 5,8 5,2 19,4 3,8 2,9 23,7 2,9 2,9 (*) (*) (*) (*) 21,4 4,8 4,6 21,9 3,7 3,8 23,1 3,0 3,0 24,4 2,0 2,0 24,8 2,4 2,2 (*) (*) (*) (*) 22,2 2,8 2,9 25,5 4,8 4,4 25,3 6,6 6,0 (*) (*) (*) (*) 25,3 4,6 4,0 23,4 3,2 3,1 21,1 2,6 3,0 23,8 5,3 4,8 (*) (*) 23,7 4,3 4,1 22,8 4,0 3,9 22,7 3,5 3,6 21,6 2,6 2,7 23,1 2,3 2,4 Voelt zich wel eens onveilig Voelt zich vaak onveilig gecorrigeerd gecorrigeerd * ** * * ** * 24,3 30,1 25,4 23,3 22,1 21,2 18,1 15,4 16,3 29,1 20,5 27,6 18,3 26,1 21,5 22,1 23,4 23,5 24,9 21,5 26,5 30,6 25,8 21,1 21,8 28,5 25,6 22,5 22,3 21,2 22,1 356 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.18 (Vervolg) Belangrijkste inkomensbron huishouden arbeiduitkeringpensioen Stedelijkheid woonbuurt zeer sterk stedelijk sterk stedelijk matig stedelijk weinig stedelijk niet stedelijk Totaal 2006/2007 Totaal 2006 Totaal 2007 3,3 3,8 2,9 Voelt zich wel eens onveilig Voelt zich vaak onveilig gecorrigeerd gecorrigeerd * ** * * ** * (*) (*) (*) (*) 22,6 21,8 2,6 2,6 30,5 28,6 7,9 7,4 18,9 23,6 4,1 4,4 (*) (*) (*) (*) 31,1 30,5 5,5 5,5 26,3 26,3 4,0 4,0 22,2 22,3 3,2 3,2 17,8 17,9 2,2 2,2 15,3 15,7 1,4 1,4 22,8 23,7 21,8 * (*) signifi cante samenhang (p < 0,05). ** Gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht en stedelijkheid (cijfers naar leeftijd alleen voor geslacht en stedelijkheid; cijfers naar geslacht alleen voor leeftijd en stedelijkheid; cijfers naar stedelijkheid alleen voor leeftijd en geslacht). Bron: Veiligheidsmonitor Rijk Tabel 3.19 Door Slachtofferhulp Nederland verleende hulpverlening (beëindigde zaken) naar soort delict, 2001-2005 Totaal hulpverleningen Hulpverleningen bij: geweldsdelicten zedendelicten verkeersongevallen vermogensdelicten Overige hulpverlening 80.568 82.575 84.841 85.399 87.148 26.633 30.329 32.076 35.384 38.430 4.607 4.575 4.392 4.639 4.710 20.276 20.236 20.611 19.584 19.078 22.897 21.240 21.252 19.008 18.001 6.155 6.195 6.510 6.784 6.929 2001 2002 2003 2004 2005 (abs.) Bron: Slachtofferhulp Nederland/bewerking CBS Tabel 3.20 Ontwikkeling van enkele delictscategorieën volgens de slachtofferenquêtes en de Politiestatistiek, 1980-2007 Delicten tegen burgers(in Nederland ondervonden) Delicten* die bij de politie zijn gemeld Delicten* waarbij een documentis ondertekend Door de politie geregistreerdemisdrijven gewelds- delicten vermogens- delicten vandalisme- delicten gewelds- delicten vermogens- delicten vandalisme- delicten gewelds- delicten vermogens- delicten vandalisme- delicten gewelds- delicten vermogens- delicten vandalisme- delicten (x 1.000) 1980** 654 1.385 1.370 147 643 273 . . . 27 501 71 1982** 919 1.704 1.501 152 760 292 . . . 32 684 90 1984** 1.077 1.791 1.416 253 889 323 . . . 35 833 97 1986** 890 1.834 1.283 235 940 289 . . . 40 841 105 1988** 886 1.708 1.281 186 882 238 . . . 45 857 117 1990** 937 1.756 1.273 128 861 309 . . . 50 840 124 1992*** 972 1.895 1.408 250 974 255 98 847 160 59 950 132 1993*** 849 1.819 1.609 275 951 355 125 860 261 62 956 128 1994*** 866 1.871 1.559 270 1.032 291 116 920 213 67 978 131 1995*** 842 1.980 1.497 264 967 329 137 861 234 65 905 130 1996*** 722 1.674 1.447 204 845 326 108 744 254 67 834 144 1997**** 860 1.853 1.656 223 953 405 132 836 299 75 846 161 1998**** 954 1.812 1.755 204 865 407 134 715 279 77 844 163 1999**** 998 1703 1887 249 831 483 131 726 353 87 877 171 2000**** 896 1791 1796 211 881 433 126 803 321 92 896 170 2001**** 1.058 1.678 1.693 265 855 399 160 747 307 101 922 172 2002**** 1.081 1.892 1.961 255 1.009 469 138 900 335 104 928 172 2003**** 1.093 1.716 1.815 287 880 472 169 780 358 106 880 163 2004**** 964 1761 1844 289 868 474 171 754 357 110 815 172 2005***** 1302 2233 2410 400 1.004 651 183 832 391 111 744 183 2006***** 1096 2107 2185 345 964 598 184 716 386 109 703 186 2007***** 1157 1840 2119 365 861 540 209 690 363 . . . * Alleen delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden). Voor ondervonden, gemelde en ondertekende delicten: ** ESM; verslagjaar; gegevens teruggerekend op basis van vergelijking met ERV-gegevens. Geen informatie bekend over delicten waarbij een document is ondertekend. *** ERV; onderzoeksjaar. **** POLS; onderzoeksjaar. ***** VMR; onderzoeksjaar. Bron: CBS, Enquête Slachtoffers Misdrijven (1980-1990); Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (1992-1996); Permanent Onderzoek Leefsituatie (1997-2004); Politiestatistiek(1980-2006); Veiligheidsmonitor Rijk (2005-2007) Bijlage 4 357 358 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.21 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden), 2000-2004 2000 2001 2002 2003 2004 (x 1.000) 896 1.058 1.081 1.093 964 157 196 204 162 136 197 271 251 279 255 541 591 625 653 573 1.791 1.678 1.892 1.716 1.761 125 109 131 86 106 770 696 735 709 735 239 281 355 306 270 211 217 232 225 206 416 359 415 374 420 1.796 1.693 1.961 1.815 1.844 1.028 998 1.154 1.146 1.122 768 695 807 668 722 191 185 207 184 178 4.674 4.614 5.141 4.808 4.748 (abs.) 8.756 10.326 8.399 10.862 9.989 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging Vermogensdelicten w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal * Exclusief overige delicten. Bron: CBS, Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) Bijlage 4 359 Tabel 3.22 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden), 2005-2007 2005 2006 2007 (x 1.000) 1.302 1.096 1.157 181 181 201 254 259 281 867 657 675 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging Vermogensdelicten w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal * Exclusief overige delicten. Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 2.233 2.107 1.840 156 162 149 965 909 763 274 241 232 182 176 181 610 589 492 2.410 2.185 2.119 1.519 1.312 1.264 891 873 854 233 221 209 6.178 5.609 5.325 5.242 20.865 19.128 360 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.23 Door bedrijven ondervonden delicten naar delictsoort, 2004-2006 Inbraken bouwnijverheid detailhandel horeca transport zakelijke dienstverlening Diefstallen bouwnijverheid detailhandel horeca transport zakelijke dienstverlening Vernielingen bouwnijverheid detailhandel horeca transport zakelijke dienstverlening Overige vormen (exclusief geweld) bouwnijverheid detailhandel horeca transport zakelijke dienstverlening 2004 2005 2006 Geschat aantal delicten (x 1.000) 21 18 18 42 32 29 12 10 9 17 15 16 34 27 25 27 22 24 1.500 1.600 1.200 49 45 33 27 16 16 28 21 20 24 18 19 86 88 89 38 37 38 19 19 18 47 38 39 27 14 16 170 200 86 40 42 33 33 49 26 440 340 300 Bron: Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven Bijlage 4 361 Tabel 3.24 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden) die bij de politie zijn gemeld, 2000-2004 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging Vermogensdelicten 2000 2001 2002 2003 2004 (per 100 ondervonden delicten) 23,5 25,0 23,6 26,3 30,0 6,8 8,5 5,5 9,8 9,5 40,5 41,8 45,7 41,0 40,2 22,2 22,9 20,6 24,0 30,5 w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal 49,3 50,9 53,3 51,3 49,3 90,7 93,7 96,3 92,5 88,9 37,1 41,2 40,3 39,0 42,2 80,1 77,1 77,3 80,8 71,9 59,2 59,4 61,8 60,8 63,0 33,7 29,2 35,7 33,6 27,9 24,1 23,5 24,0 26,0 25,7 23,8 23,7 24,1 26,7 24,6 24,5 23,3 23,8 24,8 27,4 40,7 36,6 31,3 28,1 37,3 34,3 34,4 35,0 35,2 35,8 8.756 10.326 8.399 10.862 9.989 * Exclusief overige delicten. Bron: CBS, Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) 362 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.25 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden) die bij de politie zijn gemeld, 2005-2007 2005 2006 2007 (per 100 ondervonden delicten) 30,7 31,4 31,5 11,3 12,6 11,3 52,8 44,8 51,4 28,3 31,4 29,3 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging Vermogensdelicten w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal * Exclusief overige delicten. Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 45,0 45,8 46,8 71,7 77,2 76,6 37,5 39,4 38,0 79,3 69,0 78,2 54,1 68,6 61,9 28,1 28,7 28,7 27,0 27,4 25,5 30,3 28,5 26,3 21,3 25,7 24,3 32,4 31,0 39,8 35,9 36,8 36,4 5.242 20.865 19.128 Bijlage 4 363 Tabel 3.26 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden) waarbij een document is ondertekend, 2000-2004 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging 2000 2001 2002 2003 2004 (per 100 ondervonden delicten) 14,1 15,2 12,9 15,5 17,8 1,4 6,1 2,1 5,3 6,1 29,6 30,7 32,1 27,3 30,8 12,1 11,0 8,7 13,0 14,7 Vermogensdelicten w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal 44,8 44,5 47,9 45,6 43,1 84,4 82,7 91,6 82,1 79,9 34,5 36,7 35,2 33,9 35,8 77,0 69,9 75,0 76,5 67,0 48,6 50,7 53,5 57,3 57,4 28,2 22,1 28,7 25,2 21,7 17,9 18,2 17,2 19,8 19,5 19,7 19,8 18,1 22,0 21,3 15,4 15,8 15,8 15,9 16,7 25,8 22,3 22,9 19,1 25,5 27,8 27,2 27,8 28,0 28,1 8.756 10.326 8.399 10.862 9.989 * Exclusief overige delicten. Bron: CBS, Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) 364 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 3.27 Delicten tegen burgers (in Nederland ondervonden) waarbij een document is ondertekend, 2005-2007 2005 2006 2007 (per 100 ondervonden delicten) 14,1 16,8 18,1 6,2 6,7 5,3 27,7 30,4 38,4 11,7 14,2 13,4 Geweldsdelicten seksuele delicten mishandeling bedreiging Vermogensdelicten w.o. (poging tot) inbraak fietsdiefstal diefstal uit auto zakkenrollerij overige diefstal Vandalismedelicten beschadiging/diefstal vanaf auto overige vernielingen Doorrijden na aanrijding Totaal * Steekproefaantal * Exclusief overige delicten. Bron: Veiligheidsmonitor Rijk 37,2 34,0 37,5 61,6 65,4 65,4 28,5 27,9 28,9 76,9 60,4 64,4 51,5 50,5 53,3 18,6 16,4 21,2 16,2 17,6 17,1 19,3 21,0 19,2 10,9 12,6 14,2 24,0 21,9 24,5 24,3 24,7 25,7 5.242 20.865 19.128 Bijlage 4 365 Tabel 3.28 Melding en aangifte van delicten door het bedrijfsleven, 2002-2006* Totaal bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** Inbraken bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** Diefstallen bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** Vernielingen bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** Geweldsdelicten bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** Overige vormen bouwnijverheid detailhandel horeca transport** zakelijke dienstverlening*** . 66 64 66 37 37 36 . 64 63 61 25 25 23 . 69 67 63 22 22 21 . 70 68 69 35 33 35 . 65 60 66 31 31 32 87 84 87 86 41 47 45 86 88 87 88 26 25 25 82 88 89 87 20 19 20 88 83 83 80 35 36 35 86 89 90 87 36 39 34 61 51 51 51 31 31 29 55 47 48 45 18 19 17 49 45 44 41 19 19 17 66 63 63 60 35 33 32 75 65 59 67 40 33 39 41 46 46 47 25 24 24 41 46 44 44 17 18 17 28 46 45 45 14 15 13 42 50 50 47 22 22 23 37 47 46 48 21 26 23 48 56 42 40 30 23 17 49 59 57 52 15 14 12 46 68 64 66 17 16 16 54 56 59 56 22 18 23 45 55 53 53 21 21 22 . 36 39 37 18 18 16 . 46 43 44 18 19 16 . 52 54 52 12 15 15 . 45 39 48 24 17 21 . 29 28 29 13 14 13 2002* 2004 2005 2006 2004 2005 2006 Melding bij politie aangifte bij politie (%) (%) * In 2002 Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI). Cijfers zijn niet direct vergelijkbaar met andere jaren. ** In 2002 vervoer en communicatie. *** In 2002 fi nanciële en zakelijke dienstverlening. Bron: Monitor Bedrijven en Instellingen (2002); Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (2004-2006) 366 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabellen bij hoofdstuk 4 Tabel 4.1 Geregistreerde criminaliteit* 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geregistreerde criminaliteit Opgehelderde misdrijven Gehoorde verdachten totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) % 705,7 210,1 209,9 190,3 19,7 90,7 9,4 812,1 234,6 230,4 208,5 21,9 90,5 9,5 922,9 247,9 247,5 223,6 23,9 90,3 9,7 986,3 257,7 254,2 229,2 25,1 90,2 9,9 1.083,4 272,5 269,9 241,0 28,7 89,3 10,6 1.093,7 262,8 265,6 235,2 30,5 88,6 11,5 1.097,1 261,1 258,5 230,4 28,2 89,1 10,9 1.129,5 266,6 254,7 226,0 28,7 88,7 11,3 1.146,2 266,1 253,8 224,7 29,1 88,5 11,5 1.159,6 266,5 256,0 227,4 28,6 88,8 11,2 1.150,2 255,6 249,0 220,1 29,0 88,4 11,6 1.181,8 238,1 244,5 216,0 28,5 88,3 11,7 1.268,5 242,5 248,8 219,1 29,6 88,1 11,9 1.272,3 237,7 242,7 212,3 30,4 87,5 12,5 1.313,6 236,3 242,7 212,8 30,0 87,7 12,4 1.226,7 209,9 247,0 215,9 31,1 87,4 12,6 1.186,3 204,6 252,8 221,3 31,5 87,5 12,5 1.219,9 197,0 263,3 230,1 33,1 87,4 12,6 1.234,9 210,4 276,1 244,1 32,0 88,4 11,6 1.303,4 210,2 279,8 246,6 32,7 88,3 11,7 1.328,9 206,8 282,2 249,5 32,7 88,4 11,6 1.379,5 233,1 294,4 259,2 35,2 88,0 12,0 1.401,9 256,0 319,3 279,6 39,6 87,6 12,4 1.369,3 280,0 346,0 302,0 43,9 87,3 12,7 1.319,5 288,8 360,8 314,8 46,1 87,2 12,8 1.255,1 278,6 349,6 302,1 47,5 86,4 13,6 1.218,4 278,6 358,3 307,6 50,7 85,8 14,2 * Ten opzichte van de vorige editie van deze publicatie zijn de gegevens op een aantal punten bijgesteld. In 2006 is door het CBS en de politie overlegd over de afstemming van de operationalisaties van begrippen. Dit overleg heeft geleid tot aanpassing van de operationalisaties voor een aantal politieregio’s en daarmee tot een herberekening van de criminaliteitscijfers van deze regio’s. Het resultaat is een overwegend neerwaartse bijstelling van de cijfers voor de periode 1998-2004. Enkele uikomsten in de periode 1996-2005 zijn aangepast op grond van nagekomen en aanvullende informatie: 1. Het aantal geregistreerde gevallen van ‘heling’, ‘misdrijven tegen het openbaar gezag’, en ‘overige misdrijven Wetboek van Strafrecht’ in de politieregio Amsterdam-Amstelland over de jaren 1999-2005 is te laag geweest. 2. Het aantal geregistreerde opiummisdrijven in de politieregio Haaglanden over de jaren 1996 en 1997 is te hoog geweest. 3. Het aantal geregistreerde gevallen van ‘rijden onder invloed’ in een aantal politieregio’s over de jaren 1997-2005 is te laag geweest, door een afwijkende manier van vastlegging van dit delict. De verbeteringen hebben geen noemenswaardig effect op de ontwikkeling van de totale geregistreerde criminaliteit in Nederland over de periode 1996-2005. Voor 1997 is de verhouding tussen gehoorde meer- en minderjarige verdachten geraamd op grond van verhoudingen in de omliggende jaren. Bron: CBS Bijlage 4 367 Tabel 4.2 Geregistreerde geweldsmisdrijven Geregistreerde criminaliteit Opgehelderde misdrijven Gehoorde verdachten totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) 26,5 17,4 19,9 18,9 1,0 95,0 5,0 29,0 18,4 21,1 20,1 1,0 95,3 4,7 31,6 19,5 22,2 21,1 1,1 95,0 5,0 32,3 19,7 22,5 21,4 1,1 95,1 4,9 34,9 21,3 23,8 22,6 1,2 95,0 5,0 37,2 22,3 25,4 24,0 1,4 94,5 5,5 39,8 23,9 26,5 25,1 1,4 94,7 5,3 40,9 24,1 26,1 24,7 1,4 94,6 5,4 45,3 26,1 27,4 25,9 1,6 94,5 5,8 50,8 27,9 28,5 26,9 1,7 94,4 6,0 49,6 27,5 28,9 27,0 1,9 93,4 6,6 51,8 26,2 29,0 27,1 1,9 93,4 6,6 58,5 28,4 32,3 30,1 2,2 93,2 6,8 61,6 30,3 33,0 30,5 2,5 92,4 7,6 67,1 29,8 34,8 32,2 2,7 92,5 7,8 65,3 28,9 38,6 35,4 3,2 91,8 8,2 67,4 29,9 40,9 37,4 3,5 91,4 8,6 74,7 33,1 45,3 41,7 3,7 91,8 8,2 76,8 35,2 46,6 43,0 3,7 92,2 7,8 87,1 38,8 51,7 47,4 4,3 91,7 8,3 91,7 39,6 53,9 49,5 4,4 91,9 8,1 101,3 45,2 56,8 51,8 5,0 91,2 8,8 104,3 50,0 61,5 55,8 5,7 90,7 9,3 106,4 55,9 66,7 60,3 6,3 90,5 9,5 109,9 62,6 75,3 67,6 7,7 89,8 10,2 110,5 65,1 78,3 69,7 8,6 89,0 11,0 109,2 65,2 80,5 71,2 9,4 88,4 11,6 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 368 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.3 Geregistreerde vermogensmisdrijven totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) 1980 500,9 96,8 87,6 73,3 14,3 83,7 16,3 1981 590,8 114,3 100,9 84,7 16,2 83,9 16,1 1982 684,1 124,1 113,3 95,7 17,7 84,5 15,6 1983 750,3 136,3 122,8 104,0 18,8 84,7 15,3 1984 832,9 149,4 135,2 113,3 21,9 83,8 16,2 1985 840,7 143,3 134,1 110,6 23,5 82,5 17,5 1986 840,7 143,0 128,6 107,2 21,4 83,4 16,6 1987 850,4 147,6 125,0 103,5 21,5 82,8 17,2 1988 856,7 145,2 122,9 101,2 21,7 82,3 17,7 1989 846,8 138,5 118,9 98,3 20,6 82,7 17,3 1990 840,4 137,2 121,2 97,9 21,3 80,8 17,6 1991 875,9 127,3 121,8 100,8 21,0 82,8 17,2 1992 950,1 130,0 128,1 106,5 21,7 83,1 16,9 1993 955,5 128,5 126,2 104,3 21,9 82,6 17,4 1994 978,3 128,9 126,6 105,5 21,2 83,3 16,7 1995 904,9 106,9 122,9 101,8 21,1 82,8 17,2 1996 834,4 96,2 119,1 99,1 20,0 83,2 16,8 1997 846,4 86,4 120,6 99,7 20,9 82,7 17,3 1998 843,8 86,2 120,7 100,9 19,8 83,6 16,4 1999 877,5 81,7 115,0 96,0 19,0 83,5 16,5 2000 895,5 75,2 111,7 93,2 18,5 83,5 16,5 2001 921,8 81,9 109,6 90,6 19,0 82,7 17,3 2002 927,6 86,7 116,4 95,7 20,7 82,2 17,8 2003 880,1 88,7 120,0 98,7 21,3 82,2 17,8 2004 815,5 85,5 116,8 96,0 20,7 82,2 17,8 2005 743,6 74,5 103,5 83,3 20,2 80,5 19,5 2006 703,3 71,3 102,4 80,6 21,7 78,8 21,2 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Geregistreerde criminaliteit Opgehelderde misdrijven Gehoorde verdachten Bijlage 4 369 Tabel 4.4 Geregistreerde vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) 1980 84,8 22,9 28,7 27,4 1,4 95,5 4,9 1981 91,9 23,3 29,4 28,0 1,4 95,2 4,8 1982 106,2 25,7 32,2 30,8 1,4 95,7 4,3 1983 102,3 24,0 29,6 28,2 1,4 95,3 4,7 1984 114,6 26,4 32,5 30,8 1,7 94,8 5,2 1985 117,5 26,6 32,6 30,9 1,7 94,8 5,2 1986 121,6 26,0 32,6 31,1 1,6 95,4 4,9 1987 129,6 27,9 33,2 31,5 1,8 94,9 5,4 1988 134,5 27,7 32,4 30,7 1,7 94,8 5,2 1989 144,1 29,4 32,6 31,0 1,6 95,1 4,9 1990 146,9 28,0 33,0 30,4 1,7 92,1 5,2 1991 151,0 26,0 31,1 29,4 1,7 94,5 5,5 1992 154,6 25,6 30,2 28,4 1,7 94,0 5,6 1993 150,6 25,6 28,9 27,0 1,9 93,4 6,6 1994 155,7 25,5 29,4 27,6 1,9 93,9 6,5 1995 152,8 22,0 30,9 28,7 2,2 92,8 7,2 1996 170,7 22,8 35,2 32,4 2,8 92,2 7,8 1997 180,4 22,4 32,5 30,1 2,5 92,4 7,6 1998 179,3 22,9 34,1 31,9 2,1 93,8 6,2 1999 189,0 22,5 35,2 32,7 2,5 93,0 7,0 2000 190,0 23,1 36,1 33,4 2,6 92,7 7,3 2001 193,1 26,1 37,9 34,8 3,0 92,0 8,0 2002 197,5 29,8 44,9 41,1 3,8 91,6 8,4 2003 192,5 32,1 49,1 44,4 4,8 90,3 9,7 2004 203,0 35,1 54,5 49,4 5,1 90,7 9,3 2005 211,4 33,7 53,2 47,8 5,4 89,8 10,2 2006 215,2 34,5 57,3 51,6 5,7 90,0 10,0 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Geregistreerde criminaliteit Opgehelderde misdrijven Gehoorde verdachten 370 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.5 Geregistreerde verkeersmisdrijven totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) 1980 74,6 55,3 54,4 52,6 1,7 96,7 3,1 1981 78,4 57,7 56,9 54,9 2,0 96,5 3,5 1982 78,9 57,6 57,0 54,8 2,2 96,1 3,9 1983 81,4 58,8 58,1 55,8 2,3 96,0 4,0 1984 81,3 57,1 56,4 54,0 2,4 95,7 4,3 1985 80,8 54,4 53,8 51,5 2,2 95,7 4,1 1986 76,9 52,7 52,1 49,9 2,2 95,8 4,2 1987 74,5 48,1 47,3 45,0 2,2 95,1 4,7 1988 76,5 48,7 47,4 45,0 2,3 94,9 4,9 1989 81,7 52,4 51,0 48,4 2,6 94,9 5,1 1990 82,1 46,8 47,0 44,6 2,4 94,9 5,1 1991 82,3 44,0 42,6 40,2 2,4 94,4 5,6 1992 84,6 44,1 37,9 35,4 2,6 93,4 6,9 1993 85,4 39,6 33,8 31,3 2,5 92,6 7,4 1994 92,8 40,9 34,2 31,4 2,8 91,8 8,2 1995 89,4 41,6 36,4 33,5 2,9 92,1 7,9 1996 100,8 46,1 40,3 36,9 3,5 91,4 8,6 1997 99,8 41,2 42,1 38,3 3,8 91,1 8,9 1998 115,2 50,7 51,2 47,1 4,1 92,0 8,0 1999 128,7 51,5 53,4 48,8 4,6 91,4 8,6 2000 131,1 53,4 56,9 52,1 4,8 91,6 8,4 2001 138,3 59,1 63,3 58,0 5,3 91,6 8,4 2002 142,5 63,8 63,8 58,1 5,7 91,1 8,9 2003 153,6 71,3 69,9 63,1 6,8 90,3 9,7 2004 153,8 72,6 71,9 64,5 7,4 89,7 10,3 2005 153,2 73,6 72,9 65,1 7,8 89,3 10,7 2006 153,9 75,5 75,7 67,5 8,2 89,2 10,8 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Geregistreerde criminaliteit Opgehelderde misdrijven Gehoorde verdachten Tabel 4.6 Geregistreerde misdrijven uit de Opiumwet en de Wet wapens en munitie G e reg i stree r d e c r iminali t e i t Opg e hel der de mi s d r i j v e n Gehoorde verdachten G e reg i stree r d e c r iminali t e i t Opg e hel der de mi s d r i j v e n Gehoorde verdachten totaal mannen vrouwen mannen vrouwen totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) (x 1.000) (%) Opiumwet Wet wapens en munitie 5,8 5,5 8,2 7,2 1,0 87,6 12,4 2,7 2,7 3,1 2,9 0,1 96,4 3,6 5,4 5,5 7,9 6,9 0,9 88,2 11,8 2,4 2,5 2,8 2,7 0,1 96,5 3,5 5,4 5,5 8,7 7,7 1,0 88,1 11,9 2,3 2,4 2,8 2,7 0,1 96,8 3,2 4,8 5,0 9,0 7,8 1,1 87,2 12,8 2,3 2,4 2,7 2,6 0,1 95,4 4,6 4,7 4,8 9,0 7,9 1,1 87,9 12,1 2,0 2,2 2,7 2,6 0,1 96,1 3,9 5,9 4,4 7,9 7,0 0,9 88,6 11,4 2,2 2,0 2,3 2,2 0,1 96,4 3,6 4,4 4,5 8,5 7,5 1,0 88,4 11,6 2,5 2,5 2,9 2,8 0,1 96,1 3,9 3,4 3,3 4,9 4,3 0,6 88,4 11,6 2,7 2,4 3,1 3,0 0,2 94,8 5,2 3,0 3,4 5,1 4,5 0,6 88,3 11,7 3,1 2,5 3,6 3,3 0,3 93,0 7,0 4,5 3,2 4,4 3,9 0,5 89,0 11,0 3,1 2,4 2,9 2,7 0,2 94,2 5,8 4,2 3,5 8,8 7,7 1,1 87,8 12,2 2,1 1,9 2,5 2,4 0,2 93,7 6,3 4,6 3,7 7,5 6,7 0,9 88,7 11,3 2,5 1,7 3,2 2,9 0,3 89,5 10,5 7,6 6,4 11,8 10,4 1,4 87,8 12,2 3,2 2,5 3,8 3,6 0,2 93,9 6,1 7,7 6,7 11,9 10,4 1,4 88,0 12,0 3,4 2,9 3,8 3,5 0,2 94,3 5,7 7,6 6,5 11,5 10,1 1,4 87,8 12,2 3,4 2,8 4,1 3,8 0,3 93,6 6,4 7,5 6,4 11,6 10,2 1,4 87,9 12,1 3,0 2,5 3,7 3,4 0,3 92,4 7,6 10,4 9,6 13,7 12,0 1,7 87,6 12,4 3,5 3,2 4,1 3,8 0,3 91,9 8,1 12,8 12,3 17,0 14,8 2,3 86,6 13,4 3,9 3,8 4,8 4,5 0,4 92,2 7,8 15,6 15,0 20,9 18,0 2,9 86,0 14,0 5,9 5,6 6,3 5,8 0,5 91,5 8,5 15,7 15,0 22,0 18,9 3,1 85,8 14,2 6,1 5,7 6,5 5,9 0,6 90,9 9,1 15,3 14,7 21,8 18,5 3,3 84,8 15,2 5,8 5,5 6,4 5,8 0,6 90,5 9,5 16,4 15,5 23,1 19,7 3,4 85,1 14,9 5,5 5,2 6,1 5,6 0,5 91,1 8,9 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bijlage 4 371 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Tabel 4.7 Geregistreerde criminaliteit naar delictgroep (absoluut) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1.226,7 1.186,3 1.219,9 1.234,9 1.303,4 1.328,9 1.379,5 1.401,9 1.369,3 1.319,5 1.255,1 1.218,4 1.126,7 1.076,0 1.104,8 1.104,3 1.159,5 1.183,6 1.223,5 1.238,6 1.189,6 1.139,5 1.076,5 1.039,2 65,3 67,4 74,7 76,8 87,1 91,7 101,3 104,3 106,4 109,9 110,5 109,2 1,5 1,5 1,5 1,6 1,8 1,7 1,7 1,6 1,5 1,6 1,5 1,4 2,5 2,3 2,6 2,5 3,0 2,9 2,8 2,6 2,7 2,5 2,6 2,4 1,3 1,3 2,7 2,6 2,5 2,5 2,5 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 14,0 14,8 14,7 16,1 18,6 20,3 23,6 26,0 28,1 32,1 32,0 31,0 10,3 11,2 12,9 14,3 17,1 18,5 21,7 24,4 26,4 30,4 30,2 29,5 28,1 30,2 37,6 38,1 42,5 44,3 48,6 50,6 51,2 53,1 56,1 57,7 15,7 15,2 14,2 14,5 17,7 19,0 21,2 20,6 20,0 17,7 15,5 13,7 2,2 2,3 1,3 1,4 1,1 1,0 0,8 0,8 0,7 0,8 0,8 0,8 904,9 834,4 846,4 843,8 877,5 895,5 921,8 927,6 880,1 815,5 743,6 703,3 12,0 11,5 7,7 7,3 7,7 7,0 8,9 8,7 9,8 8,7 5,1 4,8 346,0 325,4 332,2 329,0 366,1 364,9 368,7 370,1 367,0 334,0 315,6 293,9 532,8 483,2 487,6 488,0 482,4 500,9 519,1 523,0 475,2 443,6 393,2 372,1 5,9 5,8 7,0 6,9 7,8 7,9 8,6 8,6 9,1 8,7 8,0 7,8 6,7 7,0 10,3 10,7 11,6 12,7 13,8 14,6 15,9 16,9 17,8 20,3 1,4 1,3 1,7 1,8 1,9 2,1 2,7 2,7 3,0 3,6 3,9 4,3 152,8 170,7 180,4 179,3 189,0 190,0 193,1 197,5 192,5 203,0 211,4 215,2 11,0 13,0 6,3 3,8 4,5 4,8 5,9 10,5 12,5 13,5 12,3 12,5 0,4 0,4 0,5 0,4 0,4 0,4 0,6 0,5 0,4 0,5 0,5 0,5 7,0 8,7 8,1 7,5 8,4 8,7 8,7 8,3 9,3 9,0 8,9 8,9 2,3 2,0 1,7 2,2 2,8 3,4 3,5 3,8 4,6 5,5 4,9 4,9 2,5 2,3 2,4 2,3 2,3 2,4 2,2 2,2 2,4 2,3 2,1 2,1 129,6 144,3 161,3 163,1 170,5 170,3 172,2 172,4 163,2 172,2 182,7 186,4 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (x 1.000) 372 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.7 (Vervolg) . w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na/verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven Wet op de Economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 49,5 56,8 65,4 71,0 80,3 80,4 83,4 79,1 76,5 80,4 86,3 87,5 4,4 2,2 1,8 1,9 2,4 3,2 3,2 3,2 2,5 3,0 4,1 4,1 11,6 13,6 12,9 12,9 12,9 12,4 12,8 11,5 11,4 13,2 14,3 14,7 3,7 3,5 3,3 4,5 5,9 6,4 7,2 9,1 10,6 11,1 11,0 11,5 89,4 100,8 99,8 115,2 128,7 131,1 138,3 142,5 153,6 153,8 153,2 153,9 27,7 32,8 30,9 38,9 41,2 43,4 47,7 52,4 57,9 58,7 59,1 61,4 55,7 61,0 64,6 71,6 83,8 84,3 86,8 87,2 91,2 90,5 89,5 87,9 6,0 7,0 4,3 4,7 3,8 3,5 3,8 2,8 4,6 4,6 4,6 4,7 2,3 1,4 3,2 3,1 3,7 3,5 3,6 3,6 4,0 4,2 4,0 3,2 2,1 1,1 2,3 2,2 2,9 2,8 2,9 3,1 3,3 3,5 3,1 2,6 0,2 0,3 0,9 0,9 0,8 0,7 0,7 0,5 0,7 0,7 0,8 0,6 4,2 4,6 7,6 7,7 7,6 7,5 10,4 12,8 15,6 15,7 15,3 16,4 3,2 3,0 5,7 6,2 6,5 3,8 5,6 8,1 9,2 8,5 7,8 8,6 1,1 1,6 2,0 1,5 1,2 3,7 4,8 4,5 6,3 7,1 7,4 7,6 -------0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 2,1 2,5 3,2 3,4 3,4 3,0 3,5 3,9 5,9 6,1 5,8 5,5 1,6 0,7 0,4 0,3 0,2 0,1 0,1 0,1 0,2 0,0 0,0 0,1 0,3 0,4 1,0 0,8 0,2 0,1 0,1 0,3 0,3 0,2 0,3 0,2 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 373 Tabel 4.8 Geregistreerde criminaliteit naar delictgroep (relatief) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 96,9 93,4 95,6 96,3 101,0 102,3 105,5 106,5 103,5 99,3 94,1 91,2 89,0 84,7 86,6 86,1 89,8 91,1 93,6 94,1 89,9 85,7 80,7 77,7 5,2 5,3 5,9 6,0 6,8 7,1 7,7 7,9 8,0 8,3 8,3 8,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 1,1 1,2 1,2 1,3 1,4 1,6 1,8 2,0 2,1 2,4 2,4 2,3 0,8 0,9 1,0 1,1 1,3 1,4 1,7 1,9 2,0 2,3 2,3 2,2 2,2 2,4 3,0 3,0 3,3 3,4 3,7 3,8 3,9 4,0 4,2 4,3 1,2 1,2 1,1 1,1 1,4 1,5 1,6 1,6 1,5 1,3 1,2 1,0 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 71,5 65,7 66,4 65,8 68,0 68,9 70,5 70,5 66,5 61,4 55,8 52,6 1,0 0,9 0,6 0,6 0,6 0,5 0,7 0,7 0,7 0,7 0,4 0,4 27,3 25,6 26,0 25,7 28,4 28,1 28,2 28,1 27,7 25,1 23,7 22,0 42,1 38,0 38,2 38,1 37,4 38,6 39,7 39,7 35,9 33,4 29,5 27,8 0,5 0,5 0,5 0,5 0,6 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,6 0,6 0,5 0,6 0,8 0,8 0,9 1,0 1,1 1,1 1,2 1,3 1,3 1,5 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 12,1 13,4 14,1 14,0 14,6 14,6 14,8 15,0 14,5 15,3 15,9 16,1 0,9 1,0 0,5 0,3 0,4 0,4 0,5 0,8 0,9 1,0 0,9 0,9 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,6 0,7 0,6 0,6 0,7 0,7 0,7 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 10,2 11,4 12,6 12,7 13,2 13,1 13,2 13,1 12,3 13,0 13,7 13,9 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 374 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.8 (Vervolg) . w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na/verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 3,9 4,5 5,1 5,5 6,2 6,2 6,4 6,0 5,8 6,1 6,5 6,5 0,4 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,9 1,1 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 0,9 1,0 1,1 1,1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,5 0,6 0,7 0,8 0,8 0,8 0,9 7,1 7,9 7,8 9,0 10,0 10,1 10,6 10,8 11,6 11,6 11,5 11,5 2,2 2,6 2,4 3,0 3,2 3,3 3,6 4,0 4,4 4,4 4,4 4,6 4,4 4,8 5,1 5,6 6,5 6,5 6,6 6,6 6,9 6,8 6,7 6,6 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,2 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 0,0 0,3 0,4 0,6 0,6 0,6 0,6 0,8 1,0 1,2 1,2 1,1 1,2 0,3 0,2 0,4 0,5 0,5 0,3 0,4 0,6 0,7 0,6 0,6 0,6 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 0,3 0,4 0,3 0,5 0,5 0,6 0,6 -------0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,3 0,4 0,5 0,4 0,4 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 375 Tabel 4.9 Geregistreerde criminaliteit naar delictgroep (procentueel) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 91,8 90,7 90,6 89,4 89,0 89,1 88,7 88,4 86,9 86,4 85,8 85,3 5,3 5,7 6,1 6,2 6,7 6,9 7,3 7,4 7,8 8,3 8,8 9,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 1,1 1,2 1,2 1,3 1,4 1,5 1,7 1,9 2,1 2,4 2,5 2,5 0,8 0,9 1,1 1,2 1,3 1,4 1,6 1,7 1,9 2,3 2,4 2,4 2,3 2,5 3,1 3,1 3,3 3,3 3,5 3,6 3,7 4,0 4,5 4,7 1,3 1,3 1,2 1,2 1,4 1,4 1,5 1,5 1,5 1,3 1,2 1,1 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 73,8 70,3 69,4 68,3 67,3 67,4 66,8 66,2 64,3 61,8 59,2 57,7 1,0 1,0 0,6 0,6 0,6 0,5 0,6 0,6 0,7 0,7 0,4 0,4 28,2 27,4 27,2 26,6 28,1 27,5 26,7 26,4 26,8 25,3 25,1 24,1 43,4 40,7 40,0 39,5 37,0 37,7 37,6 37,3 34,7 33,6 31,3 30,5 0,5 0,5 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,7 0,7 0,6 0,6 0,5 0,6 0,8 0,9 0,9 1,0 1,0 1,0 1,2 1,3 1,4 1,7 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,4 12,5 14,4 14,8 14,5 14,5 14,3 14,0 14,1 14,1 15,4 16,8 17,7 0,9 1,1 0,5 0,3 0,3 0,4 0,4 0,7 0,9 1,0 1,0 1,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,6 0,7 0,7 0,6 0,6 0,7 0,6 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 10,6 12,2 13,2 13,2 13,1 12,8 12,5 12,3 11,9 13,0 14,6 15,3 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (%) 376 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.9 (Vervolg) . w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na/verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 4,0 4,8 5,4 5,7 6,2 6,0 6,0 5,6 5,6 6,1 6,9 7,2 0,4 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,9 1,2 1,1 1,0 1,0 0,9 0,9 0,8 0,8 1,0 1,1 1,2 0,3 0,3 0,3 0,4 0,5 0,5 0,5 0,6 0,8 0,8 0,9 0,9 7,3 8,5 8,2 9,3 9,9 9,9 10,0 10,2 11,2 11,7 12,2 12,6 2,3 2,8 2,5 3,1 3,2 3,3 3,5 3,7 4,2 4,5 4,7 5,0 4,5 5,1 5,3 5,8 6,4 6,3 6,3 6,2 6,7 6,9 7,1 7,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,2 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,0 0,3 0,4 0,6 0,6 0,6 0,6 0,8 0,9 1,1 1,2 1,2 1,3 0,3 0,3 0,5 0,5 0,5 0,3 0,4 0,6 0,7 0,6 0,6 0,7 0,1 0,1 0,2 0,1 0,1 0,3 0,3 0,3 0,5 0,5 0,6 0,6 -------0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,3 0,4 0,5 0,5 0,4 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 377 Tabel 4.10 Geregistreerde criminaliteit, opgehelderde misdrijven en gehoorde verdachten naar delictgroep, 2006 Geregistreerdecriminaliteit Opgehelderdemisdrijven Gehoorde verdachten totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) Totaal 1.218,45 278,57 358,35 307,64 50,71 85,85 14,15 Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen leven en persoon . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag 1.039,19 179,30 249,70 211,41 38,28 84,67 15,33 109,15 65,23 80,53 71,16 9,37 88,36 11,64 1,43 0,86 0,98 0,95 0,03 97,23 2,77 2,43 1,22 1,36 1,35 0,01 98,97 1,03 2,14 1,22 1,35 1,29 0,06 95,33 4,67 31,67 18,83 20,91 18,76 2,14 89,75 10,25 29,53 17,98 19,67 17,70 1,97 89,98 10,02 57,65 39,04 48,75 42,25 6,50 86,67 13,33 13,72 3,73 6,64 6,08 0,57 91,49 8,51 0,78 0,34 0,55 0,49 0,06 89,17 10,83 703,28 71,27 102,36 80,65 21,72 78,78 21,22 4,83 1,31 1,97 1,47 0,50 74,44 25,56 293,93 34,37 47,42 32,08 15,34 67,65 32,35 372,14 22,64 37,20 34,46 2,74 92,64 7,36 7,75 3,56 3,85 2,79 1,06 72,50 27,50 20,30 5,24 6,19 4,81 1,37 77,79 22,21 4,33 4,16 5,74 5,03 0,70 87,74 12,26 215,23 34,45 57,27 51,56 5,71 90,02 9,98 12,49 7,67 18,47 16,18 2,30 87,57 12,43 0,53 0,21 0,25 0,20 0,05 80,31 19,69 8,88 1,60 3,19 2,90 0,29 91,01 8,99 4,89 4,71 5,26 4,62 0,64 87,81 12,19 378 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.10 (Vervolg) Geregistreerdecriminaliteit Opgehelderdemisdrijven Gehoorde verdachten totaal mannen vrouwen mannen vrouwen (x 1.000) (%) 2,08 0,90 0,97 0,95 0,02 98,35 1,65 186,35 19,36 29,13 26,71 2,42 91,68 8,32 schennis der eerbaarheid vernieling . w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na/verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven Wet op de econ. delicten Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 87,55 6,27 9,47 8,73 0,74 92,19 7,81 4,14 0,38 0,73 0,69 0,05 93,71 6,29 14,74 1,10 1,95 1,84 0,10 94,76 5,24 11,53 8,35 9,53 8,05 1,48 84,47 15,53 153,87 75,52 75,67 67,47 8,20 89,16 10,84 61,36 61,04 61,55 55,61 5,93 90,36 9,64 87,86 10,41 10,34 8,30 2,05 80,20 19,80 4,66 4,07 3,78 3,56 0,22 94,20 5,80 3,21 2,71 3,44 3,22 0,23 93,46 6,54 2,63 2,19 2,78 2,59 0,19 93,20 6,80 0,58 0,52 0,66 0,62 0,04 94,55 5,45 16,36 15,55 23,09 19,66 3,43 85,15 14,85 8,59 8,29 12,33 10,77 1,56 87,38 12,62 7,61 7,19 10,68 8,81 1,86 82,56 17,44 0,16 0,06 0,09 0,07 0,01 86,05 13,95 5,48 5,20 6,12 5,57 0,54 91,12 8,88 0,09 0,07 0,07 0,07 0,00 94,37 5,63 0,24 0,23 0,27 0,24 0,03 89,96 10,04 Bijlage 4 379 Tabel 4.11 Geregistreerde diefstallen naar type diefstal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 162.158 146.601 154.843 143.624 149.498 147.125 147.869 143.102 145.874 139.769 135.731 120.665 24.303 20.545 22.135 20.339 20.476 18.142 17.345 16.991 16.370 15.259 15.227 13.301 2.808 2.738 2.990 2.670 2.799 2.893 2.838 3.022 3.166 2.700 2.736 1.917 40.902 36.768 37.309 37.495 38.108 38.761 35.296 34.776 26.990 23.819 19.431 17.231 3.199 2.413 5.787 5.605 5.172 4.980 4.934 4.630 4.115 4.133 3.761 3.519 179.130 166.570 168.541 190.870 200.814 226.566 245.729 251.668 221.806 207.804 179.601 169.436 1.341 1.119 2.658 1.027 1.116 1.204 1.202 1.353 1.488 1.540 1.357 1.108 2.500 2.405 869 2.023 2.001 2.351 2.504 2.792 2.896 2.752 2.615 2.328 Diefstal van fiets Diefstal van bromfiets Diefstal van motor/scooter Diefstal van personenauto Diefstal van andere motorvoertuig Diefstal uit/vanaf voertuig Diefstal van vaartuig Diefstal uit/vanaf vaartuig Zakkenrollerij Beroving op straat Gewapende overval Diefstal uit woonhuis Diefstal uit school Diefstal uit bedrijf Diefstal uit sportcomplex Winkeldiefstal Diefstal van/uit automaat Diefstal op kampeerterrein Diefstal op/van(af) militair terrein 30.743 28.801 32.812 40.324 49.509 46.054 49.003 50.539 46.387 34.536 30.547 26.140 8.274 7.637 9.050 12.563 14.487 15.754 16.971 15.976 15.701 13.663 11.809 10.502 1.064 2.581 3.039 1.955 2.182 2.321 2.350 2.442 2.384 2.349 2.104 1.791 118.115 103.951 97.690 90.613 92.252 91.420 90.284 101.920 103.577 95.952 92.890 91.235 10.065 9.174 8.752 7.769 8.106 8.039 10.319 11.278 11.329 11.027 10.811 10.020 65.173 69.449 65.815 66.809 70.737 79.592 74.939 72.518 64.565 57.718 49.815 49.569 8.827 7.994 8.002 6.298 6.700 6.137 6.704 6.853 6.630 6.826 7.011 6.848 45.945 44.978 43.402 43.263 43.196 41.200 43.862 45.865 43.306 38.002 34.195 32.538 1.372 1.253 1.111 784 873 793 673 875 1.190 1.458 845 738 2.985 2.529 2.640 2.509 2.587 2.252 2.212 2.138 2.084 1.797 1.456 1.259 2.585 1.890 1.950 2.188 1.741 363 916 1.090 1.118 991 972 959 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 380 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 381 Tabel 4.12 Geregistreerde criminaliteit naar soort misdrijf en stedelijkheid (relatief) Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 158,0 117,2 94,7 63,4 43,4 142,3 114,3 94,9 63,6 43,7 153,7 115,8 92,7 63,4 44,5 154,9 117,8 94,1 61,6 45,0 168,8 121,0 95,8 62,8 46,0 171,0 121,2 97,4 65,0 46,6 182,4 126,3 93,4 65,2 47,7 177,1 126,4 94,3 64,3 49,4 168,6 123,1 90,5 64,1 48,8 153,6 116,6 89,7 65,2 50,2 141,9 110,2 86,4 64,1 49,8 138,5 105,1 83,3 62,8 47,6 10,4 5,9 4,6 2,7 1,9 10,0 6,3 4,9 3,0 2,0 10,7 7,1 5,3 3,4 2,5 11,2 6,9 5,5 3,5 2,7 13,0 7,8 5,9 3,8 2,9 13,6 8,2 6,2 4,0 2,9 15,3 9,1 6,3 4,4 3,3 14,7 9,4 6,4 4,5 3,4 14,6 9,7 6,6 4,5 3,4 14,5 9,8 6,9 4,9 3,8 14,1 9,8 7,2 5,0 3,9 13,8 9,4 7,2 4,9 4,0 124,0 87,0 67,7 44,3 29,9 106,9 81,4 64,4 41,9 28,7 115,0 81,2 62,2 40,6 27,9 114,7 83,0 61,5 38,0 27,0 122,5 83,6 61,6 38,2 27,4 124,4 83,2 62,5 39,4 27,7 131,2 86,4 59,2 39,3 27,8 126,7 85,5 59,0 38,2 28,6 117,1 80,7 55,6 37,4 27,3 101,9 73,3 53,4 37,2 27,5 90,2 66,7 49,4 35,0 26,5 86,1 62,1 46,2 33,3 24,1 Totale geregistreerde criminaliteit 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 382 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.12 (Vervolg) Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 13,1 15,3 13,9 10,2 6,8 13,8 16,5 16,2 11,8 7,7 14,7 16,9 16,6 12,3 8,4 14,3 16,4 16,4 12,2 8,8 16,3 17,0 17,0 12,1 8,8 16,2 17,0 16,9 12,6 8,9 17,2 17,2 16,2 12,3 9,1 16,7 17,6 16,4 12,2 9,5 15,8 17,6 15,2 11,9 9,4 16,8 18,0 16,0 12,6 10,0 17,4 18,5 16,6 13,3 10,6 18,0 18,6 16,7 13,5 10,8 8,6 8,1 7,6 5,6 4,5 9,8 9,2 8,4 6,3 4,9 10,8 9,1 7,6 6,1 4,8 11,7 10,2 9,4 7,0 5,6 13,8 11,0 10,1 7,8 6,2 13,7 11,2 10,6 8,1 6,3 15,0 11,9 10,3 8,2 6,5 14,6 11,9 10,8 8,3 6,8 15,7 12,7 11,3 9,0 7,4 15,3 12,7 11,3 9,1 7,5 15,3 12,5 11,1 9,3 7,3 15,7 12,3 11,1 9,4 7,2 0,7 0,4 0,3 0,1 0,1 0,7 0,4 0,4 0,2 0,1 1,2 0,6 0,4 0,3 0,2 1,3 0,5 0,6 0,3 0,2 1,3 0,6 0,5 0,2 0,2 1,1 0,7 0,4 0,2 0,2 1,6 0,8 0,6 0,3 0,2 1,9 0,8 0,7 0,3 0,2 2,2 1,0 0,7 0,4 0,3 2,3 1,1 0,8 0,5 0,4 2,2 1,2 0,9 0,5 0,4 2,4 1,1 0,9 0,6 0,4 Vernielingen en misdrijven tegen op. orde en gezag 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verkeersmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Opiumwet 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bijlage 4 383 Tabel 4.12 (Vervolg) Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) Wet wapens en munitie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 0,4 0,1 0,1 0,1 0,0 0,5 0,1 0,1 0,1 0,0 0,5 0,2 0,2 0,1 0,1 0,5 0,2 0,2 0,1 0,1 0,4 0,3 0,3 0,1 0,1 0,4 0,3 0,2 0,1 0,1 0,4 0,3 0,2 0,1 0,1 0,6 0,3 0,2 0,1 0,1 1,1 0,4 0,2 0,2 0,1 1,0 0,5 0,2 0,2 0,1 0,8 0,4 0,3 0,2 0,1 0,8 0,4 0,3 0,2 0,1 384 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.13 Geregistreerde criminaliteit naar soort misdrijf en gemeentegrootte (relatief) 45,4 46,2 57,4 78,0 104,2 125,8 177,5 166,0 46,3 47,1 55,7 78,0 103,0 124,7 152,1 146,8 37,7 46,3 55,9 75,9 107,5 115,4 157,4 160,8 46,3 47,1 54,6 73,2 107,4 111,5 172,0 160,9 50,9 47,0 56,7 75,2 108,5 117,9 176,9 179,5 56,0 50,9 59,2 77,5 110,2 119,5 170,5 182,4 59,3 53,0 59,0 76,7 110,8 123,4 155,8 200,1 56,1 53,9 59,9 75,5 110,3 129,1 146,1 198,2 58,2 52,6 59,6 73,3 109,3 125,4 140,8 186,1 64,7 56,2 60,8 73,0 104,0 117,0 132,4 169,4 64,4 55,2 59,9 70,2 98,6 110,1 125,1 156,4 62,7 53,9 58,5 67,2 95,5 105,2 121,2 152,0 1,7 2,0 2,4 3,4 5,7 6,3 11,5 11,4 2,1 2,2 2,6 3,7 6,0 7,0 8,8 11,4 2,4 2,5 2,9 4,1 7,0 7,2 9,2 12,1 2,2 2,6 3,0 4,1 6,8 6,8 10,2 12,5 3,0 2,7 3,3 4,5 7,3 7,9 11,0 15,1 3,1 3,1 3,6 4,7 7,5 8,4 11,5 15,9 3,9 3,4 3,7 5,2 8,0 8,9 11,7 17,3 3,8 3,5 3,9 5,2 8,0 9,4 11,7 16,9 3,9 3,5 4,0 5,3 8,3 9,7 11,8 16,5 3,8 3,9 4,4 5,5 8,7 10,0 11,4 16,3 4,2 3,9 4,5 5,6 9,0 9,8 11,5 15,8 4,3 3,7 4,6 5,5 8,9 9,8 11,2 15,1 32,8 32,2 39,2 55,4 75,5 93,0 139,7 132,1 31,8 31,3 36,6 52,4 70,3 89,9 118,2 109,9 23,7 29,6 35,7 49,7 72,3 81,4 122,1 119,8 30,5 28,9 33,5 46,6 71,4 77,6 131,9 118,8 32,5 28,3 34,4 47,1 71,2 80,3 135,0 129,0 36,0 31,0 35,7 48,8 72,4 81,5 128,0 131,5 36,7 31,2 35,6 47,5 72,2 84,6 113,6 144,5 32,8 31,6 35,6 46,2 71,2 88,4 103,2 142,8 Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) Totale geregistreerde criminaliteit 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Bijlage 4 385 Tabel 4.13 (Vervolg) 33,9 30,1 34,7 43,8 69,2 83,5 95,9 129,9 41,7 32,3 34,5 42,3 62,8 74,7 87,2 112,8 36,8 30,5 32,6 38,9 57,3 67,7 79,0 100,4 36,7 28,7 30,6 36,1 54,0 62,4 75,5 95,7 6,4 6,9 8,9 11,8 14,4 16,6 15,7 12,2 7,4 8,0 10,1 13,6 16,7 17,6 15,3 13,0 7,8 8,3 10,5 14,2 17,9 17,2 15,7 14,0 8,3 8,6 10,5 13,6 17,5 16,0 17,3 13,7 8,4 8,7 10,7 14,0 17,7 17,0 17,4 16,4 8,8 9,0 11,1 14,2 17,6 17,1 17,0 16,5 9,8 9,7 10,7 13,9 17,4 16,8 16,2 17,9 10,7 10,3 11,2 13,7 17,7 17,1 16,8 17,4 10,7 9,7 10,9 13,0 17,3 16,7 17,6 16,1 9,1 10,2 11,6 13,8 17,7 17,0 18,0 17,4 12,8 10,9 12,6 14,3 17,8 17,3 19,1 17,9 11,7 11,1 13,1 14,3 18,2 18,0 18,8 18,2 4,0 4,7 5,5 6,8 7,8 8,4 8,4 8,3 4,4 5,2 5,9 7,6 9,0 9,2 9,1 9,9 3,2 5,1 5,9 7,0 8,8 8,4 9,1 11,6 4,6 6,2 6,8 8,1 10,1 9,8 11,0 11,9 5,9 6,5 7,5 8,8 10,7 10,9 12,0 14,7 6,0 7,0 8,0 9,0 10,9 11,0 12,4 14,5 6,3 7,8 8,0 9,1 11,1 11,6 12,4 15,9 7,3 7,4 8,1 9,2 11,0 12,4 12,5 15,6 8,2 8,1 8,7 9,8 11,9 13,2 13,0 17,0 8,5 8,7 8,9 9,8 11,8 12,7 13,0 16,6 8,6 8,8 8,7 9,7 11,9 12,6 12,5 16,5 8,5 9,4 8,7 9,7 11,8 12,2 12,6 17,0 0,1 0,0 0,1 0,1 0,4 0,6 0,3 1,0 0,1 0,1 0,1 0,2 0,5 0,5 0,2 1,1 Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 2003 2004 2005 2006 Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verkeersmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Opiumwet 1995 1996 386 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.13 (Vervolg) 0,1 0,2 0,2 0,4 0,6 0,6 0,8 1,6 0,1 0,2 0,2 0,3 0,6 0,7 0,6 1,7 0,3 0,2 0,2 0,3 0,6 0,9 0,6 1,8 0,3 0,1 0,2 0,3 0,7 0,7 0,7 1,5 0,2 0,2 0,3 0,3 1,0 0,7 0,8 2,1 0,4 0,2 0,3 0,4 1,1 0,7 0,8 2,5 0,1 0,2 0,3 0,4 1,2 0,9 1,1 2,9 0,3 0,3 0,4 0,5 1,4 1,1 1,1 2,9 0,6 0,4 0,5 0,6 1,1 1,2 1,3 2,7 0,3 0,3 0,5 0,6 1,1 1,2 1,4 3,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5 0,1 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,8 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,7 0,0 0,1 0,1 0,2 0,3 0,3 0,2 0,6 0,1 0,1 0,1 0,2 0,3 0,3 0,3 0,6 0,1 0,1 0,1 0,1 0,3 0,2 0,3 0,5 0,2 0,1 0,1 0,2 0,3 0,3 0,3 0,5 0,1 0,1 0,1 0,2 0,3 0,2 0,3 0,8 0,0 0,1 0,1 0,2 0,3 0,4 0,3 1,4 0,1 0,1 0,2 0,2 0,4 0,5 0,4 1,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,4 0,4 0,4 1,0 0,3 0,1 0,2 0,2 0,4 0,5 0,4 0,9 Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Wet wapens en munitie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 387 Tabel 4.14 Geregistreerde criminaliteit naar soort misdrijf en grote gemeente* (relatief), 2006 Inwoners 12-79 jaarTotale geregistreerdecriminaliteitGeweldsmisdrijvenVermogensmidrijvenVernielingen en mis- drijven tegen de open- bare orde en gezagVerkeersmisdrijven (abs.) (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 142.472 99,2 10,3 51,4 23,4 11,3 108.717 121,7 9,2 81,5 17,7 10,7 620.812 171,9 17,0 113,4 18,4 14,0 127.387 105,5 8,1 65,8 17,4 11,8 118.237 135,4 13,2 83,6 20,8 13,1 139.302 130,1 11,5 78,3 21,6 15,0 96.684 100,4 11,6 51,9 20,1 13,7 85.910 71,7 6,6 42,0 12,9 9,2 174.525 150,4 14,2 98,6 18,5 15,7 89.005 68,7 8,2 35,2 16,5 6,9 128.188 94,8 8,4 56,3 16,6 11,6 155.023 121,1 10,9 81,3 17,6 8,5 120.753 99,9 9,3 55,3 18,4 15,7 109.192 83,8 6,2 48,6 14,7 12,6 99.358 109,2 12,1 63,5 17,4 14,1 102.233 142,4 10,8 90,5 18,3 13,9 134.730 140,9 10,8 96,2 17,7 13,7 483.041 143,8 16,4 83,1 17,9 21,2 386.853 115,5 12,8 65,6 15,5 17,6 111.848 139,9 11,8 88,4 21,2 15,3 166.552 118,2 13,7 69,5 17,9 13,1 234.597 176,6 11,5 124,8 22,4 15,5 114.229 77,7 7,9 39,8 17,3 11,6 97.081 90,7 9,8 56,6 15,7 6,1 92.086 112,6 10,5 65,0 21,3 13,6 Almere Amersfoort Amsterdam Apeldoorn Arnhem Breda Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Groningen Haarlem Haarlemmermeer Leiden Maastricht Nijmegen Rotterdam ’s-Gravenhage ’s-Hertogenbosch Tilburg Utrecht Zaanstad Zoetermeer Zwolle * Opgenomen zijn de 25 grootste gemeenten qua inwonertal op 1 januari 2006. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Tabel 4.15 Gehoorde verdachten naar delictgroep (absoluut) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven* * tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 246.994 252.822 263.262 276.119 279.320 282.215 294.424 319.310 345.985 360.853 349.620 358.349 195.294 198.506 201.125 205.058 206.437 207.035 210.232 229.872 244.494 255.967 244.177 249.697 38.581 40.896 45.354 46.620 51.716 53.899 56.811 61.481 66.655 75.255 78.275 80.529 1.066 1.040 1.049 1.083 1.175 1.035 1.054 1.041 1.054 1.184 1.165 976 1.034 1.002 1.176 1.203 1.441 1.431 1.307 1.329 1.478 1.418 1.411 1.364 804 876 1.865 1.661 1.540 1.594 1.444 1.259 1.308 1.377 1.326 1.348 9.680 10.003 9.389 10.119 11.548 12.261 13.524 15.566 17.400 21.418 21.154 20.908 5.926 6.366 7.443 8.194 9.585 10.238 11.587 13.756 15.946 19.491 19.547 19.669 18.118 20.168 25.809 26.238 28.577 29.883 32.522 34.051 36.959 41.260 45.510 48.748 6.797 6.749 5.525 5.635 6.798 7.187 6.491 7.794 7.952 7.982 7.107 6.640 1.082 1.058 541 681 637 508 469 441 504 616 602 545 122.899 119.144 120.642 120.721 115.024 111.652 109.588 116.386 119.999 116.783 103.518 102.364 5.870 5.596 3.870 3.401 3.614 3.417 4.763 5.176 5.083 4.625 1.883 1.968 56.822 56.255 55.760 53.220 53.105 50.537 49.425 51.790 53.941 51.969 47.344 47.424 52.661 50.117 50.890 53.811 47.524 46.739 43.503 47.488 45.724 45.855 39.729 37.196 2.554 2.500 2.959 2.983 3.349 3.248 3.317 3.711 4.027 3.831 3.830 3.854 2.823 2.745 4.785 4.854 4.821 4.875 5.098 4.709 7.102 5.860 5.674 6.187 2.169 1.931 2.378 2.452 2.611 2.836 3.482 3.512 4.122 4.643 5.058 5.735 30.878 35.229 32.563 34.065 35.200 36.067 37.867 44.912 49.115 54.472 53.227 57.273 8.928 10.783 4.877 4.046 5.161 5.951 7.434 12.972 16.158 18.766 16.754 18.473 182 235 208 159 194 177 248 269 227 320 313 254 2.095 2.681 2.325 2.328 2.652 2.389 2.554 2.583 2.986 2.979 3.097 3.191 2.142 1.854 2.140 2.640 3.139 3.637 3.626 3.979 4.890 5.833 5.327 5.258 717 739 860 898 906 997 918 953 1.000 1.058 911 967 16.814 18.937 22.153 23.994 23.148 22.916 23.087 24.156 23.854 25.516 26.825 29.130 388 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.15 (Vervolg) .w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na/verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs ov. drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 3.947 4.294 5.902 7.396 7.431 7.108 7.572 7.437 7.473 8.812 8.303 9.466 821 571 326 317 372 333 418 452 430 496 570 731 1.543 1.643 1.628 1.844 1.862 1.782 1.751 1.630 1.703 1.710 1.802 1.945 2.936 3.237 2.566 3.652 4.497 5.417 5.966 7.093 8.725 9.457 9.157 9.531 36.390 40.393 42.063 51.236 53.406 56.873 63.287 63.779 69.941 71.874 72.864 75.667 24.960 28.243 30.424 39.555 41.146 44.432 50.755 52.544 57.897 58.682 59.260 61.546 7.869 8.429 8.747 8.539 9.210 8.942 8.777 8.470 8.877 9.857 9.956 10.344 3.561 3.721 2.892 3.142 3.050 3.499 3.755 2.765 3.167 3.335 3.648 3.777 1.371 1.329 3.072 3.145 2.907 2.780 2.963 3.289 3.830 4.282 4.066 3.441 1.182 1.060 2.098 2.095 1.918 1.916 2.118 2.685 2.990 3.411 3.104 2.781 189 269 974 1.050 989 864 845 604 840 871 962 660 8.846 7.523 11.851 11.858 11.490 11.643 13.661 17.037 20.877 22.034 21.793 23.088 7.079 5.616 9.950 10.388 10.063 6.836 7.852 10.946 12.571 12.059 11.273 12.326 1.767 1.907 1.901 1.470 1.427 4.807 5.809 5.913 8.174 9.890 10.429 10.676 178 132 85 91 86 2.551 3.256 3.827 3.759 4.063 3.693 4.094 4.830 6.346 6.455 6.407 6.116 1.420 693 351 298 220 73 93 115 166 16 19 71 1.122 1.122 973 765 797 118 94 388 331 225 294 269 * Betreft bedreiging, (poging) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 389 Tabel 4.16 Gehoorde verdachten naar delictgroep (relatief) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven** tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 19,5 19,9 20,6 21,5 21,6 21,7 22,5 24,3 26,1 27,1 26,2 26,8 15,4 15,6 15,8 16,0 16,0 15,9 16,1 17,5 18,5 19,3 18,3 18,7 3,0 3,2 3,6 3,6 4,0 4,1 4,3 4,7 5,0 5,7 5,9 6,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,8 0,8 0,7 0,8 0,9 0,9 1,0 1,2 1,3 1,6 1,6 1,6 0,5 0,5 0,6 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0 1,2 1,5 1,5 1,5 1,4 1,6 2,0 2,0 2,2 2,3 2,5 2,6 2,8 3,1 3,4 3,6 0,5 0,5 0,4 0,4 0,5 0,6 0,5 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,1 0,1 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 9,7 9,4 9,5 9,4 8,9 8,6 8,4 8,8 9,1 8,8 7,8 7,7 0,5 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,3 0,1 0,1 4,5 4,4 4,4 4,2 4,1 3,9 3,8 3,9 4,1 3,9 3,6 3,5 4,2 3,9 4,0 4,2 3,7 3,6 3,3 3,6 3,5 3,5 3,0 2,8 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,5 0,4 0,4 0,5 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 2,4 2,8 2,6 2,7 2,7 2,8 2,9 3,4 3,7 4,1 4,0 4,3 0,7 0,8 0,4 0,3 0,4 0,5 0,6 1,0 1,2 1,4 1,3 1,4 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,4 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 1,3 1,5 1,7 1,9 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,9 2,0 2,2 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) 390 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.16 (Vervolg) w.o. vernieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na /verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 0,3 0,5 0,6 0,6 0,5 0,6 0,6 0,6 0,7 0,6 0,7 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,3 0,2 0,3 0,3 0,4 0,5 0,5 0,7 0,7 0,7 0,7 2,9 3,2 3,3 4,0 4,1 4,4 4,8 4,8 5,3 5,4 5,5 5,7 2,0 2,2 2,4 3,1 3,2 3,4 3,9 4,0 4,4 4,4 4,4 4,6 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 0,6 0,7 0,7 0,7 0,8 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,1 0,1 0,2 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,2 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 0,0 0,7 0,6 0,9 0,9 0,9 0,9 1,0 1,3 1,6 1,7 1,6 1,7 0,6 0,4 0,8 0,8 0,8 0,5 0,6 0,8 0,9 0,9 0,8 0,9 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,4 0,4 0,4 0,6 0,7 0,8 0,8 -------0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 391 Tabel 4.17 Gehoorde verdachten naar delictgroep (procentueel) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon*) . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven** tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 79,1 78,5 76,4 74,3 74,1 73,4 71,4 72,0 70,7 70,9 69,8 69,7 15,6 16,2 17,2 16,9 18,6 19,1 19,3 19,3 19,3 20,9 22,4 22,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,4 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,7 0,6 0,6 0,6 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 3,9 3,9 3,6 3,7 4,1 4,3 4,6 4,9 5,0 5,9 6,1 5,8 2,4 2,5 2,8 3,0 3,4 3,6 3,9 4,3 4,6 5,4 5,6 5,5 7,4 8,0 9,8 9,5 10,3 10,6 11,0 10,7 10,7 11,4 13,0 13,6 2,8 2,7 2,1 2,0 2,4 2,5 2,2 2,4 2,3 2,2 2,0 1,9 0,4 0,4 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 49,9 47,2 45,8 43,7 41,3 39,6 37,2 36,4 34,7 32,4 29,6 28,6 2,4 2,2 1,5 1,2 1,3 1,2 1,6 1,6 1,5 1,3 0,5 0,5 23,1 22,3 21,2 19,3 19,1 17,9 16,8 16,2 15,6 14,4 13,5 13,2 21,4 19,8 19,3 19,5 17,0 16,6 14,8 14,9 13,2 12,7 11,4 10,4 1,0 1,0 1,1 1,1 1,2 1,2 1,1 1,2 1,2 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1 1,8 1,8 1,7 1,7 1,7 1,5 2,1 1,6 1,6 1,7 0,9 0,8 0,9 0,9 0,9 1,0 1,2 1,1 1,2 1,3 1,4 1,6 12,4 13,9 12,4 12,3 12,6 12,8 12,9 14,1 14,2 15,1 15,2 16,0 3,6 4,3 1,9 1,5 1,9 2,1 2,5 4,1 4,7 5,2 4,8 5,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,9 1,1 0,9 0,8 1,0 0,8 0,9 0,8 0,9 0,8 0,9 0,9 0,9 0,7 0,8 1,0 1,1 1,3 1,2 1,2 1,4 1,6 1,5 1,5 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 6,7 7,5 8,4 8,7 8,3 8,1 7,8 7,6 6,9 7,1 7,7 8,1 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (%) 392 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.17 (Vervolg) .w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na /verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 1,5 1,7 2,2 2,7 2,7 2,5 2,6 2,3 2,2 2,4 2,4 2,6 0,3 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,6 0,7 0,6 0,7 0,7 0,6 0,6 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 1,2 1,3 1,0 1,3 1,6 1,9 2,0 2,2 2,5 2,6 2,6 2,7 14,7 16,0 16,0 18,6 19,2 20,2 21,5 20,0 20,2 19,9 20,8 21,1 10,1 11,2 11,6 14,3 14,8 15,7 17,2 16,5 16,7 16,3 16,9 17,2 3,2 3,3 3,3 3,1 3,3 3,2 3,0 2,7 2,6 2,7 2,8 2,9 1,4 1,5 1,1 1,1 1,1 1,2 1,3 0,9 0,9 0,9 1,0 1,1 0,5 0,5 1,2 1,1 1,0 1,0 1,0 1,0 1,1 1,2 1,2 1,0 0,5 0,4 0,8 0,8 0,7 0,7 0,7 0,8 0,9 0,9 0,9 0,8 0,1 0,1 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 3,6 3,0 4,5 4,3 4,1 4,1 4,6 5,3 6,0 6,1 6,2 6,4 2,9 2,2 3,8 3,8 3,6 2,4 2,7 3,4 3,6 3,3 3,2 3,4 0,7 0,8 0,7 0,5 0,5 1,7 2,0 1,9 2,4 2,7 3,0 3,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 1,0 1,3 1,5 1,4 1,5 1,3 1,4 1,5 1,8 1,8 1,8 1,7 0,6 0,3 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,5 0,4 0,4 0,3 0,1 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (%) * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 393 394 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.18 Verdachten naar leeftijd (relatief) Leeftijd 2000 2001 2002 2003 2004 (per 1.000 inwoners van het betreffende leeftijdsjaar) 12 jaar 2 3 3 3 3 13 jaar 7 7 8 9 10 14 jaar 13 14 15 17 19 15 jaar 18 21 22 24 28 16 jaar 24 26 28 31 35 17 jaar 28 29 32 35 38 18 jaar 28 30 34 38 40 19 jaar 28 31 34 38 41 20 jaar 27 29 32 36 40 21 jaar 25 26 29 32 36 22 jaar 23 24 27 29 33 23 jaar 21 22 25 27 30 24 jaar 19 21 23 25 28 25 jaar 18 19 22 23 26 26 jaar 17 19 20 23 24 27 jaar 17 18 19 20 22 28 jaar 16 17 18 20 21 29 jaar 16 16 18 20 20 30 jaar 15 16 17 18 20 31 jaar 14 15 17 18 19 32 jaar 14 15 16 18 19 33 jaar 14 14 16 18 19 34 jaar 13 14 15 17 17 35 jaar 13 13 14 16 17 36 jaar 12 13 14 16 17 37 jaar 12 13 14 15 17 38 jaar 11 13 14 15 17 39 jaar 11 12 13 15 16 40 jaar 11 11 13 14 16 41 jaar 10 11 12 14 15 42 jaar 10 11 12 13 15 43 jaar 9 10 11 13 14 44 jaar 9 10 11 12 13 45 jaar 9 9 10 12 13 46 jaar 8 8 10 11 12 47 jaar 8 8 9 10 11 48 jaar 7 8 9 10 11 49 jaar 7 7 8 10 10 50 jaar 7 7 8 9 9 51 jaar 6 6 7 8 9 52 jaar 6 6 7 8 9 53 jaar 5 6 6 8 8 54 jaar 5 6 6 7 7 55 jaar 5 5 6 7 7 Bijlage 4 395 Tabel 4.18 (Vervolg) Leeftijd 2000 2001 2002 2003 2004 (per 1.000 inwoners van het betreffende leeftijdsjaar) 56 jaar 5 5 6 6 7 57 jaar 5 5 6 6 6 58 jaar 4 5 5 6 6 59 jaar 4 5 5 6 6 60 jaar 4 4 5 5 6 61 jaar 3 4 4 5 5 62 jaar 3 3 4 4 5 63 jaar 3 3 4 4 4 64 jaar 2 3 3 4 4 65 jaar 3 2 3 3 4 66 jaar 2 2 3 3 3 67 jaar 2 2 2 3 3 68 jaar 2 2 2 3 3 69 jaar 2 2 2 2 3 70 jaar 2 2 2 2 2 71 jaar 1 1 2 2 2 72 jaar 1 2 2 2 2 73 jaar 1 1 2 2 2 74 jaar 1 1 1 2 2 75 jaar 1 1 1 1 2 76 jaar 1 1 1 1 1 77 jaar 1 1 1 1 1 78 jaar 1 1 1 1 1 79 jaar 1 1 1 1 1 Bron: HKS/dNRI, CBS 138.602 149.695 164.744 183.802 198.840 10,1 10,7 11,8 13,1 14,2 87.025 93.810 103.058 114.956 124.674 8,1 8,7 9,6 10,7 11,5 51.577 55.885 61.686 68.846 74.166 19,7 20,3 22,0 24,2 25,9 9.023 9.646 10.426 12.009 12.995 36,4 36,7 38,0 43,2 45,6 5.220 5.843 6.768 7.052 7.451 48,6 49,5 56,6 58,9 61,2 9.227 9.769 10.429 11.702 12.888 32,5 34,0 35,9 39,5 42,8 6.007 6.761 7.455 8.695 9.479 20,8 22,3 24,5 27,6 29,3 Tabel 4.19 Verdachten naar herkomstgroepering (absoluut en relatief) 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 (abs.) (per 1.000 inwoners van 12-79 jaar) Totaal w.v. autochtoon allochtoon w.o. Marokko Nederlandse Antillen of Aruba Suriname Turkije Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Tabel 4.20 Allochtone verdachten naar herkomstgroepering (absoluut en relatief) 1e generatie allochtoon . w.vwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon . w.oMarokko Nederlandse Antillen of Aruba Suriname Turkije 2e generatie allochtoon . w.vwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon . w.oMarokko Nederlandse Antillen of Aruba Suriname Turkije 2e generatie allochtoon met 1 ouder in buitenland geboren . w.vwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon w. o Marokko Nederlandse Antillen of Aruba Suriname Turkije 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 (abs.) (per 1000 inwoners van 12-79 jaar)* 33.185 35.817 39.183 43.003 44.830 21,6 22,4 23,9 25,9 27,6 5.644 6.042 6.582 7.179 7.309 12,2 12,4 13,4 14,1 15,2 27.541 29.775 32.601 35.824 37.521 27,1 28,1 29,8 32,4 34,3 5.628 5.801 6.109 6.742 6.964 29,5 30,3 31,4 35,0 37,2 4.577 5.093 5.861 6.027 6.192 56,5 58,2 65,7 68,2 71,4 6.326 6.478 6.682 7.363 7.939 34,8 36,2 37,5 41,5 45,5 3.759 4.190 4.509 5.288 5.313 17,1 19,0 20,1 23,1 23,8 18.392 20.068 22.503 25.843 29.336 16,5 16,9 18,9 21,2 23,1 8.209 8.496 9.241 10.178 10.937 12,1 12,3 13,4 14,9 16,0 10.183 11.572 13.262 15.665 18.399 34,3 33,9 37,8 41,4 44,3 3.395 3.845 4.317 5.267 6.031 79,8 74,1 73,9 84,9 86,0 643 750 907 1.025 1.259 21,0 19,4 26,0 29,0 31,0 2.901 3.291 3.747 4.339 4.949 26,3 28,1 32,1 34,9 36,9 2.248 2.571 2.946 3.407 4.166 41,9 39,5 46,6 48,3 53,5 8.300 8.683 9.750 10.782 11.885 12,6 12,8 14,2 15,6 16,8 6.463 6.624 7.340 8.025 8.648 11,6 11,7 13,0 14,3 15,4 1.837 2.059 2.410 2.757 3.237 19,4 19,8 21,7 23,3 24,5 203 214 247 285 341 55,2 46,0 45,6 50,1 52,1 346 368 438 469 548 17,5 15,6 21,1 23,4 21,7 641 744 879 966 1.086 16,1 18,3 20,8 21,8 23,4 157 177 197 226 319 36,3 40,0 38,8 42,5 49,6 396 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.20 (Vervolg) 2e generatie allochtoon met 2 ouders in buitenland geboren . w.vwesterse allochtoon niet-westerse allochtoon w. o Marokko Nederlandse Antillen of Aruba Suriname Turkije * Uit de betreffende bevolkingsgroep. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 (abs.) (per 1000 inwoners van 12-79 jaar)* 10.092 11.385 12.753 15.061 17.451 30,3 30,6 33,9 38,2 41,4 1.746 1.872 1.901 2.153 2.289 14,7 15,6 15,7 18,0 19,2 8.346 9.513 10.852 12.908 15.162 49,6 47,4 52,3 57,1 60,7 3.192 3.631 4.070 4.982 5.690 87,2 80,9 79,5 90,8 91,1 297 382 469 556 711 35,3 34,3 44,9 49,8 64,6 2.260 2.547 2.868 3.373 3.863 42,6 43,0 48,3 53,1 55,1 2.091 2.394 2.749 3.181 3.847 42,8 39,5 47,5 48,9 53,9 Bijlage 4 397 Tabel 4.21 Verdachten naar gemeentegrootte (procentueel en relatief)* Gemeentegrootte Minder dan 10.000 inwoners tot 50.000 inwoners 10.000 tot 100.000 inwoners 50.000 tot 250.000 inwoners 100.000 en meer inwoners 250.000 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 (%**) (per 1000 inwoners van 12-79 jaar)*** 1,83 1,76 1,79 1,81 1,76 6,39 7,10 7,84 8,92 9,62 31,95 32,08 31,48 31,27 31,34 7,92 8,50 9,30 10,35 11,22 17,04 16,67 16,57 16,42 16,39 11,64 12,20 13,66 15,09 15,92 19,52 20,18 19,69 19,34 19,20 12,59 13,77 14,77 16,09 17,24 22,29 21,16 20,69 20,18 19,78 19,44 19,27 20,90 23,41 25,13 * Op basis van de laatst bekende woon- of verblijfplaats. ** Percentages tellen niet op tot 100%, omdat in sommige gevallen de woonplaats van de verdachte onbekend is of de verdachte in het buitenland woont. *** Van gemeenten in de betreffende klasse op 1 januari. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Tabel 4.22 Door verdachten gepleegde delicten naar delictcategorie Seksuele delicten Geweldsdelicten Vermogensdelicten Vernielingen en openbareordedelicten Verkeersdelicten Drugsdelicten Overige delicten Totaal 2000 2001 2002 2003 2004 2000 2001 2002 2003 2004 291.807 315.269 355.195 390.806 417.535 12 14 13 13 13 (abs.) (% delicten gepleegd door vrouwen) 4.249 4.432 4.279 4.330 4.830 1 2 2 1 2 50.476 58.388 67.593 77.458 88.080 9 9 10 10 10 110.089 116.603 129.315 134.646 135.526 17 18 18 18 18 45.042 48.278 54.232 60.640 66.698 7 8 9 9 10 51.898 54.779 59.759 65.483 66.413 9 9 10 10 11 12.261 14.734 18.444 22.769 27.104 12 13 13 14 15 17.792 18.055 21.573 25.480 28.884 9 9 10 10 10 Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS 398 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 399 Tabel 4.23 Verdachten naar herkomstgroepering en pleegcarrière (procentueel)* 2000 2001 2002 2003 2004 (%) Jeugdige first offender 7,2 7,6 7,6 7,5 8,0 w.v. autochtoon allochtoon w.v. westers allochtoon niet-westers allochtoon Jeugdige meerpleger w.v. autochtoon allochtoon w.v. westers allochtoon niet-westers allochtoon Jeugdige veelpleger w.v. autochtoon allochtoon w.v. westers allochtoon niet-westers allochtoon Volwassen first offender w.v. autochtoon allochtoon w.v. westers allochtoon niet-westers allochtoon Volwassen meerpleger w.v. autochtoon allochtoon w.v. westers allochtoon niet-westers allochtoon 7,2 7,7 7,7 7,6 8,0 7,1 7,6 7,3 7,3 7,8 7,8 7,6 7,9 7,8 8,9 6,8 7,6 7,0 7,1 7,3 3,5 3,6 3,8 3,9 4,2 3,0 3,1 3,3 3,5 3,5 4,5 4,7 4,8 4,8 5,4 3,9 3,7 4,4 4,3 4,9 4,8 5,1 4,9 5,0 5,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,5 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,8 0,8 0,6 0,7 0,8 0,5 0,6 0,4 0,4 0,5 0,9 0,9 0,8 0,8 0,9 41,0 41,4 41,0 41,2 40,6 43,5 44,3 43,9 44,4 43,8 35,9 35,4 35,1 34,8 34,4 40,2 40,8 40,6 40,3 40,5 33,8 33,0 32,6 32,4 31,7 35,7 35,0 35,5 35,8 36,0 34,7 33,8 34,1 34,1 34,7 37,8 37,6 38,2 39,2 38,6 35,5 34,8 34,4 35,8 34,1 39,0 38,9 40,0 40,7 40,5 400 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.23 Vervolg 2000 2001 2002 2003 2004 (%) Volwassen veelpleger 12,2 11,9 11,8 11,2 10,8 w.v. autochtoon 11,3 10,9 10,7 10,1 9,6 allochtoon 13,9 13,9 13,9 13,3 13,1 w.v. westers allochtoon 12,1 12,5 12,2 11,4 11,0 niet-westers allochtoon 14,7 14,5 14,7 14,1 14,0 * Gestandaardiseerd naar leeftijd en geslacht. Bron: HKS/dNRI, SSB/CBS Tabel 4.24 Gehoorde minderjarige verdachten Totaal Jongens Meisjes Jongens Meisjes (x 1.000) (%) 42,3 38,2 4,1 90,3 9,7 44,9 40,4 4,5 90,0 10,0 48,9 44,0 4,9 90,0 10,0 45,5 40,8 4,7 89,7 10,3 46,9 41,5 5,4 88,5 11,5 46,6 40,6 6,0 87,1 12,9 45,7 40,4 5,3 88,4 11,6 42,7 37,5 5,2 87,8 12,2 40,4 35,8 4,6 88,6 11,4 39,4 35,3 4,1 89,6 10,4 38,3 33,9 4,4 88,5 11,5 39,7 35,0 4,7 88,2 11,8 41,4 36,3 5,1 87,7 12,3 37,1 32,6 4,5 87,9 12,1 38,7 34,0 4,7 87,9 12,1 41,4 35,8 5,6 86,5 13,5 50,8 44,0 6,8 86,6 13,4 48,6 42,0 6,6 86,4 13,6 46,4 40,5 5,9 87,3 12,7 48,3 41,6 6,7 86,2 13,8 47,6 41,3 6,3 86,7 13,3 47,3 39,9 7,4 84,3 15,7 51,1 43,3 7,8 84,7 15,3 55,4 46,8 8,6 84,5 15,5 61,6 52,5 9,1 85,2 14,8 65,0 54,1 10,9 83,3 16,7 70,4 58,1 12,3 82,6 17,4 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 401 Tabel 4.25 Gehoorde minderjarige verdachten van geweldsmisdrijven 1980 1981 1982 1983 1984 Totaal Jongens Meisjes Jongens Meisjes (x 1.000) (%) 2,7 2,6 0,1 96,3 3,7 2,9 2,8 0,2 96,6 6,9 3,1 2,9 0,2 93,5 6,5 2,8 2,6 0,2 92,9 7,1 2,9 2,7 0,2 93,1 6,9 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 3,1 2,8 0,2 90,3 6,5 3,4 3,2 0,2 94,1 5,9 3,2 2,9 0,2 90,6 6,3 3,2 2,9 0,2 90,6 6,3 3,3 3,0 0,3 90,9 9,1 3,5 3,2 0,3 91,4 8,6 4,0 3,6 0,3 90,0 7,5 4,7 4,3 0,4 91,5 8,5 4,6 4,2 0,4 91,3 8,7 5,3 4,8 0,5 90,6 9,4 6,5 5,7 0,8 87,9 12,1 7,9 7,0 1,0 88,0 12,0 8,4 7,4 1,0 87,9 12,1 8,1 7,2 1,0 87,8 12,2 9,8 8,4 1,4 85,8 14,2 9,9 8,7 1,2 87,6 12,4 10,6 9,0 1,6 84,8 15,2 11,0 9,3 1,7 84,6 15,4 11,3 9,7 1,7 85,2 14,8 13,3 11,4 1,9 85,5 14,5 14,4 12,1 2,4 83,6 16,4 15,1 12,5 2,5 83,2 16,8 402 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.26 Gehoorde minderjarige verdachten van vermogensmisdrijven 1980 1981 1982 1983 1984 Totaal Jongens Meisjes Jongens Meisjes (x 1.000) (%) 28,8 25,2 3,6 87,5 12,5 31,1 27,1 3,9 87,1 12,5 34,0 29,8 4,2 87,6 12,4 33,1 29,0 4,1 87,6 12,4 33,5 28,7 4,8 85,7 14,3 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 32,9 27,7 5,2 84,2 15,8 31,0 26,3 4,6 84,8 14,8 28,0 23,6 4,4 84,3 15,7 26,2 22,3 3,9 85,1 14,9 24,7 21,4 3,3 86,6 13,4 25,3 21,6 3,7 85,4 14,6 26,0 22,1 3,9 85,0 15,0 26,5 22,3 4,1 84,2 15,5 23,4 20,0 3,4 85,5 14,5 23,4 19,8 3,5 84,6 15,0 24,1 20,1 4,0 83,5 16,5 28,0 23,5 4,6 83,8 16,2 27,0 22,4 4,6 83,0 17,0 25,6 21,4 4,2 83,6 16,4 24,7 20,4 4,3 82,4 17,6 24,1 20,0 4,1 82,8 17,2 22,8 18,0 4,8 78,9 21,1 22,5 17,9 4,6 79,6 20,4 24,1 19,1 4,9 79,5 20,5 26,1 20,9 5,2 80,1 19,9 26,3 20,3 6,0 77,3 22,7 28,0 20,9 7,0 74,8 25,2 Bijlage 4 403 Tabel 4.27 Gehoorde minderjarige verdachten van vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag Totaal Jongens Meisjes Jongens Meisjes (x 1.000) (%) 8,8 8,5 0,3 96,6 3,4 8,9 8,6 0,3 96,6 3,4 9,7 9,4 0,4 96,9 4,1 8,0 7,7 0,3 96,3 3,8 9,2 8,8 0,4 95,7 4,3 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 9,3 8,8 0,4 94,6 4,3 9,8 9,5 0,4 96,9 4,1 9,3 8,9 0,4 95,7 4,3 8,8 8,5 0,4 96,6 4,5 8,6 8,3 0,4 96,5 4,7 8,2 7,8 0,4 95,1 4,9 8,2 7,9 0,4 96,3 4,9 8,5 8,1 0,4 95,3 4,7 7,8 7,2 0,5 92,3 6,4 8,6 8,0 0,5 93,0 5,8 9,1 8,5 0,6 92,9 7,1 13,0 11,9 1,1 91,6 8,4 10,9 10,1 0,8 92,6 7,4 10,4 9,8 0,6 94,7 5,3 11,0 10,3 0,7 93,7 6,3 11,0 10,2 0,8 92,9 7,1 10,9 10,2 0,8 92,9 7,1 14,2 13,0 1,2 91,5 8,5 16,2 14,6 1,6 90,3 9,7 18,1 16,5 1,6 91,4 8,6 19,4 17,4 2,0 89,9 10,1 22,2 20,1 2,1 90,6 9,4 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 404 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.28 Gehoorde minderjarige verdachten van verkeersmisdrijven Totaal Jongens Meisjes (x 1.000) 1,1 1,1 0,0 1,0 0,9 0,0 0,9 0,9 0,0 0,7 0,7 0,0 0,6 0,6 0,0 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 0,6 0,6 0,0 0,7 0,7 0,0 0,6 0,6 0,0 0,7 0,7 0,0 0,7 0,6 0,0 0,6 0,5 0,0 0,7 0,6 0,0 0,5 0,5 0,1 0,5 0,4 0,0 0,5 0,5 0,1 0,7 0,6 0,1 0,8 0,7 0,1 0,7 0,7 0,1 0,8 0,8 0,0 1,1 1,0 0,1 1,0 1,0 0,0 1,1 1,0 0,1 1,1 1,0 0,1 1,1 1,1 0,1 1,2 1,1 0,1 1,6 1,4 0,1 1,8 1,6 0,1 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 405 Tabel 4.29 Gehoorde minderjarige verdachten van misdrijven uit de Opiumwet en de Wet wapens en munitie Opiumwet Wet wapens en munitie totaal jongens meisjes totaal jongens meisjes (x 1.000) 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,2 0,2 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,2 0,2 0,0 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,2 0,2 0,0 0,2 0,1 0,0 0,3 0,3 0,0 0,1 0,1 0,0 0,3 0,2 0,0 0,1 0,1 0,0 0,2 0,2 0,0 0,2 0,1 0,0 0,3 0,3 0,0 0,3 0,2 0,0 0,3 0,3 0,0 0,3 0,2 0,0 0,5 0,4 0,1 0,4 0,4 0,0 0,4 0,3 0,0 0,6 0,5 0,0 0,4 0,3 0,1 0,7 0,7 0,0 0,4 0,3 0,0 0,6 0,6 0,0 0,5 0,4 0,1 0,7 0,6 0,0 0,7 0,6 0,1 0,9 0,8 0,0 0,7 0,6 0,1 0,9 0,9 0,0 0,8 0,7 0,1 1,0 1,0 0,0 0,9 0,7 0,1 1,1 1,0 0,1 0,9 0,7 0,1 1,1 1,0 0,1 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Tabel 4.30 Gehoorde minderjarige verdachten naar delictgroep (absoluut) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven** tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 41.378 50.841 48.625 46.417 48.345 47.645 47.327 51.144 55.392 61.609 65.030 70.389 40.042 49.388 46.834 44.467 45.950 45.484 44.939 48.495 52.509 58.424 61.303 66.396 6.482 7.927 8.359 8.149 9.809 9.899 10.621 11.033 11.345 13.294 14.441 15.077 144 184 161 140 187 168 207 169 195 273 278 172 322 323 343 313 524 515 415 456 482 497 450 386 118 143 279 227 200 217 198 175 196 248 281 215 1.038 1.275 1.107 1.051 1.324 1.393 1.464 1.731 1.948 2.598 2.682 2.739 712 897 931 904 1.170 1.232 1.327 1.599 1.837 2.426 2.521 2.611 2.799 3.731 4.603 4.493 5.150 5.094 5.987 6.012 5.978 6.935 8.345 9.062 1.721 1.930 1.644 1.737 2.212 2.338 2.183 2.366 2.390 2.592 2.243 2.358 340 341 162 188 212 174 167 124 156 151 162 145 24.062 28.028 26.965 25.573 24.744 24.106 22.846 22.535 24.071 26.072 26.328 27.966 211 228 165 151 278 325 419 323 343 311 145 161 10.942 13.147 12.141 10.719 10.658 10.379 10.631 9.948 10.975 12.086 12.888 14.362 12.184 13.930 13.563 13.758 12.609 12.179 10.413 10.927 11.093 12.026 11.273 11.244 235 230 278 286 428 450 432 490 530 407 434 464 215 236 343 276 325 304 306 269 309 319 459 395 275 257 343 383 446 469 645 578 821 923 1.129 1.340 9.133 12.969 10.934 10.359 10.973 10.992 10.927 14.228 16.189 18.078 19.390 22.226 3.137 4.409 1.785 1.301 1.808 1.985 2.098 3.892 5.501 6.544 6.596 7.183 13 53 34 16 14 23 50 73 61 143 130 95 844 1.308 1.004 879 1.081 1.007 997 1.103 1.346 1.355 1.713 1.959 97 120 154 207 228 275 279 307 395 437 421 565 47 62 74 79 70 89 70 82 54 67 73 70 4.995 7.017 7.726 7.877 7.772 7.613 7.433 8.771 8.832 9.532 10.457 12.354 406 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.30 (Vervolg) Ta .w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na /verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 948 1.250 1.915 2.687 2.512 2.514 2.406 2.459 2.766 3.269 2.797 4.176 306 295 166 159 210 187 244 288 249 273 318 439 688 931 770 710 815 779 733 734 893 841 1.050 1.165 365 464 321 386 424 487 545 699 904 980 1.144 1.127 663 761 729 814 1.052 1.034 1.114 1.050 1.145 1.210 1.586 1.776 218 214 250 351 399 445 518 537 630 626 1.046 1.225 245 327 317 290 431 366 364 351 316 380 309 347 200 220 189 173 222 223 232 162 199 204 231 204 75 55 129 134 190 181 137 64 99 158 172 248 63 46 66 40 55 62 32 34 73 96 115 172 12 9 59 94 135 119 105 30 26 62 57 76 311 347 468 389 419 358 467 663 732 763 857 869 228 266 395 333 310 225 296 447 454 418 466 400 83 81 75 56 109 133 171 212 274 343 381 467 4 4 2 10 2 255 257 445 573 697 574 655 855 895 1.032 1.091 1.065 3 1 1 1 1 29 32 39 39 37 14 15 17 11 22 21 35 * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 407 Tabel 4.31 Gehoorde minderjarige verdachten naar delictgroep (relatief) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon* . w.obedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven** tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 37,7 46,5 44,5 42,2 43,7 42,6 41,6 44,2 46,9 51,6 54,2 58,6 36,5 45,2 42,8 40,5 41,5 40,7 39,5 41,9 44,5 48,9 51,1 55,2 5,9 7,3 7,7 7,4 8,9 8,8 9,3 9,5 9,6 11,1 12,0 12,5 0,1 0,2 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,1 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,1 0,1 0,3 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,9 1,2 1,0 1,0 1,2 1,2 1,3 1,5 1,7 2,2 2,2 2,3 0,6 0,8 0,9 0,8 1,1 1,1 1,2 1,4 1,6 2,0 2,1 2,2 2,6 3,4 4,2 4,1 4,7 4,6 5,3 5,2 5,1 5,8 7,0 7,5 1,6 1,8 1,5 1,6 2,0 2,1 1,9 2,0 2,0 2,2 1,9 2,0 0,3 0,3 0,1 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 22,0 25,7 24,7 23,3 22,3 21,5 20,1 19,5 20,4 21,8 21,9 23,3 0,2 0,2 0,2 0,1 0,3 0,3 0,4 0,3 0,3 0,3 0,1 0,1 10,0 12,0 11,1 9,8 9,6 9,3 9,4 8,6 9,3 10,1 10,7 12,0 11,1 12,8 12,4 12,5 11,4 10,9 9,2 9,4 9,4 10,1 9,4 9,4 0,2 0,2 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,4 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,3 0,4 0,3 0,2 0,2 0,3 0,3 0,4 0,4 0,6 0,5 0,7 0,8 0,9 1,1 8,3 11,9 10,0 9,4 9,9 9,8 9,6 12,3 13,7 15,1 16,2 18,5 2,9 4,0 1,6 1,2 1,6 1,8 1,8 3,4 4,7 5,5 5,5 6,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,8 1,2 0,9 0,8 1,0 0,9 0,9 1,0 1,1 1,1 1,4 1,6 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,4 0,4 0,5 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 4,5 6,4 7,1 7,2 7,0 6,8 6,5 7,6 7,5 8,0 8,7 10,3 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) 408 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.31 (Vervolg) w.o. vernieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na /verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,8 1,1 1,8 2,4 2,3 2,2 2,1 2,1 2,3 2,7 2,3 3,5 0,3 0,3 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,4 0,6 0,9 0,7 0,6 0,7 0,7 0,6 0,6 0,8 0,7 0,9 1,0 0,3 0,4 0,3 0,4 0,4 0,4 0,5 0,6 0,8 0,8 1,0 0,9 0,6 0,7 0,7 0,7 1,0 0,9 1,0 0,9 1,0 1,0 1,3 1,5 0,2 0,2 0,2 0,3 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,9 1,0 0,2 0,3 0,3 0,3 0,4 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,1 0,0 0,1 0,1 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,1 0,0 0,1 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,1 0,0 0,1 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,6 0,6 0,6 0,7 0,7 0,2 0,2 0,4 0,3 0,3 0,2 0,3 0,4 0,4 0,3 0,4 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 0,4 -------0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 0,4 0,5 0,6 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 0,9 0,9 0,0 0,0 0,0 0,0 ----0,0 --- 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 409 Tabel 4.32 Gehoorde minderjarige verdachten naar delictgroep (procentueel) Totaal Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven misdrijven tegen het leven en persoon*) bedreiging w.o. bedreiging mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven** tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 96,8 97,2 96,3 95,8 95,1 95,5 95,0 94,8 94,8 94,8 94,3 94,3 15,6 15,6 17,2 17,6 20,3 20,8 22,4 21,6 20,5 21,6 22,2 21,4 0,3 0,4 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,4 0,4 0,2 0,8 0,6 0,7 0,7 1,1 1,1 0,9 0,9 0,9 0,8 0,7 0,5 0,3 0,3 0,6 0,5 0,4 0,5 0,4 0,3 0,4 0,4 0,4 0,3 2,5 2,5 2,3 2,3 2,7 2,9 3,1 3,4 3,5 4,2 4,1 3,9 1,7 1,8 1,9 1,9 2,4 2,6 2,8 3,1 3,3 3,9 3,9 3,7 6,8 7,3 9,5 9,7 10,7 10,7 12,7 11,8 10,8 11,3 12,8 12,9 4,2 3,8 3,4 3,7 4,6 4,9 4,6 4,6 4,3 4,2 3,4 3,3 0,8 0,7 0,3 0,4 0,4 0,4 0,4 0,2 0,3 0,2 0,2 0,2 58,3 55,2 55,5 55,1 51,2 50,6 48,3 44,1 43,5 42,3 40,5 39,7 0,5 0,4 0,3 0,3 0,6 0,7 0,9 0,6 0,6 0,5 0,2 0,2 26,5 25,9 25,0 23,1 22,1 21,8 22,5 19,5 19,8 19,6 19,8 20,4 29,5 27,4 27,9 29,6 26,1 25,6 22,0 21,4 20,0 19,5 17,3 16,0 0,6 0,5 0,6 0,6 0,9 0,9 0,9 1,0 1,0 0,7 0,7 0,7 0,5 0,5 0,7 0,6 0,7 0,6 0,6 0,5 0,6 0,5 0,7 0,6 0,7 0,5 0,7 0,8 0,9 1,0 1,4 1,1 1,5 1,5 1,7 1,9 22,0 25,5 22,5 22,3 22,7 23,1 23,1 27,8 29,2 29,3 29,8 31,6 7,6 8,7 3,7 2,8 3,7 4,2 4,4 7,6 9,9 10,6 10,1 10,2 0,0 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,1 2,0 2,6 2,1 1,9 2,2 2,1 2,1 2,2 2,4 2,2 2,6 2,8 0,2 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,6 0,6 0,7 0,7 0,6 0,8 0,1 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 11,9 13,8 15,9 17,0 16,1 16,0 15,7 17,2 15,9 15,5 16,1 17,6 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (%) 410 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.32 (Vervolg) .w.overnieling van/aan auto vernieling in/aan openbaar vervoer vernieling in/aan openbaar gebouw Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na /verlaten plaats ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten milieuhygiënische wetten overige misdrijven WED Opiumwet harddrugs softdrugs overige drugsdelicten Wet wapens en munitie Wetboek Militair Strafrecht Overige wetten 2,2 2,5 3,9 5,8 5,2 5,3 5,1 4,8 5,0 5,3 4,3 5,9 0,7 0,6 0,3 0,3 0,4 0,4 0,5 0,6 0,4 0,4 0,5 0,6 1,6 1,8 1,6 1,5 1,7 1,6 1,5 1,4 1,6 1,4 1,6 1,7 0,9 0,9 0,7 0,8 0,9 1,0 1,2 1,4 1,6 1,6 1,8 1,6 1,6 1,5 1,5 1,8 2,2 2,2 2,4 2,1 2,1 2,0 2,4 2,5 0,5 0,4 0,5 0,8 0,8 0,9 1,1 1,1 1,1 1,0 1,6 1,7 0,6 0,6 0,7 0,6 0,9 0,8 0,8 0,7 0,6 0,6 0,5 0,5 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,3 0,4 0,4 0,3 0,1 0,2 0,3 0,3 0,4 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,0 0,0 0,1 0,2 0,3 0,2 0,2 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 0,7 0,7 1,0 0,8 0,9 0,8 1,0 1,3 1,3 1,2 1,3 1,2 0,5 0,5 0,8 0,7 0,6 0,5 0,6 0,9 0,8 0,7 0,7 0,6 0,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,3 0,4 0,4 0,5 0,6 0,6 0,7 -------0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,6 0,5 0,9 1,2 1,4 1,2 1,4 1,7 1,6 1,7 1,7 1,5 0,0 0,0 0,0 0,0 ----0,0 --- 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (%) * Betreft bedreiging, (poging tot) doodslag/moord, overige misdrijven tegen het leven en dood en lichamelijk letsel door schuld. ** Misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar worden gebracht, zoals brandstichting, tot ontploffi ng brengen, vernielen van elektriciteitswerken, vernieling van enig werk dienende voor het openbaar vervoer of luchtverkeer en de vernieling van gebouwen. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 411 412 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.33 Gehoorde minderjarige verdachten naar soort misdrijf en stedelijkheid (relatief) Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) 55,3 50,0 41,6 28,0 18,9 65,9 64,2 50,1 33,5 24,0 93,7 53,4 38,9 26,7 20,6 72,5 51,7 42,6 28,8 22,6 77,6 51,1 43,9 29,3 22,9 76,1 49,8 42,0 29,0 23,3 69,1 50,1 40,2 28,5 24,8 67,9 53,6 46,0 28,8 23,5 75,6 57,6 42,3 31,5 27,7 80,1 61,9 49,3 35,8 30,4 83,9 66,2 50,6 37,9 32,3 88,9 70,8 53,9 42,4 36,1 Totale geregistreerde criminaliteit 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 10,2 8,0 6,6 3,6 2,5 11,4 10,4 8,1 4,8 2,7 14,1 10,0 7,2 4,8 3,7 13,3 9,0 7,6 5,2 3,4 16,6 11,0 8,8 5,6 3,7 16,7 11,0 8,7 5,5 3,6 16,2 11,6 9,1 6,4 4,4 15,0 12,5 9,4 6,3 4,0 16,9 12,2 8,7 6,2 4,1 19,3 14,0 10,0 7,3 4,9 20,0 14,9 11,5 8,2 5,5 19,6 15,9 12,1 8,1 6,5 33,5 30,3 24,9 16,0 8,5 39,8 36,9 27,3 16,9 11,1 54,2 31,2 22,0 13,9 9,5 43,7 29,2 23,1 14,3 11,0 43,0 26,4 22,8 14,1 9,4 42,7 26,3 21,2 12,9 8,7 37,0 26,0 18,7 11,6 9,9 32,8 24,9 19,6 11,4 8,0 35,6 26,8 19,0 11,1 9,2 38,5 26,8 20,1 13,5 10,6 37,6 29,2 19,0 13,9 9,6 41,7 30,8 20,8 13,8 8,3 Bijlage 4 413 Tabel 4.33 (Vervolg) Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verkeersmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Opiumwet 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 8,8 9,9 8,9 7,3 6,9 11,5 14,8 13,1 10,5 9,2 15,5 12,0 9,7 7,6 6,1 10,9 11,3 9,7 8,2 7,0 13,1 10,9 9,7 8,0 8,6 12,2 9,8 9,7 9,1 9,7 11,5 9,7 9,8 8,9 9,0 15,0 13,1 14,3 9,3 9,9 17,2 15,2 12,0 12,1 12,4 16,4 17,1 15,9 12,8 12,7 19,4 17,3 16,7 13,0 14,9 20,9 19,1 17,2 17,2 19,1 0,7 0,5 0,6 0,5 0,5 1,0 0,7 0,6 0,6 0,6 1,5 0,7 0,5 0,4 0,4 1,2 0,8 0,8 0,5 0,5 1,4 0,9 1,2 0,7 0,6 1,2 1,1 1,0 0,7 0,7 1,2 1,1 1,1 0,7 0,7 1,0 1,0 1,0 0,6 0,9 1,2 0,9 0,9 0,9 1,0 1,2 1,0 1,2 0,7 0,9 1,5 1,6 1,2 1,2 1,0 1,8 1,7 1,4 1,3 0,9 0,8 0,2 0,2 0,2 0,1 0,7 0,4 0,3 0,2 0,1 1,2 0,4 0,3 0,2 0,1 1,1 0,3 0,3 0,2 0,2 1,1 0,4 0,3 0,2 0,1 0,8 0,3 0,2 0,2 0,2 0,8 0,4 0,4 0,2 0,2 0,9 0,6 0,6 0,4 0,2 1,2 0,6 0,5 0,3 0,3 1,0 0,7 0,6 0,5 0,3 Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) 414 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.33 (Vervolg) 2005 2006 Wet wapens en munitie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1,2 0,9 0,5 0,4 0,4 1,1 0,9 0,7 0,5 0,5 0,7 0,2 0,2 0,1 0,1 0,8 0,2 0,1 0,1 0,1 1,1 0,4 0,2 0,2 0,1 0,9 0,6 0,6 0,3 0,2 1,3 0,8 0,6 0,3 0,2 1,2 0,6 0,5 0,2 0,2 1,2 0,7 0,5 0,3 0,2 1,8 0,8 0,6 0,4 0,2 1,8 0,9 0,6 0,3 0,2 2,0 0,9 0,7 0,4 0,4 2,0 1,2 0,6 0,4 0,4 1,9 1,1 0,7 0,4 0,3 Stedelijkheid zeer sterk sterk matig weinig niet (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Bijlage 4 415 Tabel 4.34 Gehoorde minderjarige verdachten naar soort misdrijf en gemeentegrootte (relatief) Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) 17,6 19,2 23,0 35,0 45,6 58,6 54,2 56,2 24,8 22,9 27,9 43,5 53,7 72,9 78,9 63,1 19,3 20,6 23,3 32,0 49,7 57,6 73,3 102,1 27,8 21,6 24,4 34,8 51,0 55,7 65,3 71,7 29,6 21,0 25,0 34,3 57,2 54,9 63,4 78,0 32,5 17,4 23,8 35,7 50,5 54,4 58,2 82,1 30,4 21,0 23,5 33,9 49,7 52,0 57,0 73,3 20,4 22,8 28,4 35,2 49,9 61,6 56,9 69,7 49,3 22,4 29,4 37,7 53,3 58,2 61,0 78,4 32,5 33,0 33,3 40,6 56,5 72,3 59,1 86,3 35,4 30,1 36,4 44,8 59,6 63,3 67,4 89,6 30,8 36,3 40,8 47,6 63,3 75,8 73,3 90,3 2,6 2,6 3,2 4,8 7,5 9,2 11,1 10,6 2,1 2,7 4,1 6,2 9,3 11,7 12,9 11,1 3,8 3,7 4,2 5,6 9,6 11,1 12,5 14,8 2,7 3,1 3,9 5,9 9,2 9,8 13,0 13,2 3,4 3,3 4,9 6,4 11,6 11,5 15,3 16,9 3,0 4,4 4,7 6,5 11,3 11,1 14,6 17,8 5,0 4,1 5,0 7,4 11,0 12,4 13,3 17,2 3,9 4,0 5,1 7,0 11,7 14,3 14,1 15,4 8,1 4,5 5,7 6,7 11,2 13,1 13,8 17,8 8,9 5,8 6,2 8,1 12,7 15,3 14,6 20,9 4,4 4,5 6,8 9,0 14,1 16,0 15,6 21,9 3,2 4,3 7,3 9,7 14,8 16,6 17,4 20,0 8,5 9,5 12,0 20,1 27,4 36,5 33,5 33,6 13,4 10,2 13,2 23,7 29,5 42,9 47,1 38,1 9,3 8,9 11,1 17,6 27,7 34,1 50,5 56,5 14,0 10,9 12,3 17,8 27,2 32,7 41,1 42,7 15,4 9,6 11,2 16,9 29,2 28,7 35,8 43,0 14,5 7,6 9,8 16,6 26,0 28,7 33,6 46,2 Totale geregistreerde criminaliteit 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Geweldsmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vermogensmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 416 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.34 (Vervolg) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verkeersmisdrijven 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 17,9 7,3 10,1 14,7 24,9 25,2 33,2 39,2 6,3 7,7 12,5 14,0 21,5 28,5 27,3 34,4 16,4 7,0 9,1 15,4 24,4 26,4 30,6 37,8 11,4 13,3 11,8 16,0 23,4 31,8 27,7 41,6 12,1 11,0 13,0 15,8 25,2 27,8 30,7 40,8 17,0 8,4 11,6 15,9 26,3 35,0 35,0 43,0 5,2 6,0 7,0 8,7 9,4 10,9 7,8 8,4 8,2 8,7 9,5 12,2 13,0 16,0 16,8 10,2 6,1 6,2 6,9 8,6 11,2 13,7 11,2 16,4 8,9 6,5 6,8 9,5 12,2 11,1 8,1 10,8 9,1 7,1 7,4 9,1 13,5 11,6 9,5 12,1 11,3 4,4 7,9 10,8 10,3 11,7 7,1 12,6 5,0 8,3 7,0 9,9 10,7 10,7 8,2 11,9 9,8 10,3 9,1 12,0 13,4 15,1 12,7 14,1 21,8 9,0 12,6 13,2 14,3 15,6 13,0 16,2 9,6 12,6 12,7 13,9 16,4 21,0 13,3 17,4 16,0 13,0 13,9 16,9 16,1 14,2 16,1 19,4 8,0 21,0 19,1 18,4 18,1 18,2 16,2 20,3 0,8 0,4 0,5 0,6 0,5 0,7 0,6 0,5 0,9 0,6 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0 0,2 0,4 0,4 0,5 0,7 0,7 0,8 1,8 0,3 0,3 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0 1,2 0,8 0,5 0,7 0,9 1,1 1,2 1,0 1,5 1,5 0,6 0,6 0,9 1,1 1,0 0,8 1,5 1,2 0,6 0,7 0,8 1,4 1,5 0,7 1,3 0,4 0,4 0,7 0,8 1,0 1,3 1,0 0,9 1,5 0,8 0,9 0,9 1,0 1,0 0,8 1,2 0,7 0,6 1,1 0,9 1,1 1,5 0,6 1,3 -0,5 1,3 1,1 1,6 2,2 1,1 1,4 1,1 1,5 1,3 1,4 1,3 2,4 1,1 1,7 Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) Bijlage 4 417 Tabel 4.34 (Vervolg) Gemeentegrootte < 5.000 inwoners5.000 tot 10.000inwoners10.000 tot 20.000inwoners20.000 tot 50.000inwoners50.000 tot 100.000inwoners100.000 tot 150.000inwoners150.000 tot 250.000inwoners250.000 inwonersof meer (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) 0,3 0,0 0,0 0,3 0,2 0,4 0,2 1,2 0,2 0,2 0,1 0,2 0,5 0,4 0,4 1,0 0,1 0,1 0,1 0,2 0,5 0,4 0,6 1,6 1,3 0,1 0,1 0,2 0,4 0,3 0,8 1,3 0,4 0,1 0,1 0,2 0,3 0,5 0,3 1,6 1,5 0,2 0,2 0,2 0,3 0,4 0,4 1,1 0,2 0,2 0,2 0,5 0,6 0,4 1,0 0,0 0,4 0,4 0,7 0,7 0,5 1,1 0,1 0,3 0,4 0,6 0,5 0,8 1,4 1,1 0,2 0,5 0,5 0,7 0,6 0,8 1,2 1,5 0,2 0,4 0,5 0,6 0,8 1,6 1,2 0,5 0,2 0,4 0,6 0,7 0,8 1,4 1,2 Opiumwet 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 - - - Wet wapens en munitie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,3 0,1 1,1 0,1 0,0 0,1 0,1 0,2 0,3 0,1 1,0 0,1 0,1 0,2 0,2 0,4 0,3 0,4 1,5 0,2 0,3 0,3 0,4 0,7 0,6 0,6 1,1 0,2 0,2 0,3 0,5 0,8 0,8 0,7 1,6 0,2 0,1 0,2 0,3 0,7 0,8 0,6 1,4 0,6 0,2 0,2 0,4 0,6 0,9 0,6 1,4 -0,2 0,3 0,5 0,9 0,7 0,6 2,1 0,3 0,2 0,3 0,4 0,9 0,7 0,9 2,1 -0,2 0,5 0,5 1,0 0,9 0,9 2,3 1,0 0,3 0,4 0,5 1,0 0,9 1,3 2,3 0,5 0,4 0,4 0,5 1,0 1,3 1,1 2,0 418 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.35 Gehoorde minderjarige verdachten naar soort misdrijf en grote gemeente* (relatief), 2006 (absoluut) (per 1.000 inwoners van 12-17 jaar) Almere 15.865 75 15 36 19 1 1 2 Amersfoort 9.909 80 14 46 14 3 0 2 Amsterdam 41.990 98 19 51 20 2 1 2 Apeldoorn 11.553 58 13 27 14 1 0 1 Arnhem 8.785 110 21 65 18 1 1 2 Breda 11.526 69 16 34 14 0 3 1 Dordrecht 8.756 97 23 45 21 2 1 3 Ede 8.775 38 12 17 6 2 0 0 Eindhoven 12.601 72 22 36 9 2 1 1 Emmen 7.728 54 12 22 17 1 1 2 Enschede 10.384 36 10 17 6 2 0 1 Groningen 8.528 117 20 64 26 2 4 1 Haarlem 9.250 67 13 32 18 2 0 2 Haarlemmermeer 10.122 60 13 20 23 2 1 0 Leiden 6.992 110 24 46 33 3 0 1 Maastricht 7.100 70 14 32 18 1 2 2 Nijmegen 9.578 88 20 37 27 0 1 2 Rotterdam 40.410 92 25 33 26 2 2 3 ’s-Gravenhage 31.051 57 14 26 10 2 1 1 ’s-Hertogenbosch 9.071 81 18 42 17 1 1 1 Tilburg 13.280 82 23 36 18 1 2 1 Utrecht 14.799 134 20 83 27 1 1 2 Zaanstad 9.825 68 18 24 23 3 1 1 Zoetermeer 10.269 77 19 34 16 1 1 1 Zwolle 7.914 79 16 34 15 12 1 1 * Opgenomen zijn de 25 grootste gemeenten qua inwonertal op 1 januari 2006. Zie toelichting bij tabel 4.1. Bron: CBS Inwoners 12-79 jaarTotale geregistreerde criminaliteitGeweldsmisdrijvenVermogensmisdrijvenVernielingen en misdrijventegen de openbare orde en gezagVerkeersmisdrijvenOpiumwetWet wapens en munitie Bijlage 4 419 Tabel 4.36 Bij het Nationaal Forensisch Instituut aangevraagde onderzoeken per expertisegebied* 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Frontdesk 0 0 41 179 80 180 Medisch-biologisch onderzoek Pathologie 656 707 759 763 940 930 Biologie 2.149 4.688 8.854 11.996 21.570 26.900 Toxicologie 1.791 1.861 2.957 4.615 4.710 4.540 Chemisch onderzoek Chemie algemeen** 761 618 286 314 330 320 Brandversnellende middelen ** 133 406 415 410 340 Explosies en explosieven 100 94 111 156 170 200 Documenten 120 181 187 250 200 170 Handschrift 225 260 349 352 330 270 Machineschrift en printers 12 22 55 54 30 10 Glas ** 24 58 60 70 80 Verf ** 61 222 215 210 220 Vezels en textiel ** 140 389 359 240 150 Vingersporen 213 327 390 409 400 360 Verdovende middelen 4.132 5.044 5.484 5.033 4.640 4.750 Milieu algemeen 256 271 407 446 530 460 Fysisch-elektronisch onderzoek Fysische technologie 3 4 23 16 10 10 (Brand)technisch en materiaalkundig onderzoek 90 62 63 55 50 50 Wapens en munitie 669 732 709 625 620 460 Schotresten 499 393 413 350 350 290 Kras-, indruk- en vormsporen 63 73 195 176 130 140 Verkeersongevallenonderzoek 42 65 74 58 50 50 Voertuigidentificatie 212 222 287 243 190 200 Digitale technologie algemeen 52 25 27 17 30 20 Digitale technologie (open systemen) 53 45 117 92 90 60 Digitale technologie (gesloten systemen) 83 54 180 149 130 120 Beeldbewerking en biometrie 21 14 62 73 70 60 Spraak en audio 72 125 105 68 60 50 Taalkundige tekstanalyse 0 0 6 7 4 2 Overig Sporen*** 30 110 Afvalstoffen en risico’s**** 10 Identificatieonderzoek**** 10 Totaal 12.274 16.245 23.216 27.545 36.884 41.752 * De totalen in deze tabel zijn hoger dan die in tabel 4.37, doordat aanvragen waarbij meer dan één expertisegebied is betrokken ook bij ieder expertisegebied zijn meegeteld. ** Voor 2001 zijn de aanvragen voor een aantal chemische onderzoeksgebieden bijeengebracht bij ‘Chemie algemeen’. *** Het onderzoeksgebied ‘Sporen’ is in 2005 van start gegaan. **** De onderzoeksgebieden ‘Afvalstoffen en risico’s’ en ‘Identifi catieonderzoek’ zijn in 2006 van start gegaan. Bron: NFI 420 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 4.37 Bij het Nationaal Forensisch Instituut aangevraagde onderzoeken naar delicttype Mishandeling, zeden, doodslag, moord Fraude, afpersing Diefstal Brandstichting, vernieling etc. Illegaal wapenbezit Milieu Verdovende middelen Rijden onder invloed Overig Totaal* * Zie toelichting bij tabel 4.36. Bron: NFI 2001 2002 2003 3.171 3.658 4.133 315 446 461 1.257 3.100 6.827 589 640 667 96 109 128 138 142 189 4.178 5.166 5.600 966 1.016 2.081 202 212 285 10.912 14.489 20.371 2004 2005 2006 4.309 15.710 21.500 480 360 310 9.348 7.540 7.090 718 730 690 118 180 110 170 210 170 5.159 4.600 4.780 3.688 3.730 3.740 439 310 280 24.409 33.370 38.670 Bijlage 4 421 Tabellen bij hoofdstuk 5 Tabel 5.1 Ingeschreven en afgedane rechtbankstrafzaken* 1980 1981 1982 1983 1984 Ingeschreven zaken OM** Afdoeningen door het OM** Afdoeningen door de rechter 229.771 129.548 91.764 246.278 141.841 91.576 259.326 149.009 98.622 259.251 165.619 95.253 268.800 138.694 82.689 * 1981-2006 afdoeningen rechter exclusief de voegingen ter zitting. ** OM-cijfers van 1991 en 1992 ontbreken. Bron: CBS 1985 266.074 140.758 83.512 1986 271.970 139.595 82.407 1987 279.265 138.479 81.975 1988 263.336 142.188 84.476 1989 269.788 146.265 84.725 1990 260.844 144.758 82.341 1991 . . 87.857 1992 . . 83.879 1993 268.248 161.763 81.096 1994 273.311 161.084 96.512 1995 257.842 147.472 102.310 1996 250.726 133.765 104.617 1997 250.865 130.790 106.372 1998 242.482 120.232 105.031 1999 234.679 114.451 111.309 2000 233.324 118.369 111.033 2001 236.029 115.538 112.037 2002 251.291 120.693 116.810 2003 270.322 128.668 134.631 2004 273.974 127.663 133.218 2005 266.857 122.999 132.595 2006 267.710 126.092 134.375 Tabel 5.2 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven rechtbankstrafzaken naar delictgroep 157.356 147.492 144.192 140.724 137.565 136.939 139.131 149.143 156.715 165.157 165.132 168.354 62,9 28.931 29.155 30.689 31.402 32.700 33.548 35.374 38.992 42.740 47.648 50.484 52.527 19,6 1.117 1.048 979 904 975 921 935 939 866 1.064 1.010 942 0,4 675 705 767 721 844 793 826 877 810 839 910 891 0,3 1.236 1.281 1.225 1.160 1.100 1.031 1.068 954 932 925 976 1.015 0,4 3.812 4.066 4.248 4.655 4.998 5.549 6.256 7.364 8.890 10.967 11.266 11.311 4,2 2.566 2.450 2.547 2.551 2.676 2.868 2.809 3.333 3.291 3.430 3.308 2.810 1,0 13.167 13.688 15.053 15.450 16.006 16.327 17.435 19.213 21.935 24.172 27.245 30.268 11,3 102 66 88 66 59 62 53 47 47 67 73 73 0,0 5.574 5.210 5.105 5.356 5.512 5.453 5.509 5.726 5.452 5.622 5.212 4.759 1,8 682 641 677 539 530 544 483 539 517 562 484 458 0,2 103.276 91.593 85.447 80.520 74.811 71.491 70.534 73.717 74.491 73.651 69.606 69.628 26,0 17.187 16.301 14.456 12.025 11.208 9.200 9.092 8.203 8.406 8.919 8.755 8.942 3,3 35.471 32.015 32.705 31.181 29.583 27.899 28.083 30.880 29.669 27.584 25.309 23.525 8,8 39.885 33.359 29.407 28.233 25.569 24.462 23.804 25.036 25.868 26.156 24.223 23.834 8,9 2.544 2.484 2.230 2.306 2.267 2.567 2.536 2.672 3.000 2.975 2.827 3.061 1,1 2.133 2.113 2.003 2.282 2.117 2.937 2.467 2.358 2.529 2.464 2.815 4.298 1,6 6.056 5.321 4.646 4.493 4.067 4.426 4.552 4.568 5.019 5.553 5.677 5.968 2,2 22.921 24.414 25.666 25.661 25.645 26.841 27.967 30.118 31.843 35.199 36.393 37.660 14,1 9.053 10.549 10.322 9.847 9.706 10.019 11.089 12.153 12.796 14.577 16.017 16.658 6,2 164 245 151 144 126 140 129 173 138 141 153 161 0,1 1.155 1.194 1.450 1.288 1.364 1.312 1.343 1.313 1.610 1.523 1.573 1.684 0,6 3.207 3.093 3.420 3.780 4.390 5.349 5.481 6.197 6.931 8.133 7.375 7.149 2,7 514 498 582 526 542 576 602 575 594 658 684 742 0,3 8.828 8.835 9.741 10.076 9.517 9.445 9.323 9.707 9.774 10.167 10.591 11.266 4,2 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernielingen openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeen gevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 422 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.2 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 2.228 2.330 2.390 3.141 4.409 5.059 5.256 6.316 7.641 8.659 8.649 8.539 3,2 Wegenverkeerswet 42.746 47.178 47.958 46.378 45.896 47.457 47.611 50.576 55.942 47.758 49.195 49.947 18,7 rijden onder invloed 29.911 34.360 34.914 33.958 33.724 35.019 35.671 38.483 42.456 33.358 34.799 35.519 13,3 doorrijden na ongeval 6.867 7.192 7.498 7.138 6.925 7.002 6.783 6.418 6.844 7.201 7.219 7.200 2,7 overige misdrijven Wegenverkeerswet 5.968 5.626 5.546 5.282 5.247 5.436 5.157 5.675 6.642 7.199 7.177 7.228 2,7 Wet op de economische delicten 34.329 29.301 29.868 30.410 28.402 27.113 25.864 26.578 31.148 31.684 26.121 22.579 8,4 Opiumwet 9.911 10.992 12.007 11.314 10.573 9.964 12.131 14.264 14.976 18.451 16.696 16.761 6,3 harddrugs 7.973 7.985 8.069 7.447 6.929 6.720 8.053 9.554 10.346 12.035 10.038 10.212 3,8 softdrugs 1.938 3.007 3.938 3.867 3.644 3.244 4.078 4.710 4.630 6.416 6.658 6.549 2,4 Wet wapens en munitie 4.597 5.375 5.285 5.090 5.018 4.564 5.075 4.296 5.088 5.186 4.875 4.673 1,7 Overige strafwetten en onbekend 8.903 10.388 11.555 8.566 7.225 7.287 6.217 6.434 6.453 5.738 4.838 5.396 2,0 Totaal 257.842 250.726 250.865 242.482 234.679 233.324 236.029 251.291 270.322 273.974 266.857 267.710 100 * (abs.) = absoluut Bron: CBS Bijlage 4 423 Tabel 5.3 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken naar delictgroep 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 87.459 74.267 71.801 63.960 57.234 62.493 59.946 63.160 66.055 69.618 71.243 77.847 61,7 12.860 12.056 12.792 11.841 11.638 13.314 13.491 14.060 15.601 16.866 19.029 21.437 17,0 476 404 362 314 278 379 312 319 284 296 266 320 0,3 359 408 406 359 317 404 435 381 369 369 360 352 0,3 562 494 587 439 437 436 417 395 319 284 368 336 0,3 2.042 1.937 2.019 1.994 1.993 2.313 2.534 2.792 3.364 4.144 4.492 4.907 3,9 533 514 528 369 402 576 490 495 528 433 450 376 0,3 7.180 6.820 7.456 7.182 7.353 8.036 8.114 8.530 9.605 10.340 12.108 14.233 11,3 66 56 41 52 37 49 43 33 39 33 38 26 0,0 1.376 1.206 1.200 990 732 992 1.030 993 983 877 844 796 0,6 266 217 193 142 89 129 116 122 110 90 103 91 0,1 59.744 47.698 43.271 36.680 30.298 31.715 28.821 30.055 30.205 30.363 29.459 31.617 25,1 7.296 6.937 6.220 6.162 5.624 4.397 3.530 4.148 4.294 4.912 4.831 4.808 3,8 23.970 18.491 17.235 13.646 11.239 12.005 10.488 11.115 10.698 10.449 9.577 9.660 7,7 21.133 15.972 14.060 11.376 8.791 9.626 8.649 8.991 9.082 9.065 8.980 8.862 7,0 1.670 1.377 1.269 1.245 1.045 1.381 1.276 1.434 1.581 1.567 1.512 1.755 1,4 1.276 1.183 1.183 1.320 1.038 1.599 2.053 1.518 1.680 1.299 1.451 2.901 2,3 4.399 3.738 3.304 2.931 2.561 2.707 2.825 2.849 2.870 3.071 3.108 3.631 2,9 13.677 13.238 14.429 13.834 13.094 14.625 14.868 15.971 16.424 18.145 18.536 20.452 16,2 4.872 5.384 5.630 5.158 4.823 5.352 5.987 6.989 7.021 7.831 8.387 9.370 7,4 98 141 133 86 73 94 84 126 81 70 82 76 0,1 514 499 617 504 460 520 488 510 562 566 564 663 0,5 1.813 1.572 1.868 1.964 2.160 2.558 2.727 2.774 3.244 3.913 3.462 3.390 2,7 408 381 410 385 341 395 390 379 361 384 437 425 0,3 5.972 5.261 5.771 5.737 5.237 5.706 5.192 5.193 5.155 5.381 5.604 6.528 5,2 Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 424 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.3 (Vervolg) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 1.178 1.275 1.309 1.605 2.204 2.839 2.766 3.074 3.825 4.244 4.219 4.341 3,4 21.153 21.771 23.382 20.300 20.418 21.757 19.775 20.811 24.174 17.588 16.449 17.618 14,0 13.781 14.898 16.208 13.646 13.359 14.737 13.089 14.567 17.623 10.756 9.729 10.600 8,4 4.768 4.842 5.292 5.040 5.095 5.029 5.076 4.461 4.519 4.659 4.601 4.950 3,9 2.604 2.031 1.882 1.614 1.964 1.991 1.610 1.783 2.032 2.173 2.119 2.068 1,6 27.225 24.285 20.610 23.952 25.551 23.166 22.797 25.435 26.874 26.613 22.805 18.169 14,4 4.490 4.523 4.820 3.945 2.960 3.073 3.831 4.327 4.518 7.803 6.696 6.442 5,1 3.155 2.945 2.850 2.269 1.602 1.640 1.996 2.221 2.396 4.735 3.689 3.429 2,7 1.335 1.578 1.970 1.676 1.358 1.433 1.835 2.106 2.122 3.068 3.007 3.013 2,4 3.065 3.480 3.706 3.369 3.267 3.000 3.294 2.671 3.179 2.905 2.838 2.883 2,3 4.080 5.439 6.471 4.706 5.021 4.880 5.895 4.289 3.868 3.136 2.968 3.133 2,5 147.472 133.765 130.790 120.232 114.451 118.369 115.538 120.693 128.668 127.663 122.999 126.092 100 Bron: CBS Bijlage 4 425 Tabel 5.4 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken naar wijze van afdoening Sepot technisch sepot .w.o geen wettig bewijs beleidssepot .w.v op gronden samenhangend met maatregelen vananderen dan de officier van justitie .w.oander dan strafrechtelijk ingrijpen prevaleert op gronden samenhangend met de algemenerechtsorde . w.oonvoldoende nationaal belang op gronden samenhangend met het gepleegde feit . w.ogering feit gering aandeel in het feit oud feit op gronden samenhangend met de persoon van de verdachte . w.orecente bestraffing door feit of gevolgen getroffen gezondheidstoestand gewijzigde omstandigheden dienstverlening op gronden samenghangend met de verhoudingtussen verdachte en benadeelde 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 53.290 45.083 41.612 34.300 26.253 31.645 28.271 27.812 26.996 28.014 28.362 30.644 33,3 29.924 25.978 23.886 18.956 14.880 16.975 15.368 14.266 13.446 14.024 13.746 14.319 11,4 21.592 18.883 17.203 14.225 11.414 11.932 11.033 9.899 9.557 10.037 10.148 11.301 9,0 23.366 19.105 17.726 15.344 11.373 14.670 12.903 13.546 13.550 13.990 14.616 16.325 12,9 592 509 542 574 435 531 507 609 681 2.382 1.857 1.364 1,1 486 436 467 418 356 420 441 496 588 2.286 1.733 1.191 0,9 1.960 834 607 545 469 429 430 395 396 483 362 365 0,3 1.904 765 585 526 394 402 400 376 384 464 344 321 0,3 7.463 6.360 6.150 6.127 4.086 6.577 5.385 5.912 5.234 3.926 4.496 4.810 3,8 3.056 2.074 1.945 1.613 1.166 1.088 1.024 976 1.021 967 1.357 2.016 1,6 1.198 1.241 1.110 971 729 662 681 602 756 600 748 720 0,6 2.810 2.698 2.709 3.206 1.958 4.543 3.397 3.961 3.084 1.972 1.956 1.633 1,3 9.694 8.163 7.319 5.182 4.142 4.676 4.472 4.641 5.178 4.836 5.042 5.763 4,6 4.139 2.945 2.701 1.895 1.463 1.814 1.657 1.312 1.376 1.221 971 1.121 0,9 685 670 633 540 451 513 500 552 506 546 717 872 0,7 764 672 749 564 479 581 572 651 752 779 829 1.048 0,8 1.081 855 709 694 601 611 631 797 900 1.048 1.354 1.451 1,2 1.062 1.222 926 202 85 48 60 47 48 73 81 86 0,1 3.657 3.239 3.108 2.916 2.241 2.457 2.109 1.989 2.061 2.363 2.859 4.023 3,2 426 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.4 (Vervolg) .w.overhouding tot de benadeelde geregeld medeschuld van benadeelde beperkte kring . w.vvoorwaardelijk sepot onvoorwaardelijk sepot ‘kaal’ sepot Voeging ad informandum Voeging ter berechting Transactie* .w.obetaling geldsom schadevergoeding taakstraf Overdracht naar een ander parket Overig en onbekend* Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006147.472 133.765 130.790 120.232 114.451 118.369 115.538 120.693 128.668 127.663 122.999 126.092 (abs.) (%) 1.645 1.472 1.361 1.261 892 1.117 945 908 776 855 960 1.192 0,9 761 715 695 638 625 630 486 501 530 674 900 1.508 1,2 835 709 731 671 516 493 492 430 540 612 704 911 0,7 3.769 3.889 3.638 2.932 2.331 2.310 2.707 2.967 3.482 3.862 4.768 5.488 4,4 12.009 9.176 7.759 6.414 4.295 4.219 3.259 3.302 3.279 4.102 4.803 6.420 5,1 7.588 6.040 6.329 5.998 4.747 8.141 6.937 7.277 6.789 6.026 5.045 4.417 3,5 9.985 7.205 7.421 6.255 4.788 4.883 4.885 5.303 4.841 4884 3.814 3.493 2,8 17.423 15.015 15.355 12.988 9.092 11.980 11.774 12.428 12.180 12.307 11.099 10.735 8,5 57.608 57.763 59.140 59.306 66.843 61.518 66.941 71.198 81.081 78.613 76.062 77.861 61,7 55.055 53.871 52.134 51.203 58.503 52.426 48.499 49.461 55.307 52.027 47.918 47.440 37,6 1.035 953 1.147 1.258 1.206 1.125 1.883 2.345 2.874 2.973 2.922 3.273 2,6 7 1.820 3.611 4.673 5.495 6.011 8.667 12.357 14.264 15.396 17.045 17.540 13,9 6.302 6.020 5.099 5.096 5.466 4.495 3.573 3.873 3.467 3748 3.587 3.255 2,6 2.865 2.679 2.163 2.287 2.009 3.848 94 79 102 97 75 104 0,1 100 * In 2000 zijn lik-op-stuk afdoeningen nog opgenomen in de categorie ‘Overig en onbekend’. M.i.v 2001 worden ze geteld bij ‘Transacties’. Bron: CBS Bijlage 4 427 Tabel 5.5 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken: transacties* naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 20.770 20.108 20.591 21.012 25.117 24.773 26.043 29.607 34.419 37.878 40.194 43.754 2.665 2.881 3.355 3.646 4.679 4.847 5.575 6.322 7.595 8.329 9.254 10.109 5 2 2 3 7 3 4 7 5 6 2 24 34 54 55 67 79 113 107 96 125 106 79 2 15 15 17 17 15 29 42 29 19 27 14 275 315 364 469 733 762 955 1.137 1.535 1.977 2.080 2.192 8 3 1 2 5 3 7 14 19 11 19 7 2.293 2.458 2.828 3.025 3.782 3.900 4.365 4.930 5.785 6.087 6.912 7.718 3 5 2 3 6 7 4 3 3 7 5 46 39 68 62 60 67 75 70 101 83 81 75 9 12 21 11 12 8 21 14 20 19 16 17 14.320 13.112 12.176 11.564 12.751 11.645 11.418 12.680 14.603 15.783 16.652 18.382 3.018 3.318 2.787 2.863 3.381 2.321 1.649 2.244 2.649 3.102 3.211 2.922 6.806 5.712 5.221 4.367 4.856 4.304 3.728 3.889 4.486 4.907 5.119 5.297 2.964 2.732 2.818 2.700 2.801 2.745 3.070 3.662 4.146 4.485 4.887 4.911 353 289 312 333 453 580 613 833 966 1.014 956 1.073 167 194 212 511 339 780 1.302 871 1.054 709 821 2.141 1.012 867 826 790 921 915 1.056 1.181 1.302 1.566 1.658 2.038 3.568 3.852 4.713 5.159 6.355 6.681 7.528 8.760 9.809 10.983 11.540 12.470 1.091 1.411 1.763 1.928 2.231 2.424 3.063 3.907 4.253 4.874 5.271 5.636 11 21 29 23 19 31 28 59 41 36 46 36 48 89 87 97 131 134 144 197 258 287 299 318 637 627 820 975 1.359 1.504 1.585 1.657 2.006 2.210 2.189 2.204 96 95 102 110 148 155 175 200 196 220 256 266 1.685 1.609 1.912 2.026 2.467 2.433 2.533 2.740 3.055 3.356 3.479 4.010 217 263 347 643 1.332 1.600 1.522 1.845 2.412 2.783 2.748 2.793 428 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.5 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Wegenverkeerswet 14.510 15.585 17.301 15.539 15.981 16.028 14.394 15.642 18.707 12.422 11.540 12.678 rijden onder invloed 11.302 12.403 13.771 11.899 11.875 12.319 10.570 12.047 15.012 8.524 7.616 8.555 doorrijden na ongeval 2.794 2.905 3.240 3.389 3.794 3.424 3.513 3.212 3.213 3.391 3.419 3.689 overige misdrijven Wegenverkeerswet 414 277 290 251 312 285 311 383 482 507 505 434 Wet op de economische delicten 20.010 17.255 14.528 17.688 20.293 17.846 18.071 18.985 20.193 20.239 16.834 13.399 Opiumwet 929 1.247 1.520 1.441 1.055 946 1.852 2.331 2.534 3.646 3.319 3.518 harddrugs 342 499 614 594 304 263 589 813 995 1.200 1.204 1.446 softdrugs 587 748 906 847 751 683 1.263 1.518 1.539 2.446 2.115 2.072 Wet wapens en munitie 1.687 2.322 2.493 2.434 2.525 2.183 2.594 1.992 2.561 2.290 2.264 2.245 Overige strafwetten en onbekend 2.566 3.924 4.869 3.477 3.881 3.590 4.081 2.719 2.769 2.232 1.986 2.371 Totaal 60.472 60.442 61.303 61.593 68.852 65.366 67.035 71.276 81.183 78.707 76.137 77.965 * Inclusief lik-op-stuk-zaken en zaken met een onbekende afdoeningsgrond. Bron: CBS Bijlage 4 429 Tabel 5.6 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken: transacties met als voorwaarde leer- ofwerkproject* naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.043 2.930 4.353 4.662 5.285 5.667 7.860 10.753 12.012 13.211 14.692 15.500 144 468 742 750 953 1.042 1.541 2.105 2.583 2.888 3.405 3.725 5 1 0 0 1 1 1 2 5 3 6 2 12 33 47 37 50 61 86 87 74 92 73 51 7 11 17 11 11 10 22 30 20 12 22 10 10 63 79 109 116 115 256 357 510 688 775 768 1 2 0 0 2 0 5 9 16 7 12 4 79 310 522 538 721 793 1.091 1.548 1.868 2.006 2.445 2.833 0 0 1 0 0 1 0 2 1 1 2 2 24 37 58 45 42 53 61 60 74 66 61 41 6 11 18 10 10 8 19 10 15 13 9 14 641 1.569 2.219 2.505 2.686 2.764 3.938 5.485 5.999 6.466 6.830 7.169 7 16 127 292 232 105 585 1.149 1.135 1.166 1.175 1.463 115 326 448 522 679 754 958 1.164 1.323 1.544 1.682 1.592 459 1.039 1.363 1.403 1.395 1.415 1.733 2.127 2.456 2.534 2.766 2.709 16 36 61 66 104 155 218 389 425 424 403 473 4 27 27 26 28 29 47 113 107 135 140 161 40 125 193 196 248 306 397 543 553 663 664 771 254 868 1.371 1.394 1.596 1.783 2.266 2.978 3.143 3.547 4.078 4.166 158 631 938 924 964 1.153 1.554 2.024 2.044 2.334 2.698 2.760 0 2 2 0 0 5 10 22 20 15 32 18 12 67 76 64 87 96 97 155 169 209 222 208 6 15 35 60 80 78 174 218 316 344 355 323 2 3 5 3 12 7 19 24 30 30 29 26 76 150 315 343 453 444 412 535 564 615 742 831 430 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.6 (Vervolg) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 4 25 21 13 50 78 115 185 287 310 379 440 9 33 67 63 82 140 206 544 772 463 470 410 4 5 12 11 14 40 75 327 403 105 141 142 3 13 27 21 34 63 63 85 107 105 88 66 2 15 28 31 34 37 68 132 262 253 241 202 1 3 6 12 23 13 9 21 81 143 240 213 1 12 31 25 16 20 251 522 834 1.069 1.170 997 0 11 27 20 14 16 108 222 271 347 395 336 1 1 4 5 2 4 143 300 563 722 775 661 3 26 64 87 134 179 261 375 489 526 490 458 12 38 16 24 40 40 140 189 124 57 64 48 1.069 3.042 4.537 4.873 5.580 6.059 8.727 12.404 14.312 15.469 17.126 17.626 * Dit zijn alternatieve sancties volgens het offi ciersmodel. Bron: CBS Bijlage 4 431 Tabel 5.7 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken* naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 66.864 66.787 63.660 64.359 70.792 70.492 71.566 74.846 84.003 83.786 82.746 83.270 62,0 13.651 14.415 15.017 15.616 17.772 18.188 19.177 20.706 24.065 25.618 26.079 26.856 20,0 408 400 405 392 409 375 386 438 396 433 409 356 0,3 200 267 296 292 340 388 390 453 463 435 454 492 0,4 681 776 803 728 754 746 754 725 718 727 674 638 0,5 1.482 1.599 1.736 2.091 2.616 2.789 3.180 3.715 4.845 5.625 5.871 5.851 4,4 1.060 1.148 1.150 1.199 1.205 1.326 1.435 1.467 1.674 1.570 1.522 1.273 0,9 5.873 6.172 6.561 6.948 8.187 8.399 8.890 9.451 11.507 12.402 13.124 14.691 10,9 25 28 17 24 25 23 24 25 23 26 32 33 0,0 3.559 3.671 3.676 3.578 3.828 3.788 3.779 4.101 4.054 4.029 3.647 3.211 2,4 363 354 373 364 408 354 339 331 385 371 346 311 0,2 43.531 41.980 37.665 36.971 39.316 37.775 37.464 38.684 41.891 39.089 36.601 36.310 27,0 9.979 8.094 7.087 6.002 6.477 5.421 5.265 5.085 5.007 3.897 3.848 4.196 3,1 10.485 11.438 11.363 12.086 13.038 13.400 12.924 13.785 14.775 13.655 12.505 11.538 8,6 18.279 17.392 14.733 14.408 14.727 13.782 13.725 14.454 15.862 15.331 14.147 14.363 10,7 981 1.107 981 1.017 1.160 1.347 1.528 1.361 1.652 1.574 1.555 1.530 1,1 675 744 704 662 835 806 876 857 961 1.053 1.017 1.167 0,9 3.132 3.205 2.797 2.796 3.079 3.019 3.146 3.142 3.634 3.579 3.529 3.516 2,6 8.991 9.458 10.036 10.601 12.145 12.396 12.746 13.114 14.826 15.579 16.324 16.502 12,3 3.366 3.591 3.920 4.227 4.648 4.668 4.805 4.958 5.733 6.114 6.803 7.072 5,3 73 51 64 35 47 43 38 41 60 48 64 67 0,0 640 604 685 657 714 723 731 783 807 810 812 872 0,6 1.306 1.394 1.364 1.624 2.106 2.484 2.643 2.745 3.345 3.519 3.654 3.410 2,5 98 113 117 134 165 172 211 224 191 230 224 244 0,2 3.508 3.705 3.886 3.924 4.465 4.306 4.318 4.363 4.690 4.858 4.767 4.837 3,6 432 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.7 (Vervolg) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 691 934 942 1.171 1.559 2.133 2.179 2.342 3.221 3.500 3.742 3.602 2,7 20.070 21.393 24.422 23.345 23.601 24.964 24.012 23.482 29.036 28.425 28.623 29.961 22,3 15.229 16.995 19.479 18.345 17.917 19.151 18.813 18.607 22.604 22.034 22.319 23.537 17,5 1.713 1.658 1.889 2.002 2.339 2.214 2.005 1.653 2.097 2.023 1.906 2.062 1,5 3.128 2.740 3.054 2.998 3.345 3.599 3.194 3.222 4.335 4.368 4.398 4.362 3,2 6.270 6.370 6.883 5.803 5.337 4.988 3.941 4.358 5.646 5.911 6.858 7.012 5,2 4.825 5.389 6.457 7.046 7.248 6.678 7.369 8.978 10.288 9.266 8.845 9.492 7,1 4.091 4.464 4.756 4.817 4.670 4.639 5.296 6.684 7.597 6.394 5.707 6.119 4,6 734 925 1.701 2.229 2.578 2.039 2.073 2.294 2.691 2.872 3.138 3.373 2,5 2.099 1.986 2.012 1.883 1.981 1.899 1.946 1.865 2.185 2.236 2.159 2.130 1,6 2.182 2.692 2.938 2.595 2.350 2.012 3.203 3.281 3.473 3.594 3.364 2.510 1,9 Totaal * Exclusief voegingen ter zitting Bron: CBS 102.310 104.617 106.372 105.031 111.309 111.033 112.037 116.810 134.631 133.218 132.595 134.375 100,0 Bijlage 4 433 Tabel 5.8 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: schuldigverklaringen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 63.321 63.283 60.271 60.975 66.922 66.350 67.765 71.621 80.107 79.962 78.069 76.687 61,6 12.848 13.488 14.141 14.694 16.701 16.933 18.000 19.583 22.686 24.162 24.362 24.460 19,6 352 329 337 335 337 294 328 367 335 351 330 280 0,2 174 241 273 261 301 342 340 386 402 388 392 407 0,3 625 695 744 674 682 679 677 645 639 654 601 558 0,4 1.394 1.489 1.637 1.976 2.482 2.639 3.040 3.591 4.636 5.389 5.505 5.334 4,3 971 1.071 1.036 1.111 1.086 1.198 1.282 1.346 1.506 1.438 1.374 1.084 0,9 5.502 5.755 6.174 6.511 7.726 7.836 8.368 8.959 10.872 11.724 12.333 13.465 10,8 20 22 14 18 24 19 19 19 23 21 26 26 0,0 3.459 3.539 3.567 3.464 3.670 3.599 3.620 3.947 3.905 3.846 3.474 3.011 2,4 351 347 359 344 393 327 326 323 368 351 327 295 0,2 41.521 40.115 35.874 35.287 37.461 35.871 35.815 37.383 40.410 37.709 34.941 33.928 27,2 9.364 7.520 6.573 5.574 6.022 5.039 4.924 4.831 4.745 3.719 3.589 3.843 3,1 10.123 11.081 10.980 11.712 12.655 12.912 12.559 13.530 14.432 13.315 12.139 11.021 8,8 17.603 16.799 14.183 13.868 14.092 13.141 13.138 13.973 15.346 14.825 13.552 13.492 10,8 902 1.017 912 954 1.088 1.262 1.433 1.295 1.569 1.495 1.448 1.384 1,1 616 697 629 604 763 739 812 789 882 968 955 1.038 0,8 2.913 3.001 2.597 2.575 2.841 2.778 2.949 2.965 3.436 3.387 3.258 3.150 2,5 8.336 8.836 9.387 9.925 11.324 11.582 11.894 12.421 13.975 14.753 15.264 14.988 12,0 3.098 3.318 3.632 3.900 4.281 4.298 4.400 4.597 5.306 5.686 6.248 6.254 5,0 53 35 50 25 40 33 34 31 43 44 60 56 0,0 600 572 638 620 678 679 686 739 751 761 750 793 0,6 1.181 1.298 1.265 1.525 1.932 2.330 2.469 2.633 3.217 3.383 3.473 3.176 2,6 92 104 110 127 155 153 195 212 177 217 216 220 0,2 3.312 3.509 3.692 3.728 4.238 4.089 4.110 4.209 4.481 4.662 4.517 4.489 3,6 616 844 869 1.069 1.436 1.964 2.056 2.234 3.036 3.338 3.502 3.311 2,7 434 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.8 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 19.513 20.846 23.766 22.831 23.005 24.420 23.437 23.005 28.415 27.846 27.941 29.143 23,4 14.973 16.759 19.157 18.144 17.699 18.934 18.600 18.429 22.349 21.800 22.067 23.227 18,6 1.565 1.479 1.703 1.823 2.108 2.024 1.799 1.512 1.927 1.866 1.718 1.795 1,4 2.975 2.608 2.906 2.864 3.198 3.462 3.038 3.064 4.139 4.180 4.156 4.121 3,3 5.653 5.788 6.291 5.335 4.810 4.583 3.568 3.960 5.262 5.466 6.282 6.222 5,0 4.606 5.143 6.198 6.791 6.914 6.335 7.066 8.701 9.949 8.970 8.477 8.925 7,2 3.908 4.288 4.562 4.650 4.450 4.421 5.077 6.502 7.399 6.207 5.496 5.809 4,7 698 855 1.636 2.141 2.464 1.914 1.989 2.199 2.550 2.763 2.981 3.116 2,5 2.045 1.928 1.936 1.819 1.922 1.820 1.884 1.813 2.128 2.193 2.080 2.036 1,6 2.070 2.570 2.775 2.425 2.213 1.885 2.206 1.833 1.826 1.737 1.547 1.529 1,2 Totaal Bron: CBS 97.208 99.558 101.237 100.176 105.786 105.393 105.926 110.933 127.687 126.174 124.396 124.542 100,0 Bijlage 4 435 Tabel 5.9 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: vrijspraken en ontslagen van allerechtsvervolging naar delictgroep (%) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 3.045 3.068 2.908 3.042 3.497 3.656 3.123 2.645 3.393 3.465 4.280 6.153 68,6 731 847 788 857 980 1.141 1.023 975 1.216 1.343 1.587 2.268 25,3 51 64 61 55 66 70 52 66 56 78 74 74 0,8 23 24 19 28 33 40 46 61 56 45 58 77 0,9 51 66 56 49 66 58 69 68 73 70 68 74 0,8 84 95 82 102 122 141 121 108 178 219 338 500 5,6 81 73 101 82 109 122 134 106 136 120 136 174 1,9 337 394 360 418 431 516 465 450 589 630 746 1.170 13,0 5 6 3 6 1 4 4 5 -5 6 7 0,1 88 119 95 98 140 168 121 107 115 158 145 178 2,0 11 6 11 19 12 22 11 4 13 18 16 14 0,2 1.659 1.578 1.486 1.470 1.653 1.644 1.279 1.003 1.245 1.218 1.488 2.204 24,6 476 443 428 330 381 317 251 178 204 151 221 309 3,4 295 320 309 339 355 432 294 198 299 294 327 480 5,4 558 504 449 489 564 554 421 362 419 452 529 796 8,9 71 84 61 60 64 77 83 52 73 68 100 138 1,5 56 42 62 50 64 53 56 54 64 77 54 124 1,4 203 185 177 202 225 211 174 159 186 176 257 357 4,0 599 563 571 625 754 721 723 572 781 757 985 1.406 15,7 246 243 254 303 333 327 341 298 392 395 518 766 8,5 16 12 13 9 7 10 4 10 16 3 4 11 0,1 39 30 45 31 35 41 36 39 48 39 56 74 0,8 118 86 84 97 161 139 157 79 120 123 169 200 2,2 6 8 7 6 10 16 14 11 13 12 8 23 0,3 174 184 168 179 208 188 171 135 192 185 230 332 3,7 56 80 63 90 110 150 98 95 151 147 220 275 3,1 436 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.9 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 493 493 504 462 544 480 479 399 530 519 620 744 8,3 219 197 212 172 181 178 149 128 194 199 211 250 2,8 133 172 163 170 224 178 189 134 158 149 182 263 2,9 141 124 129 120 139 124 141 137 178 171 227 231 2,6 518 510 526 404 469 344 295 310 333 403 517 693 7,7 198 201 221 223 278 286 217 226 277 258 307 493 5,5 168 156 165 147 179 179 156 137 152 166 174 266 3,0 30 45 56 76 99 107 61 89 125 92 133 227 2,5 42 49 60 54 48 70 48 39 40 34 75 82 0,9 93 91 132 143 105 96 885 1.317 1.467 1.674 1.601 805 9,0 Totaal Bron: CBS 4.389 4.412 4.351 4.328 4.941 4.932 5.047 4.936 6.040 6.353 7.400 8.970 100,0 Bijlage 4 437 Tabel 5.10 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: combinaties van opgelegde sancties Enkelvoudige hoofdstraffen of maatregelen* geldboete geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk gevangenisstraf** geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk jeugddetentie geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk taakstraf maatregelen . w.obetaling aan de staat Gecombineerde hoofdstraffen zonder bijkomende straf en zonder maatregelgeldboete met gevangenisstraf** geldboete met jeugdetentie geldboete met taakstraf gevangenisstraf**met taakstraf . w.ovoorw. gevangenisstraf** met taakstraf jeugddetentie met taakstraf geldboete, gevangenisstraf** en taakstraf overige combinaties van hoofdstraffen zonderbijkomende straf en zonder maatregel Enkelvoudige hoofdstraffen*** gecombineerd meteen bijkomende straf en/of met een maatregelgeldboete met een bijkomende straf en/of maatregel .w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 22.538 22.504 23.633 21.770 21.695 22.829 21.665 21.502 26.568 26.024 26.567 26.831 3.140 3.384 3.023 3.217 3.333 3.371 3.219 2.528 3.046 3.164 3.135 3.006 2.261 2.568 2.483 2.393 2.458 2.421 2.401 2.396 2.625 2.756 2.844 3.340 16.363 15.186 14.463 14.443 16.214 15.972 16.538 18.173 19.905 17.300 13.975 10.995 3.841 3.609 3.615 3.641 3.687 3.685 3.495 3.950 4.164 4.303 4.299 4.170 4.160 4.250 4.172 3.943 4.018 3.453 3.030 2.453 2.903 2.642 2.506 2.666 61 295 283 246 233 263 332 357 339 361 287 263 54 411 388 429 446 430 460 521 447 553 630 517 148 737 720 711 671 747 584 665 738 748 618 458 7.639 9.305 9.443 8.616 9.400 8.797 9.550 11.064 12.812 13.795 15.681 18.612 261 297 274 321 270 262 194 301 328 334 303 173 27 51 61 78 68 53 49 54 62 61 119 133 5.652 5.181 4.728 4.551 4.918 4.392 3.641 2.868 2.801 2.473 1.962 1.523 12 135 100 68 50 73 46 43 26 45 35 18 106 165 266 305 442 422 577 671 978 1.118 1.257 1.406 4.062 3.942 4.049 4.255 4.894 4.599 5.009 5.318 5.968 6.890 7.772 7.835 4.056 3.939 4.045 4.253 4.888 4.595 4.441 4.620 5.260 6.144 6.821 7.036 100 938 1.055 1.329 1.620 1.642 1.795 1.891 2.231 2.485 2.217 1.892 69 77 128 153 190 161 147 173 207 201 204 169 262 69 33 31 42 51 115 131 15 23 19 15 11.428 12.272 13.461 13.423 13.694 13.907 13.508 13.576 16.298 16.494 16.205 16.435 10.057 10.719 11.750 11.747 11.845 11.932 11.313 11.367 13.554 13.670 13.527 13.856 438 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.10 (Vervolg) gevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid Gecombineerde hoofdstraffen met een bijkomende straf en/of een maatregelgeldboete en taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel geldboete en gevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid geldboete en jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel gevangenisstraf** en taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid jeugddetentie en taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel overige combinaties van geldboete, taakstraf, jeugddetentie ofgevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel Overige combinaties van straffenuitsluitend bijkomende straffen en/of maatregelen overige combinaties Straf of maatregel onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 96.546 98.844 100.516 99.538 105.156 104.762 105.239 110.164 126.802 125.329 123.504 123.382 4.900 5.740 6.079 6.867 7.383 7.582 8.390 9.897 11.189 10.042 8.645 8.366 844 743 695 612 643 719 627 612 659 545 416 398 30 201 264 334 417 411 467 568 619 681 792 609 1.098 1.826 2.073 2.094 2.504 2.466 3.162 3.793 4.655 5.152 5.691 6.223 576 852 864 734 839 892 1.209 1.320 1.656 1.833 2.025 2.041 175 255 314 315 437 481 707 779 916 980 905 995 3.093 3.035 3.135 3.087 2.973 3.070 2.560 2.324 2.001 1.314 1.102 762 2.459 2.362 2.412 2.316 2.178 2.242 1.859 1.698 1.406 767 635 414 0 14 8 6 3 8 8 4 11 10 11 8 619 850 936 1.320 1.595 1.654 2.164 2.533 3.014 3.288 3.556 3.689 127 132 140 158 173 169 237 368 381 320 408 329 16 92 186 308 358 407 512 691 846 1.038 948 818 62 59 104 111 131 128 125 164 187 173 173 161 313 235 240 157 175 168 170 209 195 196 220 240 3.256 455 7 1 --347 263 282 323 420 486 827 757 853 1.093 905 910 321 358 488 423 525 568 Totaal * Het betreft schuldigverklaringen waarbij één straf is opgelegd. ** In deze tabel zijn ‘hechtenis’ en ‘militaire detentie’ geteld bij de gevangenisstraffen. *** Het betreft hier één hoofdstraf gecombineerd met een een bijkomende straf of met een maatregel. Bron: CBS Bijlage 4 439 Tabel 5.11 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: combinaties van opgelegde sancties naarsoort misdrijven, 2006 Wetboek van Strafrecht Wegenver- keerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend gewelds- misdrijven vermogens- misdrijven vernieling enopenbare orde overige 2.837 5.232 3.328 1.478 7.888 3.955 1.062 513 538 570 355 361 130 248 1.075 109 54 104 989 494 685 210 211 526 85 63 77 1.621 6.372 1.025 147 447 9 1.052 119 203 1.643 1.429 319 89 22 4 524 98 42 990 1.001 327 74 43 7 166 26 32 73 142 35 2 1 0 6 4 0 239 190 64 2 0 0 15 5 2 129 199 98 8 3 0 11 8 2 4.663 7.163 3.270 337 989 113 1.663 311 103 142 92 43 2 2 5 5 5 10 33 71 21 1 1 0 3 2 0 362 511 173 32 238 15 136 34 22 3 12 2 0 0 0 1 0 0 128 213 81 12 787 18 125 27 15 2.460 2.863 752 224 206 46 1.036 162 86 Enkelvoudige hoofdstraffen of maatregelen* geldboete geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk gevangenisstraf* * geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk jeugddetentie geheel onvoorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk geheel voorwaardelijk taakstraf maatregelen . w.obetaling aan de staat Gecombineerde hoofdstraffen zonderbijkomende straf en zonder maatregelgeldboete met gevangenisstraf** geldboete met jeugdetentie geldboete met taakstraf gevangenisstraf** met taakstraf 440 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.11 (Vervolg) Wetboek van Strafrecht Wegenver- keerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend gewelds- misdrijven vermogens- misdrijven vernieling enopenbare orde overige 2.182 2.641 686 206 200 44 863 133 81 623 727 451 19 12 1 30 27 2 22 42 11 5 50 4 21 8 6 1 6 0 0 1 3 4 0 0 748 431 834 74 13.803 182 106 106 151 719 419 749 47 13.677 0 13 10 3 2.415 2.872 624 159 393 8 1.701 180 14 31 16 10 6 331 0 2 1 1 303 199 75 2 4 0 21 5 0 1.251 1.332 1.171 63 1.996 12 273 110 15 43 12 33 23 1.911 0 15 3 1 .w.ovoorw.gevangenisstraf** met taakstraf jeugddetentie met taakstraf geldboete, gevangenisstraf** en taakstraf overige combinaties van hoofdstraffen zonderbijkomende straf en zonder maatregel Enkelvoudige hoofdstraffen*** gecombineerd meteen bijkomende straf en/of met een maatregelgeldboete met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid gevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel .w.o in combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid Bijlage 4 441 Tabel 5.11 (Vervolg) Gecombineerde hoofdstraffen met een bijkomende straf en/of een maatregelgeldboete en taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel geldboete en gevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid geldboete en jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel gevangenisstraf** en taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel . w.oin combinatie met ontzegging van de rijbevoegdheid jeugddetentie en taakstraf met een bijkomendestraf en/of maatregel overige combinaties van geldboete, taakstraf, jeugddetentie of gevangenisstraf** met een bijkomende straf en/of maatregel Overige combinaties van straffenuitsluitend bijkomende straffen en/ofmaatregelen Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend geweldsmisdrijven vermogensmisdrijven vernieling enopenbare orde overige 48 29 49 8 821 4 25 9 2 126 88 63 10 399 2 52 16 6 17 6 19 2 363 0 5 2 0 0 5 2 0 0 0 1 0 0 1.122 951 489 128 301 7 581 92 18 44 9 15 5 253 0 2 1 0 264 306 213 3 4 2 23 3 0 27 14 12 4 81 3 15 5 0 82 32 8 2 100 5 4 3 4 442 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.11 (Vervolg) Wetboek van Strafrecht Wegenver- keerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend gewelds- misdrijven vermogens- misdrijven vernieling enopenbare orde overige overige combinaties 105 277 74 15 22 38 18 7 12 Straf of maatregel onbekend 170 137 90 11 20 23 12 4 19 Totaal 24.156 33.716 14.729 3.250 29.092 6.067 8.883 2.004 1.485 * Het betreft schuldigverklaringen waarbij één straf is opgelegd. ** In deze tabel zijn ‘hechtenis’ en ‘militaire detentie’ geteld bij de gevangenisstraffen. *** Het betreft hier één hoofdstraf gecombineerd met een bijkomende straf of met een maatregel. Bron: CBS Bijlage 4 443 Tabel 5.12 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde straffen en maatregelen* Hoofdstraffen Geldboetegeheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Gevangenisstrafgeheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Hechtenisgeheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Militaire detentie* geheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Jeugddetentiegeheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Tuchtschool** geheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Arrest** geheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Taakstrafwerkstraf/dienstverlening leerproject 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 41.611 41.708 44.008 41.934 42.482 43.447 40.801 40.227 47.582 46.656 46.282 46.177 4.584 4.968 4.353 4.450 4.629 4.661 4.595 3.669 4.483 4.348 4.327 4.169 2.552 3.002 3.025 3.015 3.217 3.166 3.263 3.200 3.610 3.770 3.809 4.314 20.353 19.505 18.919 19.318 21.536 21.482 23.190 25.952 28.681 24.699 20.070 16.410 4.945 5.018 5.189 5.649 5.807 5.961 6.483 7.620 8.240 8.618 8.635 8.878 17.457 17.333 17.219 17.326 18.550 17.160 15.266 14.129 15.132 15.061 15.210 14.760 120 132 132 121 145 133 48 44 93 83 92 104 1 3 1 -2 1 3 1 5 6 6 4 79 83 76 75 98 89 71 91 126 110 139 158 3 2 2 - 2 --2 70 51 58 40 38 27 75 373 377 374 374 400 579 620 569 663 635 613 64 493 494 540 633 600 1.023 1.193 1.200 1.332 1.630 1.362 282 1.963 2.136 2.521 2.798 2.993 2.621 2.958 3.505 3.956 3.296 2.618 351 31 537 41 1.936 345 8 59 8 4722 77 13.885 17.123 17.973 18.062 20.744 19.814 22.400 25.492 30.332 33.533 37.070 40.577 69 395 584 744 831 954 1.374 1.626 1.493 1.609 1.352 1.229 444 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.12 (Vervolg) Berisping Bijkomende straffen Ontzegging rijbevoegdheidgeheel onvoorwaardelijk deels onvoorwaardelijk geheel voorwaardelijk Verbeurdverklaring Overige bijkomende straffen** * Maatregelen Volwassen tbs Plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ) Plaatsing in een psychiatrische inrichting Betaling aan de staat - schadevergoeding - ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel Onttrekking aan het verkeer Overige maatregelen*** * Straf of maatregel onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 134.552 140.768 145.022 146.374 155.664 155.272 157.900 166.266 190.538 188.981 185.517 185.003 28 2 6.299 6.450 7.205 6.708 6.882 6.842 6.558 6.653 7.550 7.311 7.113 6.547 2.459 2.584 2.359 2.439 2.534 2.730 3.011 3.290 3.719 3.455 3.341 3.283 5.708 6.245 6.894 6.975 6.963 7.154 6.659 6.499 7.691 7.664 7.839 8.588 3.161 3.355 3.269 3.197 3.124 2.939 3.205 3.896 4.627 3.877 3.319 4.136 58 65 58 52 40 36 35 52 59 62 34 28 238 340 298 194 221 222 268 276 300 321 251 249 102 207 196 247 233 221 193 342 293 386 306 254 73 76 101 85 85 83 77 96 111 111 102 106 2.911 5.048 6.371 8.303 10.046 10.381 12.096 13.806 16.436 17.272 16.868 16.549 2.955 3.034 2.920 2.948 2.777 2.893 3.142 3.661 3.874 3.316 3.047 3.067 47 4 4 4 8 -5 5 23 3 1 - 827 757 853 1.093 905 910 859 815 744 717 705 796 * Met ingang van 2001 zijn deze straffen apart zichtbaar te maken. Tot die tijd zijn ze geteld onder ‘Overige sancties’ . ** Deze sancties bestaan niet meer. Ze zijn in 1995 vervangen door andere sancties in het kader van het nieuwe jeugdstrafrecht (PIJ en jeugddetentie) *** Hieronder worden verstaan: ontzegging van bepaalde rechten, openbaarmaking gerechtelijke uitspraak en stillegging van de onderneming. **** Hieronder worden verstaan: jeugd-tbs**, strafrechtelijk ots**, onderbewindstelling en opleggen verplichtingen. Bron: CBS Bijlage 4 445 Tabel 5.13 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkegevangenisstraffen naar duur van het onvoorwaardelijke deel* Duur 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 (abs.) Tot < 1 maand 4.176 5.933 7.457 8.394 8.944 6.724 6.797 7.559 7.574 7.939 8.962 10.725 11.158 10.706 11.418 12.305 10.357 8.755 7.712 1 maand - < 3 maanden 1.948 2.052 2.161 2.787 2.541 3.558 4.558 6.280 6.125 5.626 5.756 6.493 6.408 7.768 8.869 9.789 8.472 7.351 6.651 3 - < 6 maanden 1.940 1.886 2.012 2.029 1.959 2.680 3.279 4.678 4.187 3.923 3.856 3.939 3.823 4.296 4.939 5.951 5.862 5.080 4.662 6 maanden - < 1 jaar 1.460 1.318 978 972 1.104 1.821 2.394 3.062 3.075 3.004 3.097 2.846 2.893 3.231 3.966 4.360 4.210 3.763 3.214 1 - < 3 jaar 639 625 311 502 646 1.281 1.507 2.732 2.586 2.627 2.435 2.417 2.284 2.626 3.186 3.142 3.088 2.652 2.200 3 jaar en langer 49 58 35 113 175 287 612 970 976 986 858 923 875 1.046 1.194 1.374 1.324 1.097 846 Totaal* 10.212 11.872 12.954 14.797 15.369 16.351 19.147 25.281 24.523 24.105 24.964 27.343 27.441 29.673 33.572 36.921 33.313 28.698 25.285 % Tot < 1 maand 40,9 50,0 57,6 56,7 58,2 41,1 35,5 29,9 30,9 32,9 35,9 39,2 40,7 36,1 34,0 33,3 31,1 30,5 30,5 1 maand - < 3 maanden 19,1 17,3 16,7 18,8 16,5 21,8 23,8 24,8 25,0 23,3 23,1 23,7 23,4 26,2 26,4 26,5 25,4 25,6 26,3 3 - < 6 maanden 19,0 15,9 15,5 13,7 12,7 16,4 17,1 18,5 17,1 16,3 15,4 14,4 13,9 14,5 14,7 16,1 17,6 17,7 18,4 6 maanden - < 1 jaar 14,3 11,1 7,5 6,6 7,2 11,1 12,5 12,1 12,5 12,5 12,4 10,4 10,5 10,9 11,8 11,8 12,6 13,1 12,7 1 - < 3 jaar 6,3 5,3 2,4 3,4 4,2 7,8 7,9 10,8 10,5 10,9 9,8 8,8 8,3 8,8 9,5 8,5 9,3 9,2 8,7 3 jaar en langer 0,5 0,5 0,3 0,8 1,1 1,8 3,2 3,8 4,0 4,1 3,4 3,4 3,2 3,5 3,6 3,7 4,0 3,8 3,3 Totaal 100 100 * Inclusief straffen met onbekende duur. Bron: CBS 446 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.14 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde taakstraffen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 11.559 14.091 14.498 14.733 16.831 16.285 18.379 21.109 24.020 26.745 29.072 31.555 1.808 2.804 3.298 3.641 4.343 4.395 5.205 6.326 7.569 8.826 9.647 10.609 30 38 57 49 62 57 73 83 79 86 73 60 35 97 120 133 132 145 158 214 196 225 211 232 199 251 320 279 308 296 320 308 289 303 253 293 170 241 300 366 525 571 710 1.086 1.422 1.825 2.020 2.118 127 191 154 196 193 230 261 274 314 318 313 262 715 1.053 1.283 1.530 1.952 2.004 2.455 3.203 4.083 4.864 5.615 6.542 1 7 3 4 8 6 5 7 12 12 9 14 463 849 977 1.003 1.068 1.003 1.132 1.080 1.089 1.095 1.045 997 68 77 84 81 95 83 91 71 85 98 108 91 8.628 9.406 8.834 8.384 9.330 8.706 9.458 10.274 11.103 11.935 12.594 13.644 4.290 3.206 2.732 2.171 2.386 1.959 1.746 1.551 1.575 1.593 1.672 1.838 524 806 959 1.033 1.263 1.325 1.615 1.952 2.000 2.375 2.576 2.855 2.981 4.307 4.024 4.121 4.376 4.071 4.295 4.812 5.212 5.633 5.901 6.441 209 265 278 280 355 450 647 637 832 769 770 765 116 166 155 139 166 160 250 288 319 368 395 444 508 656 686 640 784 741 905 1.034 1.165 1.197 1.280 1.301 987 1.718 2.196 2.532 2.983 2.978 3.485 4.177 4.867 5.469 6.133 6.499 616 1.136 1.454 1.694 1.990 1.928 2.181 2.482 3.012 3.341 3.792 3.940 1 6 6 4 3 4 5 9 13 14 26 26 151 228 257 282 299 314 355 404 395 413 411 472 44 98 90 121 191 238 323 439 489 583 680 638 9 9 20 23 24 25 35 54 50 55 64 88 166 241 369 408 476 469 586 789 908 1.063 1.160 1.335 136 163 170 176 175 206 231 332 481 515 698 803 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bijlage 4 447 Tabel 5.14 (Vervolg) 927 1.322 1.432 1.328 1.596 1.774 2.490 2.770 3.828 4.373 4.840 5.248 467 764 743 606 659 785 1.338 1.511 1.980 2.301 2.504 2.660 45 56 56 80 73 101 103 106 202 198 222 248 415 502 633 642 864 888 1.049 1.153 1.646 1.874 2.114 2.340 24 28 25 20 21 34 35 57 154 253 282 210 639 1.005 1.522 1.747 1.945 1.760 1.969 2.250 2.778 2.806 3.194 3.792 545 825 990 960 964 948 1.052 1.202 1.414 1.328 1.494 1.966 94 180 532 787 981 812 917 1.048 1.364 1.478 1.700 1.826 344 383 403 428 518 461 521 553 652 678 715 754 462 690 678 550 664 458 380 379 393 287 319 247 13.955 17.519 18.558 18.806 21.575 20.772 23.774 27.118 31.825 35.142 38.422 41.806 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal Bron: CBS 448 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 449 Tabel 5.15 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke geldboeten naar hoogte van het onvoorwaardelijke deel 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (abs.) Tot 100 euro 4.954 4.431 3.527 3.061 2.907 2.611 2.256 1.619 1.946 1.957 2.093 2.479 100 tot 200 euro 8.771 8.565 8.209 7.697 7.655 7.702 7.517 7.138 8.542 8.643 8.281 8.006 200 tot 250 euro 6.954 7.145 8.191 7.688 7.041 7.256 6.564 4.087 4.715 4.751 5.050 5.137 250 tot 300 euro 2.495 2.819 3.295 2.540 2.941 2.960 3.230 4.580 5.480 5.757 5.799 5.804 300 tot 450 euro 5.921 6.139 6.360 6.170 6.362 7.062 6.084 6.768 9.004 8.686 8.554 9.597 450 tot 600 euro 7.488 7.991 8.689 7.536 6.685 6.580 6.027 5.218 7.002 7.600 7.418 7.519 600 tot 1.000 euro 7.236 7.146 7.571 8.897 10.321 10.807 10.209 9.240 9.932 8.661 8.488 7.457 1.000 euro of meer 2.376 2.440 2.519 2.795 3.199 3.130 3.509 5.246 5.444 4.949 4.926 4.347 Totaal 46.195 46.676 48.361 46.384 47.111 48.108 45.396 43.896 52.065 51.004 50.609 50.346 % Tot 100 euro 10,7 9,5 7,3 6,6 6,2 5,4 5,0 3,7 3,7 3,8 4,1 4,9 100 tot 200 euro 19,0 18,3 17,0 16,6 16,2 16,0 16,6 16,3 16,4 16,9 16,4 15,9 200 tot 250 euro 15,1 15,3 16,9 16,6 14,9 15,1 14,5 9,3 9,1 9,3 10,0 10,2 250 tot 300 euro 5,4 6,0 6,8 5,5 6,2 6,2 7,1 10,4 10,5 11,3 11,5 11,5 300 tot 450 euro 12,8 13,2 13,2 13,3 13,5 14,7 13,4 15,4 17,3 17,0 16,9 19,1 450 tot 600 euro 16,2 17,1 18,0 16,2 14,2 13,7 13,3 11,9 13,4 14,9 14,7 14,9 600 tot 1.000 euro 15,7 15,3 15,7 19,2 21,9 22,5 22,5 21,0 19,1 17,0 16,8 14,8 1.000 euro of meer 5,1 5,2 5,2 6,0 6,8 6,5 7,7 12,0 10,5 9,7 9,7 8,6 Totaal 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Bron: CBS Tabel 5.16 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkegevangenisstraffen en hechtenissen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 20.441 19.760 19.338 20.172 22.374 22.362 24.042 26.725 29.007 26.313 22.786 19.667 4.624 4.571 4.690 4.622 5.148 5.388 5.674 6.361 7.076 7.233 6.813 6.034 233 240 233 225 216 192 212 241 229 222 205 177 43 43 64 24 69 73 81 69 83 92 84 72 243 254 261 226 193 212 234 229 241 270 237 209 300 331 330 394 495 568 732 788 1.020 1.194 1.164 1.000 690 709 739 756 748 831 897 1.009 1.130 1.083 961 768 810 727 829 962 1.185 1.292 1.229 1.400 1.698 1.817 1.898 1.989 4 3 1 1 -1 -1 2 2 5 2 2.085 2.055 2.010 1.836 1.995 2.020 2.066 2.413 2.432 2.337 2.061 1.645 216 209 223 198 247 199 223 211 241 216 198 172 14.477 13.814 13.204 14.030 15.319 14.994 16.289 18.026 19.386 16.259 13.170 11.110 1.856 1.292 1.473 1.397 1.587 1.210 2.036 2.471 2.455 1.453 1.313 1.314 3.625 4.168 4.501 5.232 6.003 6.240 6.225 7.006 7.391 6.266 5.016 3.769 7.909 7.232 6.200 6.268 6.356 6.076 6.390 6.883 7.680 6.833 5.380 4.775 172 187 164 187 232 276 282 257 295 285 251 220 204 213 218 221 294 280 335 324 378 348 364 291 711 722 648 725 847 912 1.021 1.085 1.187 1.074 846 741 1.149 1.152 1.223 1.327 1.634 1.727 1.806 2.007 2.146 2.373 2.327 2.107 426 414 417 478 574 561 597 650 639 701 775 682 -3 2 1 3 -4 1 4 3 2 1 210 176 230 189 227 210 242 254 254 288 271 251 278 279 250 324 402 519 536 606 752 859 799 726 5 4 6 12 12 13 16 15 23 30 11 15 230 276 318 323 416 424 411 481 474 492 469 432 191 223 221 193 273 253 273 331 399 448 476 416 450 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.16 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal Bron: CBS 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 25.341 24.570 24.165 25.014 27.408 27.499 29.724 33.619 37.019 33.406 28.803 25.396 1.054 947 933 907 1.095 1.373 1.237 1.239 1.590 1.548 1.306 1.132 391 445 372 292 342 391 527 528 575 536 474 439 47 48 32 58 60 55 59 64 93 69 71 40 616 454 529 557 693 927 651 647 922 943 761 653 199 187 173 92 150 220 45 16 30 38 42 25 2.974 3.067 3.132 3.282 3.185 3.025 3.649 4.962 5.554 4.562 3.865 3.848 2.819 2.929 2.920 3.020 2.863 2.797 3.437 4.717 5.226 4.218 3.535 3.453 155 138 212 262 322 228 212 245 328 344 330 395 505 432 393 359 404 375 453 433 517 548 509 457 168 177 196 202 200 144 298 244 321 397 295 267 Bijlage 4 451 Tabel 5.17 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: gemiddelde duur in detentiedagen* van opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 145 142 140 124 119 117 122 121 123 138 142 135 354 346 341 302 294 289 284 288 279 282 272 242 451 433 469 484 461 466 423 525 521 489 494 491 193 160 203 166 175 135 135 144 183 160 173 177 318 332 314 304 302 303 306 277 272 325 283 300 71 71 74 65 59 59 66 73 72 72 73 68 749 744 766 693 716 770 702 709 679 690 695 678 115 94 105 99 95 98 102 98 97 106 99 94 x x x x x x x x x x x x 349 339 325 278 295 264 274 275 289 318 332 290 399 326 302 306 308 297 309 283 281 273 240 258 78 73 68 64 58 55 61 60 64 74 75 74 91 100 91 88 89 89 81 77 86 114 109 108 33 29 26 24 23 23 26 26 28 34 36 34 95 93 92 89 82 78 85 84 90 100 102 93 65 64 62 61 57 58 69 75 69 72 68 68 108 107 118 108 87 83 97 91 112 118 108 116 86 73 68 75 68 65 80 73 65 78 70 69 125 138 129 126 108 104 134 113 115 129 124 127 133 191 145 163 128 128 186 137 145 179 159 180 x x x x x x x x x x x x 261 275 294 277 274 265 282 264 285 304 275 254 81 79 76 77 71 78 90 87 87 86 92 89 x x 14 30 21 26 33 22 19 29 31 20 40 33 32 36 30 29 35 34 33 39 37 39 310 309 264 241 320 261 262 271 235 192 203 279 452 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.17 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 151 151 154 140 133 130 138 144 143 153 152 142 30 32 29 32 32 33 33 35 30 33 33 39 22 30 25 22 23 22 28 28 27 31 32 33 24 21 24 21 27 25 37 33 35 33 40 47 36 34 32 39 36 39 37 41 31 35 33 42 50 36 63 52 40 45 116 117 57 60 84 70 255 262 291 278 277 277 283 298 282 281 250 208 262 269 301 292 296 292 293 308 291 293 261 222 133 120 154 116 105 84 121 108 130 122 126 85 76 87 93 101 100 98 186 153 155 163 180 158 87 85 80 103 90 84 80 81 81 89 120 91 * Berekend op basis van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur isafgetrokken. Er is geen gemiddelde duur berekend als het aantal straffen kleiner of gelijk is aan 5. Bron: CBS Bijlage 4 453 Tabel 5.18 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkegevangenisstraffen en hechtenissen in detentiejaren* en naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 8.137 7.714 7.440 6.877 7.315 7.183 8.008 8.835 9.756 9.965 8.841 7.284 4.479 4.328 4.385 3.825 4.140 4.259 4.414 5.022 5.412 5.584 5.081 3.994 288 285 299 298 273 245 246 347 327 297 276 238 23 19 36 11 33 27 30 27 42 40 40 35 212 231 225 188 160 176 196 174 179 240 184 172 58 65 66 71 79 92 132 157 201 236 233 186 1.411 1.446 1.544 1.433 1.468 1.750 1.726 1.959 2.102 2.041 1.823 1.423 254 188 239 260 307 347 345 376 451 528 517 510 3 2 1 1 -0 -0 1 1 2 1 1.995 1.906 1.790 1.397 1.612 1.460 1.551 1.818 1.923 2.038 1.876 1.307 236 187 185 166 209 162 189 164 185 162 130 122 3.103 2.762 2.464 2.466 2.450 2.249 2.733 2.949 3.411 3.306 2.703 2.238 463 354 368 338 386 295 452 524 580 453 391 389 325 327 320 349 379 391 435 496 561 591 493 354 2.057 1.843 1.557 1.533 1.422 1.293 1.479 1.577 1.888 1.863 1.502 1.221 31 33 28 31 36 44 54 53 56 56 47 41 60 63 71 66 70 64 89 81 116 112 108 92 167 143 121 149 157 163 224 218 210 231 163 141 393 435 431 458 485 494 665 619 676 840 791 735 155 217 165 214 201 196 305 244 253 343 336 336 -0 0 0 0 -0 0 0 0 0 0 150 133 185 143 170 153 187 183 199 240 204 175 62 61 52 69 78 111 133 145 179 202 201 177 0 0 0 1 1 1 1 1 1 2 1 1 25 25 28 32 34 34 39 45 43 53 48 47 162 189 160 127 239 181 196 246 257 235 265 317 454 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.18 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 10.473 10.159 10.182 9.625 10.001 9.763 11.264 13.249 14.465 13.961 11.959 9.867 88 82 74 80 95 125 113 119 129 142 117 120 23 36 26 18 22 24 40 40 42 45 41 40 3 3 2 3 4 4 6 6 9 6 8 5 61 43 46 59 69 98 67 73 79 90 68 75 26 19 30 13 16 27 14 5 5 6 10 5 2.077 2.201 2.495 2.498 2.415 2.293 2.833 4.054 4.284 3.507 2.644 2.195 2.021 2.155 2.406 2.415 2.323 2.240 2.763 3.982 4.168 3.391 2.530 2.102 56 45 89 83 92 52 70 73 117 115 114 92 105 103 100 100 110 100 230 182 220 245 251 198 40 41 43 57 49 33 66 54 71 97 97 66 * Detentiejaren zijn berekend door de som te nemen van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur is afgetrokken. Bron: CBS Bijlage 4 455 Tabel 5.19 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: doorlooptijd (in dagen) van inschrijving totafdoening naar soort rechter en delictgroep 211 223 221 217 194 202 212 266 219 228 211 202 184 182 196 212 200 228 211 179 153 169 272 284 303 257 228 236 240 373 360 374 389 364 270 294 256 273 395 329 308 304 250 292 284 245 314 259 204 285 231 283 286 284 274 248 238 225 231 242 237 259 226 194 180 193 327 342 322 314 259 242 258 307 373 352 334 339 256 257 263 232 243 240 248 228 223 197 195 228 223 212 194 227 218 254 197 204 193 187 170 174 193 219 195 210 202 166 133 163 198 226 220 219 203 207 223 307 267 328 298 293 227 250 228 260 177 263 204 168 166 184 229 241 216 214 203 193 212 278 234 243 223 211 194 187 199 220 196 225 208 174 152 162 470 496 522 x 424 262 256 x x x x 334 x 238 290 x x x x x x x 170 177 182 185 164 176 184 209 130 150 139 146 134 127 141 197 193 225 211 183 155 182 186 161 181 195 165 194 225 268 249 187 158 197 149 146 208 196 217 233 230 185 168 129 273 278 269 261 216 232 244 235 170 174 165 164 151 156 172 230 201 214 201 179 147 161 444 465 450 443 364 389 404 282 261 244 243 222 227 230 249 230 189 171 194 196 127 143 229 178 170 177 141 126 131 199 129 132 126 133 123 124 136 225 196 216 204 182 143 159 190 203 199 182 166 175 180 219 156 168 157 155 139 149 161 228 202 216 199 175 146 163 414 407 371 375 316 349 366 292 219 240 233 230 212 206 229 281 192 214 205 172 159 150 356 388 361 378 261 356 339 289 253 255 247 253 232 227 237 x 211 211 280 224 159 158 291 276 284 285 234 260 260 269 221 216 205 207 183 180 196 249 211 207 200 196 159 156 251 276 328 272 258 245 255 266 207 215 208 200 176 177 188 227 207 219 208 180 153 166 311 346 431 331 287 271 300 261 224 235 230 223 196 197 206 224 208 219 205 178 152 163 x -x x x x x 319 234 284 213 234 220 206 204 -x x x x 192 159 206 216 224 228 203 208 196 298 255 304 269 273 245 215 253 234 214 211 211 192 151 183 208 225 354 239 342 276 250 238 171 181 192 174 153 156 163 244 199 220 235 182 158 173 x x -x x -x 274 245 251 255 228 212 201 212 x 200 x 230 167 113 189 265 187 267 305 208 191 235 278 210 213 195 195 172 170 183 230 203 225 208 186 157 168 Meervoudige kamer Politierechter Kinderrechter1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006197 159 214 208 286 170 299 220 276 161 194 171 245 151 383 x 157 167 163 174 264 156 374 132 260 153 204 158 363 156 342 165 265 146 250 165 302 161 x 178 200 159 279 160 x 184 316 183 Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 456 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.19 (Vervolg) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswetrijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwetharddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Totaal* 231 239 232 232 210 232 235 243 193 201 193 191 172 174 184 224 202 218 205 180 151 166 Meervoudige kamer Politierechter Kinderrechter1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006276 273 291 324 320 255 286 307 292 184 204 190 191 167 174 182 210 196 199 217 178 150 184 188 334 310 358 398 323 248 x 392 208 160 179 180 183 157 147 151 146 217 188 170 145 140 168 152 x x x x 275 340 x 337 255 264 273 261 246 198 193 197 224 208 212 224 165 153 188 156 300 307 314 281 267 249 251 254 261 232 244 236 233 195 182 187 197 184 222 200 186 155 148 161 496 438 533 487 475 401 318 395 296 287 318 310 294 269 297 302 x x x 281 194 164 189 207 167 178 167 153 168 169 180 182 182 158 151 162 148 135 133 133 184 153 174 170 163 124 138 145 295 335 351 329 306 282 338 334 299 237 238 195 203 186 185 210 x 222 203 x 195 136 139 146 274 225 231 231 222 206 205 216 293 213 229 223 217 179 189 198 278 210 232 202 201 141 184 152 225 161 Bij gering aantal zaken (<10) geen gemiddelde doorlooptijd weergegeven. * Inclusief overige strafwetten en onbekend. Bron: CBS Bijlage 4 457 458 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.20 Schadevergoeding aan ex-verdachten wegens ondergane hechtenis* Aantal verzoeken om schadevergoeding waarover in het jaar werd beslist Aantal verzoeken waarop schadevergoeding werd toegekend Toegekende schadevergoedingen (in miljoenen euro’s) Gemiddeld bedrag per toegekende schadevergoeding (in euro’s) 1995 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (abs.) 1.977 3.407 3.873 4.660 4.576 4.254 4.460 5.302 5.691 6.665 1.668 2.994 3.333 3.839 4.029 3.705 3.799 4.565 4.991 5.951 4,4 9,1 8,8 11,8 12,0 14,7 12,3 13,4 13,1 17,2 2.630 3.026 2.633 3.087 2.985 3.974 3.230 2.927 2620 2883 * Op grond van artikelen 89 en 591a Sv. Bron: CBS Tabel 5.21 Halt- en Stop-verwijzingen* Halt Stop Totaal 1.184 1.184 2.154 2.154 4.738 4.738 6.456 6.456 8.948 8.948 11.084 11.084 11.167 11.167 14.316 14.316 17.235 17.235 21.413 21.413 20.867 20.867 21.748 21.748 22.756** 18.948 1.784 20.732 18.056 1.639 19.695 19.665 1.962 21.627 20.951 2.304 23.255 21.496 2.167 23.663 22.215 1.948 24.163 22.985 2.069 25.054 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 19992000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 * Inclusief de doorverwijzingen tussen Halt-bureaus. ** In 1999 is de Stop-reactie ingevoerd. Het is niet mogelijk om voor dit jaar het totaal aantal verwijzingen uit te splitsen naar Halt- en Stop-verwijzingen. Bron: CBS Bijlage 4 459 Tabel 5.22 Halt-afdoeningen* en Stop-reacties (al dan niet met succes uitgevoerd) Halt Stop Totaal 19.482 1.761 21.243 17.359 1.378 18.737 17.721 1.505 19.226 20.586 1.941 22.527 20.068 2.085 22.153 22.962 2.109 25.071 22.184 1.975 24.159 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 * Het aantal afdoeningen is niet gelijk aan het aantal verwijzingen (zie tabel 5.21), omdat: – in een jaar ook verwijzingen uit het voorgaande jaar kunnen zijn afgehandeld via Halt of Stop; – afronding van een Halt-afdoening of Stop-reactie in een volgend jaar kan plaatsvinden en dan in dat jaar geteld wordt; – sommige verwijzingen niet in een Halt-afdoening of Stop-reactie geresulteerd hebben (zijn niet in behandeling genomen). Bron: Halt Nederland Tabel 5.23 Geslaagde Halt-afdoeningen en Stop-reacties naar ‘Halt-feit’, 2006 Halt Stop Algemene veiligheid 578 116 Baldadigheid 2.812 178 Openbare orde 44 - Vermogensdelicten 7.553 590 Vernieling 4.435 468 Vuurwerkdelicten 3.913 393 Niet Halt-waardige feiten 2.029 84 Totaal 21.364 1.829 Bron: Halt Nederland Tabel 5.24 Ingeschreven en afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten 1995 1996 1997 1998 1999 Ingeschreven zaken OM Afdoeningen door het OM Afdoeningen door de rechter* 23.923 15.887 7.017 26.213 16.769 7.580 27.456 18.420 7.442 27.535 17.768 7.895 27.071 16.533 8.311 2000 26.993 17.627 9.004 2001 27.544 18.873 8.903 2002 28.465 19.521 10.014 2003 31.060 20.238 10.782 2004 33.819 21.193 11.897 2005 35.875 23.289 12.292 2006 36.519 24.019 12.441 * Exclusief voegingen ter zitting. Bron: CBS Tabel 5.25 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten naar delictgroep 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 21.846 23.996 24.947 24.960 24.629 24.748 25.214 25.830 27.478 30.632 32.639 33.247 91,0 4.444 5.093 5.606 5.668 6.099 6.229 6.499 6.485 6.933 7.977 8.767 8.744 23,9 158 145 173 125 156 161 188 150 133 253 195 177 0,5 205 224 244 217 317 279 270 294 253 278 288 255 0,7 150 178 193 180 204 158 162 164 172 145 202 187 0,5 399 564 551 588 645 688 703 780 949 1.408 1.463 1.500 4,1 168 192 173 229 207 253 244 311 254 341 357 252 0,7 1.759 2.217 2.578 2.571 2.753 2.863 3.007 3.150 3.512 3.817 4.533 4.751 13,0 4 3 8 4 1 5 3 5 2 2 2 5 0,0 1.440 1.389 1.481 1.622 1.689 1.703 1.798 1.529 1.549 1.631 1.637 1.513 4,1 161 181 205 132 127 119 124 102 109 102 90 104 0,3 12.659 12.745 12.572 12.493 11.684 11.487 11.040 11.229 11.276 12.470 12.659 12.801 35,1 207 208 200 202 270 385 394 331 252 353 287 289 0,8 2.949 3.230 3.525 3.492 3.387 3.376 3.210 3.240 3.237 3.529 3.723 3.599 9,9 8.256 8.119 7.635 7.589 6.746 6.363 5.999 6.101 6.269 6.782 6.807 6.852 18,8 189 177 225 226 332 402 396 467 494 441 427 471 1,3 95 144 127 158 140 143 145 155 114 198 224 252 0,7 963 867 860 826 809 818 896 935 910 1.167 1.191 1.338 3,7 4.594 6.011 6.587 6.531 6.498 6.545 7.138 7.475 8.429 9.247 10.232 10.681 29,2 2.653 3.757 3.802 3.605 3.588 3.709 4.296 4.713 5.233 5.970 6.651 6.803 18,6 9 38 16 14 15 14 31 36 29 53 68 44 0,1 336 381 496 508 533 544 534 518 710 665 730 814 2,2 264 259 305 330 448 441 481 514 661 737 682 707 1,9 23 33 47 29 31 49 38 44 37 49 37 33 0,1 1.309 1.543 1.921 2.045 1.883 1.788 1.758 1.650 1.759 1.773 2.064 2.280 6,2 149 147 182 268 348 487 537 641 840 938 981 1.021 2,8 Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 460 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.25 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 594 645 736 799 783 829 854 842 975 926 959 1.025 2,8 180 200 266 325 330 372 419 396 517 451 538 628 1,7 200 237 267 277 253 280 257 252 260 251 225 201 0,6 214 208 203 197 200 177 178 194 198 224 196 196 0,5 84 79 121 295 115 91 137 173 1.087 512 565 631 1,7 331 417 599 434 390 324 463 528 525 654 742 730 2,0 248 341 490 351 304 249 368 426 420 422 435 398 1,1 83 76 109 83 86 75 95 102 105 232 307 332 0,9 427 534 640 584 641 515 611 626 741 875 760 739 2,0 640 542 413 463 513 486 265 466 254 220 210 147 0,4 Totaal Bron: CBS 23.923 26.213 27.456 27.535 27.071 26.993 27.544 28.465 31.060 33.819 35.875 36.519 100,0 Bijlage 4 461 Tabel 5.26 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 (abs.) 14.405 1996 14.914 1997 16.654 1998 15.797 1999 14.793 2000 15.818 2001 17.001 2002 17.484 2003 17.504 2004 18.895 2005 20.767 2006 21.538 2006% 89,7 2.060 2.306 2.679 2.616 2.602 2.892 3.247 3.408 3.428 3.742 4.486 4.653 19,4 50 56 62 32 44 38 42 53 40 59 35 63 0,3 122 120 130 111 119 165 194 162 142 145 136 121 0,5 83 76 115 80 89 71 83 98 57 48 79 64 0,3 246 302 335 365 354 409 481 503 566 792 909 926 3,9 25 35 19 28 31 45 32 43 31 22 48 28 0,1 1.092 1.316 1.554 1.582 1.659 1.816 1.992 2.163 2.284 2.394 2.959 3.156 13,1 2 2 3 4 3 3 3 1 0,0 353 338 387 361 274 309 374 349 271 260 291 260 1,1 87 61 74 53 32 36 46 34 36 22 29 33 0,1 9.094 8.683 9.027 8.564 7.524 7.931 7.888 7.883 7.517 8.034 8.441 8.502 35,4 153 139 124 153 145 260 304 256 232 269 252 208 0,9 2.305 2.339 2.599 2.448 2.331 2.383 2.358 2.294 2.221 2.466 2.603 2.571 10,7 5.482 5.052 5.126 4.848 3.944 4.074 3.943 3.960 3.787 3.861 4.135 4.036 16,8 142 143 161 176 219 308 312 384 416 347 355 382 1,6 70 110 105 109 113 96 116 136 102 143 162 194 0,8 942 900 912 830 772 810 855 853 759 948 934 1.111 4,6 3.171 3.805 4.788 4.464 4.423 4.647 5.438 5.707 5.911 6.384 7.078 7.619 31,7 1.638 2.196 2.729 2.370 2.338 2.527 3.207 3.543 3.677 4.017 4.507 4.826 20,1 11 17 24 5 6 13 26 29 20 34 43 37 0,2 179 203 285 232 229 255 271 276 327 337 351 395 1,6 193 185 260 268 315 307 404 419 535 586 535 527 2,2 16 25 34 16 22 39 30 32 27 35 30 27 0,1 1.134 1.179 1.456 1.573 1.513 1.506 1.500 1.408 1.325 1.375 1.612 1.807 7,5 80 120 160 153 244 348 428 486 648 735 762 764 3,2 462 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.26 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal Bron: CBS 1995 (abs.) 437 1996 536 1997 521 1998 620 1999 594 2000 693 2001 738 2002 713 2003 784 2004 745 2005 773 2006 824 2006% 3,4 161 181 194 267 262 320 375 355 457 399 461 548 2,3 129 201 207 215 189 243 216 218 199 217 200 156 0,6 147 154 120 138 143 130 147 140 128 129 112 120 0,5 70 76 95 289 120 91 119 160 954 439 490 506 2,1 183 250 329 252 156 150 244 281 251 367 490 447 1,9 123 158 239 176 102 93 170 184 177 188 216 192 0,8 60 92 90 76 54 57 74 97 74 179 274 255 1,1 356 414 567 479 516 460 549 551 664 705 699 651 2,7 436 579 254 331 354 415 222 332 81 42 70 53 0,2 15.887 16.769 18.420 17.768 16.533 17.627 18.873 19.521 20.238 21.193 23.289 24.019 100,0 Bijlage 4 463 Tabel 5.27 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten naar wijzevan afdoening Sepot technisch sepot .w.o geen wettig bewijs beleidssepot .w.vop gronden samenhangend met maatregelen van anderen dan de officier van justitie .w.oander dan strafrechtelijk ingrijpen prevaleert op gronden samenhangend met dealgemene rechtsorde . w.oonvoldoende nationaal belang op gronden samenhangend met hetgepleegde feit . w.ogering feit gering aandeel in het feit oud feit op gronden samenhangend met depersoon van de verdachte .w.oleeftijd recente bestraffing door feit of gevolgen getroffen gezondheidstoestand gewijzigde omstandigheden dienstverlening 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs) % 8.294 7.803 7.595 5.944 5.043 5.277 5.066 4.403 3.849 3.745 4.249 4.837 20,1 3.518 3.303 3.358 2.916 2.429 2.346 2.164 1.882 1.514 1.489 1.574 1.650 6,9 2.423 2.415 2.498 2.228 1.956 1.800 1.697 1.480 1.101 1.167 1.260 1.367 5,7 4.776 4.500 4.237 3.028 2.614 2.931 2.902 2.521 2.335 2.256 2.675 3.187 13,3 111 105 194 139 142 135 111 180 208 228 238 256 1,1 60 67 151 89 90 77 66 86 135 144 140 146 0,6 133 84 87 55 89 71 101 83 54 45 52 63 0,3 131 83 87 53 87 71 101 83 54 44 52 62 0,3 1.560 1.411 1.434 1.177 1.037 1.283 1.300 970 882 800 977 1.121 4,7 607 398 399 291 279 181 225 176 163 191 249 310 1,3 319 357 351 285 232 227 301 233 216 208 297 366 1,5 609 616 639 583 498 834 727 543 469 362 376 393 1,6 2.415 2.437 2.087 1.201 990 1.010 998 951 863 845 921 1.083 4,5 413 230 185 111 120 56 72 45 28 25 21 31 0,1 491 504 539 458 338 413 315 247 207 197 162 232 1,0 93 109 97 95 87 97 125 130 104 128 147 171 0,7 47 53 71 48 43 66 50 80 88 78 92 97 0,4 169 134 115 141 162 133 168 219 185 192 310 339 1,4 1.047 1.202 919 201 82 46 58 38 45 72 70 80 0,3 464 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.27 (Vervolg) op gronden samenghangend metde verhouding tussen verdachte enbenadeelde .w.overhouding tot de benadeelde geregeld medeschuld van benadeelde beperkte kring . w.vvoorwaardelijk sepot onvoorwaardelijk sepot ‘kaal’ sepot Voeging ad informandum Voeging ter berechting Transactie* .w.obetaling geldsom schadevergoeding taakstraf Overdracht naar een ander parket Overig en onbekend* Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 200615.887 16.769 18.420 17.768 16.533 17.627 18.873 19.521 20.238 21.193 23.289 24.019 100 (abs) % 557 463 435 456 356 432 395 339 331 340 489 668 2,8 432 336 285 284 212 268 237 180 156 147 193 248 1,0 71 79 87 106 112 106 100 107 123 141 218 303 1,3 45 41 55 53 21 46 49 38 43 42 51 81 0,3 1.499 1.746 1.603 866 777 737 986 1.063 1.014 1.015 1.224 1.376 5,7 2.403 1.942 1.698 1.289 1.038 832 733 555 554 554 773 1.250 5,2 874 812 936 873 799 1.362 1.183 903 767 697 678 561 2,3 958 921 1.312 1.357 998 913 943 742 747 711 672 626 2,6 1.861 2.040 2.424 2.443 1.922 2.392 2.436 2.306 1.995 2.241 2.526 2.650 11,0 3.689 4.822 5.879 6.738 7.276 7.757 9.347 11.048 12.698 13.460 14.780 14.703 61,2 2.944 2.672 1.894 1.686 1.499 1.381 1.351 1.367 1.792 1.438 1.520 1.403 5,8 280 252 316 452 276 246 839 1.090 1.351 1.355 1.517 1.506 6,3 7 1.789 3.430 4.358 5.261 5.893 6.670 8.003 8.596 9.507 10.311 10.284 42,8 948 1.026 1.112 1.177 1.197 1.134 1.064 997 917 1.016 1.047 1.191 5,0 137 157 98 109 97 154 17 25 32 20 15 12 0,0 * In 2000 zijn lik-op-stuk afdoeningen nog opgenomen in de categorie ‘Overig en onbekend’. M.i.v 2001 worden ze geteld bij ‘Transacties’. Bron: CBS Bijlage 4 465 Tabel 5.28 Door de officier van justitie toegepaste transacties met als voorwaarde leer- of werkproject* in rechtbank- strafzaken met minderjarige verdachten Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.032 2.881 4.172 4.351 5.053 5.575 6.277 7.484 7.927 8.771 9.483 9.522 142 463 739 742 948 1.040 1.267 1.475 1.595 1.733 1.977 1.983 4 0 0 0 1 1 1 2 3 2 2 2 12 33 47 37 50 61 80 77 56 76 54 40 7 11 17 10 11 10 14 22 19 6 18 6 9 62 79 108 115 115 179 195 266 388 415 398 1 2 0 0 2 0 2 3 1 1 4 1 79 307 520 532 717 791 923 1.121 1.187 1.198 1.435 1.494 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 24 37 58 45 42 53 51 47 51 50 45 28 6 11 17 10 10 8 17 8 12 12 4 14 633 1.553 2.084 2.221 2.486 2.703 2.888 3.389 3.535 3.860 4.026 4.022 6 16 13 19 40 60 48 80 61 95 100 87 112 326 440 522 676 750 842 940 1.010 1.136 1.198 1.146 455 1.025 1.351 1.393 1.390 1.409 1.499 1.705 1.825 1.902 2.036 1.960 16 35 60 66 104 154 151 213 233 182 184 219 4 27 27 26 28 29 32 50 50 67 61 59 40 124 193 195 248 301 316 401 356 478 447 551 253 840 1.329 1.375 1.569 1.754 2.019 2.470 2.563 2.929 3.194 3.203 158 614 915 911 948 1.137 1.406 1.693 1.708 1.956 2.179 2.202 0 2 2 0 0 5 8 12 9 11 20 15 12 66 76 62 87 96 89 142 153 186 184 186 5 15 35 60 79 78 132 154 214 244 241 209 2 3 5 3 11 7 11 14 14 13 13 15 76 140 296 339 444 431 373 455 465 519 557 576 4 25 20 13 50 78 103 150 234 249 286 314 466 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.28 (Vervolg) - Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.054 2.991 4.349 4.557 5.343 5.939 6.728 8.041 8.641 9.579 10.381 10.364 9 33 64 63 82 134 153 173 240 213 233 238 4 5 9 11 14 34 45 52 88 71 118 124 3 13 27 21 34 63 55 64 92 82 74 56 2 15 28 31 34 37 53 57 60 60 41 58 0 2 6 12 23 13 5 4 33 46 102 110 1 12 31 25 16 20 43 78 89 143 180 149 0 11 27 20 14 16 33 57 60 61 70 61 1 1 4 5 2 4 10 21 29 82 110 88 3 25 64 85 134 179 214 271 337 401 367 335 9 38 12 21 35 18 36 31 15 5 16 10 * Het betreffen hier alternatieve sancties volgens het offi ciersmodel. Bron: CBS Bijlage 4 467 Tabel 5.29 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken* met minderjarige verdachten naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 (abs.) 6.661 1996 7.234 1997 7.030 1998 7.416 1999 7.847 2000 8.499 2001 8.327 2002 9.266 2003 9.944 2004 11.002 2005 11.379 2006 11.636 2006(%) 93,5 1.822 2.051 2.175 2.356 2.492 2.703 2.732 2.983 3.132 3.479 3.655 3.544 28,5 72 52 58 54 65 62 80 80 60 100 86 69 0,6 62 97 100 121 101 125 123 140 134 124 152 135 1,1 81 83 118 106 111 113 106 102 131 138 144 121 1,0 104 110 139 142 183 219 188 257 382 491 544 526 4,2 52 86 90 91 87 82 133 119 116 119 170 111 0,9 506 582 594 729 761 927 899 1.045 1.169 1.308 1.413 1.523 12,2 5 1 1 3 1 3 2 3 1 2 1 1 0,0 887 979 1.002 1.033 1.095 1.106 1.135 1.178 1.069 1122 1.081 1.004 8,1 53 61 73 77 88 66 66 59 70 75 64 54 0,4 3.545 3.657 3.134 3.212 3.362 3.623 3.436 3.876 3.971 4.307 4.271 4.454 35,8 91 69 74 49 52 106 79 123 85 100 71 83 0,7 366 404 398 417 480 565 542 639 680 767 698 780 6,3 2.803 2.841 2.372 2.401 2.427 2.462 2.285 2.557 2.614 2.768 2.817 2.874 23,1 39 61 45 51 80 131 174 114 150 174 177 160 1,3 18 12 12 32 22 29 35 37 38 47 54 60 0,5 228 270 233 262 301 330 321 406 404 451 454 497 4,0 1.259 1.490 1.683 1.795 1.935 2.070 2.069 2.275 2.686 2.992 3.230 3.438 27,6 780 1.016 1.100 1.165 1.210 1.269 1.366 1.456 1.838 2.010 2.227 2.295 18,4 2 3 2 4 4 1 1 2 7 12 16 21 0,2 187 142 186 217 219 268 246 279 267 294 304 351 2,8 30 47 49 49 113 123 116 123 165 173 204 205 1,6 6 6 11 4 9 13 10 15 13 11 13 14 0,1 254 276 335 356 380 396 330 400 396 492 466 552 4,4 35 36 38 53 58 103 90 132 155 224 223 200 1,6 468 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.29 (Vervolg) Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal * Exclusief voegingen ter zitting. Bron: CBS 1995 (abs.) 81 1996 77 1997 98 1998 132 1999 133 2000 145 2001 158 2002 167 2003 166 2004 180 2005 197 2006 202 2006(%) 1,6 25 20 27 48 42 41 52 55 55 53 84 81 0,7 22 25 33 37 39 47 62 48 42 47 47 53 0,4 34 32 38 47 52 57 44 64 69 80 66 68 0,5 7 5 5 12 6 10 9 15 70 92 81 80 0,6 123 133 180 204 177 164 180 232 276 259 277 249 2,0 118 127 173 187 161 142 166 225 249 210 227 194 1,6 5 6 7 17 16 22 14 7 27 49 50 55 0,4 95 75 89 87 100 109 111 143 151 173 167 177 1,4 50 56 40 44 48 77 118 191 175 191 191 97 0,8 7.017 7.580 7.442 7.895 8.311 9.004 8.903 10.014 10.782 11.897 12.292 12.441 100,0 Bijlage 4 469 Tabel 5.30 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: schuldigverklaringen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 6.373 6.931 6.727 7.074 7.420 7.990 7.841 8.748 9.404 10.426 10.674 10.736 94,0 1.748 1.967 2.100 2.258 2.368 2.533 2.577 2.812 2.970 3.282 3.448 3.298 28,9 62 40 51 47 55 46 68 66 54 81 74 55 0,5 54 94 97 114 92 107 108 124 118 116 131 120 1,1 77 73 114 100 107 105 99 93 119 128 140 108 0,9 99 100 136 137 173 211 182 246 373 464 513 485 4,2 51 83 86 84 82 77 122 107 105 113 160 102 0,9 476 560 563 691 718 871 844 988 1.107 1.232 1.336 1.432 12,5 5 1 1 3 1 3 1 3 1 2 1 1 0,0 874 956 982 1.012 1.055 1.052 1.089 1.129 1.028 1.076 1.031 944 8,3 50 60 70 70 85 61 64 56 65 70 62 51 0,4 3.414 3.532 3.028 3.088 3.211 3.442 3.261 3.694 3.796 4.136 4.024 4.178 36,6 88 63 69 49 49 98 75 116 80 96 66 79 0,7 337 377 378 391 440 529 503 590 635 722 642 716 6,3 2.721 2.770 2.304 2.325 2.339 2.355 2.176 2.460 2.514 2.674 2.676 2.714 23,8 37 53 43 48 79 125 168 107 148 166 166 148 1,3 17 11 9 29 20 29 33 35 35 46 53 56 0,5 214 258 225 246 284 306 306 386 384 432 421 465 4,1 1.178 1.398 1.565 1.675 1.788 1.922 1.925 2.121 2.494 2.800 2.999 3.084 27,0 738 959 1.034 1.085 1.127 1.179 1.278 1.351 1.712 1.879 2.060 2.070 18,1 2 2 2 3 4 -1 2 5 11 16 19 0,2 470 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.30 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 180 137 172 209 213 254 235 264 247 278 292 328 2,9 23 40 41 45 82 116 103 115 154 164 191 176 1,5 6 5 10 4 7 12 9 14 11 11 13 12 0,1 229 255 306 329 355 361 299 375 365 457 427 479 4,2 33 34 34 53 53 93 78 121 144 208 203 176 1,5 79 75 94 127 129 139 152 159 157 169 190 190 1,7 25 19 27 47 42 40 51 54 54 52 83 80 0,7 21 25 31 34 37 45 57 44 38 42 45 46 0,4 33 31 36 46 50 54 44 61 65 75 62 64 0,6 7 5 4 9 5 8 9 12 63 82 77 57 0,5 118 125 176 196 168 155 175 223 271 252 266 239 2,1 113 119 170 180 152 136 163 216 245 204 218 186 1,6 5 6 6 16 16 19 12 7 26 48 48 53 0,5 90 72 85 86 95 101 106 136 147 164 160 167 1,5 43 52 36 39 42 68 54 52 50 44 27 28 0,2 6.710 7.260 7.122 7.531 7.859 8.461 8.337 9.330 10.092 11.137 11.394 11.417 100,0 gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal Bron: CBS Bijlage 4 471 Tabel 5.31 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: vrijspraken enontslagen van rechtsvervolging naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 205 251 260 299 370 439 353 397 448 510 580 834 90,0 59 68 64 86 107 145 120 129 130 177 165 218 23,5 8 10 6 7 8 12 12 14 6 17 11 13 1,4 7 3 2 6 7 17 14 13 14 8 19 14 1,5 3 8 4 5 3 6 7 8 12 10 4 10 1,1 5 7 3 2 8 8 3 10 6 25 27 38 4,1 1 3 4 7 5 5 8 10 9 6 6 7 0,8 23 19 25 35 41 47 45 44 52 69 65 83 9,0 ------------- 9 18 18 17 33 46 29 28 28 39 31 51 5,5 3 -2 7 2 4 2 2 3 3 2 2 0,2 76 94 86 105 124 151 110 126 133 142 199 254 27,4 1 5 4 -2 7 3 3 5 4 4 4 0,4 20 21 16 22 34 32 24 35 34 39 44 62 6,7 45 51 54 64 70 85 65 65 72 75 108 142 15,3 1 7 2 3 1 4 6 6 2 5 9 11 1,2 1 -2 3 1 -1 1 2 1 1 4 0,4 8 10 8 13 16 23 11 16 18 18 33 31 3,3 68 87 106 108 135 133 115 132 176 177 200 338 36,5 33 53 59 72 77 79 72 87 119 120 148 214 23,1 -1 ---1 --2 --2 0,2 472 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.31 (Vervolg) gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 6 5 14 8 5 14 8 15 17 15 10 21 2,3 6 7 8 4 30 7 10 7 9 9 10 28 3,0 -1 1 -2 -1 1 2 --2 0,2 23 20 24 24 21 32 24 22 27 33 32 71 7,7 2 2 4 -4 10 8 10 9 14 16 24 2,6 2 2 3 2 3 5 5 5 7 10 6 11 1,2 -1 ----1 1 -1 1 1 0,1 1 -1 1 2 2 4 2 3 5 2 7 0,8 1 1 2 1 1 3 -2 4 4 3 3 0,3 ---3 1 1 -2 4 8 3 18 1,9 2 6 3 7 7 7 2 8 3 6 9 9 1,0 2 6 2 6 7 5 1 8 3 5 7 7 0,8 --1 1 -2 1 --1 2 2 0,2 2 2 3 -4 7 3 5 2 9 6 7 0,8 4 1 2 3 3 5 58 122 105 125 144 48 5,2 Totaal Bron: CBS 215 262 271 314 388 464 421 539 569 668 748 927 100,0 Bijlage 4 473 Tabel 5.32 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: combinatiesvan opgelegde sancties Enkelvoudige hoofdstraffen of maatregelen* taakstraf jeugddetentie voorwaardelijk gedeeltelijk (on)voorwaardelijk onvoorwaardelijk gevangenisstraf geldboete plaatsing in inrichting voor jeugdigen (PIJ) overige maatregelen (onttrekking aan het verkeer of betaling aan de staat) Gecombineerde hoofdstraffen zonder bijkomende straf en zondermaatregeltaakstraf met jeugddetentie .w.otaakstraf met voorw jeugddetentie taakstraf met gevangenisstraf taakstraf met geldboete overige combinaties van hoofdstraffen zonder bijkomende straf en zonder maatregel Enkelvoudige hoofdstraffen** gecombineerd met een bijkomendestraf en/of met een overige maatregel (exclusief PIJ) taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) geldboete met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) gevangenisstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 (abs.) (%) 2.479 2.430 2.413 2.827 2.514 2.827 3.033 3.321 3.932 4901 43,7 713 707 664 741 582 662 737 743 612 453 4,0 386 422 442 427 453 516 441 545 623 513 4,6 282 242 232 258 328 353 336 355 282 261 2,3 153 129 134 126 98 98 88 83 74 48 0,4 728 645 573 559 559 454 461 510 476 408 3,6 98 122 89 88 62 61 71 80 56 49 0,4 8 10 14 5 13 10 11 19 15 10 0,1 1.050 1.327 1.617 1.640 1.784 1.887 2.220 2.474 2.208 1.880 16,7 1.047 1.325 1.615 1.639 1.478 1.610 1.915 2.173 1.842 1.517 13,5 60 45 49 62 42 39 46 43 44 36 0,3 40 40 47 30 37 52 71 60 40 33 0,3 120 90 70 84 57 50 31 51 38 20 0,2 189 234 348 353 394 570 615 673 807 964 8,6 46 60 59 58 51 45 45 38 39 31 0,3 34 36 45 62 59 58 58 56 47 28 0,2 474 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.32 (Vervolg) jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) . w.ovoorwaardelijke jeugddetentie Gecombineerde hoofdstraffen met een bijkomende straf en/of een overige maatregel (exclusief PIJ) taakstraf en jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) . w.ovoorwaardelijke jeugddetentie overige combinaties van geldboete, taakstraf, jeugddetentie ofgevangenisstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) Overige combinaties van straffenjeugddetentie met PIJ overige combinaties Totaal * Het betreft een afdoening waarbij één straf is opgelegd. Bron: CBS 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 6.996 7.414 7.752 8.343 8.220 9.169 9.944 10.996 11.233 11.210 100,0 202 246 323 324 374 459 533 529 607 452 4,0 73 94 96 109 70 78 130 125 104 70 0,6 186 303 354 406 515 689 843 1.030 939 809 7,2 184 303 354 404 420 533 668 817 668 531 4,7 14 17 15 19 23 36 30 27 21 21 0,2 59 81 85 80 90 98 77 137 174 148 1,3 149 228 179 194 185 205 197 222 199 145 1,3 Bijlage 4 475 Tabel 5.33 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: combinaties vanopgelegde sancties naar soort misdrijven, 2006 Enkelvoudige hoofdstraffen of maatregelen* taakstraf jeugddetentie voorwaardelijk gedeeltelijk (on) voorwaardelijk onvoorwaardelijk gevangenisstraf geldboete plaatsing in inrichting voor jeugdigen (PIJ) overige maatregelen (onttrekking aan het verkeer of betaling aan de staat) Gecombineerde hoofdstraffen zonderbijkomende straf en zonder maatregeltaakstraf met jeugddetentie .w.o taakstraf met voorw jeugddetentie taakstraf met gevangenisstraf taakstraf met geldboete overige combinaties van hoofdstraffen zonder bijkomende straf en zonder maatregel Enkelvoudige hoofdstraffen** gecombineerdmet een bijkomende straf en/of met een overige maatregel (exclusief PIJ) taakstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) geldboete met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) Wetboek van Strafrecht Wegenver- keerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend gewelds- misdrijven vermogens- misdrijven vernieling enopenbare orde overige 1.189 1.829 1.537 79 77 12 82 80 16 128 195 98 8 3 -11 8 2 235 190 64 2 --15 5 2 73 141 34 2 1 -6 4 - 22 16 1 0 -7 1 1 50 119 97 42 40 32 11 14 3 38 5 5 ---1 -- 2 1 7 ------ 619 721 449 19 12 1 30 27 2 423 623 392 18 12 1 22 25 1 9 13 6 1 --7 -- 4 11 8 1 3 1 3 2 - 4 13 2 ---1 -- 213 320 381 6 26 -10 7 1 2 6 11 -11 --1 - 476 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.33 (Vervolg) Wetboek van Strafrecht Wegenver- keerswet Wet op deeconomischedelicten Opiumwet Wet wapensen munitie Overigestrafwettenen onbekend gewelds- misdrijven vermogens- misdrijven vernieling enopenbare orde overige gevangenisstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) 14 9 2 -1 -2 -- jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) 203 171 51 2 1 -18 5 - w.o. voorwaardelijke jeugddetentie 22 35 10 -1 -2 -- Gecombineerde hoofdstraffen met een bijkomende straf en/of een overige maatregel (exclusief PIJ) taakstraf en jeugddetentie met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) 263 301 211 2 4 2 23 3 - w.o. voorwaardelijke jeugddetentie 130 217 163 1 4 2 11 3 - overige combinaties van geldboete, taakstraf, jeugddetentie of gevangenisstraf met een bijkomende straf en/of maatregel (excl. PIJ) 2 7 5 -3 -3 1 - Overige combinaties van straffenjeugddetentie met PIJ 94 27 22 -2 -3 -- overige combinaties 63 35 30 5 3 2 4 2 1 Totaal 3.227 4.130 3.021 169 188 50 237 160 28 * Het betreft schuldigverklaringen waarbij één straf is opgelegd. ** In deze tabel zijn ‘hechtenis’en ‘militaire detentie’ geteld bij de gevangenisstraffen. *** Het betreft hier één hoofdstraf gecombineerd met een bijkomende straf of met een maatregel. Bron: CBS Bijlage 4 477 Tabel 5.34 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: opgelegdestraffen en maatregelen Hoofdstraffen* gevangenisstraf geldboete jeugddetentie werkstraf leerproject Bijkomende straffenontzegging rijbevoegdheid verbeurdverklaring voorwerpen Maatregelenbetaling aan staat** onttrekking aan het verkeer plaatsing in inrichting voor jeugdigen (PIJ-maatregel) Overige straffen en maatregelen *** Onbekend Totaal 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 9.353 10.399 11.363 12.134 12.421 14.183 15.652 17.502 17.583 16.762 100 (abs.) (%) 284 254 265 279 241 233 217 215 197 128 0,8 952 855 771 763 739 663 651 708 636 519 3,1 2.988 3.405 3.778 3.970 4.194 4.742 5.242 5.902 5.516 4.552 27,2 3.446 3.675 4.039 4.412 4.125 4.769 5.729 6.484 7.070 7.782 46,4 580 736 825 947 1.218 1.382 1.151 1.187 963 874 5,2 21 39 33 32 37 30 43 50 45 49 0,3 134 120 156 131 152 172 163 178 163 150 0,9 517 770 1.010 1.125 1.324 1.762 2.012 2.272 2.434 2.244 13,4 130 135 148 141 154 169 170 156 174 145 0,9 192 240 224 213 188 202 202 250 286 239 1,4 24 2 3 3 5 2 3 8 6 1 0,0 85 168 111 118 44 57 69 92 93 79 0,5 * Het betreft zowel voorwaardelijke als onvoorwaardelijke straffen. ** Schadevergoeding en ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel. *** Overige straffen en maatregelen: storting in waarborgfonds, openbaarmaking recht, ontzetting bepaalde rechten, plaatsing in psychiatrisch ziekenhuis, onderbewindstelling en oplegging verplichting. Bron: CBS 478 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 479 Tabel 5.35 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke jeugddetentie naar duur van het onvoorwaardelijke deel* 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (abs.) Minder dan 2 weken 63 141 216 251 281 289 266 2 weken tot 1 maand 117 173 201 247 222 343 339 1 maand tot 2 maanden 121 276 378 381 436 524 513 2 tot 3 maanden 98 192 198 222 260 296 250 3 tot 4 maanden 152 279 262 216 253 255 187 4 tot 6 maanden 191 238 243 204 267 256 193 6 maanden of langer 243 283 295 227 250 274 209 Totaal* 985 1.582 1.793 1.748 1.969 2.237 1.957 (%) Minder dan 2 weken 6 9 12 14 14 13 14 2 weken tot 1 maand 12 11 11 14 11 15 17 1 maand tot 2 maanden 12 17 21 22 22 23 26 2 tot 3 maanden 10 12 11 13 13 13 13 3 tot 4 maanden 15 18 15 12 13 11 10 4 tot 6 maanden 19 15 14 12 14 12 10 6 maanden of langer 25 18 16 13 13 12 11 Totaal 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 * Inclusief straffen met onbekende duur. Bron: CBS Tabel 5.36 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten opgelegdetaakstraffen naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling dood en lichamelijk letsel door schuld diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 619 3.202 3.871 4.222 4.667 5.160 5.131 5.871 6.491 7.259 7.617 8.217 132 839 1.117 1.223 1.350 1.492 1.511 1.709 1.849 2.032 2.158 2.303 2 9 27 17 22 12 24 25 27 33 31 20 3 48 69 75 62 68 75 93 79 85 88 82 7 19 50 45 47 51 53 42 52 68 55 63 10 49 70 67 106 132 109 149 232 273 321 329 0 17 26 22 32 31 46 43 34 46 52 42 39 256 309 440 478 591 552 720 785 904 1.002 1.159 --1 1 1 3 1 3 1 2 1 1 68 412 529 524 555 567 610 603 611 579 567 571 3 29 36 32 47 37 41 31 28 42 41 36 340 1.616 1.705 1.877 2.058 2.270 2.170 2.464 2.594 2.898 2.891 3.204 10 21 30 18 21 55 30 48 43 48 45 48 19 139 158 177 242 298 276 334 410 459 425 529 288 1.340 1.383 1.487 1.575 1.629 1.523 1.726 1.732 1.925 1.938 2.102 6 24 19 31 56 83 124 88 115 128 128 132 2 2 4 17 8 16 18 21 27 32 44 45 15 90 111 147 156 189 199 247 267 306 311 348 138 728 1.036 1.099 1.239 1.353 1.427 1.636 1.969 2.224 2.436 2.601 87 548 741 778 852 899 983 1.113 1.433 1.545 1.756 1.802 -2 1 2 3 --1 3 9 11 11 21 81 113 135 160 184 183 219 193 228 226 279 -7 17 11 37 60 61 62 83 100 128 123 2 1 2 2 3 4 5 7 6 5 5 10 28 89 162 171 184 206 195 234 251 337 310 376 480 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.36 (Vervolg) Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet rijden onder invloed doorrijden na ongeval overige misdrijven Wegenverkeerswet Wet op de economische delicten Opiumwet harddrugs softdrugs Wet wapens en munitie Overige strafwetten en onbekend Totaal Bron: CBS 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 644 3.318 4.027 4.411 4.864 5.359 5.343 6.151 6.880 7.671 8.033 8.656 9 19 13 23 20 45 23 62 79 105 132 109 3 17 33 44 51 52 68 75 99 104 114 126 2 6 7 10 9 9 12 21 29 22 30 39 -4 9 12 15 17 25 11 24 22 35 37 1 7 17 22 27 26 31 43 46 60 49 50 -1 1 2 --1 4 21 43 19 16 16 60 91 95 79 79 69 98 155 142 179 158 16 58 88 90 70 70 65 95 140 115 145 122 -2 3 5 9 9 4 3 15 27 34 36 5 21 21 39 54 52 57 86 93 106 92 120 1 17 10 9 13 16 17 17 21 17 12 19 Bijlage 4 481 482 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.37 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke geldboeten naar hoogte van het onvoorwaardelijke deel 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 333 247 202 126 122 105 86 40 46 42 35 22 400 262 179 168 108 133 111 89 105 104 95 89 215 203 166 158 155 160 145 112 88 131 123 95 71 67 41 37 36 47 60 61 67 72 77 71 171 119 82 75 107 113 97 97 70 79 107 78 56 50 44 46 58 44 58 65 68 90 66 62 1.246 948 714 610 586 602 557 464 444 518 503 417 Tot 50 euro 50 tot 100 euro 100 tot 150 euro 150 tot 200 euro 200 tot 300 euro 300 euro of meer Totaal Bron: CBS Tabel 5.38 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkejeugddetenties* naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.040 911 830 871 959 944 1.522 1.697 1.669 1.902 2.174 1.891 468 418 417 462 497 500 846 878 802 962 1.092 924 25 13 12 13 14 14 31 29 19 37 40 28 9 9 11 6 15 10 13 18 16 17 16 27 10 12 11 12 12 12 22 17 15 40 41 23 15 10 17 21 17 22 24 46 63 88 101 67 21 36 35 37 27 28 65 54 66 57 100 65 38 40 46 34 51 38 87 101 108 114 145 146 337 289 270 314 340 358 584 590 488 583 629 541 13 9 15 25 21 18 20 23 27 26 20 27 499 420 333 324 370 350 520 648 654 713 760 686 9 6 7 5 8 11 13 36 10 18 5 11 26 21 30 32 33 43 53 72 69 83 73 67 451 377 286 264 304 269 400 473 520 531 604 529 4 1 1 3 3 5 11 4 3 15 13 9 1 -2 2 2 4 5 6 2 6 5 8 8 15 7 18 20 18 38 57 50 60 60 62 73 71 80 80 85 94 146 160 207 210 306 272 39 58 48 44 51 52 82 95 145 140 196 174 ----1 ------4 26 7 28 29 20 29 49 44 42 50 82 66 1 2 -4 3 6 8 11 13 9 12 7 --------1 --- 7 4 4 3 10 7 7 10 6 11 16 21 -2 -5 7 -10 11 6 17 16 9 Bijlage 4 483 Tabel 5.38 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.086 946 871 914 1.007 1.000 1.602 1.813 1.769 1.995 2.265 1.975 1 -1 1 2 2 3 7 3 5 3 4 40 29 35 37 40 50 58 87 77 63 63 61 5 5 5 5 6 4 13 21 18 20 24 16 -1 ----6 1 2 5 1 3 Wegenverkeerswet Opiumwet Wet wapens en munitie Onbekend Totaal * De gegevens zijn inclusief opgelegde tuchtschoolstraffen en arresten. De jeugddetentie is in 1995 in de plaats gekomen van deze straffen. Bron: CBS 484 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.39 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkejeugddetenties* naar gemiddelde duur in detentiedagen en naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 77 101 115 132 126 123 104 96 83 88 84 76 88 127 143 170 160 160 127 123 106 111 104 92 64 137 237 239 235 145 162 126 113 138 162 125 66 84 72 156 131 84 124 87 70 120 74 60 81 119 111 137 151 99 101 122 118 86 95 110 68 83 93 70 77 68 87 82 69 65 56 48 116 209 236 183 194 277 204 191 178 189 159 153 76 73 75 88 90 76 87 78 84 74 65 68 91 128 146 185 173 170 126 129 106 118 109 96 84 116 134 138 121 156 106 118 108 112 80 93 71 80 83 89 90 78 72 66 60 64 63 59 83 92 72 x 67 33 38 39 35 32 x 40 46 48 38 50 57 45 42 41 35 51 40 53 73 82 89 96 95 88 80 75 65 68 68 63 x x x x x 44 44 x x 40 32 47 x x x x x x 62 x x 95 52 38 45 55 39 55 66 32 57 50 54 54 54 42 57 67 107 89 86 95 81 71 70 61 65 64 39 68 80 64 70 90 69 63 53 55 56 62 x x x x x x x x x x x x 86 96 161 136 163 130 114 105 146 88 93 80 x x x x x 37 41 54 30 31 66 71 x x x x x x x x x x x x 50 x x x 40 34 31 15 32 39 45 26 x x x x 124 x 126 85 81 103 97 133 Bijlage 4 485 Tabel 5.39 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 77 100 114 130 126 122 103 96 83 87 84 76 x x x x x x x 43 x x x x 81 92 95 100 133 105 105 104 89 72 71 72 x x x x x x 77 78 38 56 67 50 x x x x x x 34 x x x x x Wegenverkeerswet Opiumwet Wet wapens en munitie Onbekend Totaal * De gegevens zijn inclusief opgelegde tuchtschoolstraffen en arresten. De jeugddetentie is in 1995 in de plaats gekomen van deze straffen. Er is geen gemiddelde duur berekend als het aantal straffen kleiner of gelijk is dan 5. Bron: CBS 486 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 5.40 Door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaken: opgelegde (deels) onvoorwaardelijkejeugddetenties in detentiejaren en naar delictgroep Wetboek van Strafrecht Geweldsmisdrijven verkrachting feitelijke aanranding der eerbaarheid overige seksuele misdrijven bedreiging misdrijven tegen het leven mishandeling diefstal met geweld afpersing Vermogensmisdrijven valsheidsmisdrijven eenvoudige diefstal gekwalificeerde diefstal verduistering bedrog heling en schuldheling Vernieling en openbare orde tegen de openbare orde discriminatie gemeengevaarlijke misdrijven tegen het openbaar gezag schennis der eerbaarheid vernieling Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 220 251 262 315 331 318 433 447 381 459 501 395 112 146 163 215 218 219 294 296 232 294 310 233 4 5 8 9 9 6 14 10 6 14 18 10 2 2 2 3 5 2 4 4 3 6 3 4 2 4 3 5 5 3 6 6 5 9 11 7 3 2 4 4 4 4 6 10 12 16 16 9 7 21 23 19 14 21 36 28 32 30 44 27 8 8 9 8 13 8 21 21 25 23 26 27 84 101 108 159 161 167 202 209 141 189 189 142 3 3 5 9 7 8 6 7 8 8 4 7 97 92 76 79 91 74 103 117 108 125 132 111 2 2 1 1 1 1 1 4 1 2 1 1 3 3 3 4 5 5 6 8 7 12 8 10 90 85 70 70 79 65 88 97 92 100 113 91 1 0 0 1 1 1 1 0 0 2 1 1 0 -1 0 1 1 1 1 0 2 1 1 1 2 1 3 4 2 6 8 7 9 9 7 11 13 23 19 20 24 32 31 40 35 55 48 4 11 10 8 10 13 16 16 21 21 30 30 ----0 ------0 6 2 12 11 9 10 15 13 17 12 21 14 0 0 -1 0 1 1 2 1 1 2 1 --------0 --- 1 0 1 0 1 1 1 0 1 1 2 2 -1 -2 2 -3 3 1 5 4 3 Bijlage 4 487 Tabel 5.40 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 230 260 272 326 347 333 453 477 402 477 518 410 0 -0 0 0 1 0 1 0 1 1 0 9 7 9 10 15 14 17 25 19 13 12 12 1 1 0 1 1 0 3 4 2 3 4 2 -0 ----1 0 0 2 0 0 Wegenverkeerswet Opiumwet Wet wapens en munitie Onbekend Totaal * De gegevens zijn inclusief opgelegde tuchtschoolstraffen en arresten. De jeugddetentie is in 1995 in de plaats gekomen van deze straffen. Bron: CBS 488 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabellen bij hoofdstuk 6 Tabel 6.1 Capaciteit en instroom Gevangeniswezen/DBV* 1990-2006 (exclusief extramurale bezetting) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 35.707 36.378 33.100 37.750 47.631 57.091 Capaciteit 1990 2006 Gerealiseerde** capaciteitgevangeniswezen ultimo jaar*** 7.677 7.650 7.773 8.151 9.439 10.249 12.087 12.553 13.055 13.207 12.617 12.806 14.261 16.336 18.270 17.757 18.718 Gemiddelde gerealiseerde** capaciteit 12.712 13.067 12.669 12.679 13.828 15.633 17.628 18.449 18.260 w.v. bestemd voor strafrechtelijkegedetineerden 11.551 11.877 11.475 11.536 12.488 13.724 15.338 15.601 14.950 w.v. bestemd voor vreemdelingen- bewaring en grenslogies 1.161 1.190 1.194 1.143 1.340 1.909 2.290 2.848 3.310 InstroomVoorlopig gehechten 22.768 21.029 20.344 Arrestanten 11.361 19.821 20.642 Zelfmelders 3.325 3.730 3.813 w.v. electronische detentie 2.252 2.301 2.460 w.v. insluiting in gevangenis metbeperkte beveiliging 1.073 1.429 1.353 Vreemdelingenbewaring en grenslogies 10.177 12.511 12.512 Totaal ingestroomd vanuit vrije maatschappij of politiecel 57.311 * Hierin zijn vanaf 2002 meegeteld de extra detentieplaatsen voor drugskoeriers en illegale vreemdelingen die vallen onder de Directie Bijzondere Voorzieningen (DBV, bestaat sinds maart 2002). De personen die een penitentiair programma volgen (met of zonder elektronisch toezicht) en de personen die in de vorm van ‘kale’ elektronische detentiethuis verblijven zijn niet meegeteld evenals de personen die zich in de laatste extramurale fase van de SOV- of ISD-maatregel bevinden. * * Gerealiseerde capaciteit is het aantal feitelijk aanwezige plaatsen dat bestemd is voor de detentie van justitiabelen inclusief tijdelijk niet bruikbare capaciteit. De gem. gerealiseerde cap. is incl. door DJI betaald gebruik van politiecellen. *** Ultimo jaar is de laatste dinsdag van het jaar. Bron: DJI Bijlage 4 489 490 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.2 Capaciteit Gevangeniswezen naar bestemming, 2000-2006*, stand per ultimo september Huizen van bewaring** Gesloten gevangenis Gevangenissen beperkt beveiligd Gevangenissen zeer beperkt beveiligd Totale capaciteit 9.259 1.979 940 255 12.433 9.368 2.229 872 295 12.764 10.382 2.286 823 283 13.774 11.936 2.418 823 263 15.440 14.189 2.744 863 320 18.116 14.146 2.702 930 317 18.095 13.996 3.369 1.049 321 18.735 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 * Voor gegevens vanaf 1960 zie tabel 6.2 in Criminaliteit en rechtshandhaving 2004. ** Incl. detentiecentra, uitzetcentra en grenshospitium. Bron: DJI Tabel 6.3 Gedetineerden in het gevangeniswezen* op 30 september 1990-2006 (inclusief extramuraal geplaatste justitiabelen) Naar delict** geweldsmisdrijven vermogensmisdrijven vernieling en openbare orde overige misdrijven Wetboek van Strafrecht Wegenverkeerswet Opiumwet overige wetten onbekend / n.v.t. (waarondervreemdelingenbewaring) Naar verblijfstitel voorlopige hechtenis gevangenisstraf SOV/ISD-maatregel*** hechtenis uitlevering/uitzetting passanten KZ/TBS overige verblijfstitels Naar type inrichting huizen van bewaring gesloten gevangenissen gevangenissen beperkt beveiligd gevangenissen zeer beperktbeveiligd extramuraal overig (incl. onbekend) Naar strafduur minder dan 1 maand 1 tot 3 maanden 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 3.185 3.555 3.795 3.575 3.490 3.540 3.440 3.630 4.905 5.340 5.810 5.560 5.080 2.410 3.085 3.370 3.375 3.295 3.280 2.905 3.275 2.340 2.735 3.190 3.510 2.750 380 465 565 785 735 790 690 745 520 605 740 865 740 270 305 445 355 315 330 345 440 235 400 410 555 465 80 95 70 165 130 115 105 145 35 40 125 160 125 1.355 1.590 1.805 1.980 1.990 1.965 1.965 2.320 2.795 2.705 3.260 2.785 3.210 95 90 140 190 235 250 220 230 240 325 285 265 295 970 1.140 1.745 1.345 1.575 1.610 2.085 1.625 1.995 1.825 2.625 3.895 3.565 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 2.645 2.670 2.785 2.930 3.040 3.435 4.065 4.140 4.390 4.615 4.730 5.345 5.850 5.995 6.365 6.195 5.860 3.510 3.980 3.990 4.415 4.945 5.820 6.405 6.020 5.730 5.570 5.225 5.318 5.027 5.914 6.979 6.910 5.685 12 128 171 161 327 580 155 135 185 330 315 330 280 360 240 265 770 1.070 955 425 625 820 860 885 950 1.090 875 1.215 1.145 1.655 2.420 2.555 110 285 425 370 375 295 335 385 340 245 235 285 145 60 30 30 55 60 115 100 120 265 240 290 390 450 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 5.280 6.170 7.120 7.150 7.190 7.260 7.545 7.775 8.240 9.905 11.515 12.580 10.780 2.320 2.850 3.240 3.095 3.135 3.130 2.845 3.270 3.305 2.425 2.530 2.615 3.310 820 890 1.070 1.020 905 925 850 825 830 830 805 835 650 220 255 310 315 340 340 265 250 360 375 290 310 295 0 0 25 30 20 45 120 120 155 275 780 840 875 100 165 170 160 170 165 135 170 165 175 535 420 325 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 315 395 525 560 640 685 580 680 420 400 780 885 695 310 435 625 580 585 655 575 670 505 560 980 1.015 835 Bijlage 4 491 Tabel 6.3 (Vervolg) 3 tot 6 maanden 6 maanden tot 1 jaar 1 tot 2 jaren 2 tot 4 jaren 4 jaren of langer nog geen straf opgelegd Naar werelddeel van geboorte Europa (inclusief Nederland) Afrika Azië Noord- en Midden-Amerika Zuid-Amerika Oceanië / Onbekend Naar geboorteland Nederland Suriname Nederlandse Antillen/Aruba Marokko Turkije Algerije Voormalig Joegoslavië ander geboorteland 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 520 700 845 655 645 625 515 575 495 610 870 885 660 610 790 920 875 840 745 690 670 630 720 965 970 785 900 1.040 1.140 1.185 1.035 985 905 975 995 1.025 1.165 1.025 850 1.190 1.275 1.245 1.150 1.010 1.015 945 965 1.160 1.305 1.525 1.610 1.525 1.285 1.395 1.460 1.465 1.435 1.370 1.320 1.270 1.400 1.575 1.795 1.905 1.805 3.615 4.295 5.165 5.300 5.575 5.785 6.225 6.600 7.460 7.780 6.365 6.195 5.860 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 5.480 6.420 7.220 7.135 7.135 7.150 6.820 7.120 7.310 8.015 9.425 10.000 9.115 1.060 1.390 1.635 1.635 1.675 1.780 1.750 1.830 2.085 2.150 2.330 2.715 2.535 375 445 575 640 635 700 770 835 925 935 970 1.280 1.430 90 115 140 145 130 110 145 170 175 195 210 210 215 1.695 1.895 2.250 2.140 2.115 2.035 2.115 2.335 2.475 2.590 3.110 2.970 2.455 35 60 110 75 70 100 160 120 95 95 410 420 475 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 4.370 5.115 5.720 5.665 5.535 5.595 5.310 5.605 5.580 6.235 7.330 7.910 7.185 980 1.075 1.290 1.200 1.180 1.060 985 1.070 1.070 1.195 1.415 1.480 1.235 565 660 740 735 735 775 930 1.055 1.210 1.195 1.415 1.240 1.020 655 840 995 935 935 905 860 810 945 985 1.050 1.190 1.040 475 520 585 610 640 595 565 575 575 655 640 650 625 170 275 295 350 340 410 340 310 385 435 360 350 315 120 155 215 130 150 135 145 215 230 270 255 255 225 1.405 1.690 2.090 2.145 2.245 2.395 2.630 2.765 3.070 3.010 3.990 4.520 4.585 * De door drugskoeriers en illegale vreemdelingen bezette plaatsen van de Directie Bijzondere Voorzieningen (DBV) zijn meegeteld vanaf 2004. De DBV bestaat sinds maart 2002, maar het is niet mogelijk om de onder DBV ressorterende bezetting in de jaren 2002 en 2003 onder te verdelen naar de in deze tabel gepresenteerde grootheden. Daardoor zijn de aantallen van 2002 en 2003 exclusief de door drugskoeriers en illegale vreemdelingen bezette plaatsen van de Directie Bijzondere Voorzieningen. Eenindicatieve schatting van de onder DBV ressorterende bezettinging in 2003 is ongeveer 800 gedetineerden. In 2002 is dit aantal nog lager. De extramuraal verblijvenden elektronische detentie, penitentiair programma of de laatste extramurale fase van de SOV- of ISD-maatregel zijn meegeteld.i.h.k.v. ** Dit is het delict waarvan men wordt verdacht danwel waarvoor men is veroordeeld. *** De SOV-maatregel is ingevoerd sinds 2001, De ISD-maatregel is sinds 2004 van kracht (Bron gegevens SOV- en ISD-maatregel: DJI). Bron: CBS 492 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 493 Tabel 6.4 Gedetineerden naar geboorteland, per werelddeel en enkele landen, naar verblijfstitel, 2006 (gemeten op 3 oktober 2006) Werelddeel Europa (w.o. Nederland) 3.790 3.948 682 326 100 272 9.118 Afrika 706 717 93 960 12 45 2.533 Azië 253 239 28 883 6 23 1.432 Zuid-Amerika 947 1.200 149 71 23 67 2.457 Noord- en Midden- Amerika 95 102 3 9 3 3 215 Australië/Oceanië 7 2 0 2 0 0 11 Onbekend 61 57 2 306 0 38 464 Totaal 5.859 6.265 957 2.557 144 448 16.230 Enkele landen Nederland 2.991 3.236 611 15 89 243 7.185 Suriname 470 590 58 63 13 39 1.233 Ned. Antillen en Aruba 377 529 80 8 27 1.021 Marokko 392 393 46 179 6 25 1.041 Turkije 256 264 28 64 5 9 626 Algerije 50 62 3 199 0 3 317 Voormalig Joegoslavië 96 81 9 32 0 5 223 Bron: CBS Voorlopige hechtenis Gevangenis- straf Hechtenis Vreemde- lingen tbs-passant Overige Totaal 494 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.5 Geboorteland van gedetineerden uitgesplitst naar delicttype in 2006 Type delict Geweldsmisdrijven 2.795 380 470 325 250 25 65 770 Vermogens- misdrijven 1.660 160 125 175 55 55 60 455 Vernieling en openbare orde 390 40 35 40 25 20 10 175 Overige misdrijven W. v. Strafrecht 225 30 35 40 25 0 5 105 Wegenverkeerswet 90 10 10 5 5 . 0 10 Opiumwet 1.260 460 235 215 165 10 30 830 Overige wetten 165 15 45 10 15 . 10 35 Onbekend/nvt/ w.o. vreemdelingen- bewaring 590 140 70 230 90 205 40 2.205 Totaal delicten 7.175 1 235 1.025 1 040 630 315 220 4 585 Nederland Suriname Nederlandse Antillen/ Aruba Marokko Turkije Algerije Voormalig Joegoslavië Ander geboorte- land Bron: CBS Statline Tabel 6.6 Gratieverlening Ontvangen verzoekschrift Totaal aantal beslissingen Beslissingen tot onvoorwaardelijke gratieverlening Beslissingen tot voorwaardelijke gratieverlening Beslissingen tot wijziging gratieverlening 5.254 7.661 1.421 982 5.258 4.373 6.594 1.220 823 4.551 5.409 5.728 963 1.095 3.670 5.597 5.643 895 1.477 3.271 5.057 5.269 725 1.491 3.053 6.811 4.938 456 2.194 2.288 5.769 4.526 353 1.932 2.241 4.806 5.185 465 2.344 2.376 3.998 3.887 268 1.564 2.055 3.823 3.390 333 1.105 1.952 4.187 3.374 405 821 2.148 3.789 2.684 515 337 1.832 3.890 2.595 798 219 1.578 3.528 2.252 775 205 1.272 1990 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: CBS Statline Tabel 6.7 Onttrekking aan detentie, indicatoren voor plaatsgebrek en suïcides, 1990-2006 Onttrekking aan detentie totaal (incl. (half)open inrichtingen *), bv. niet terug na weekendverlof ontvluchtingen uit gesloten inrichtingen w.o. aanhoudingen van gedetineerden die zich aan detentie hebben onttrokken Aantal heenzendingen meerderjarige personenwegens plaatsgebrek Strafonderbreking als gevolg van plaatsgebrek Incidenteel versneld ontslag uit detentie wegensplaatsgebrek (IVO) Incidenteel vernelde uitzetting strafrecht. illegalevreemdelingen wegens plaatsgebr. (IVU) Suïcides in penitentiaire inrichtingen 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 814 1.224 937 1.068 1.014 997 917 764 864 826 875 973 1.012 998 75 50 44 59 21 22 17 13 21 12 14 15 20 15 7 15 3 1.161 960 1.038 980 1.018 885 782 852 802 868 878 954 910 820 857 1.204 2.930 4.340 5.316 4.200 1.809 891 400 0 19 46 20 0 0 0 0 0 0 0 0 0 97 4.211 5.870 1.381 0 0 0 0 0 19 203 327 4.837 4.670 3.899 0 0 574 520 195 0 5 16 4 7 8 3 14 16 10 10 12 9 11 10 13 21 20 * Inclusief extramurale tenuitvoerlegging gevangenisstraffen. Bron: DJI Bijlage 4 495 496 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.8 Verzoeken om overplaatsing in het kader van de WOTS, 1995-2006 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Verzoeken om overplaatsing van het buitenland naar Nederland Verzoeken om overplaatsing van Nederland naar het buitenland 124 35 194 44 212 37 231 32 200 45 236 41 264 39 340 74 397 76 518 75 420 48 532 63 Bron: Ministerie van Justitie – Directie Juridische & Operationele Aangelegenheden Tabel 6.9 Aantal verzoeken WOTS uitgesplitst naar land in 2006 Verzoeken om overplaatsing van het buitenland naar Nederland 8 25 Australië België Bermuda Bondsrepubliek Duitsland Costa Rica Denemarken Dominicaanse Republiek Ecuador Finland Frankrijk Griekenland Groot-Brittannië Hongarije Ierland IJsland Italië Japan Kroatië Marokko Nederland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal 139 3 1 3 2 19 4 95 6 24 9 1 2 1 18 10 2 39 Bijlage 4 497 Tabel 6.9 (Vervolg) Verzoeken om overplaatsing van het buitenland naar Nederland Roemenië 3 Servië en Montenegro 2 Spanje 75 Thailand 1 Trinidad en Tobago 5 Tsjechië 1 Turkije Venezuela 24 Verenigde Staten van Amerika 10 Eindtotaal 532 Verzoeken om overplaatsing van Nederland naar het buitenland Albanië Algerije 1 België 12 Bondsrepubliek Duitsland 9 Bulgarije 3 Colombia 1 Frankrijk 1 Griekenland 1 Groot-Brittannië 7 Ierland Irak 2 Israël 1 Italië 3 Marokko Noorwegen 1 Polen 1 Portugal 2 Roemenië 1 Servië en Montenegro 1 Spanje 5 Thailand 1 Turkije 10 Verenigde Staten van Amerika Eindtotaal 63 Bron: Ministerie van Justitie – Directie Juridische & Operationele Aangelegenheden Tabel 6.10 Stroom-, bezetting- en capaciteitscijfers tbs, 1965-2006 Opleggingen tbs zonder bevel tot verpleging w.v. Beëindigingen tbs met bevel tot verpleging Personen met lopende tbs-maatregel op 31 december Aantal passanten op 31 december Gerealiseerde cap. FPC’s op 31 december Gemiddelde cap. longstay-plaatsen Bezetting FPC’s op 31 december Tbs-gestelden met proefverlof op31 december Ontvluchtingen uit gesloten inrichtingen 1965 142 1970 1975 1980 1985 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 171* 63 131 99 85 106 95 117 117 134 199 180 196 156 150 171 151 177 203 217 226 207 23 38 56 48 59 74 62 243 250 143 105 81 63 91 64 49 59 73 57 73 69 84 79 88 80 83 120 97 111 1.493 985 461 391 452 522 550 597 685 772 855 840 1.110 1.200 1.224 1.344 1.416 1.515 1.618 1.728 1832 1.932 65 21 10 19 18 32 42 71 109 158 170 167 171 148 138 136 153 177 187 242 129 421 405 506 541 570 607 650 803 866 970 1.175 1.183 1.222 1.264 1.303 1.401 1.637 1.738--------------60 60 81 163 395 378 496 541 565 606 624 705 853 935 1.003 1.109 1.164 1.235 1.324 1.420 1.494 1.69919 27 41 42 63 72 79 95 101 80 76 97 116 127 122 121 96 104 -----20 7 7 6 6 2 2 3 3 3 3 0 0 * Voorlopig cijfer. Kan nog veranderen als gevolg van naijleffect. Bron: DJI 498 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 499 Tabel 6.11 Tbr-/tbs-passanten, 1990-2006 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: DJI Tabel 6.12 1978 1983 1990 1992 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Gemiddeld aantal passanten Gemiddelde wachttijd (in dagen) 28 175 26 126 37 168 52 175 83 230 134 320 180 347 171 365 173 299 148 280 138 283 151 259 153 250 169 229 188 246 214 282 146 247 Intramurale behandelduur tbs (opname in kliniek tot proefverlof of ontslag), 1978-2006* Gemiddelde duur (in maanden) 43 49 50 57 56 59 65 nb** 60 65 66 71 75 84 84 89 89 * Deze gegevens zijn bepaald aan de hand van de in een jaar beëindigde intramurale behandelingen (uitstroomcohorten). Wanneer de gemiddelde behandelduur wordt bepaald op basis van instroomcohorten, komt de gemiddelde intramurale behandelduur in de laatste jaren iets hoger uit. ** Gegevens niet bekend. Bron: DJI 500 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.13 Kenmerken tbs-populatie (enquête), 1990, 1995, 1998, 1999, 2000, 2004, 2005 en 2006 30 juni 1990 1 januari 1995 1 januari 1998 1 januari 1999 1 januari 2000 1 januari 2004 31 december 2005 31 december 2006 Persoonsgegevens Geslacht man 97% 95% 96% 95% 95% 94% 94% 94% vrouw 3% 5% 4% 5% 5% 6% 6% 6% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Leeftijd (mediaan) op peildatum 31 36 34 34 34 37 37 37 bij veroordeling tbs 26 27 28 28 29 30 31 Geboorteland Nederland -74% -72% 72% 74% 73% 73% Suriname/Ned. Antillen -15% -15% 15% 12% 12% 12% Turkije en Noord-Afrika -4% -6% 6% 5% 7% 7% West-Europa -3% -3% 3% 2% 2% 2% Azië -2% -2% 2% 3% 3% 3% Overig -2% -2% 2% 4% 3% 3% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Situatie ten tijde van het delict Burgerlijke staat ongehuwd en nooit gehuwd geweest -76% 76% 75% 75% 74% 74% gehuwd -8% 7% 8% 8% 7% 7% gescheiden -14% 16% 16% 16% 16% 16% weduwe/weduwnaar -2% 1% 1% 1% 1% 1% onbekend -0% 0% 0% 0% 2% 2% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Opleidingsniveau geen buitengewoon of lager onderwijs middelbaar onderwijs of hoger Beroepsniveau niet van toepassing/geen beroep ongeschoolde arbeid geschoolde arbeid lagere employees kleine zelfstandigen middelbare employees hogere beroepen 17% 4% 4% 4% 5% -1% 72% 83% 83% 83% 80% -85% 11% 13% 13% 13% 15% -14% -67% 55% 53% 48% -49% -19% 27% 29% 32% -36% -9% 12% 13% 14% -9% -2% 2% 1% 1% -3% -1% 1% 1% 1% -0% -1% 2% 2% 2% -1% -0% 0% 0% 0% -1% Bijlage 4 501 Tabel 6.13 (Vervolg) 30 juni 1990 1 januari 1995 1 januari 1998 1 januari 1999 1 januari 2000 1 januari 2004 31 december 2005 31 december 2006 huisvrouw/-man -1% 0% 0% --0% schoolgaand/studerend -0% 1% 1% 2% -1% 100% 100% 100% 100% 100% Bron van inkomsten arbeid/ziektewet -28% 27% 27% 27% -31% uitkering -58% 55% 54% 54% -60% AOW/pensioen -1% 0% 0% 0% -0% geen inkomen -6% 9% 9% 9% -8% overige inkomsten -7% 9% 10% 10% -1% 100% 100% 100% 100% 100% Aan een of meer middelen verslaafd ten tijde van het delict nee -31% 34% 35% 35% -- ja -69% 66% 65% 65% -- 100% 100% 100% 100% Justitiele voorgeschiedenis en hulpverleningshistorie Eerdere veroordeling gevangenisstraf geen 21% 33% 32% 30% 30% -37% ja 79% 67% 68% 70% 70% -63% 100% 100% 100% 100% 100% -100% Eerdere tbs met verpleging nee 92% 91% 91% 92% 92% -96% ja 8% 9% 9% 8% 8% -4% 100% 100% 100% 100% 100% -100% Tehuiservaring nee -58% 62% 62% 63% -67% ja -42% 38% 38% 37% -33% -100% 100% 100% 100% -100% Eerdere hulpverleningscontacten nee 34% 32% 31% 31% 28% -29% ja 66% 68% 69% 69% 72% -71% 100% 100% 100% 100% 100% -100% Delictkenmerken agressieve component in delict seksuele component vermogenscomponent brandstichting 96% 100% 100% 100% 100% -100% 34% 28% 27% 28% 28% -32% 27% 26% 29% 30% 30% -39% 9% 12% 12% 11% 10% -13% 502 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.13 (Vervolg) Diagnostische gegevens persoonlijkheidsstoornis psychotische stoornis aan misbruik van middelen gerelateerde stoornis Verwacht zorgsysteem langdurig verblijf tbs (>8jr) intramurale GGz beschermde/beschutte woonvorm zwakzinnigenzorg anders zelfstandig verblijf geen beoordeling mogelijk 30 juni 1990 1 januari 1995 1 januari 1998 1 januari 1999 1 januari 2000 1 januari 2004 31 december 2005 31 december 2006 100% 100% 100% 100% 100% -- 60% 75% 78% 80% 80% -- 24% 23% 26% 25% 25% -- -32% 38% 42% 43% -- 5% 4% 7% 9% 8% -- 12% 12% 9% 9% 8% -- 22% 23% 21% 20% 22% -- 0% 0% 1% 0% 1% -- 0% 0% 1% 1% 2% -- 38% 27% 42% 44% 43% -- 23% 34% 19% 17% 16% -- Bron: DJI Tabel 6.14 Lopende strafrechtelijke maatregelen minderjarigen op 31 december, 1993-2006 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 222 22 150 13 89 5 33 1 4 2 Buitengewone behandeling Jeugd-tbr PIJ* 144 12 183 16 10 160 304 424 513 558 547 544 566 596 607 628 * Vanaf 1 september 1995 wordt alleen nog de PIJ-maatregel opgelegd. Bron: DJI Tabel 6.15 Capaciteit en populatie van de justitiële jeugdinrichtingen, 1990-2006 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 56 54 53 149 124 169 136 72 18 27 2 18 0 0 0 1990 2006 Gerealiseerde capaciteit (gemiddeld) 716 799 807 841 874 972 1.098 1.278 1.464 1.625 1.762 2.017 2.300 2.326 2.495 2.581 2.674 Bezetting absoluut (gemiddeld) 640 707 745 778 831 895 1.025 1.181 1.335 1.500 1.645 1.855 2.023 2.203 2.311 2.382 2.418 t/m 13 jaar 5% 6% 5% 5% 5% 4% 5% 5% 5% 5% 5% 5% 4% 4% 4% 14 en 15 jaar 29% 29% 27% 28% 29% 28% 26% 27% 28% 28% 27% 27% 26% 25% 24% 16 en 17 jaar 56% 56% 56% 54% 53% 53% 51% 48% 48% 48% 49% 49% 49% 49% 49% 18 jaar en ouder 10% 9% 12% 13% 13% 15% 18% 20% 19% 19% 19% 19% 21% 22% 23% Jongens 79% 80% 81% 81% 80% 80% 80% 78% 78% 77% 77% 75% 76% 75% 73% Meisjes 21% 20% 19% 19% 20% 20% 20% 22% 22% 23% 23% 25% 24% 25% 27% Strafrechtelijkvoorlopige hechtenis 30% 30% 30% 28% 26% 28% 27% 24% 26% 25% 24% 27% 23% 19% 23% 23% 18% vrijheidsstraf 4% 4% 4% 6% 6% 4% 4% 5% 6% 5% 5% 4% 5% 5% 5% 4% 4% strafrechtelijke maatregel 7% 6% 8% 11% 14% 18% 21% 26% 27% 28% 27% 25% 24% 23% 22% 23% 26% Civielrechtelijk (OTS, voogdij) envoortgezette hulpverlening* 59% 60% 58% 55% 54% 50% 48% 45% 41% 41% 44% 44% 48% 53% 50% 50% 52% autochtonen 46% 44% 40% 40% 40% 41% 36% 37% 39% 39% 40% 43% 44% 46% 43% allochtonen 54% 56% 60% 60% 60% 59% 64% 63% 61% 61% 60% 57% 56% 54% 57% Heenzendingen minderjarigen 0 * Voortgezette hulpverlening is de hulp aan ex-OTS- en ex-voogdij-jongeren die na het bereiken van de 18-jarige leeftijd in overleg met de inrichting en na toestemming van het ministerie kiezen voor een verlengd verblijf in de inrichting. Deze verblijfstitel is overigens met de inwerkingtreding van de Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen op 1 september 2001 komen te vervallen. Bron: DJI Bijlage 4 503 504 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.16 Instroom vanuit de vrije maatschappij of politiecel in de justitiële jeugdinrichtingen Instroom opvanginrichtingen Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 1.668 1.862 2.049 2.580 2.450 2.731 3.136 3.170 3.011 JD 194 91 136 190 251 282 432 410 358 Jeugd-tbr 1 BB 4 PIJ 23 31 30 24 20 19 30 29 26 OTS 144 148 246 350 602 690 748 868 909 Voogdij 16 9 12 22 30 33 23 18 10 Vrijw. voortgez. hlpv 1 1 Vreemdelingenbew. 13 4 9 10 21 54 115 59 146 Onbekend 35 24 29 77 140 245 107 130 149 Totaal 2.098 2.169 2.511 3.254 3.515 4.054 4.591 4.684 4.609 Instroom gesloten behandelinrichtingen Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 1 3 4 3 1 10 JD 1 Jeugd-tbr BB 1 1 PIJ 5 5 14 6 8 4 11 7 1 OTS 99 123 83 72 61 41 57 38 33 Voogdij 8 9 8 5 2 2 3 1 Vrijw. voortgez. hlpv Vreemdelingenbew. 1 Anders Onbekend 5 4 3 3 4 3 4 2 Totaal 118 143 112 90 78 51 86 47 35 Instroom open behandelinrichtingen Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 2 2 1 1 Jeugd-tbr BB PIJ 4 5 1 3 9 3 4 9 4 OTS 96 151 132 98 99 71 88 101 95 Voogdij 9 10 11 15 13 11 13 3 3 Vrijw. voortgez. hlpv 1 3 1 Onbekend 7 4 4 3 3 1 5 1 4 Totaal 116 173 151 122 125 86 110 114 107 Bron: DJI Bijlage 4 505 Tabel 6.17 Doorstromen in de justitiële jeugdinrichtingen Doorstroom van behandelinrichting naar opvanginrichting Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 14 20 12 27 24 19 48 24 16 JD 1 3 3 5 4 10 8 BB 4 1 PIJ 39 51 26 42 41 42 37 49 82 OTS 16 25 19 31 62 50 37 34 62 Voogdij 2 3 4 4 7 4 3 1 3 Vreemdelingenbew. 1 Onbekend 1 2 1 1 2 2 2 5 Totaal 77 99 64 108 138 122 131 120 177 Doorstroom vanuit opvanginrichting naar behandelinrichting Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 7 3 6 4 19 25 16 10 3 JD 4 2 2 8 10 1 2 BB PIJ 24 25 27 16 35 39 34 39 48 OTS 32 65 50 80 124 142 134 215 249 Voogdij 3 7 4 6 5 10 6 3 5 Vrijw. voortgez. hlpv 1 3 Onbekend 1 1 1 1 2 1 1 1 Totaal 71 102 93 109 193 227 190 269 308 Doorstroom van opvanginrichting naar gesloten behandelinrichting Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 12 14 3 11 13 9 18 2 3 JD 14 3 5 4 9 5 2 6 Jeugd-tbr BB 2 PIJ 149 182 175 147 133 172 198 229 197 OTS 74 73 103 179 221 242 356 327 299 Voogdij 9 4 8 12 12 19 19 10 11 Onbekend 1 1 4 6 2 1 1 3 Totaal 261 276 295 357 394 449 594 575 513 Doorstroom vanuit gesloten behandelinrichting naar behandelinrichting Titel bij instroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 JD Jeugd-tbr BB PIJ OTS Voogdij Vrijw. voortgez. hlpv 2 6 51 1 52 80 138 102 103 104 113 106 123 6 68 116 107 155 134 208 220 207 5 8 6 16 9 17 16 7 1 1 506 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.17 (Vervolg) Doorstroom van behandelinrichting naar opvanginrichting Anders Onbekend Totaal Doorstroom van behandelinrichting naar gesloten behandelinrichting Titel bij instroom Prevent gehecht JD BB PIJ OTS Voogdij Vrijw. voortgez. hlpv Onbekend Totaal 1 1 2 1 3 5 1 1 116 158 265 216 277 252 338 343 338 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1 1 2 1 4 2 5 18 29 25 30 15 11 8 18 9 11 19 25 34 16 16 27 36 2 2 2 5 7 2 3 2 3 2 2 1 25 34 51 56 73 33 30 37 57 Bron: DJI Bijlage 4 507 Tabel 6.18 Uitstroom vanuit de justitiële jeugdinrichtingen naar de vrije maatschappij Uitstroom vanuit een opvanginrichting Titel bij uitstroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 1.102 1.264 1.451 1.945 1.772 2.017 2.281 2.456 2.258 JD 493 437 449 542 649 648 771 791 668 Jeugd-tbr 2 1 BB 8 1 1 PIJ 10 28 22 23 31 41 21 24 28 OTS 79 92 85 209 261 445 473 494 537 Voogdij 4 7 5 11 15 19 9 13 6 Vreemdelingenbew. 8 8 10 14 21 53 97 63 117 Onbekend 74 65 67 129 216 373 232 217 242 Totaal 1.778 1.904 2.091 2.873 2.965 3.596 3.884 4.058 3.856 Uitstroom uit een gesloten behandelinrichting Titel bij uitstroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 2 2 4 1 5 1 2 1 1 JD 2 3 2 1 Jeugd-tbr 1 BB 16 1 2 PIJ 28 40 44 53 21 18 25 25 25 OTS 69 86 81 97 76 84 104 131 145 Voogdij 10 2 2 13 5 3 6 4 3 Vrijw. voortgez. hlpv 6 4 5 1 1 Vreemdelingenbew. 1 Onbekend 12 12 12 8 26 23 12 10 10 Totaal 144 147 152 173 136 131 152 171 184 Uitstroom uit een open behandelinrichting* Titel bij uitstroom 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Preventief gehecht 2 1 1 2 2 2 JD 1 1 Jeugd-tbr 1 BB 6 5 1 1 PIJ 19 23 55 60 57 59 84 77 82 OTS 118 117 148 177 189 235 235 341 391 Voogdij 10 8 20 9 21 15 24 33 12 Vrijw. voortgez. hlpv 8 9 14 15 4 Anders Onbekend 23 30 22 26 33 70 50 49 60 Totaal 187 193 262 288 307 379 393 502 547 * Open behandelinrichting is inclusief eindfase, proefverlof en STP. Bron: DJI 508 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.19 Aandeel (in %) van vermogens- en geweldsdelicten onder jongeren in voorlopige hechtenis (1991-2006) Vermogensdelicten (zonder geweld) Geweld tegen personen 50 45 47 47 47 46 42 51 37 58 36 56 31 57 32 56 27 62 26 56 28 58 29 56 32 56 30 55 24 68 21 71 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: DJI Tabel 6.20 Capaciteit en populatie van de opvanginrichtingen, 1990-2006 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 56 60 59 62 68 80 75 77 79 76 72 74 75 70 68 1990 2006 Gerealiseerde capaciteit (gemiddeld)* 314 340 338 359 351 366 416 485 612 629 690 888 1.040 1.050 1.150 1.157 1.205 Bezetting absoluut (gemiddeld)** 276 294 310 327 340 341 395 434 557 588 642 812 905 1.002 1.048 1.099 1.100 t/m 13 jaar 4% 4% 4% 4% 6% 5% 4% 4% 5% 5% 6% 7% 6% 6% 5% 5% 14 en 15 jaar 26% 27% 26% 26% 26% 28% 26% 27% 25% 28% 28% 28% 29% 29% 29% 28% 16 en 17 jaar 65% 64% 63% 61% 63% 60% 59% 55% 55% 54% 51% 51% 50% 50% 51% 52% 18 jaar en ouder 5% 5% 7% 9% 6% 7% 11% 15% 16% 13%15% 14%15% 15%15% 15% Jongens 92% 92% 92% 92% 92% 92% 88% 90% 91% 90% 89% 87% 85% 78% 80% 79% 78% Meisjes 8% 8% 8% 8% 8% 8% 12% 10% 9% 10% 11% 13% 15% 22% 20% 21% 22% Strafrechtelijk 80% 83% 83% 85% 87% 89% 89% 90% 89% 92% 86% 81% 73% 63% 68% 69% 60% voorlopige hechtenis 70% 71% 73% 66% 63% 74% 70% 67% 62% 64% 62% 62% 52% 42% 50% 51% 40% vrijheidsstraf 9% 10% 11% 13% 16% 9% 11% 14% 15% 13% 14% 10% 12% 11% 11% 10% 10% strafrechtelijke maatregel 1% 2% 2% 5% 8% 6% 8% 9% 12% 14% 10% 9% 9% 10% 7% 8% 10% Civielrechtelijk (OTS, voogdij) en voortgezette hulpverlening 20% 17% 17% 15% 13% 11% 11% 10% 11% 9% 14% 19% 27% 36% 30% 31% 40% autochtonen 47% 43% 45% 43% 37% 34% 36% 37% 30% 32% 35% 35% 37% 41% 42% 44% 40% allochtonen 53% 57% 55% 57% 63% 66% 64% 63% 70% 68% 65% 65% 63% 59% 58% 56% 60% Gemiddelde verblijfsduur in een inrichting (in dagen) 55 63 * Inclusief (Tender-)veelplegersplaatsen. In 2005 waren dat er 36, in 2006 44. ** Inclusief de opvangplaatsen bezet door jeugdigen in vreemdelingenbewaring. In 2005 is dit circa 1% . Bron: DJI Bijlage 4 509 Tabel 6.21 Capaciteit en populatie van de behandelinrichtingen, 1990-2006 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 394 411 426 365 388 424 358 378 356 361 350 326 348 349 314 1990 2006 Gerealiseerde capaciteit (gemiddeld) 402 459 469 482 523 606 682 793 852 996 1.072 1.129 1.260 1.276 1.346 1.424 1.469 Bezetting absoluut (gemiddeld) 364 414 434 451 492 554 630 746 781 912 1.003 1.043 1.128 1.202 1.263 1.283 1.318 t/m 13 jaar 6% 6% 6% 5% 5% 5% 4% 5% 5% 4% 4% 4% 3% 2% 2% 14 en 15 jaar 31% 31% 28% 29% 30% 29% 27% 30% 28% 28% 25% 25% 24% 23% 22% 16 en 17 jaar 51% 51% 51% 48% 49% 48% 48% 43% 44% 45% 48% 48% 48% 47% 46% 18 jaar en ouder 13% 11% 15% 18% 16% 18% 21% 22% 23% 23% 23% 23% 25% 28% 30% Jongens 72% 70%71% 73% 74% 74% 74% 72%71% 71% 69% 70% 72% 72%71% 70% Meisjes 28% 30% 29% 27% 26% 26% 26% 28% 29% 29% 31% 30% 28% 28% 29% 30% Strafrechtelijke maatregel 11% 11% 12% 14% 19% 26% 29% 35% 37% 37% 37% 36% 35% 33% 33% 36% 38% Civielrechtelijk (OTS, voogdij) en voortgezette hulpverlening* 89% 89% 88% 86% 81% 74% 71% 65% 63% 63% 63% 64% 65% 67% 67% 64% 62% autochtonen 62% 60% 56% 54% 61% 56% 54% 54% 53% 52% 57% 52% 51% 53% 53% 51% allochtonen 38% 40% 44% 46% 39% 44% 46% 46% 47% 48% 43% 48% 49% 47% 47% 49% Gemiddelde verblijfsduur in één inrichting (in dagen) 423 * Voortgezette hulpverlening is de hulp aan ex-OTS- en ex-voogdij-jongeren die na het bereiken van de 18-jarige leeftijd in overleg met de inrichting en na toestemming van het ministerie kiezen voor een verlengd verblijf in de inrichting. Deze verblijfstitel is overigens met de inwerkingtreding van de Beginselenwet Justitiele Jeugdinrichtingen op 1 september 2001 komen te vervallen. Bron: DJI 510 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 511 Tabel 6.22 Overzicht populatie reclassanten en delicttype 2003-2006 Totaal reclassanten mannen vrouwen Leeftijdsopbouw < 18 jaar 18-25 jaar * 26-30 jaar 31-35 jaar 36-40 jaar > 40 jaar Primaire delicten geweld** vermogen drugs zeden verkeer vuurwapen overig 2003 67.163 86% 14% 0,80% 31,40% 14,50% 14,70% 12,70% 26,40% 30,70% 29,70% 16,70% 5,90% 5,30% 0,70% 11,00% 2004 64.592 85% 15% 0,80% 30,70% 13,80% 14,30% 12,90% 27,50% 34,90% 28,30% 17,30% 5,90% 5,30% 0,70% 7,50% 2005 72.000 85% 15% 33% 13% 12% 13% 29% 37% 21% 17% 5% 7% 12% 2006 66.567 87% 12% 29% 14% 13% 13% 31% 33% 26% 14% 5% 9% 12% * In het jaar 2005 en 2006 zitten ook personen onder 18 jaar in de categorie 18-25 jaar; deze groep was te klein om op te nemen als aparte groep. ** In het jaar 2005 en 2006 is het percentage vuurwapen dusdanig laag, derhalve meegeteld in de categorie geweld. Bron: Reclassering Nederland 512 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.23 Aantal afgeronde toezichten 2006 uitgesplitst naar reclasseringsorganisatie Delicttype agressie delicten tegen dieren en goederen agressie tegen personen drugsdelicten overige delicten seksuele delicten verkeersdelicten vermogensdelicten vuurwapendelicten Totaal Toezichten afgerond/voltooid afgebroken toezichten afgeronde toezichten Totaal Bron: Reclassering Nederland LdH RN GGZ Totaal 14 157 67 238 378 2.817 1.270 4.465 69 829 330 1.228 80 477 220 777 26 677 69 772 23 126 219 368 401 1.764 1.747 3.912 4 36 20 60 995 6.883 3.942 11.820 116 607 658 1.381 925 6.414 3.378 10.717 1.041 7.021 4.036 12.098 Tabel 6.24 Totaal aantal voltooide taakstraffen van de drie reclasseringsorganisaties 2001-2006 Voltooide taakstraffen 2001 2002 2003 2004 2005 2006 14.027 17.167 23.254 24.559 29.137 31.050 Bron: Reclassering Nederland Bijlage 4 513 Tabel 6.25 Overzicht afgeronde taakstraffen 2006 Leerstraf Werkstraf Werkstraf/ leerstraf Uitvoeringsorganisatie GGZ 331 6.545 304 LdH 603 780 183 RN 942 35.092 76 Totaal 1.876 42.417 563 Delicttype agressie 760 8.236 202 drugs 185 6.134 47 geweld 247 4.724 111 overig 148 7.058 23 verkeer 43 5.539 47 vermogen 324 8.634 97 vuurwapen 7 120 0 zeden 26 792 7 Totaal 1.740 41.237 534 Gemiddeld aantal uur taakstraf v/d 3 RO’s 34 78 54 Taakstraffen RN afgerond/voortijdig* beëindigd voltooid 1.446 31.785 voortijdige beëindiging 248 2.567 Totaal Taakstrafffen RN afgerond 36.046 Taakstraffen mislukt (geen contact cliënt) 4.157 Taakstraf retour (op verzoek van OM) 380 Niet gestarte werkstraffen (alleen intake) 2.668 * Het gaat hier om afgeronde taakstraffen in 2006. Dus ook taakstraffen die voortijdig zijn beëindigd om verschillende redenen worden meegerekend, bijvoorbeeld als de zaak terug is naar het OM, of er heeft wel een intake plaatsgevonden, maar geen taakstraf, of er is helemaal geen contact met de justitiabele tot stand gekomen. Bron: Reclassering Nederland 514 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.26 RISc-populatie 2006 reclassering Overzicht populatie Totaal 10.364 mannen 9.233 vrouwen 1.131 Huisvestingsgeschiedenis: dakloosheid M V Totaal nooit dakloos 8.145 981 9.126 in het verleden voor een periode van maximaal 6 mnd dakloos geweest 673 101 774 delinquent is langere tijd dakloos geweest (> 6 mnd) 385 45 430 Totaal 9.203 1.127 10.330 Opleidingsniveau en behaalde diploma’s M V Totaal opleiding gevolgd (lbo/mavo/vmbo, mbo/roc, havo/vwo, hbo/wo, anders) met een of meer diploma’s afgerond die toegang geven tot de arbeidsmarkt; 5.105 589 5.694 opleiding (lbo/mavo/vmbo, mbo/roc, havo/vwo, hbo/wo, anders) gevolgd, niet met diploma afgerond. Behaalde diploma’s geven geen toegang tot de arbeidsmarkt 2.650 328 2.978 ongeschoold, basis of speciaal onderwijs al dan niet afgerond 1.425 200 1.625 Totaal 9.180 1.117 10.297 Schoolbezoek M V Totaal normaal schoolbezoek tot 16de 5.265 686 5.951 schoolbezoek zolang de Leerplichtwet, incidenteel spijbelen 2.302 238 2.540 vaak gespijbeld, geen diploma’s, geen vervolgopleiding 1.536 182 1.718 Totaal 9.103 1.106 10.209 Belemmeringen voor school en werk M V Totaal geen belemmeringen, is gemotiveerd voor school en werk 5.763 697 6.460 wisselend tegenover scholing en werk 2.607 282 2.889 analfabeet, opleiding is tijdverspilling 807 132 939 Totaal 9.177 1.111 10.288 Werkervaring en -verleden M V Totaal delinquent heeft werk, wisselt niet zonder perspectief op andere baan 5.062 533 5.595 delinquent heeft meestal werk. Wisselt zonder perspectief op ander werk, is wel eens ontslagen 2.682 320 3.002 delinquent heeft een onduidelijk arbeidsverleden, heeft nooit echt langdurig gewerkt. Is om verwijtbare redenen ontslagen 1.442 265 1.707 Totaal 9.186 1.118 10.304 Huidige werksituatie M V Totaal fulltime of parttime werk, in vast dienstverband of via het uitzendbureau 4.490 438 4.928 werkzoekend, werkt op onregelmatige basis 2.047 207 2.254 werkloos of niet beschikbaar voor werk. 2.670 482 3.152 9.207 1.127 10.334 Totaal Bron: Reclassering Nederland Bijlage 4 515 Tabel 6.27 Ontwikkeling gestarte taakstraffen minderjarigen, 1983-2006 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996* 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Taakstraffen niet Werkstraffen Leer- en combinatiestraffen gedifferentieerd 298 6 746 34 839 33 1.321 77 1.648 242 1.687 590 1.799 655 2.062 918 1.923 932 1.884 1.205 2.306 1.701 2.822 1.157 2.767 1.754 6.452 7.925 9.808 7.160 2.648 11.004 7.923 3.081 11.764 8.235 3.529 13.388 9.238 4.150 15.408 10.047 5.361 17.254 12.283 4.971 19.062 14.699 4.363 20.059 15.821 4.238 21.847 ** 17.146 ** 4.701 ** * Door een wijziging in de registratie zijn de aantallen vanaf 1996 niet vergelijkbaar met de jaren daarvoor. ** De aantallen van 2006 zijn een schatting op basis van 83% van het totale aantal taakstraffen in 2006. Bron: Raad voor de Kinderbescherming 516 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.28 Afgesloten taakstraffen minderjarigen 1998-2004 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 * Aantal afgesloten taakstraffen combinatie 1.050 966 1.150 1.113 1.369 1.265 1.315 1.231 1.362 leerproject 1.830 2.372 2.624 3.326 492 leerstraf 3.627 3.819 3.141 3.106 3.587 werkstraf 7.966 8.503 8.692 9.776 10.497 12.955 15.745 16.607 18.051 Totaal 10.846 11.841 12.466 14.215 15.985 18.039 20.201 20.944 23.001 Gemiddeld aantal opgelegde uren combinatie 82 77 71 91 83 85 85 76 64 leerproject 44 40 42 49 35 leerstraf 35 33 32 32 30 werkstraf 37 35 37 45 35 35 35 34 32 Totaal 42 40 41 49 39 38 38 36 33 Afgesloten taakstraffen naar eindbesluit geslaagd 5.501 8.911 9.546 10.953 12.923 14.811 16.510 16.551 19.280 niet gestart / mislukt 1.933 2.273 2.409 2.727 2.772 2.906 2.953 3.039 3.163 (jeugd)reclassering voert taakstraf uit / overige besluiten 304 472 510 535 290 326 753 474 558 niet ingevuld 3.281 186 1 0 0 0 0 880 0 Totaal 11.019 11.842 12.466 14.215 15.985 18.043 20.216 20.944 23.001 Aantal afgesloten taakstraffen naar leeftijd 12 jaar 27 32 41 57 61 102 102 83 106 13 jaar 283 326 428 463 520 670 754 833 857 14 jaar 834 927 1.082 1.278 1.556 1.701 1.918 2.243 2.300 15 jaar 1.624 1.667 1.865 2.311 2.630 2.941 3.300 3.569 4.015 16 jaar 2.285 2.494 2.610 3.041 3.534 3.949 4.458 4.698 5.206 17 jaar 2.618 2.910 3.068 3.395 3.742 4.293 4.846 4.809 5.381 18 jaar 2.335 2.475 2.502 2.725 2.995 3.395 3.831 3.721 4.017 Totaal 10.006 10.831 11.596 13.270 15.038 17.051 19.209 19.956 21.881 Afgesloten taakstraffen naar modaliteit Officiersmodel 5.423 5.881 6.008 7.287 8.688 10.047 11.048 11.529 12.336 Overige 131 150 142 110 102 50 1 Rechtersmodel 5.292 5.810 6.316 6.818 7.195 7.942 9.152 9.415 10.665 Totaal 10.846 11.841 12.466 14.215 15.985 18.039 20.201 20.944 23.001 * De aantallen van 2006 zijn een schatting op basis van 78,5% van het totale aantal taakstraffen in 2006. Bron: Raad voor de Kinderbescherming Bijlage 4 517 Tabel 6.29 Ter inning bij het CJIB aangemelde boetevonnissen, in aantal en euro’s, 2006 Rechtsprekend forum Minderjarigen Meerdejarigen Rechtspersonen Totaal Economische politierechter aantal 4 4.120 1.373 5.497 initieel bedrag 240 2.421.398 2.670.891 5.092.529 gem. initieel bedrag 60 588 1.945 926 Enkelvoudige kamer aantal 6 6 initieel bedrag 1.927 1.927 gem. initieel bedrag 321 321 Gerechtshof aantal 77 6.311 147 6.535 initieel bedrag 13.370 4.897.180 1.028.724 5.939.274 gem. initieel bedrag 174 776 6.998 909 Kantongerecht aantal 6.925 138.236 1.155 146.316 initieel bedrag 610.370 29.499.382 1.313.251 31.423.003 gem. initieel bedrag 88 213 1.137 215 Kinderrechter aantal 402 11 413 initieel bedrag 64.260 2.070 66.330 gem. initieel bedrag 160 188 161 Meervoudige economische kamer aantal 21 23 44 initieel bedrag 117.785 390.750 508.535 gem. initieel bedrag 5.609 16.989 11.558 Meervoudige kamer aantal 7 441 28 476 initieel bedrag 2.650 6.686.523 3.786.189 10.475.362 gem. initieel bedrag 379 15.162 135.221 22.007 Militaire kantonrechter aantal 157 157 initieel bedrag 40.255 40.255 gem. initieel bedrag 256 256 Militaire meervoudige kamer aantal 1 1 initieel bedrag 1.000 1.000 gem. initieel bedrag 1.000 1.000 Militaire politierechter aantal 220 220 initieel bedrag 108.085 108.085 gem. initieel bedrag 491 491 Politierechter aantal 23 45.011 38 45.072 initieel bedrag 7.778 20.322.285 53.931 20.383.994 gemiddeld initieel bedrag 338 451 1.419 452 Totaal aantal 7.438 194.535 2.764 204.737 initieel bedrag 698.668 64.097.890 9.243.736 74.040.294 gemiddeld initieel bedrag 94 329 3.344 362 Bron: CJIB / STRABIS Tabel 6.30 Afdoening boetevonnissen door het CJIB, 1995-2006 Werkvoorraad op 1 januari Van parketten ontvangenboetevonnissentotaal boetebedrag (€) Afgedaan door betaling opgelegd/oninbaar gratie/rechtsmiddel vervangende hechtenis betaald binnen 1 jaar betaald binnen 2 jaar Totaal geïnd bedrag (€) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 27.104.503 33.621.248 34.214.153 31.799.411 34.441.918 36.195.111 35.798.195 34.663.000 43.347.000 44.465.000 45.230.807 51.104.974 196.078 254.837 226.463 215.485 197.568 191.294 196.317 200.542 219.224 242.811 254.306 258.030 165.571 144.772 136.163 118.853 117.840 128.591 122.264 144.631 166.356 213.098 195.191 204.737 63.138.881 47.549.390 53.593.516 56.687.521 52.974.553 64.170.919 53.181.852 56.682.630 79.806.818 80.662.966 72.257.929 74.040.292 106.812 173.146 147.141 136.770 124.114 123.568 118.041 125.949 142.769 172.517 183.696 201.013 84% 61% 64% 64% 68% 70% 72% 67% 67% 63% 65% 65% 14% 31% 23% 18% 16% 16% 14% 16% 16% 17% 16% 18% 1% 3% 5% 6% 6% 5% 5% 6% 4% 4% 4% 4% 1% 5% 8% 12% 10% 9% 9% 11% 13% 16% 15% 13% 59% 62% 62% 65% 65% 63% 63% 61% 58% 61% 63% 66% 77% 75% 79% 80% 79% 80% 78% 78% 74% 74% 74% 78% Bron: CJIB / STRABIS 518 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 519 Tabel 6.31 Ontnemingsmaatregelen, 1995-2006* Ter executie aangeboden aan CJIB Afgedaan door CJIB binnen 3 maanden tussen 3 en 18 maanden na 18 maanden Eindvoorraad 31 december * Door parketten OM behandelde ontnemingsmaatregelen zijn buiten beschouwing gelaten. 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 264 473 774 694 853 823 788 946 1.218 1.459 1.584 1.392 40 87 225 280 342 525 671 810 824 912 1.036 1.014 --69% 44% 37% 17% 26% 26% 31% 31% 34% 28% --24% 36% 29% 46% 27% 21% 24% 23% 21% 30% --6% 20% 34% 37% 48% 53% 45% 46% 45% 42% 224 610 1.159 1.573 2.089 2.387 2.503 2.639 3.034 3.581 2.984 3.362 Bron: CJIB Tabel 6.32 Schadevergoedingsmaatregelen, 1996-2006 Ter executie aangeboden aan CJIB Afgedaan door CJIB Eindvoorraad CJIB 31 december 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1.251 3.864 4.898 6.335 7.322 8.158 9.763 11.940 13.667 13.743 13.150 126 1.464 2.156 3.456 4.825 5.834 6.738 8.119 9.902 13.027 13.995 1.123 3.523 6.265 9.259 11.756 14.080 17.175 21.129 24.894 25.610 24.765 Bron: CJIB 520 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 6.33 Wijze van afdoening* schadevergoedingsmaatregelen, als percentage van het aantal zaken, 1999-2006 Totaal aantal Betaling aan CJIB Betaald aan deurwaarder Betaald aan parket Betaald aan slachtoffer Vervangende hechtenis Oninbaar Regeling slachtoffer en veroordeelde Overig Totaal Totaal aantal Volledige betaling Staken executie Vervangende hechtenis ondergaan Regeling tussen veroordeelde en slachtoffer Veroordeelde overleden Appel / cassatie ingesteld Dossier verjaard Dossier gesloten i.v.m. WSNP (statisch archief) Totaal * Met ingang van 2002 hanteert het CJIB een andere classifi catie van de wijze van afdoening. 1999 2000 2001 3.456 4.825 5.834 90,0% 92,0% 85,6% 3,6% 1,5% 1,2% 0,4% 0,1% 0,0% 2,1% 3,5% 7,1% 1,9% 1,9% 1,0% 1,8% 0,9% 1,0% 0,2% 0,1% 0,1% 0,1% 0,0% 3,9% 100% 100% 100% 2002* 2003 2004 2005 2006 6.738 8.119 9.902 13.027 13.995 88,2% 87,4% 86,2% 79,5% 81,6% 1,3% 0,7% 0,5% 0,6% 0,4% 5,0% 7,3% 10,1% 17,6% 14,5% 1,9% 1,6% 1,2% 0,6% 1,6% 1,5% 0,7% 0,7% 0,8% 0,5% 0,1% 0,1% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 0,2% 0,6% 0,6% 0,7% 1,9% 1,9% 0,6% 0,2% 0,6% 100% 100% 100% 100% 100% Bron: CJIB Bijlage 4 521 Tabel 6.34 In beslag genomen goederen 2002 2003 2004 2005 2006 In beslag genomen 16.480 22.848 19.740 22.389 28.911 Plukze 252 378 384 309 345 Totaal 16.732 23.226 20.124 22.698 29.256 Bron: Dienst der Domeinen Tabel 6.35 Inning transacties door het CJIB (inclusief overtredingen), 2000–2006 Afkomst van bij het CJIB binnengekomen transactie 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Politie 223.992 333.029 397.386 534.081 478.289 515.743 487.926 OM 180.968 128.589 119.015 128.548 122.177 109.264 105.490 RDW 25.033 41.106 40.957 42.235 45.665 46.627 Overig* 418 1.033 797 351 680 524 Totaal 404.960 487.069 558.540 704.383 643.052 671.352 640.567 Wijze van afdoeningen transactievoorstellen Sepot 10.451 48.819 76.387 70.259 67.409 63.444 66.258 Betaald 184.306 296.341 326.415 421.333 396.473 394.593 383.661 Overig 15.566 99.112 123.584 175.681 208.331 217.337 222.977 Totaal 210.323 444.272 526.386 667.273 672.213 675.374 672.896 Geïncasseerde transacties Totaal in euro’s 42 mln 71 mln 70 mln 82 mln 86 mln 77 mln 76 mln * Deze categorie bevat transacties die bijv. betrekking hebben op (milieu)zaken aangeleverd door instanties als waterschappen. Bron: CJIB Tabellen bij hoofdstuk 7 Tabel 7.1 Verzameltabel geregistreerde criminaliteit, gehoorde verdachten, vervolging, berechting in eerste aanlega, tenuitvoerlegging, 1980 t/m 2006 Politieopgemaakte processen-verbaal opgehelderde misdrijven gehoorde verdachten Openbaar Ministeriezaken ingeschreven bij het OM zaken afgedaan door het OM Sepots technisch sepot beleidssepot met dienstverlening als voorwaarde transacties (excl. lik-op-stuk) betaling geldsom taakstraf transacties ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ btaakstraffen OM (TOM) = sepots met voorwaardedienstverlening + transacties taakstraf Rechtbanken afdoeningen rechter in eerste aanlegc vrijspraken schuldigverklaringen zonder straf met straf overige rechterlijke beslissingend (deels) onvoorwaardelijke geldboetes 705.700 812.100 922.900 986.300 1.083.400 1.093.700 1.097.100 1.129.500 1.146.200 4.1 210.100 234.600 247.900 257.700 272.500 262.800 261.100 266.600 266.100 4.1 209.900 230.400 247.500 254.200 269.900 265.600 258.500 254.700 253.800 4.1 229.771 246.278 259.326 259.251 268.800 266.074 271.970 279.265 263.336 5.1 129.548 141.841 149.009 165.619 138.694 140.758 139.595 138.479 142.188 5.4 20.332 23.307 26.282 29.256 32.231 35.206 38.125 41.044 43.962 5.4 91.764 91.576 98.622 95.253 82.689 83.512 82.407 81.975 84.476 5.7 75.065 74.581 74.098 73.614 73.131 72.647 71.803 70.959 70.115 5.8 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 brontabel 522 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 7.1 (Vervolg) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 brontabel (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen enhechtenissengemiddelde duur (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissenedetentiejaren gevangenisstraffen en hechtenissene taakstraffen 1.074 1.706 2.338 2.971 5.12 overige straffen en maatregelen 28.978 28.595 28.211 27.828 27.444 27.061 26.560 26.060 25.559 5.12 Totaal aantal bestraffingenf 95.397 97.888 100.379 102.871 105.362 107.853 109.928 113.187 116.231 - Tenuitvoerlegging sanctiesgerealiseerde capaciteit gevangeniswezen ultimo jaarg 6.1 bezetting van het gevangeniswezen op 31 september 6.3 op titel ‘voorlopige hechtenis’ 6.3 op titel ‘gevangenisstraf’ 6.3 lopende tbs-maatregelen op 31 december 391 452 6.10 gerealiseerde capaciteit FPC’s op 31 december 421 6.10 bezetting FPC’s op 31 december 395 6.10 a) Alle rechterlijke uitspraken en sancties in deze tabel zijn uitspraken in eerste aanleg. b) Tot 2001 werden de transactiecategorieën ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ als één categorie (overig en onbekend) geteld. Sinds 2001 wordt lik-op-stuk apart geteld. Het restant van de categorie ‘onbekend’ schommelt sindsdien ongeveer rond de 100. c) Exclusief voegingen ter zitting. d) Overige rechterlijke beslissingen zijn: ontslag rechtsvervolging zonder maatregel, onbevoegdverklaring van de rechter, niet-ontvankelijk OM, en schorsing van vervolging. e) Berekend op basis van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur isafgetrokken. f) Bestraffi ngen zijn de som van het aantal Halt-verwijzingen, transacties (excl. lik-op-stuk) en schuldigverklaringen (zonder en met straf). g) Gerealiseerde capaciteit is het feitelijk aanwezige plaatsen dat bestemd is voor detentie, opvang en/of behandeling van justitiabelen inclusief tijdelijk niet bruikbarecapaciteit. Bijlage 4 523 Tabel 7.1 (Vervolg) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 brontabel 1.159.600 1.150.200 1.181.800 1.268.500 1.272.300 1.313.600 1.226.700 1.189.200 1.226.000 4.1 266.500 255.600 238.100 242.500 237.700 236.300 209.900 206.000 200.200 4.1 256.000 249.000 244.500 248.800 242.700 242.700 246.118 252.571 263.168 4.1 269.788 260.844 . . 268.248 273.311 257.842 250.726 250.865 5.1 146.265 144.758 . . 161.763 161.084 147.472 133.765 130.790 5.4 53.290 45.083 41.612 5.4 29.924 25.978 23.886 5.4 23.366 19.105 17.726 5.4 1.062 1.222 926 5.4 46.881 49.800 52.015 54.229 56.444 58.658 57.608 57.763 59.140 5.4 55.055 53.871 52.134 5.4 1.069 3.043 4.538 5.4 2.864 2.679 2.163 5.4 2.131 4.265 5.464 5.4 84.725 82.341 87.857 83.879 81.096 96.512 102.310 104.617 106.372 5.7 4.130 4.188 4.131 - 69.271 68.427 73.987 79.548 85.108 90.668 97.208 99.558 101.237 5.8 662 714 721 - 96.546 98.844 100.516 - 972 871 1.004 - 46.195 46.676 48.361 5.15 25.341 24.570 24.165 5.16 Politieopgemaakte processen-verbaal opgehelderde misdrijven gehoorde verdachten Openbaar Ministeriezaken ingeschreven bij het OM zaken afgedaan door het OM sepots technisch sepot beleidssepot met dienstverlening als voorwaarde transacties (excl. lik-op-stuk) betaling geldsom taakstraf transacties ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ b taakstraffen OM (TOM) = sepots metvoorwaarde dienstverlening + transacties taakstraf Rechtbanken afdoeningen rechter in eerste aanlegc vrijspraken schuldigverklaringen zonder straf met straf overige rechterlijke beslissingend(deels) onvoorwaardelijke geldboetes (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffenen hechtenissen 524 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 7.1 (Vervolg) 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 brontabel gemiddelde duur (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissene 151 151 154 5.17 detentiejaren gevangenisstraffen enhechtenissene 10.473 10.159 10.182 5.18 taakstraffen 3.603 4.235 6.179 8.123 10.066 12.010 13.954 17.518 18.557 5.12 overige straffen en maatregelen 25.059 24.558 25.300 26.042 26.785 27.527 29.096 31.716 31.652 5.12 Totaal aantal bestraffingenf 120.890 124.683 134.950 144.861 152.718 163.642 172.051 178.734 181.244 - Tenuitvoerlegging sanctiesgerealiseerde capaciteit gevangeniswezenultimo jaarg 7.677 7.650 7.773 8.151 9.439 10.249 12.087 12.553 6.1 bezetting van het gevangeniswezen op 31 september 6.890 7.300 7.495 8.035 8.735 10.330 11.930 11.770 6.3 op titel ‘voorlopige hechtenis’ 2.645 2.670 2.785 2.930 3.040 3.435 4.065 4.140 6.3 op titel ‘gevangenisstraf’ 3.510 3.980 3.990 4.415 4.945 5.820 6.405 6.020 6.3 lopende tbs-maatregelen op 31 december 522 550 597 685 772 855 840 1.110 6.10 gerealiseerde capaciteit FPC’s op 31 december 405 506 541 570 607 650 803 866 6.10 bezetting FPC’s op 31 december 378 496 541 565 606 624 705 853 6.10 a) Alle rechterlijke uitspraken en sancties in deze tabel zijn uitspraken in eerste aanleg. b) Tot 2001 werden de transactiecategorieën ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ als één categorie (overig en onbekend) geteld. Sinds 2001 wordt lik-op-stuk apart geteld. Het restant van de categorie ‘onbekend’ schommelt sindsdien ongeveer rond de 100. c) Exclusief voegingen ter zitting. d) Overige rechterlijke beslissingen zijn: ontslag rechtsvervolging zonder maatregel, onbevoegdverklaring van de rechter, niet-ontvankelijk OM, en schorsing van vervolging. e) Berekend op basis van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur isafgetrokken. f) Bestraffi ngen zijn de som van het aantal Halt-verwijzingen, transacties (excl. lik-op-stuk) en schuldigverklaringen (zonder en met straf). g) Gerealiseerde capaciteit is het feitelijk aanwezige plaatsen dat bestemd is voor detentie, opvang en/of behandeling van justitiabelen inclusief tijdelijk niet bruikbare capaciteit. Bijlage 4 525 Tabel 7.1 (Vervolg) 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 brontabel 1.225.600 1.291.200 1.315.400 1.363.200 1.383.600 1.350.700 1.295.600 1.228.300 1.218.447 4.1 201.100 198.400 192.100 217.200 238.200 262.000 265.400 252.300 278.566 4.1 276.112 278.668 282.215 294.423 319.288 345.979 360.842 349.618 358.349 4.1 242.482 234.679 233.324 236.029 251.291 270.322 273.974 266.857 267.710 5.1 120.232 114.451 118.369 115.538 120.693 128.668 127.663 122.999 126.092 5.4 34.300 26.253 31.645 28.271 27.812 26.996 28.014 28.362 30.644 5.4 18.956 14.880 16.975 15.368 14.266 13.446 14.024 13.746 14.319 5.4 15.344 11.373 14.670 12.903 13.546 13.550 13.990 14.616 16.325 5.4 202 85 48 60 47 48 73 81 86 5.4 59.306 66.843 61.518 62.187 66.344 75.779 73.405 71.606 73.277 5.4 51.203 58.503 52.426 48.499 49.461 55.307 52.027 47.918 47.440 5.4 4.882 5.587 6.059 8.727 12.404 14.312 15.469 17.126 17.626 5.4 2.287 2.009 3.848 4.848 4.932 5.404 5.302 4.531 4.688 5.4 5.084 5.672 6.107 8.787 12.451 14.360 15.542 17.207 17.712 5.4 105.031 111.309 111.033 112.037 116.810 134.631 133.218 132.595 134.375 5.7 4.110 4.654 4.688 4.745 4.640 5.689 5.943 7.006 8.481 - 100.176 105.786 105.393 105.926 110.933 127.687 126.174 124.396 124.542 5.8 638 630 631 687 769 885 845 892 1.160 - 99.538 105.156 104.762 105.239 110.164 126.802 125.329 123.504 123.382 - 745 869 952 1.366 1.237 1.255 1.101 1.193 1.352 - 46.384 47.111 48.108 45.396 43.896 52.065 51.004 50.609 50.346 5.15 25.014 27.408 27.499 29.724 33.619 37.019 33.406 28.803 25.396 5.16 Politieopgemaakte processen-verbaal opgehelderde misdrijven gehoorde verdachten Openbaar Ministeriezaken ingeschreven bij het OM zaken afgedaan door het OM sepots technisch sepot beleidssepot met dienstverlening als voorwaarde transacties (excl. lik-op-stuk) betaling geldsom taakstraf transacties ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ b taakstraffen OM (TOM) = sepots metvoorwaarde dienstverlening + transacties taakstraf Rechtbanken afdoeningen rechter in eerste aanlegc vrijspraken schuldigverklaringen zonder straf met straf overige rechterlijke beslissingend (deels) onvoorwaardelijke geldboetes (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen 526 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 7.1 (Vervolg) Tenuitvoerlegging sanctiesgerealiseerde capaciteit gevangeniswezenultimo jaargbezetting van het gevangeniswezen op 31 september 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 brontabel gemiddelde duur (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissene 140 133 130 138 144 143 153 152 142 5.17 detentiejaren gevangenisstraffen enhechtenissene 9.625 10.001 9.763 11.264 13.249 14.465 13.961 11.959 9.867 5.18 taakstraffen 18.806 21.575 20.768 23.774 27.118 31.825 35.142 38.422 41.806 5.12 overige straffen en maatregelen 35.876 37.868 38.627 40.528 44.351 50.985 50.687 48.762 48.489 5.12 Totaal aantal bestraffingenf 181.230 192.977 185.859 186.169 196.942 224.417 221.075 218.217 220.804 - op titel ‘voorlopige hechtenis’ op titel ‘gevangenisstraf’ lopende tbs-maatregelen op 31 december gerealiseerde capaciteit FPC’s op 31 december bezetting FPC’s op 31 december a) Alle rechterlijke uitspraken en sancties in deze tabel zijn uitspraken in eerste aanleg. b) Tot 2001 werden de transactiecategorieën ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ als één categorie (overig en onbekend) geteld. Sinds 2001 wordt lik-op-stuk apart geteld. Het restant van de categorie ‘onbekend’ schommelt sindsdien ongeveer rond de 100. c) Exclusief voegingen ter zitting. d) Overige rechterlijke beslissingen zijn: ontslag rechtsvervolging zonder maatregel, onbevoegdverklaring van de rechter, niet-ontvankelijk OM, en schorsing van vervolging. e) Berekend op basis van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur is afgetrokken. f) Bestraffi ngen zijn de som van het aantal Halt-verwijzingen, transacties (excl. lik-op-stuk) en schuldigverklaringen (zonder en met straf). g) Gerealiseerde capaciteit is het feitelijk aanwezige plaatsen dat bestemd is voor detentie, opvang en/of behandeling van justitiabelen inclusief tijdelijk niet bruikbare capaciteit. 13.055 13.207 12.617 12.806 14.261 16.336 18.270 17.757 18.718 6.1 11.760 11.870 11.760 12.410 13.060 13.980 16.455 17.600 16.230 6.3 4.390 4.615 4.730 5.345 5.850 5.995 6.365 6.195 5.860 6.3 5.730 5.570 5.225 5.330 5.155 6.085 7.140 7.235 6.265 6.3 1.200 1.224 1.344 1.416 1.515 1.618 1.728 1.832 1.932 6.10 970 1.175 1.183 1.222 1.264 1.303 1.401 1.637 1.738 6.10 935 1.003 1.109 1.164 1.235 1.324 1.420 1.494 1.699 6.10 Bijlage 4 527 Tabel 7.2 Verzameltabel minderjarigen: geregistreerde criminaliteit, gehoorde verdachten, vervolging, berechting ineerste aanlega, tenuitvoerlegging, 1995 t/m 2006 Politiegehoorde minderjarige verdachten Halt-verwijzingen Openbaar Ministeriezaken ingeschreven bij het OM zaken afgedaan door het OM sepots technisch sepot beleidssepot met dienstverlening als voorwaarde transacties (excl. lik-op-stuk) betaling geldsom taakstraf transacties ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ b taakstraffen OM (TOM) = sepots metdienstverlening als voorwaarde + transacties taakstraf Rechtbanken afdoeningen rechter in eerste aanlegc vrijspraken schuldigverklaringen zonder straf schuldigverklaringen met straf overige rechterlijke beslissingend (deels) onvoorwaardelijke geldboetes taakstraffen (deels) onvoorwaardelijke jeugddetentiese 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 bron- tabel 41.255 50.817 48.622 46.417 48.309 47.645 47.327 51.140 55.392 61.609 65.030 70.389 4.24 17.235 21.413 20.867 21.748 20.348 18.948 18.056 19.665 20.951 21.496 22.215 22.985 5.21 23.923 26.213 27.456 27.535 27.071 26.993 27.544 28.465 31.060 33.819 35.875 36.519 5.25 15.887 16.769 18.420 17.768 16.533 17.627 18.873 19.521 20.238 21.193 23.289 24.019 5.27 8.294 7.803 7.595 5.944 5.043 5.277 5.066 4.403 3.849 3.745 4.249 4.837 5.27 3.518 3.303 3.358 2.916 2.429 2.346 2.164 1.882 1.514 1.489 1.574 1.650 5.27 4.776 4.500 4.237 3.028 2.614 2.931 2.902 2.521 2.335 2.256 2.675 3.187 5.27 1.047 1.202 919 201 82 46 58 38 45 72 70 80 5.27 3.689 4.822 5.879 6.738 7.276 7.757 9.246 10.934 12.571 13.370 14.707 14.631 5.27 2.944 2.672 1.894 1.686 1.499 1.381 1.351 1.367 1.792 1.438 1.520 1.403 5.27 7 1.789 3.430 4.356 5.261 5.893 6.670 8.003 8.596 9.507 10.311 10.284 5.27 137 157 98 109 97 154 118 138 159 108 88 84 5.27 1.054 2.991 4.349 4.557 5.343 5.939 6.728 8.041 8.641 9.579 10.381 10.364 5.27 7.017 7.580 7.442 7.895 8.311 9.004 8.903 10.014 10.782 11.897 12.292 12.441 5.29 201 253 263 302 377 449 403 526 554 642 734 902 - 148 129 126 117 107 118 117 161 148 141 161 207 - 6.562 7.131 6.996 7.414 7.752 8.343 8.220 9.169 9.944 10.996 11.233 11.210 - 106 67 57 62 75 94 163 158 136 118 164 122 - 1.246 948 714 610 586 602 557 464 444 518 503 417 5.37 644 3.318 4.027 4.411 4.864 5.359 5.343 6.151 6.880 7.671 8.033 8.656 5.36 1.086 946 871 914 1.007 1.000 1.602 1.813 1.769 1.995 2.265 1.975 5.38 528 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 7.2 (Vervolg) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 bron- tabel gemiddelde duur (deels) onvoorwaarde- lijke jeugddetenties 77 100 114 130 126 122 103 96 83 87 84 76 5.39 detentiejaren jeugddetenties 230 260 272 326 347 333 453 477 402 477 518 410 5.40 Totaal aantal bestraffingenf 27.634 33.495 33.868 36.017 35.483 35.166 35.639 39.929 43.614 46.003 48.316 49.033 - 972 1.098 1.278 1.464 1.625 1.762 2.017 2.300 2.326 2.495 2.581 2.674 6.15 895 1.025 1.181 1.335 1.500 1.645 1.855 2.023 2.203 2.311 2.382 2.418 6.15 50% 52% 55% 59% 59% 56% 56% 52% 47% 50% 50% 48% 6.15 50% 48% 45% 41% 41% 44% 44% 48% 53% 50% 50% 52% 6.15 6.452 7.925 9.808 11.004 11.764 13.388 15.408 17.254 19.062 20.059 21.847h 6.27 Tenuitvoerlegging sanctiesgemiddelde gerealiseerde capaciteitg JJI gemiddelde bezetting JJI strafrechtelijk civielrechtelijk door de Raad voor de Kinderbescherminggestarte taakstraffen a) Alle rechterlijke uitspraken en sancties in deze tabel zijn uitspraken in eerste aanleg. b) Tot 2001 werden de transactiecategorieën ‘lik-op-stuk’ en ‘onbekend’ als één categorie (overig en onbekend) geteld. Sinds 2001 wordt lik-op-stuk apart geteld. Het restant van de categorie ‘onbekend’ schommelt sindsdien ongeveer rond de 100. c) Exclusief voegingen ter zitting. d) Overige rechterlijke beslissingen zijn: ontslag rechtsvervolging zonder maatregel, onbevoegdverklaring van de rechter, niet-ontvankelijk OM, en schorsing van vervolging. e) Inclusief opgelegde tuchtschoolstraffen en arresten. De jeugddetentie is in 1995 in de plaats gekomen van deze straffen. In 1995 werden deze straffen nog opgelegd, in 1996vinden we ze ook nog in de registratie terug. f) Bestraffi ngen zijn de som van het aantal Halt-verwijzingen, transacties (excl. lik-op-stuk) en schuldigverklaringen (zonder en met straf). g) Gerealiseerde capaciteit is het feitelijk aanwezige plaatsen dat bestemd is voor detentie, opvang en/of behandeling van justitiabelen inclusief tijdelijk niet bruikbarecapaciteit. h) De aantallen van 2006 zijn een schatting op basis van 83% van het totale aantal taakstraffen in 2006. Bijlage 4 529 530 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 7.3 De algemene, ernstige en zeer ernstige recidive van vijf daderpopulaties voor acht observatiejaren Algemene recidive jaar 1 JJI-jongeren (1997) 44,2 ex-gedetineerden (1997) 42,7 jeugdige daders (1997) 20,5 volwassen daders (1997) 18,0 Tbs 1994-1998 9,8 Ernstige recidive JJI-jongeren (1997) 38,5 ex-gedetineerden (1997) 33,5 jeugdige daders (1997) 16,3 volwassen daders (1997) 10,5 Tbs 1994-1998 6,2 Zeer ernstige recidive JJI-jongeren (1997) 13,3 ex-gedetineerden (1997) 6,5 jeugdige daders (1997) 3,1 volwassen daders (1997) 1,5 Tbs 1994-1998 0,4 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 59,6 67,7 72,7 75,8 78,6 80,8 55,4 61,7 65,7 68,5 70,8 72,6 33,9 41,8 47,8 52,0 55,2 57,8 26,7 32,1 36,0 38,9 41,4 43,5 18,2 25,9 29,9 33,9 36,1 39,5 52,3 59,0 63,2 65,6 68,5 70,4 43,4 48,5 52,0 54,6 56,7 58,5 27,1 33,2 37,4 40,2 42,5 44,4 15,4 18,4 20,5 22,2 23,6 24,9 12,0 19,4 21,9 26,0 28,6 31,5 19,0 24,1 28,6 31,3 33,1 34,6 10,8 13,8 16,3 18,4 20,4 21,7 6,1 8,6 10,4 11,9 13,2 14,2 2,7 3,7 4,5 5,2 5,8 6,3 2,6 5,5 7,3 9,2 9,6 11,4 jaar 8 82,1 73,9 59,8 45,4 40,8 71,4 59,7 45,8 26,1 33,0 36,1 22,9 15,2 6,9 12,9 Bron: WODC Recidivemonitor 2006 Bijlage 4 531 Tabellen bij hoofdstuk 8 Tabel 8.1 Inflatie en inwoners, 1980-2006 Gemiddelde bevolking Consumentenprijs- indexcijfer (alle huishoudens) Deflator collectieve overheidsbestedingen (nationale rekeningen) 1980 14.149.800 53 nb 1981 14.247.208 58 nb 1982 14.312.690 60 nb 1983 14.367.070 62 nb 1984 14.424.211 64 nb 1985 14.491.632 66 nb 1986 14.572.278 66 nb 1987 14.665.037 65 65 1988 14.760.094 66 64 1989 14.848.907 67 65 1990 14.951.510 69 66 1991 15.069.798 71 68 1992 15.184.166 73 71 1993 15.290.368 75 73 1994 15.382.838 77 74 1995 15.459.006 78 76 1996 15.530.498 80 77 1997 15.610.650 81 78 1998 15.707.209 83 79 1999 15.812.088 85 81 2000 15.925.513 87 85 2001 16.046.180 91 88 2002 16.148.929 94 91 2003 16.225.302 96 94 2004 16.281.779 97 96 2005* 16.319.868 99 98 2006* 16.346.101 100 100 * Voorlopige cijfers. Bron: CBS, bewerking WODC 532 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.2 Uitgaven slachtofferzorg, 1994-2006 (mln euro, nominaal) Slachtofferhulp bijdrage Ministerie van Justitie 5,6 5,7 4,5 5,1 5,9 6,1 7,3 8,4 9,5 9,0 9,8 11,0 12,4 bijdrage andere overheden** nb nb 0,7 0,6 0,5 0,3 0,6 2,9 3,2 4,1 4,0 3,8 3,2 Schadefonds Geweldsmisdrijven personeel en materieel*** 1,3 1,3 1,3 1,3 1,4 1,8 2,2 2,8 5,2 3,9 4,1 4,1 3,7 uitkeringen 2,9 4,5 3,8 3,9 4,1 4,3 4,7 5,9 6,7 9,2 11,2 10,8 9,7 Ministerie van Justitie inning schadevergoedingsmaatregelen door CJIB**** nvt nvt 0,1 0,2 0,1 0,5 0,8 1,0 0,9 1,0 3,0 4,6 4,3 Totaal slachtofferzorg***** 9,9 11,5 10,5 11,1 12,1 13,0 15,6 21,0 25,5 27,1 32,0 34,4 33,3 (mln euro, prijzen 2006) Slachtofferhulp bijdrage Ministerie van Justitie 7,6 7,4 5,9 6,5 7,5 7,5 8,7 9,5 10,4 9,5 10,2 11,3 12,4 bijdrage andere overheden** nb nb 0,9 0,7 0,6 0,4 0,7 3,2 3,5 4,4 4,2 3,9 3,2 Schadefonds Geweldsmisdrijven personeel en materieel*** 1,8 1,8 1,8 1,7 1,8 2,2 2,6 3,1 5,7 4,1 4,3 4,2 3,7 uitkeringen 3,9 5,9 5,0 5,0 5,2 5,4 5,6 6,7 7,3 9,8 11,7 11,1 9,7 Ministerie van Justitie inning schadevergoedingsmaatregelen door CJIB**** nvt nvt 0,1 0,3 0,2 0,7 0,9 1,2 1,0 1,1 3,1 4,7 4,3 Totaal slachtofferzorg***** 13,3 15,1 13,6 14,2 15,4 16,1 18,5 23,8 27,9 28,9 33,4 35,1 33,3 (euro, prijzen 2006) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* Uitgaven slachtofferzorg per… hoofd van de bevolking slachtoffer****** 0,87 0,98 0,88 0,91 0,98 1,02 1,16 1,48 1,73 1,78 2,05 2,15 2,04 9,66 4,09 4,63 4,66 4,38 4,58 4,77 5,54 7,33 7,80 8,54 9,90 9,70 * Voorlopige cijfers. ** Ministerie van VWS, Ministerie van V&W, gemeenten, provincies. *** Het gaat hier om de kosten van de verwerking van aanvragen, niet om de uitkering zelf. **** Het gaat hier om de kosten van inning, niet de schadevergoeding zelf. In 2004 is het CJIB overgegaan op een nieuwe methodiek voor kosprijsberekening. Het verschil zit met name in de doorbelaste kosten. Deze kosten zijn nu op een meer evenredige wijze dan voorheen over alle producten verdeeld. Hierdoor zijn de cijfers vanaf 2004 niet goed vergelijkbaar met voorgaande jaren. ***** In de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 2% in 2002). ****** De slachtoffercijfers voor 2005 en verder kunnen om methodologische redenen niet zonder meer worden vergeleken met de cijfers tot en met 2004. Voor een uitgebreide beschrijving van de methodologie rond trend en trendbreuken wordt verwezen naar bijlage 4 in de Landelijke rapportage van de VMR. Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, bewerking WODC. Tabel 8.3 Uitgaven preventie, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Ministerie van Justitie** algemeen (o.a. Justitie in de Buurt (JIB), dienst Justis, regulering kansspelaanbod) 4,9 3,0 4,6 4,8 3,8 3,7 27,1 30,9 20,5 21,6 23,3 13,1 13,6 terrorismebestrijding door NCTB nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 11,1 25,5 terrorismebestrijding door IND nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 1,5 3,0 Ministerie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelatiespolitie 873,8 889,7 936,5 986,8 1.054,1 1.154,9 1.349,0 1.505,6 1.579,3 1.698,0 1.772,7 1.803,8 1.875,4 nationale veiligheid (o.a. AIVD+voorlopers) 30,1 29,8 32,1 34,8 39,6 45,1 50,2 59,4 67,4 79,2 88,1 108,0 133,6 overig veiligheid nvt nvt 19,4 22,9 29,5 62,3 97,3 130,1 189,5 229,3 289,2 172,2 147,0 Totaal preventie 908,9 922,5 992,5 1.049,2 1.127,2 1.265,9 1.523,6 1.726,0 1.856,6 2.028,2 2.173,3 2.109,6 2.198,0 (mln euro, prijzen 2006) Ministerie van Justitie** algemeen (o.a. Justitie in de Buurt (JIB), dienst Justis, regulering kansspelaanbod) 6,7 3,9 5,9 6,1 4,9 4,6 32,0 35,0 22,4 23,1 24,4 13,4 13,6 terrorismebestrijding door NCTB nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 11,3 25,5 terrorismebestrijding door IND nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 1,5 3,0 Ministerie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelatiespolitie 1.182,6 1.167,9 1.222,0 1.265,0 1.337,0 1.424,9 1.595,5 1.705,3 1.727,7 1.810,8 1.851,5 1.841,7 1.875,4 nationale veiligheid (o.a. AIVD) 40,8 39,2 41,9 44,6 50,3 55,6 59,3 67,3 73,7 84,5 92,0 110,3 133,6 overig veiligheid nvt nvt 25,3 29,3 37,5 76,9 115,1 147,4 207,3 244,5 302,1 175,8 147,0 Totaal preventie 1.230,1 1.211,0 1.295,2 1.345,1 1.429,7 1.561,9 1.801,9 1.955,0 2.031,1 2.162,9 2.270,0 2.153,9 2.198,0 (euro, prijzen 2006) Uitgaven preventie per… hoofd van de bevolking geregistreerd misdrijf 80 78 83 86 91 99 113 122 126 133 139 132 134 936 987 1.092 1.103 1.158 1.198 1.356 1.417 1.449 1.580 1.720 1.716 1.804 * Voorlopige cijfers. ** In de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 30% in 2002) Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, bewerking WODC Bijlage 4 533 Tabel 8.4 Uitgaven opsporing, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Politiebijdrage Ministerie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties** 666,7 678,8 714,5 752,9 804,3 881,1 1.029,3 1.148,7 1.204,9 1.295,5 1.352,5 1.376,2 1.430,9 bijdrage Ministerie van Justitie (KLPD) 210,5 214,5 217,4 237,4 199,0 195,1 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt bijzondere politietaken, beleidsvorming*** 67,8 62,0 61,1 66,5 71,7 80,9 81,9 97,3 106,8 57,4 25,6 15,7 16,7 Bijzondere opsporingsdienstenFIOD-ECD (+voorlopers) 59,2 63,5 68,0 74,0 80,3 84,2 86,8 99,7 107,7 106,9 182,2 200,3 179,0 SIOD nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 25,4 19,5 20,0 19,6 19,6 AID nvt nvt nvt 0,7 2,5 3,1 6,2 5,5 5,0 4,7 7,8 7,7 7,6 VROM-IOD (+voorlopers) 3,1 3,2 3,3 3,4 3,6 3,7 4,7 5,8 6,9 6,1 5,1 5,3 4,5 bijzondere opsporingsdiensten en projecten**** nvt nvt nvt nvt nvt nvt 13,9 18,8 93,4 77,8 16,0 15,7 16,7 Overig opsporingpolitie- en veiligheidstaken Kmar 48,4 50,9 57,4 64,4 66,4 71,6 77,0 87,1 99,6 106,8 106,5 104,4 127,0 kustwacht Nederland 2,5 2,5 3,1 3,7 4,3 4,8 5,4 5,4 4,9 6,0 4,8 4,6 5,6 NFI***** 14,9 16,6 19,9 20,6 15,3 18,5 21,6 24,6 29,9 35,3 43,1 45,8 49,0 Inverzekeringstellingvroeghulp (reclassering) 1,6 2,1 2,0 2,5 2,1 2,5 2,6 2,3 4,0 5,3 6,2 8,0 7,7 gesubsidieerde rechtsbijstand (piketdienst) 8,0 8,0 9,3 9,3 9,7 9,8 12,5 16,1 15,6 19,6 21,6 24,8 22,7 Totaal opsporing 1.082,7 1.102,2 1.156,0 1.235,5 1.259,0 1.355,3 1.341,9 1.511,3 1.704,1 1.740,9 1.791,3 1.828,3 1.886,9 (mln euro, prijzen 2006) Politiebijdrage Ministerie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties** bijdrage Ministerie van Justitie (KLPD) bijzondere politietaken, beleidsvorming*** Bijzondere opsporingsdienstenFIOD-ECD (+voorlopers) SIODAID 902,3 891,1 932,4 965,2 1.020,1 1.087,1 1.217,3 1.301,1 1.318,2 1.381,6 1.412,7 1.405,1 1.430,9 284,8 281,6 283,6 304,4 252,4 240,8 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 91,7 81,3 79,8 85,2 90,9 99,8 96,8 110,2 116,9 61,2 26,7 16,0 16,7 80,1 83,4 88,7 94,9 101,8 103,9 102,7 112,9 117,8 114,0 190,3 204,6 179,0 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 27,8 20,8 20,9 20,1 19,6 nvt nvt nvt 0,9 3,1 3,8 7,4 6,3 5,4 5,0 8,1 7,9 7,6 534 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.4 (Vervolg) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* VROM-IOD (+voorlopers) 4,3 4,3 4,4 4,4 4,6 4,5 5,6 6,6 7,5 6,5 5,3 5,4 4,5 bijzondere opsporingsdiensten en projecten**** nvt nvt nvt nvt nvt nvt 16,4 21,2 102,2 83,0 16,7 16,0 16,7 Overig opsporingpolitie- en veiligheidstaken Kmar 65,5 66,8 74,9 82,6 84,2 88,3 91,1 98,7 108,9 113,9 111,2 106,6 127,0 kustwacht Nederland 3,4 3,3 4,0 4,7 5,4 6,0 6,4 6,1 5,4 6,4 5,0 4,7 5,6 NFI***** 20,2 21,8 25,9 26,4 19,5 22,9 25,5 27,8 32,7 37,6 45,1 46,8 49,0 Inverzekeringstellingvroeghulp (reclassering) 2,2 2,8 2,6 3,2 2,6 3,0 3,1 2,6 4,3 5,6 6,5 8,2 7,7 gesubsidieerde rechtsbijstand (piketdienst) 10,8 10,5 12,2 12,0 12,3 12,1 14,8 18,2 17,1 20,9 22,5 25,4 22,7 Totaal opsporing 1.465,3 1.446,9 1.508,4 1.583,9 1.596,9 1.672,2 1.587,0 1.711,8 1.864,2 1.856,5 1.871,0 1.866,7 1.886,9 (euro, prijzen 2006) Uitgaven opsporing perhoofd van de bevolking geregistreerd misdrijf 95 94 97 101 102 106 100 107 115 114 115 114 115 1.116 1.180 1.272 1.298 1.293 1.283 1.194 1.241 1.330 1.356 1.418 1.487 1.549 * voorlopige cijfers. ** vanaf 2000 inclusief KLPD. *** onder andere EDU, MOT (tot en met 1999), bewaking van luchthavens (later overgegaan in dienst Luchtvaart van het KLPD) . **** onder andere MOT (vanaf 2000), CIOT en KLPD; in 2002 en 2003 incl. project bestrijding drugssmokkel Schiphol. ***** tot en met 1997 inclusief rijksrecherche. Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, Directie Sancties & Preventie, Ministerie van Justitie, bewerking WODC Bijlage 4 535 Tabel 8.5 Uitgaven vervolging, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Openbaar Ministerie, personeel en materieel** landelijke diensten 9,1 7,6 8,1 9,2 10,0 8,5 11,6 13,6 14,1 15,2 16,6 17,7 18,3 ressortsparketten*** 20,0 20,1 24,2 27,7 26,4 29,5 34,5 40,6 42,0 45,3 49,5 52,8 54,4 arrondissementsparketten, rechtbankzaken**** 105,6 85,3 87,7 99,5 111,3 124,1 145,2 171,0 176,9 191,1 208,4 222,5 229,1 Openbaar Ministerie, gerechtskostenressortsparketten 2,9 3,5 3,7 3,9 3,5 3,9 4,6 6,3 8,1 8,7 11,7 7,9 6,8 arrondissementsparketten, rechtbankzaken 15,3 15,1 13,4 13,9 14,7 16,3 19,2 26,4 34,1 36,7 49,2 33,4 28,6 Raad voor de Kinderbeschermingstrafzaken (basis- en vervolgonderzoek) 13,0 13,7 15,9 18,3 21,3 27,3 29,7 35,1 40,5 39,3 39,7 41,5 44,0 Reclasseringrapportages 8,3 10,6 11,9 11,6 12,3 19,2 25,7 26,2 28,4 24,4 18,2 13,6 14,3 Totaal vervolging***** 174,2 155,9 165,0 184,1 199,5 228,7 270,5 319,2 344,1 360,9 393,2 389,5 395,4 (mln euro, prijzen 2006) Openbaar Ministerie, personeel en materieel** landelijke diensten 12,3 10,0 10,6 11,8 12,6 10,4 13,7 15,4 15,4 16,2 17,3 18,1 18,3 ressortsparketten*** 27,1 26,4 31,6 35,6 33,5 36,3 40,8 46,0 45,9 48,4 51,7 53,9 54,4 arrondissementsparketten, rechtbankzaken**** 142,8 111,9 114,4 127,6 141,1 153,1 171,8 193,7 193,5 203,7 217,6 227,2 229,1 Openbaar Ministerie, gerechtskostenressortsparketten 3,9 4,7 4,8 5,0 4,4 4,8 5,4 7,1 8,8 9,3 12,2 8,1 6,8 arrondissementsparketten, rechtbankzaken 20,7 19,8 17,5 17,8 18,6 20,1 22,8 29,9 37,3 39,2 51,4 34,1 28,6 Raad voor de Kinderbeschermingstrafzaken (basis- en vervolgonderzoek) 17,6 18,0 20,8 23,5 27,1 33,7 35,1 39,7 44,3 41,9 41,4 42,4 44,0 Reclasseringrapportages 11,2 13,9 15,6 14,8 15,7 23,7 30,4 29,7 31,1 26,1 19,0 13,9 14,3 Totaal vervolging***** 235,8 204,6 215,3 236,0 253,1 282,1 319,9 361,6 376,4 384,8 410,7 397,7 395,4 (euro, prijzen 2006) Uitgaven vervolging per… hoofd van de bevolking ingestroomde rechtbankzaak bij het OM 15 13 14 15 16 18 20 23 23 24 25 24 24 863 794 859 941 1.044 1.202 1.371 1.532 1.498 1.424 1.499 1.490 1.477 536 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 * voorlopige cijfers** inclusief huisvestingskosten en gecorrigeerd voor overhevelingen van het ZM in 2002*** inclusief overtredingen die in hoger beroep zijn behandeld. **** vanaf 1998 inclusief rijksrecherche*****in de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 2% in 2002) Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, Directie Sancties & Preventie, Ministerie van Justitie, bewerking WODC Tabel 8.6 Uitgaven strafrechtspleging, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Rechtspraak, personeel en materieel** strafzaken Hoge Raad*** 4,1 4,2 4,3 4,5 5,2 5,9 6,6 6,3 9,6 9,8 10,3 12,1 13,8 strafzaken Gerechtshoven*** 11,2 11,7 11,5 13,5 14,7 16,8 20,5 25,0 29,4 35,7 41,5 52,4 55,2 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 29,1 35,2 36,8 46,2 52,9 71,0 99,1 134,8 148,0 149,8 152,3 152,4 157,5 Rechtspraak, gerechtskostenstrafzaken Hoge Raad*** 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 strafzaken Gerechtshoven*** 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,3 0,4 0,5 0,3 0,3 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 0,4 0,6 0,6 0,7 0,7 1,0 1,4 1,1 1,3 1,8 1,8 0,9 0,8 Totaal rechtspleging**** 45,0 52,0 53,5 65,1 73,7 94,9 128,0 167,4 188,7 197,6 206,5 218,3 227,6 (mln euro, prijzen 2006) Rechtspraak, personeel en materieel** strafzaken Hoge Raad*** 5,6 5,5 5,6 5,8 6,5 7,3 7,8 7,1 10,5 10,4 10,8 12,4 13,8 strafzaken Gerechtshoven*** 15,1 15,3 15,0 17,2 18,7 20,7 24,2 28,3 32,2 38,1 43,3 53,5 55,2 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 39,4 46,2 48,1 59,3 67,0 87,6 117,2 152,7 161,9 159,7 159,1 155,6 157,5 Rechtspraak, gerechtskostenstrafzaken Hoge Raad*** 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 strafzaken Gerechtshoven*** 0,2 0,3 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,4 0,5 0,3 0,3 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 0,6 0,8 0,8 0,9 0,9 1,2 1,6 1,2 1,5 1,9 1,9 1,0 0,8 Totaal rechtspleging**** 60,9 68,3 69,8 83,5 93,5 117,1 151,4 189,6 206,4 210,7 215,7 222,8 227,6 Tabel 8.6 Uitgaven strafrechtspleging, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Rechtspraak, personeel en materieel** strafzaken Hoge Raad*** 4,1 4,2 4,3 4,5 5,2 5,9 6,6 6,3 9,6 9,8 10,3 12,1 13,8 strafzaken Gerechtshoven*** 11,2 11,7 11,5 13,5 14,7 16,8 20,5 25,0 29,4 35,7 41,5 52,4 55,2 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 29,1 35,2 36,8 46,2 52,9 71,0 99,1 134,8 148,0 149,8 152,3 152,4 157,5 Rechtspraak, gerechtskostenstrafzaken Hoge Raad*** 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 strafzaken Gerechtshoven*** 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,3 0,4 0,5 0,3 0,3 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 0,4 0,6 0,6 0,7 0,7 1,0 1,4 1,1 1,3 1,8 1,8 0,9 0,8 Totaal rechtspleging**** 45,0 52,0 53,5 65,1 73,7 94,9 128,0 167,4 188,7 197,6 206,5 218,3 227,6 (mln euro, prijzen 2006) Rechtspraak, personeel en materieel** strafzaken Hoge Raad*** 5,6 5,5 5,6 5,8 6,5 7,3 7,8 7,1 10,5 10,4 10,8 12,4 13,8 strafzaken Gerechtshoven*** 15,1 15,3 15,0 17,2 18,7 20,7 24,2 28,3 32,2 38,1 43,3 53,5 55,2 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 39,4 46,2 48,1 59,3 67,0 87,6 117,2 152,7 161,9 159,7 159,1 155,6 157,5 Rechtspraak, gerechtskostenstrafzaken Hoge Raad*** 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 strafzaken Gerechtshoven*** 0,2 0,3 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,4 0,5 0,3 0,3 strafzaken Rechtbank (exclusief kantonzaken) 0,6 0,8 0,8 0,9 0,9 1,2 1,6 1,2 1,5 1,9 1,9 1,0 0,8 Totaal rechtspleging**** 60,9 68,3 69,8 83,5 93,5 117,1 151,4 189,6 206,4 210,7 215,7 222,8 227,6 Bijlage 4 537 Tabel 8.6 (Vervolg) 4 4 4 5 6 7 10 12 13 13 13 14 14 631 667 667 785 890 1.052 1.363 1.692 1.767 1.565 1.619 1.681 1.694 56% 54% 53% 48% 51% 54% 59% 52% 55% 51% 51% 56% 54% 40% 39% 38% 40% 40% 37% 35% 33% 32% 36% 39% 45% 45% 12% 13% 13% 14% 15% 19% 23% 28% 27% 27% 25% 24% 24% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (euro, prijzen 2006) Uitgaven rechtspleging per... hoofd van de bevolking door de rechter in eerste aanleg afgedane rechtbankstrafzaak werklast strafzaken als percentage van totalewerklast***** Hoge Raad*** Gerechtshoven*** Rechtbank (exclusief kantonzaken) * Voorlopige cijfers. ** Inclusief huisvestingskosten en gecorrigeerd voor overhevelingen naar het OM (in 2002) . *** Inclusief overtredingen die in hoger beroep zijn behandeld, exclusief WAHV-zaken. **** In de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 1% in 2002) ***** Het betreft hier de gewogen werklast. Bron: Rijksbegroting/slotwet, werklastmetingen rechtspraak, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, bewerking WODC 538 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.7 Uitgaven tenuitvoerlegging, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Dienst Justitiële Inrichtingengevangeniswezen, excl. vreemdelingenbewaring, incl. detentiecentra 351,9 397,5 441,4 478,8 523,8 647,3 672,1 726,1 796,9 938,1 1.038,0 1.010,5 987,7 jeugdinrichtingen, strafrechtelijk 33,9 41,7 48,1 55,2 67,8 83,4 89,2 105,5 124,1 120,8 136,1 138,0 150,3 tbs-klinieken 64,8 73,2 81,3 88,2 109,6 127,5 147,4 162,6 194,6 193,7 201,2 219,3 287,4 politiecellen, strafrechtelijk nb nb nb 6,5 3,2 1,6 1,3 5,3 7,2 10,1 9,5 4,1 nb elektronisch toezicht/detentie, penitentiaire programma’s nvt nvt nvt nvt nvt 3,0 4,2 4,3 5,6 6,0 16,9 20,6 20,7 overig DJI** 0,0 0,0 0,0 44,0 70,0 107,0 89,0 131,0 88,2 38,2 91,5 122,5 71,2 Centraal Justitieel Incassobureau*** boetevonnissen voor misdrijven 0,2 0,6 1,3 1,4 1,4 1,8 1,8 1,8 1,8 2,1 2,3 2,2 2,1 transacties voor misdrijven nvt nvt nvt nvt nvt nvt 0,3 0,4 0,5 0,6 1,1 1,2 1,2 administratieve afhandeling vrijheidsstraffen nvt nvt 0,0 0,2 0,2 0,6 0,6 0,5 0,5 0,6 1,6 1,4 1,1 administratieve afhandeling taakstraffen nvt nvt 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,6 1,0 1,0 1,0 1,1 ontnemingsmaatregelen nvt nvt 0,1 0,1 0,0 0,1 0,2 0,3 0,3 0,4 1,1 1,7 1,7 Overige instellingenhalt-maatregel 5,0 5,9 6,4 7,6 7,6 10,4 9,6 11,3 9,9 10,2 10,4 11,2 11,8 taakstraffen minderjarigen, misdrijven 5,5 5,8 6,7 7,7 9,0 11,5 12,5 14,8 17,1 18,3 23,3 27,9 31,3 taakstraffen meerderjarigen, misdrijven 19,4 21,5 25,2 25,6 26,0 28,5 29,2 29,5 28,1 26,6 36,8 33,8 40,1 Raad voor de strafrechttoepassing enJeugdbescherming nvt nvt nvt nvt nvt nvt 2,6 3,6 2,7 2,9 2,6 3,3 3,4 schadeloossteling onrechtmatige detentie 1,6 1,8 2,0 3,1 4,2 4,9 5,4 5,9 6,3 6,8 7,3 7,8 7,8 overig**** nvt nvt nvt nvt nvt nvt 4,0 4,0 2,5 1,1 1,1 1,4 1,4 Totaal tenuitvoerlegging***** 482,4 547,9 612,5 718,4 823,0 1.027,9 1.069,4 1.206,7 1.286,8 1.377,4 1.581,9 1.607,9 1.620,1 (mln euro, prijzen 2006) Dienst Justitiële Inrichtingengevangeniswezen, excl. vreemdelingenbewaring, incl. detentiecentra jeugdinrichtingen, strafrechtelijk 476,3 521,9 576,1 613,8 664,4 798,6 794,9 822,4 871,7 1.000,4 1.084,2 1.031,7 987,7 45,9 54,7 62,8 70,7 86,0 102,9 105,4 119,5 135,7 128,8 142,2 140,9 150,3 Bijlage 4 539 Tabel 8.7 (Vervolg) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* tbs-klinieken 87,7 96,1 106,1 113,1 139,1 157,3 174,3 184,2 212,8 206,6 210,2 223,9 287,4 politiecellen, strafrechtelijk nb nb nb 8,3 4,1 2,0 1,6 6,0 7,9 10,7 9,9 4,2 nb elektronisch toezicht/detentie, penitentiaire programma’s nvt nvt nvt nvt nvt 3,7 5,0 4,9 6,1 6,4 17,7 21,0 20,7 overig DJI** 0,0 0,0 0,0 56,4 88,7 132,1 105,3 148,3 96,5 40,8 95,5 125,1 71,2 Centraal Justitieel Incassobureau*** boetevonnissen voor misdrijven 0,2 0,8 1,7 1,8 1,8 2,2 2,1 2,0 2,0 2,2 2,4 2,2 2,1 transacties voor misdrijven nvt nvt nvt nvt nvt nvt 0,3 0,5 0,5 0,6 1,1 1,2 1,2 administratieve afhandeling vrijheidsstraffen nvt nvt 0,0 0,2 0,2 0,8 0,8 0,6 0,5 0,6 1,7 1,4 1,1 administratieve afhandeling taakstraffen nvt nvt 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,7 1,0 1,0 1,0 1,1 ontnemingsmaatregelen nvt nvt 0,1 0,1 0,0 0,2 0,2 0,3 0,3 0,5 1,1 1,8 1,7 Overige instellingenhalt-maatregel 6,8 7,7 8,4 9,7 9,7 12,9 11,4 12,8 10,9 10,9 10,8 11,5 11,8 taakstraffen minderjarigen, misdrijven 7,4 7,6 8,8 9,9 11,4 14,2 14,8 16,7 18,7 19,5 24,4 28,5 31,3 taakstraffen meerderjarigen, misdrijven 26,3 28,2 32,8 32,9 33,0 35,2 34,5 33,4 30,7 28,4 38,4 34,5 40,1 Raad voor de strafrechttoepassingen Jeugdbescherming nvt nvt nvt nvt nvt nvt 3,0 4,1 3,0 3,1 2,7 3,4 3,4 schadeloossteling onrechtmatige detentie 2,2 2,3 2,5 4,0 5,4 6,0 6,4 6,6 6,9 7,3 7,6 7,9 7,8 overig**** nvt nvt nvt nvt nvt nvt 4,7 4,5 2,7 1,2 1,1 1,4 1,4 Totaal tenuitvoerlegging***** 652,9 719,3 799,3 920,9 1.043,9 1.268,2 1.264,7 1.366,8 1.407,7 1.468,9 1.652,2 1.641,6 1.620,1 (euro, prijzen 2006) Uitgaven tenuitvoerlegging per… hoofd van de bevolking straf of maatregel****** 42 47 51 59 66 80 79 85 87 91 101 101 99 3.288 3.389 3.590 4.054 4.544 5.129 5.229 5.609 5.482 4.992 5.722 5.747 5.645 * Voorlopige cijfers. ** Niet toe te rekenen zaken, projecten en dergelijke. *** In 2004 is het CJIB overgegaan op nieuwe methodiek voor kostprijsberekening. Het verschil zit met name in de doorbelaste kosten. Deze kosten zijn nu op een meer evenredige wijze dan voorheen over alle producten verdeeld. Hierdoor is 2004 niet goed vergelijkbaar met voorgaande jaren. **** Onder andere beleidsvorming. ***** In de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 0,5% in 2002). ****** De som van alle vrijheidsstraffen, boetes, taakstraffen, maatregelen, OM-transacties en Halt-verwijzingen. Combinaties tellen dubbel. Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, bewerking WODC 540 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.8 Uitgaven ondersteuning, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 (mln euro, nominaal) Reclasseringmeerderjarigen (excl. vroeghulp, rapportagesen taakstraffen) (Reclassering) 27,2 38,1 29,0 43,7 56,5 47,5 52,6 71,0 73,3 82,2 76,0 96,8 97,9 minderjarigen (Raad voor deKinderbescherming) 11,5 13,4 14,7 17,4 14,1 21,3 22,0 26,1 26,0 29,0 34,8 37,7 49,7 Gesubsidieerde rechtsbijstandstrafzaken (excl. piketdienst) 45,4 45,7 46,8 52,6 54,5 57,0 72,6 93,1 95,1 121,3 123,1 146,3 146,4 Totaal ondersteuning** 84,2 97,2 90,5 113,7 125,1 125,8 147,2 190,2 194,4 232,6 233,9 280,8 293,9 (mln euro, prijzen 2006) Reclasseringmeerderjarigen (excl. vroeghulp, rapportagesen taakstraffen) (Reclassering) 36,8 50,0 37,8 56,0 71,7 58,6 62,2 80,4 80,2 87,7 79,3 98,8 97,9 minderjarigen (Raad voor deKinderbescherming) 15,6 17,6 19,2 22,3 17,9 26,2 26,1 29,6 28,4 30,9 36,3 38,5 49,7 Gesubsidieerde rechtsbijstandstrafzaken (excl. piketdienst) 61,4 59,9 61,1 67,4 69,1 70,4 85,9 105,5 104,0 129,4 128,6 149,4 146,4 Totaal ondersteuning** 113,9 127,6 118,1 145,7 158,7 155,2 174,1 215,4 212,7 248,0 244,3 286,7 293,9 (euro, prijzen 2006) Uitgaven ondersteuning per… hoofd van de bevolking ingestroomde rechtbankzaak bij het OM 7 8 8 9 10 10 11 13 13 15 15 18 18 417 495 471 581 654 661 746 913 846 918 892 1.074 1.098 * Voorlopige cijfers. ** In de periode 2002-2004 inclusief personeel en materieel van de verantwoordelijke beleidsdirecties bij het Ministerie van Justitie (circa 0,5% in 2002) Bron: Rijksbegroting/slotwet, Jaarverslagen desbetreffende organisaties, Directie Sancties & Preventie, Ministerie van Justitie, bewerking WODC Bijlage 4 541 Tabel 8.9 Uitgaven strafrechtshandhaving, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) 1.570,7 1.598,3 1.702,5 1.797,3 1.927,6 2.143,4 2.525,8 2.843,8 3.041,1 3.302,1 3.502,5 3.460,2 3.586,8 1.103,3 1.170,7 1.245,5 1.432,9 1.534,7 1.800,5 1.789,6 2.091,6 2.306,5 2.408,4 2.579,3 2.662,7 2.722,0 5,6 5,7 4,5 5,1 5,9 6,1 7,3 8,4 9,5 9,0 9,8 11,0 12,4 4,2 5,9 5,2 5,2 5,5 6,1 6,9 8,7 11,9 13,0 15,2 15,0 13,4 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 11,1 25,5 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 1,5 3,0 14,9 16,6 19,9 20,6 15,3 18,5 21,6 24,6 29,9 35,3 43,1 45,8 49,0 152,9 131,6 137,1 154,2 165,8 182,2 215,1 257,9 275,2 297,1 335,3 334,4 337,1 40,9 47,7 49,1 60,5 68,5 89,0 121,3 161,0 179,0 187,7 196,1 206,1 213,8 4,2 4,3 4,4 4,6 5,2 6,0 6,7 6,4 9,7 9,9 10,4 12,2 13,8 450,7 512,4 570,9 672,6 774,5 970,0 1.003,2 1.134,7 1.216,5 1.306,9 1.493,3 1.515,0 1.517,3 0,2 0,6 1,4 1,9 1,8 3,1 3,7 4,1 4,6 5,6 10,0 12,1 11,4 56,6 72,3 68,0 83,4 97,0 97,7 110,1 129,0 133,8 138,6 137,2 152,2 160,1 5,0 5,9 6,4 7,6 7,6 10,4 9,6 11,3 9,9 10,2 10,4 11,2 11,8 18,5 19,4 22,6 26,0 30,3 38,8 42,2 49,8 57,6 57,7 63,0 69,4 75,3 11,5 13,4 14,7 17,4 14,1 21,3 22,0 26,1 26,0 29,0 34,8 37,7 49,7 53,4 53,7 56,1 62,0 64,2 66,9 85,1 109,2 110,7 140,9 144,7 171,2 169,0 nvt nvt nvt nvt nvt nvt 2,6 3,6 2,7 2,9 2,6 3,3 3,4 284,7 281,2 285,0 311,8 278,7 284,6 132,1 156,8 229,5 164,8 73,3 53,7 56,1 50,9 53,4 60,5 68,1 70,6 76,4 82,4 92,6 104,5 112,8 111,3 109,0 132,6 59,2 63,5 68,0 74,0 80,3 84,2 86,8 99,7 107,7 106,9 182,2 200,3 179,0 nvt nvt nvt 0,7 2,5 3,1 6,2 5,5 5,0 4,7 7,8 7,7 7,6 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 25,4 19,5 20,0 19,6 19,6 3,1 3,2 3,3 3,4 3,6 3,7 4,7 5,8 6,9 6,1 5,1 5,3 4,5 nb nb 0,7 0,6 0,5 0,3 0,6 2,9 3,2 4,1 4,0 3,8 3,2 Per overheidMinisterie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties Ministerie van Justitie waarvan: Slachtofferhulp Schadefonds Geweldsmisdrijven Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Immigratie- en Naturalisatiedienst Nederlands Forensisch Instituut Openbaar Ministerie Raad voor de rechtspraak Hoge Raad Dienst Justitiële Inrichtingen Centraal Justitieel Incassobureau Reclassering Halt Nederland Raad voor de Kinderbescherming Bureau Jeugdzorg Gesubsidieerde rechtsbijstand Raad voor de strafrechttoepassing enJeugdbescherming Overig** Ministerie van Defensie Ministerie van Financiën Ministerie van LNV Ministerie van SZW Ministerie van VROM Gemeenten, provincies, andere ministeries 542 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.9 (Vervolg) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) 9,9 11,5 10,5 11,1 12,1 13,0 15,6 21,0 25,5 27,1 32,0 34,4 33,3 908,9 922,5 992,5 1.049,2 1.127,2 1.265,9 1.523,6 1.726,0 1.856,6 2.028,2 2.173,3 2.109,6 2.198,0 1.082,7 1.102,2 1.156,0 1.235,5 1.259,0 1.355,3 1.341,9 1.511,3 1.704,1 1.740,9 1.791,3 1.828,3 1.886,9 174,2 155,9 165,0 184,1 199,5 228,7 270,5 319,2 344,1 360,9 393,2 389,5 395,4 45,0 52,0 53,5 65,1 73,7 94,9 128,0 167,4 188,7 197,6 206,5 218,3 227,6 482,4 547,9 612,5 718,4 823,0 1.027,9 1.069,4 1.206,7 1.286,8 1.377,4 1.581,9 1.607,9 1.620,1 84,2 97,2 90,5 113,7 125,1 125,8 147,2 190,2 194,4 232,6 233,9 280,8 293,9 2.787,3 2.889,2 3.080,4 3.377,1 3.619,7 4.111,6 4.496,2 5.141,9 5.600,2 5.964,6 6.412,1 6.468,7 6.655,4 (mln euro, prijzen 2006) Per beleidsterreinslachtofferzorg preventie opsporing vervolging rechtspleging tenuitvoerlegging ondersteuning Totaal strafrechtshandhaving Per overheidMinisterie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties Ministerie van Justitie waarvan: Slachtofferhulp Schadefonds Geweldsmisdrijven Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Immigratie- en Naturalisatiedienst Nederlands Forensisch Instituut Openbaar Ministerie Raad voor de rechtspraak Hoge Raad Dienst Justitiële Inrichtingen Centraal Justitieel Incassobureau Reclassering Halt Nederland Raad voor de Kinderbescherming 2.125,7 2.098,2 2.221,6 2.304,1 2.444,9 2.644,5 2.987,2 3.221,1 3.326,8 3.521,4 3.658,3 3.532,9 3.586,8 1.493,2 1.536,9 1.625,3 1.836,9 1.946,5 2.221,5 2.116,5 2.369,1 2.523,2 2.568,4 2.694,0 2.718,6 2.722,0 7,6 7,4 5,9 6,5 7,5 7,5 8,7 9,5 10,4 9,5 10,2 11,3 12,4 5,7 7,7 6,8 6,7 7,0 7,6 8,2 9,9 13,0 13,9 15,9 15,3 13,4 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 11,3 25,5 nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 1,5 3,0 20,2 21,8 25,9 26,4 19,5 22,9 25,5 27,8 32,7 37,6 45,1 46,8 49,0 206,9 172,7 179,0 197,7 210,4 224,8 254,4 292,2 301,0 316,8 350,3 341,4 337,1 55,3 62,7 64,1 77,6 86,9 109,7 143,5 182,4 195,8 200,2 204,8 210,4 213,8 5,6 5,6 5,7 5,9 6,6 7,4 7,9 7,2 10,6 10,5 10,9 12,4 13,8 609,9 672,7 745,0 862,3 982,3 1.196,7 1.186,5 1.285,2 1.330,8 1.393,7 1.559,8 1.546,8 1.517,3 0,2 0,8 1,9 2,5 2,3 3,8 4,4 4,6 5,0 6,0 10,5 12,4 11,4 76,6 94,9 88,8 106,9 123,0 120,5 130,2 146,1 146,3 147,8 143,3 155,4 160,1 6,8 7,7 8,4 9,7 9,7 12,9 11,4 12,8 10,9 10,9 10,8 11,5 11,8 25,1 25,5 29,5 33,3 38,5 47,9 49,9 56,5 63,0 61,5 65,8 70,8 75,3 Bijlage 4 543 Tabel 8.9 (Vervolg) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* Bureau Jeugdzorg 15,6 17,6 19,2 22,3 17,9 26,2 26,1 29,6 28,4 30,9 36,3 38,5 49,7 Gesubsidieerde rechtsbijstand 72,3 70,5 73,3 79,4 81,4 82,5 100,7 123,7 121,1 150,3 151,1 174,8 169,0 Raad voor de strafrechttoepassing enJeugdbescherming nvt nvt nvt nvt nvt nvt 3,0 4,1 3,0 3,1 2,7 3,4 3,4 Overig** 385,4 369,2 371,9 399,7 353,5 351,2 156,3 177,6 251,1 175,7 76,6 54,8 56,1 Ministerie van Defensie 68,9 70,1 78,9 87,3 89,6 94,3 97,5 104,8 114,3 120,3 116,2 111,3 132,6 Ministerie van Financiën 80,1 83,4 88,7 94,9 101,8 103,9 102,7 112,9 117,8 114,0 190,3 204,6 179,0 Ministerie van LNV nvt nvt nvt 0,9 3,1 3,8 7,4 6,3 5,4 5,0 8,1 7,9 7,6 Ministerie van SZW nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt 27,8 20,8 20,9 20,1 19,6 Ministerie van VROM 4,3 4,3 4,4 4,4 4,6 4,5 5,6 6,6 7,5 6,5 5,3 5,4 4,5 Gemeenten, provincies, andere ministeries nb nb 0,9 0,7 0,6 0,4 0,7 3,2 3,5 4,4 4,2 3,9 3,2 (mln euro, prijzen 2006) Per beleidsterreinslachtofferzorg 13,3 15,1 13,6 14,2 15,4 16,1 18,5 23,8 27,9 28,9 33,4 35,1 33,3 preventie 1.230,1 1.211,0 1.295,2 1.345,1 1.429,7 1.561,9 1.801,9 1.955,0 2.031,1 2.162,9 2.270,0 2.153,9 2.198,0 opsporing 1.465,3 1.446,9 1.508,4 1.583,9 1.596,9 1.672,2 1.587,0 1.711,8 1.864,2 1.856,5 1.871,0 1.866,7 1.886,9 vervolging 235,8 204,6 215,3 236,0 253,1 282,1 319,9 361,6 376,4 384,8 410,7 397,7 395,4 rechtspleging 60,9 68,3 69,8 83,5 93,5 117,1 151,4 189,6 206,4 210,7 215,7 222,8 227,6 tenuitvoerlegging 652,9 719,3 799,3 920,9 1.043,9 1.268,2 1.264,7 1.366,8 1.407,7 1.468,9 1.652,2 1.641,6 1.620,1 ondersteuning 113,9 127,6 118,1 145,7 158,7 155,2 174,1 215,4 212,7 248,0 244,3 286,7 293,9 Totaal strafrechtshandhaving 3.772,2 3.792,8 4.019,8 4.329,4 4.591,1 5.072,9 5.317,5 5.824,0 6.126,4 6.360,7 6.697,3 6.604,6 6.655,4 (euro, prijzen 2006) Uitgaven strafrechtshandhaving per… hoofd van de bevolking slachtoffer geregistreerd misdrijf 245 245 259 277 292 321 334 363 379 392 411 405 407 1.156 1.161 1.373 1.333 1.368 1.503 1.596 1.791 1.714 1.881 1.987 1.822 1.929 2.872 3.092 3.389 3.549 3.718 3.892 4.001 4.222 4.370 4.645 5.076 5.262 5.462 544 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 * Voorlopige cijfers. ** Onder andere bijdragen aan bijzondere opsporingsdiensten, politietaken, preventie, beleidsvorming, schadeloosstellingen. Bron en overige noten: zie tabel 8.2 t/m 8.8 Bijlage 4 545 Tabel 8.10 Preventie door particulieren, 1992-2006 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* * Voorlopige cijfers. Extra verlichting, hang- en sluitwerk, alarm, etc. Waakhond, licht laten branden bij afwezigheid, veiligheidsslot op fiets Politiekeurmerk Veilig Wonen, fietsverzekering (mln euro, prijzen 2006) 22,9 1.015,1 217,3 1.127,4 95,2 1.122,1 151,5 1.128,9 64,7 1.063,1 599,5 1.136,6 66,5 1.120,9 227,2 1.013,7 104,1 1.083,3 43,9 1.165,5 72,6 1.110,3 500,9 1.222,4 75,6 1.126,6 10,3 94,5 13,4 252,7 14,0 Bron: t/m 1999 CBS, v.a. 2000 PMB, vanaf 2005 VMR Tabel 8.11 Omzet beveiligingsindustrie, 1994-2006 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005* 2006* (mln euro, nominaal) Beveiligingsactiviteiten in het kadervan criminaliteitspreventie** persoonsbeveiliging 2,7 3,2 3,6 3,6 8,9 0,2 1,6 4,7 23,0 22,0 9,0 9,6 10,5 bedrijfsbeveiliging 306,9 369,4 411,3 419,8 477,9 552,9 571,8 634,3 889,0 909,0 923,0 987,7 1075,9 ordediensten 3,4 4,1 4,6 4,7 4,5 7,5 23,3 27,5 50,0 50,0 56,0 59,9 65,3 beveiliging parkeerplaatsen en -garage 2,8 3,3 3,7 3,8 4,0 5,2 4,3 6,0 17,0 8,0 7,0 7,5 8,2 Totaal 315,8 380,0 423,2 431,9 495,3 565,8 601,0 672,4 979,0 989,0 995,0 1064,7 1159,8 (mln euro, prijzen 2006) Beveiligingsactiviteiten in het kadervan criminaliteitspreventiepersoonsbeveiliging 3,5 4,1 4,5 4,5 10,7 0,3 1,8 5,1 24,4 22,9 9,3 9,7 10,5 bedrijfsbeveiliging 399,6 472,5 517,1 515,4 575,0 651,2 656,5 697,0 944,5 945,8 949,0 998,5 1075,9 ordediensten 4,4 5,3 5,8 5,7 5,5 8,8 26,8 30,2 53,1 52,0 57,6 60,6 65,3 beveiliging parkeerplaatsen en -garage 3,6 4,3 4,7 4,7 4,8 6,2 5,0 6,6 18,1 8,3 7,2 7,6 8,2 Totaal 411,1 486,1 532,0 530,2 596,1 666,4 690,0 738,9 1040,1 1029,1 1023,0 1076,4 1159,8 (euro, prijzen 2006) Kosten per hoofd van de bevolking 27 31 34 34 38 42 43 46 64 63 63 66 71 * Voorlopige cijfers. * * De gegevens hebben betrekking op ondernemingen waar vijf of meer personen werkzaam zijn. Activiteiten die niet direct iets met criminaliteit te maken hebben, zijn nietmeegenomen. Bron: CBS, bewerking WODC 546 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 547 Tabel 8.12 Preventiemaatregelen bedrijfsleven, 1991-2006 bouw- nijverheid Vervoer, opslag en communicatie detailhandel horeca financiële en zakelijke dienst- verlening cultuur, sport en overige dienst- verlening combinatie van sectoren (mln euro, nominaal) 317,6 281,3 1.134,5 1.134,5 1.134,5 44,0 51,7 39,0 220,0 643,0 270,0 290,0 58,0 58,0 270,0 37,0 156,0 55,0 52,0 290,0 37,0 148,0 53,0 47,0 280,0 33,0 130,0 (mln euro, prijzen 2006) 449,7 359,9 1.451,1 1.426,1 1.392,6 51,8 60,9 46,0 241,8 706,6 286,8 301,8 59,6 59,6 277,6 38,0 160,4 55,6 52,6 293,2 37,4 149,6 53,0 47,0 280,0 33,0 130,0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* Bron: MBI/MCB, detailhandel/Raad voor de detailhandel/Platform detailhandel Nederland, Stichting Trendmeter, bewerking WODC 548 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.13 Overige preventiemaatregelen, 2000-2006 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) 306,0 347,3 367,0 446,6 535,0 578,4 0,9 0,9 4,4 5,5 1,0 1,0 6,4 6,6 (mln euro, prijzen 2006) Kosten schadeverzekeringen a.g.v. misdrijven Bijdrage van bedrijfsleven aan overheidspreventie (leges) Bijdrage van particulieren aan overheidspreventie (leges) Kosten schadeverzekeringen a.g.v. misdrijven Bijdrage van bedrijfsleven aan overheidspreventie Bijdrage van particulieren aan overheidspreventie 351,3 381,6 389,9 464,7 550,1 584,8 0,9 0,9 4,4 5,5 1,1 1,1 6,5 6,6 * Voorlopige cijfers. Bron: CBS, Politie Monitor Bevolking, Jaarverslag Dienst Justis (Ministerie van Justitie), Rijksbegroting/slotwet, bewerking WODC Bijlage 4 549 Tabel 8.14 Overzicht uitgaven aan private preventiemaatregelen, 2006* schatting kosten op jaarbasis (mln euro, prijzen 2006) Kosten preventie bedrijfsleven omzet beveiligingsbedrijven in het kader van criminaliteitspreventie 1.159,8 preventiemaatregelen bedrijfsleven 589,0 bijdrage aan overheidspreventie 5,5 Subtotaal kosten preventie bedrijfsleven 1.754,2 Kosten preventie particulieren extra verlichting, hang- en sluitwerk, alarm, etc. 252,7 waakhond, licht laten branden bij afwezigheid, veiligheidsslot op fiets 1.126,6 politiekeurmerk Veilig Wonen, fietsverzekering 14,0 bijdrage aan overheidspreventie 6,6 Subtotaal kosten preventie particulieren 1.399,8 Overige preventiekosten kosten schadeverzekeringen a.g.v. misdrijven 584,8 Subtotaal overige preventiekosten 584,8 Totale uitgaven aan private preventiemaatregelen 3.738,8 (euro, prijzen 2006) Uitgaven aan private preventiemaatregelen per… hoofd van de bevolking (2006) 229 slachtoffer (2006) 1.084 geregistreerd misdrijf (2006) 3.069 * Voorlopige cijfers. Bron: tabel 8.10 t/m 8.13, bewerking WODC 550 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.15 Directe en indirecte schade voor bedrijfsleven, 1988-2006 bouw-nijverheidVervoer, opslagen communicatiedetailhandelhorecafinanciele enzakelijke dienst- verleningcultuur, sport enoverige dienst- verleninglandbouwindustriegezond-heids- en welzijns-zorggroothandelopenbaarbestuur enonderwijscombinatie vansectoren mln euro, nominaal 680,7 612,6 680,7 549,1 340,3 340,3 113,4 340,3 680,7 163,4 152,0 20,0 54,5 131,0 37,0 530,0 46,0 98,0 75,0 60,0 75,0 57,0 122,0 59,0 750,0 780,0 120,0 74,0 720,0 46,0 175,0 112,0 56,0 675,0 42,0 144,0 112,0 51,0 640,0 40,0 129,0 mln euro, prijzen 2006 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* 1.033,9 867,3 936,4 702,3 435,3 427,8 139,3 417,8 819,0 192,4 179,0 23,6 62,5 144,0 40,7 582,4 50,5 107,7 82,4 65,9 82,4 62,6 134,1 64,8 796,8 811,6 123,4 76,1 740,3 47,3 179,9 113,2 56,6 682,4 42,5 145,6 112,0 51,0 640,0 40,0 129,0 Bron: MBI/MCB, detailhandel/Raad voor de detailhandel/platform detailhandel Nederland, Stichting Trendmeter, Openbaar Ministerie, bewerking WODC Bijlage 4 551 Tabel 8.16 Schade voor bedrijfsleven door fraude en verzuim, 1995-2006 5776,9 505,5 Energiediefstal 202,2 Verzuim werknemers wegens slachtofferschap 666,0 681,4 694,9 789,5 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 (mln euro, nominaal) Interne fraude 5.714,0 Verzekeringsfraude door verzekerden 500,0 1.000,0 Energiediefstal 200,0 Verzuim werknemers wegens slachtofferschap 529,8 578,6 632,4 758,7 (mln euro, prijzen 2006) Interne fraude Verzekeringsfraude door verzekerden 1000,0 Bron: Verbond van verzekeraars, Platform Energiediefstal, Hoffmann (2005), Vektis, Politiemonitor Bevolking, CBS, TNO-arbeid, bewerking WODC 552 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.17 Materiële schade als gevolg van veel voorkomende criminaliteit, 1992-2002* 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 108 88 90 97 76 99 80 97 111 nb 136 45% nb 45% nb 45% nb 45% nb 48% nb 46% (mln euro, nominaal) Geweldsdelicten 59,9 31,3 82,6 48,1 31,8 49,0 65,0 104,0 6,1 nb 4,7 Diefstaldelicten 796,4 649,4 621,7 772,3 582,7 682,0 547,0 652,0 736,3 nb 1.002,6 waarvan: inbraak 359,4 253,7 210,6 389,8 236,0 205,0 142,0 218,0 257,0 nb 206,8 fietsdiefstal 85,8 103,0 82,1 83,0 83,9 98,0 102,0 110,0 189,5 nb 177,9 autodiefstal 128,9 69,0 72,2 84,9 59,9 105,0 80,0 79,0 55,5 nb 86,8 diefstal uit auto 91,2 130,2 106,2 101,2 93,9 143,0 103,0 128,0 140,1 nb 256,0 overige diefstal 131,1 93,5 150,7 113,4 240,0 131,0 120,0 117,0 94,2 nb 275,1 Vandalisme 152,9 239,1 271,4 245,9 221,9 437,0 360,0 442,0 582,6 nb 892,1 waarvan: beschadiging auto 115,3 187,9 210,1 199,7 173,3 273,0 237,0 263,0 499,4 nb 643,4 overige vernielingen 37,7 51,3 61,3 46,3 48,6 164,0 123,0 178,0 83,1 nb 248,7 Doorrijden na ongeval 182,0 80,8 83,9 104,4 102,6 97,0 73,0 101,0 81,5 nb 129,1 Overige misdrijven nb nb nb nb nb nb nb nb 130,0 nb 43,2 Totaal 1.191,2 1.000,6 1.059,6 1.170,8 938,9 1.265,0 1.045,0 1.298,0 1.536,5 nb 2.071,7 (mln euro, prijzen 2006) Geweldsdelicten 82,4 41,9 107,5 61,5 39,9 60,1 78,2 122,5 7,0 nb 5,0 Diefstaldelicten 1.095,5 868,7 809,4 987,9 732,4 837,2 658,2 767,9 845,4 nb 1.065,1 waarvan: inbraak 494,4 339,3 274,1 498,6 296,6 251,6 170,9 256,8 295,1 nb 219,7 fietsdiefstal 118,0 137,8 106,9 106,2 105,5 120,3 122,7 129,6 217,6 nb 189,0 autodiefstal 177,3 92,3 93,9 108,5 75,3 128,9 96,3 93,0 63,7 nb 92,2 diefstal uit auto 125,5 174,2 138,2 129,4 118,1 175,5 123,9 150,8 160,8 nb 271,9 overige diefstal 180,4 125,1 196,1 145,1 301,7 160,8 144,4 137,8 108,2 nb 292,3 Vandalisme 210,4 319,9 353,3 314,6 278,9 536,4 433,2 520,6 668,9 nb 947,8 waarvan: beschadiging auto 158,6 251,3 273,5 255,4 217,9 335,1 285,2 309,8 573,5 nb 683,6 overige vernielingen 51,8 68,6 79,8 59,2 61,0 201,3 148,0 209,7 95,4 nb 264,2 Doorrijden na ongeval 250,3 108,1 109,3 133,5 128,9 119,1 87,8 119,0 93,6 nb 137,2 Overige misdrijven nb nb nb nb nb nb nb nb 149,3 nb 45,9 Totaal 1.638,6 1.338,6 1.379,5 1.497,5 1.180,2 1.552,8 1.257,4 1.528,8 1.764,2 nb 2.200,9 (euro, prijzen 2006) Kosten per hoofd van de bevolking Vergoed door de verzekering * Vanaf 2003 bevat de Politiemonitor Bevolking geen gegevens over fi nanciële schade meer. Ook de Veiligheidsmonitor (vanaf 2005) bevat geen gegevens over fi nanciële schade. Bron: t/m 1999 CBS, vanaf 2000 Politiemonitor Bevolking. Door gebruik van verschillende bronnen zijn de cijfers van voor 2000 niet goed vergelijkbaar met die vanaf 2000. Bijlage 4 553 Tabel 8.18 Overige schade voor particulieren, 1996-2006 4,7 5,7 5,0 3,7 155,6 104,9 8.740,1 53,6 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 1,6 2,1 2,4 1,6 1,7 Kindermishandeling 447,3 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Pinpasfraude 4,4 5,5 4,9 3,7 Letselschade 146,5 100,8 Leed 8,645,0 Medische kosten 53,0 Vrijwillige bijdragen particulieren/instellingen aan slachtofferhulp 0,2 0,2 0,2 0,3 0,3 1,5 2,0 2,3 1,6 1,6 1,7 Kindermishandeling 435,0 (mln euro, prijzen 2006) Pinpasfraude Letselschade Leed Medische kosten Vrijwillige bijdragen particulieren/instellingen aan slachtofferhulp 1,7 * Voorlopige cijfers. Bron: CBS, Politie monitor bevolking, jaarverslagen Slachtofferhulp Nederland, De Nederlandsche Bank, Meerding (2005), Groot, I. et. al. (2007), bewerking WODC 554 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.19 Uitkeringen door het Schadefonds Geweldsmisdrijven, 1994-2006 0,25 0,38 0,32 0,32 0,33 0,34 0,35 0,42 0,45 0,60 0,72 0,68 1,20 1,82 1,71 1,53 1,56 1,59 1,67 2,07 2,04 2,89 3,46 3,06 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* (mln euro, nominaal) Uitkeringen materiële schade 0,9 1,4 1,1 1,0 1,1 1,3 1,3 1,9 2,3 3,2 3,6 3,6 3,2 immateriële schade 1,9 3,1 2,7 2,9 3,0 3,1 3,4 4,1 4,3 6,0 7,6 7,2 6,5 Totaal 2,9 4,5 3,8 3,9 4,1 4,3 4,7 5,9 6,7 9,2 11,2 10,8 9,7 (mln euro, prijzen 2006) Uitkeringen materiële schade 1,3 1,9 1,4 1,3 1,4 1,6 1,5 2,1 2,6 3,4 3,7 3,7 3,2 immateriële schade 2,6 4,1 3,6 3,7 3,9 3,8 4,0 4,6 4,7 6,4 7,9 7,4 6,5 Totaal 3,9 5,9 5,0 5,0 5,2 5,4 5,6 6,7 7,3 9,8 11,7 11,1 9,7 (euro, prijzen 2006) Uitgekeerd bedrag per… hoofd van de bevolking 0,59 slachtoffer** 2,81 * Voorlopige cijfers. ** Het betreft hier alle slachtoffers van criminaliteit, en niet alleen de slachtoffers die een aanvraag hebben ingediend. De slachtoffercijfers voor 2005 en verder kunnen om methodologische redenen niet zonder meer worden vergeleken met de cijfers tot en met 2004. Voor een uitgebreide beschrijving van de methodologie rond trend en trendbreuken wordt verwezen naar bijlage 4 in de Landelijke rapportage van de VMR. Bron: jaarverslagen Schadefonds Geweldsmisdrijven, bewerking WODC Tabel 8.20 Opgespoorde fraude door bijzondere opsporingsdiensten en -ambtenaren, 1983-2006 FIOD-ECD** AID Ministerie van SZW SIOD VROM-IOD opgespoordstrafrechtelijknadeel*** opgespoordbelastingnadeel opgespoordwederrechtelijkverkregenvoordeel Zware sociale verzekerings- fraude Middelzwaresocialeverzekerings- fraude gederfde socialeverzekerings- premies gederfdebelastingen maatschappelijknadeel**** huursubsidie- fraude (mln euro, nominaal) 1983 64,4 1984 62,2 1985 98,9 1986 142,5 1987 47,6 1988 125,7 1989 54,9 1990 123,4 1991 106,6 72,1 1992 159,3 95,0 1993 106,2 127,6 1994 783,7 673,0 129,8 1995 434,7 521,4 118,8 1996 135,7 155,6 87,6 1997 129,8 145,2 71,7 1998 239,6 240,0 1999 247,1 257,6 2000 316,7 301,8 2001 409,0 1,8 2002 277,0 221,8 0,4 2003 689,0 184,4 16,7 43,4 1,2 2004 144,3 18,0 26,8 39,7 1,4 2005 134,1 9,9 25,7 19,6 1,3 2006* 3,9 11,7 14,2 (mln euro, prijzen 2006) 1983 103,3 1984 96,4 1985 150,3 Bijlage 4 555 Tabel 8.20 (Vervolg) 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006* FIOD-ECD** AID Ministerie van SZW SIOD VROM-IOD opgespoordstrafrechtelijknadeel*** opgespoordbelastingnadeel opgespoordwederrechtelijkverkregenvoordeel Zware sociale verzekerings- fraude Middelzwaresocialeverzekerings- fraude gederfde socialeverzekerings- premies gederfdebelastingen maatschappelijknadeel**** huursubsidie- fraude 216,4 73,5 195,3 84,6 186,2 155,7 105,3 224,1 133,7 145,8 175,2 1.060,6 910,8 175,6 570,7 160,8 177,1 118,5 166,4 97,0 303,9 304,9 374,6 463,3 2,1 303,0 242,6 0,4 734,8 196,7 17,8 46,3 1,3 150,8 18,8 28,0 41,5 1,4 136,9 10,1 26,2 20,0 1,3 3,9 11,7 14,2 * Voorlopige cijfers. ** Vanaf 2000 inclusief de Economische controledienst (ECD) . *** Strafrechtelijk nadeel is het opgespoorde nadeel zoals dat is opgenomen in de processen-verbaal van alle afgedane onderzoeken over fi scale fraude en douanefraude. Daarnaast is in fraudezaken sprake van fi scaalrechtelijk nadeel: het opgespoorde belastingnadeel zoals dat is opgenomen in een fi scaal rapport aan de Belastingdienst. In2003 incl. 1 onderzoek met een belang van 325 mln euro. **** Met maatschappelijk nadeel wordt bedoeld de veronderstelde opbrengst die voortvloeit uit opgespoorde identiteitsfraude. Op basis van ervaringsgegevens van Justitie is het potentiële benadelingsbedrag van een vals of vervalst identiteitsdocument te ramen op € 36.300. Bron: FIOD-ECD, Algemene Inspectiedienst, Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, begroting SZW, VROM-Inlichtingen- en Opsporingsdienst, CBS, bewerking WODC 556 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 557 Tabel 8.21 Verdachte ongebruikelijke transacties, 1999-2005 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 (mln euro, nominaal) 385,7 499,0 1.100,0 860,7 1.552,0 3.238,0 1.108,0 6,9 11,6 33,4 52,7 99,1 114,4 109,4 12,2 21,1 59,6 58,3 35,5 108,9 104,5 214,6 81,2 46,5 48,2 581,2 1.315,2 2.908,6 787,6 68,2 469,5 10,5 32,6 0,4 (mln euro, prijzen 2006) 454,3 573,0 1.208,8 914,4 1.614,9 3.329,3 1.120,2 8,1 13,3 36,7 56,0 103,1 117,6 110,6 13,0 21,9 61,2 58,9 36,9 112,0 105,7 228,0 84,5 47,8 48,7 617,5 1.368,4 2.990,6 796,3 72,5 498,8 11,2 34,6 0,4 (euro, prijzen 2006) 36 75 57 100 204 69 Bedrag verdachte ongebruikelijke transacties waarvan: Money transfers Handelaren in zaken van grote waarde Vrije beroepsbeoefenaars Douane en belastingdienst Traditionele melders waarvan: Wisselkantoren Banken Casino’s Creditcardmaatschappijen Levensverzekeraars, effectenbemiddelaars, assurantietussenpersonen Bedrag verdachte ongebruikelijke transacties waarvan: Money transfers Handelaren in zaken van grote waarde Vrije beroepsbeoefenaars Douane en belastingdienst Traditionele melders waarvan: Wisselkantoren Banken Casino’s Creditcardmaatschappijen Levensverzekeraars, effectenbemiddelaars, assurantietussenpersonen Kosten per hoofd van de bevolking Bron: jaarverslag MOT, bewerking WODC 558 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.22 Overzicht schade, 2006* Schatting kosten op jaarbasis (mln euro, prijzen 2006) Schade voor de overheid fiscale en economische fraude opgespoord wederrechtelijk verkregen voordeel door AID zware sociale verzekeringsfraude (SIOD) middelzware sociale verzekeringsfraude huursubsidiefraude maatschappelijk nadeel identiteitsfraude Subtotaal schade voor de overheid Schade voor particulieren materiële schade pinpasfraude leed medische kosten vrijwillige bijdragen particulieren/instellingen aan slachtofferhulp Subtotaal schade voor particulieren Schade voor bedrijfsleven directe en indirecte schade schade door fraude verzuim werknemers wegens slachtofferschap Subtotaal schade voor bedrijfsleven Totale schade Schade per… hoofd van de bevolking (2006) slachtoffer (2006) geregistreerd misdrijf (2006) 734,8 2,1 15,6 136,9 1,3 14,2 904,8 2.200,9 3,7 8.740,1 53,6 1,7 11.000,0 1.464,3 6.979,1 789,5 9.232,8 21.137,7 (euro, prijzen 2006) 1.293 6.126 17.348 * Voorlopige cijfers. Bron: tabel 8.15 t/m 8.18, 8.20, bewerking WODC Bijlage 4 559 Tabel 8.23 Internationale vergelijking Canada Verenigde Staten Engeland en Wales Australie Nederland 1993 1998 1999/2000 2001 2006 (mln euro, prijzen 2006) Uitgaven in reactie op criminaliteit justitiële reactie (incl. politie, excl. preventie en slachtofferzorg) 9.249 324.591 18.816 4.641 4.424 slachtofferzorg, excl. uitkeringen 63 638 24 Uitgaven ter voorkoming van criminaliteit preventiemaatregelen algemeen 173.009 2.198 preventiemaatregelen huishoudens 1.178 1.327 1.400 preventiemaatregelen bedrijven, instellingen, overheid 5.839 6.771 2.277 1.754 administratiekosten verzekeringen 109 1.059 363 585 Uitgaven als gevolg van criminaliteit materiële schade 638.800 13.463 5.351 3.671 fraude 113.772 16.708 4.264 7.884 fysieke en emotionele schade 11.585 499.454 28.711 2.407 8.750 medische kosten 12.586 152.733 2.109 181 54 gederfde inkomsten (particulieren, bedrijven en overheid) 45.510 5.353 1.581 789 Totaal 39.259 1.947.978 94.230 23.030 31.532 (euro, prijzen 2006) Uitgaven per hoofd van de bevolking 1.369 7.200 1.780 1.179 1.929 Uitgaven per geregistreerd misdrijf 14.351 79.387 18.513 12.654 25.879 Bron: Brantingham & Easton (1998), Anderson (1999), Brand & Price (2000), Mayhew (2003), OECD, bewerking WODC 560 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 8.24 Totaal overzicht van kosten van criminaliteit Overheidsuitgaven slachtofferzorg preventie opsporing vervolging rechtspleging tenuitvoerlegging ondersteuning Preventiemaatregelen bedrijfsleven particulieren algemeen Schade bedrijfsleven particulieren overheid totale kosten van criminaliteit 9.233 11.000 905 31.532 (euro, prijzen 2006) kosten op jaarbasis (mln euro, prijzen 2006) 33 2.198 1.887 395 228 1.620 294 1.754 1.400 585 Totale kosten van criminaliteit per… hoofd van de bevolking slachtoffer geregistreerd misdrijf Bron: tabel 8.9 en 8.22, bewerking WODC 1.929 9.138 25.879 Tabellen bij hoofdstuk 9 Tabel 9.1 Aantal ondervonden misdrijven, naar delict; 1995, 1999 en 2004 (per 100 respondenten) Aut o d iefs t a l Dief s t a l u i t au t o Dief s t a l va n mot o r Fi et se nd ie fs t al Inbr aak P o g i n g t o t in b r a a k Dief s t al me t ge weld Dief s t a l va n er s o on lji k e bezit t in g e n S e x u e l e i n c i d e n t e n (a l l e e n vro u w e n) B e dr e i ging en mi shan delin g1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004Nederland 0,4 0,4 1,0 7,0 5,7 4,8 1,1 0,7 0,4 13,0 10,2 8,7 3,3 2,3 1,4 4,1 3,0 1,5 0,8 1,5 0,8 9,0 6,0 4,2 6,0 5,7 2,9 7,3 5,3 8,0 België 0,9 0,6 4,1 5,5 0,3 0,1 5,2 6,1 2,4 2,1 3,7 2,9 1,4 1,4 4,8 4,1 2,1 1,1 4,6 7,1 Denemarken 1,2 1,4 4,1 3,4 1,0 0,5 8,7 8,0 3,3 3,5 1,6 1,7 0,8 1,2 4,4 3,8 4,6 3,0 4,7 5,5 Duitsland 0,2 2,4 0,2 4,3 1,1 1,3 0,5 3,9 2,4 4,2 Engeland&Wales 2,7 2,4 2,3 11,3 8,5 8,2 0,2 0,5 0,8 4,2 3,2 3,2 3,4 3,4 4,6 4,4 3,8 3,3 1,7 2,0 2,6 5,5 5,7 7,5 3,1 6,1 1,7 9,7 12,4 8,1 Frankrijk 1,8 2,0 0,7 9,3 6,2 4,2 1,0 0,3 0,5 3,7 1,9 0,9 2,9 1,0 1,8 2,2 1,9 1,2 1,3 1,8 0,9 4,8 3,1 3,9 1,7 1,3 0,4 5,7 6,0 3,4 Luxemburg 0,6 3,3 0,0 1,6 2,2 2,7 0,8 5,0 0,3 3,7 Bulgarije 1,2 4,2 0,0 1,1 3,0 2,8 1,4 4,8 0,2 1,9 Estland 2,0 0,9 0,6 10,5 12,3 6,8 0,2 5,6 4,3 3,7 5,6 5,0 4,2 5,0 3,8 2,2 4,2 3,8 1,7 6,7 6,7 7,2 3,2 4,3 1,5 7,6 9,4 4,4 Finland 0,5 0,4 0,5 3,5 3,2 2,7 0,2 0,1 0,1 6,4 5,8 6,5 0,8 0,5 1,2 0,8 1,3 0,5 0,8 0,7 0,4 3,6 3,9 2,6 4,7 8,4 1,2 7,4 6,1 4,0 Griekenland 0,3 2,2 0,8 2,4 2,0 1,8 1,9 6,1 3,7 5,2 Hongarije 0,2 2,4 0,0 2,0 2,5 1,0 1,1 3,7 0,3 2,1 Ierland 1,3 6,5 0,3 2,6 2,4 3,1 3,0 7,7 3,7 8,0 Italië 1,1 2,7 1,3 2,4 2,8 3,3 0,3 2,5 0,8 1,1 Noord-Ierland 1,6 1,5 1,7 3,5 3,3 5,9 0,0 0,0 0,4 1,3 2,4 2,2 1,8 1,7 1,6 1,4 0,9 2,5 0,7 0,1 1,1 3,0 2,6 6,4 3,8 1,4 3,7 3,8 4,3 9,8 Noorwegen 0,9 3,1 0,3 5,1 1,4 1,2 0,8 5,9 3,3 5,0 Oostenrijk 0,1 0,1 1,9 2,5 0,0 0,0 4,3 2,4 1,0 1,2 0,5 1,6 0,2 0,5 5,7 3,7 9,5 1,5 3,7 2,9 Polen 0,9 1,1 0,7 7,8 7,5 4,4 0,3 0,2 0,1 3,5 4,1 2,6 2,6 2,5 2,0 2,8 1,8 1,4 2,6 2,5 1,5 7,4 6,4 3,9 2,3 0,5 1,2 7,4 5,4 5,7 Bijlage 4 561 Tabel 9.1 (Vervolg) Portugal Schotland Spanje Zweden Zwitserland Australië Canada Japan Verenigde Staten Aut o diefs t al Dief s t a l u i t au t o Dief s t a l va n mot o r Fi et se ndie fs t al In br aak P o ging t o t inb r aak Dief s t a l me t ge weld D i e f s t al v a n e r s o o n ljike bezit t i ng e n S ex u e l e i nc i d e n t e n (a l le e n vro u w e n) B e dr e i ging en mi shan del i n g1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 2004 1995 1999 20041,0 1,6 6,9 6,8 0,3 0,0 0,8 0,5 1,8 1,9 1,7 0,8 1,3 1,1 2,1 1,7 1,2 0,6 2,0 1,1 2,0 0,9 0,4 8,9 5,8 2,7 0,1 0,2 0,2 2,1 2,3 2,1 1,6 1,5 2,2 2,9 2,2 2,6 1,0 0,9 1,0 5,5 5,0 3,2 1,5 2,1 1,1 7,3 10,3 5,7 1,5 3,7 0,4 0,7 1,1 0,5 1,7 2,2 1,2 2,8 1,5 1,4 0,5 6,0 7,1 5,7 0,6 0,4 0,7 11,4 9,4 5,3 1,5 2,3 0,8 1,2 0,9 0,1 0,5 1,5 1,2 5,8 7,2 3,1 6,0 6,0 3,6 7,6 6,5 5,2 0,1 0,2 3,3 3,7 1,9 0,7 9,9 6,3 1,6 1,2 2,1 1,3 2,0 1,7 0,9 1,1 1,3 6,8 9,6 3,5 3,2 4,1 3,9 4,3 2,0 1,2 8,4 5,8 0,1 0,2 2,2 1,5 4,8 3,1 4,0 3,0 1,5 1,3 8,0 4,3 4,7 8,1 11,2 1,6 1,4 0,8 7,9 6,9 6,3 0,1 0,1 0,2 4,0 4,2 3,2 4,0 2,9 2,6 3,6 2,7 2,0 1,8 1,2 0,8 7,3 6,3 5,3 4,8 2,6 2,4 7,1 8,5 4,8 0,1 0,1 1,7 1,2 1,0 0,7 7,9 6,7 1,7 1,2 1,2 1,3 0,1 0,2 0,5 0,3 3,1 1,6 0,6 0,8 2,0 0,6 1,2 9,5 8,1 7,5 0,2 0,3 0,3 3,8 2,7 3,7 3,9 3,3 4,1 4,4 3,3 3,3 1,6 0,6 1,1 4,6 6,7 5,8 4,9 2,8 5,0 10,0 6,5 8,1 Bron: ICVS 562 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 4 563 Tabel 9.2 Aantal geregistreerde misdrijven per 100.000 inwoners, naar delict; 1995, 2000 en 2003To t a a l Dief s t al Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Misha ndelin g Moor d en dood sl a g ( in c l p o gin g ) Ve r k r a c h t i n g 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 Nederland* 7.911 10 België 7.439 26 Denemarken 10.300 9 Duitsland 8.151 11 Engeland en Wales 9.831 25 Frankrijk 6.337 17 Luxemburg 6.925 8 Bulgarije 2.374 7 Estland 2.667 8 Finland 11 Griekenland 3.138 2 Hongarije 4.876 3 Ierland 2.838 12 Italië 3.960 5 Letland 1.552 Litouwen 1.656 10 8.207 8.530 5.684 5.398 5.290 102 117 127 49 47 96 181 277 330 18 11 11 9 10 9.747 9.784 3.459 4.521 4.171 130 253 248 324 501 407 480 547 624 4 7 8 13 24 9.447 9.013 5.390 5.498 5.323 39 59 59 15 248 269 165 184 202 4 4 4 8 9 7.622 7.976 4.704 3.630 3.677 78 72 73 194 297 310 370 465 546 6 4 3 8 9 9.917 11.241 7.116 5.718 5.847 131 182 192 218 267 392 859 1.348 3 3 3 10 16 6.352 6.605 3.958 3.692 3.681 129 185 208 137 175 209 122 179 224 5 4 4 13 14 5.200 5.728 3.389 2.812 3.150 62 82 95 186 279 248 291 259 298 14 14 13 11 7 1.773 1.729 1.788 1.120 995 69 55 66 0 10 26 15 1 1 10 7 5 9 7 4.189 3.968 1.975 2.885 2.727 210 345 140 3 115 87 27 30 15 21 14 12 7 5 9.778 10.259 10.343 4.277 4.218 3.812 43 50 39 177 260 289 434 538 555 10 10 9 9 11 3.496 4.158 671 631 642 15 16 22 28 74 99 65 68 73 3 3 2 2 2 4.446 4.110 2.265 2.311 1.832 26 34 33 4 34 34 103 108 114 4 4 4 4 3 1.933 2.634 2.448 2.005 2.385 225 81 80 107 221 192 16 45 100 2 1 1 23 9 3.822 4.236 2.337 2.369 2.290 50 117 122 67 60 64 38 50 53 5 4 4 2 4 2.087 976 1.195 36 131 11 27 24 18 11 9 6 6 2.254 2.352 1.133 1.458 1.345 77 120 136 11 25 28 24 38 67 14 11 10 5 5 Tabel 9.2 (Vervolg) To t a a l Dief s t a l Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Mish a n del i n g Moor d en d ood sl a g ( i n c l p o g i ng ) Ve r k r a c h t i n g 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 Noord-Ierland 4.284 23 Noorwegen Oostenrijk 6.049 15 Polen 2.526 6 Portugal 3.276 4 Schotland 10.785 20 Slovenië 2.019 3 Slowakije 2.137 4 Spanje** 2.285 4 Tsjechië 3.638 6 Zweden 29 Zwitserland 4.256 7 7.125 7.515 3.059 3.111 3.038 75 105 116 89 86 152 269 1.098 1.505 4 10 9 16 14 9.190 10.137 4.531 4.665 22 40 535 983 58 78 2 3 9 12 6.906 7.881 2.658 3.206 4.263 26 37 54 145 223 273 403 461 412 2 2 2 11 14 3.278 3.799 1.338 1.745 1.634 53 111 114 11 50 123 75 84 76 4 4 3 6 7 3.515 3.983 1.397 1.588 1.717 144 166 189 64 63 39 348 421 533 5 4 9.912 9.639 5.732 4.551 3.735 104 87 82 483 621 800 1.028 1.205 1.232 15 14 16 8 14 3.363 3.810 1.038 1.900 2.153 23 26 21 23 68 52 25 21 16 5 4 3 6 4 1.645 2.067 1.489 1.021 1.127 24 23 35 24 83 69 75 2 3 3 4 2 2.307 2.377 1.555 1.591 1.664 220 234 222 33 43 61 2 3 3 4 4 3.812 3.490 2.588 2.465 2.298 39 46 54 11 43 37 78 70 67 3 3 2 7 5 12.985 13.615 13.995 7.695 7.787 7.360 65 101 96 323 363 456 616 659 727 19 23 3.729 4.481 3.888 3.327 3.967 46 52 59 586 641 633 52 74 91 2 2 3 4 6 * Nederland, Drugs: 1998 in plaats van 1995. ** Spanje, Mishandeling: 1997 in plaats van 1995. Bron: European Sourcebook 564 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 9.3 Aantal slachtoffers van moord per 100.000 inwoners 1980 Nederland België 1,4 Denemarken 1,5 Duitsland* 1,4 Engeland & Wales 1,3 Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland 2,3 Griekenland Hongarije Ierland ItaliëLetland Litauen Noord-Ierland Noorwegen 0,8 Oostenrijk Polen Portugal Roemenië 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 1,3 1,2 1,0 1,2 1,1 1,5 1,5 1,5 1,4 1,6 1,7 1,5 1,8 1,8 1,7 1,6 1,4 1,4 1,6 1,3 1,1 1,8 1,3 1,2 1,4 1,2 1,4 2,1 1,7 2,0 2,3 2,2 1,3 1,1 1,1 0,9 1,3 1,0 0,9 1,0 1,1 0,8 1,3 1,2 1,4 1,4 1,1 1,3 1,7 0,9 1,0 1,1 1,0 0,9 1,5 1,6 1,5 1,5 1,4 1,5 1,4 1,3 1,3 1,2 1,6 1,5 1,8 1,7 1,7 1,5 1,4 1,2 1,2 1,6 1,4 1,4 1,1 1,2 1,1 1,2 1,2 1,3 1,4 1,2 1,3 1,3 1,4 1,3 1,3 1,4 1,4 1,3 1,4 1,4 1,5 1,6 1,7 2,0 2,3 2,4 2,4 2,4 2,3 2,4 2,4 2,3 2,0 1,6 1,6 1,6 2,1 2,1 2,2 1,4 0,9 1,3 0,9 5,6 4,9 4,6 4,6 3,9 3,9 3,6 3,2 16,6 14,6 12,2 13,5 10,9 10,4 10,0 10,3 2,2 2,2 2,3 2,2 2,5 3,0 2,4 2,4 2,8 3,0 3,1 3,1 2,6 2,9 2,9 3,0 2,7 2,2 2,8 3,4 3,6 3,1 1,0 1,3 1,3 1,4 1,3 1,4 1,6 1,9 1,9 1,5 1,5 1,3 1,0 2,9 2,6 2,8 2,8 2,5 2,0 2,5 2,0 0,5 0,7 0,7 0,6 0,7 1,2 1,2 1,4 1,4 1,3 1,0 1,4 1,4 1,4 2,5 2,1 1,6 1,5 1,9 2,2 3,2 3,5 2,7 2,0 1,8 1,8 1,8 1,6 1,6 1,5 1,4 1,3 1,2 7,3 7,1 7,0 6,9 6,3 6,2 12,1 10,0 9,2 8,5 8,5 10,1 9,7 8,1 1,5 2,4 3,0 4,6 2,1 2,9 3,1 2,7 0,7 1,1 0,9 1,0 0,9 0,9 0,9 1,0 1,5 1,1 1,2 1,1 0,9 0,8 1,0 1,0 0,9 0,9 0,8 1,1 0,9 1,1 1,1 1,4 1,1 1,1 0,8 1,0 0,8 0,8 2,6 2,6 2,6 2,3 2,2 2,5 2,0 1,9 4,1 3,9 3,8 3,4 3,0 2,4 2,7 2,5 2,6 2,7 2,5 2003 1,4 1,8 1,2 1,3 1,6 2,0 0,7 3,0 10,9 2,61,1 2,3 1,1 1,3 9,5 1,9 1,2 0,61,7 2,6 2,5 Bijlage 4 565 Tabel 9.3 (Vervolg) 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2,7 2,6 1,8 1,9 2,5 2,1 2,1 2,5 2,4 2,0 1,9 0,8 1,3 1,8 0,7 1,4 2,4 2,5 2,6 2,4 2,6 2,6 2,4 2,4 1,0 1,0 0,9 1,1 1,0 1,2 1,3 1,8 1,7 1,8 1,5 1,5 1,4 1,5 1,8 1,6 1,7 1,8 1,4 1,6 2,0 2,0 1,8 2,0 2,3 1,8 2,1 2,1 2,0 1,9 2,2 1,1 1,2 1,2 1,0 1,2 0,9 1,2 1,2 1,9 2,0 1,9 2,0 1,9 1,9 2,0 1,7 1,7 1,8 1,8 1,8 1,8 2,8 2,7 2,8 2,7 2,8 2,2 2,5 2,2 2,1 2,0 2,1 2,0 1,8 1,7 1,7 1,8 1,9 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,1 1,0 1,1 1,1 1,3 9,8 9,1 8,3 7,9 7,9 8,6 8,3 8,4 8,7 9,4 9,8 9,3 9,5 9,0 8,2 7,4 6,8 6,3 5,6 5,5 5,6 5,6 2003 2,1 1,0 2,4 1,2 1,8 1,0 1,7 1,7 0,9 5,7 1980 Schotland SloveniëSlowakije Spanje TsjechiëZweden 1,6 Zwitserland Australië Canada 2,6 Japan 1,4 VS 10,2 * Tot en met 1990: West-Duitsland; 1991: West-Duitsland en Berlijn; vanaf 1992 geheel Duitsland. Bron: European Sourcebook, Home Office, Nationale statistische bureaus. 566 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 9.4 Percentage minderjarige verdachten, naar delict; 1995, 1999 en 2003 Nederland Duitsland* Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije* Estland Finland* GriekenlandHongarije Ierland** Italië Letland Litouwen*** Noorwegen To t a a l Dief s t a l Dief s t al me t ge weld Dr ugs Mish an del i n g Moor d en d oood sl a g ( i nc l . p o ging ) Ve r k r a c h t i n g 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 18% 19% 19% 12% 11% 12% 21% 22% 12% 11% 16% 12% 7% 6% 8% 7% 6% 3% 5% 7% 13% 24% 15% 17% 21% 23% 23% 25% 33% 30% 4% 4% 4% 15% 18% 16% 8% 5% 7% 14% 17% 18% 30% 33% 30% 35% 40% 37% 12% 17% 17% 16% 20% 19% 6% 8% 8% 8% 11% 10% 41% 31% 28% 45% 42% 42% 12% 13% 15% 23% 18% 21% 6% 7% 7% 8% 9% 19% 28% 33% 31% 31% 40% 39% 10% 20% 17% 12% 16% 15% 7% 8% 8% 15% 21% 11% 17% 19% 16% 20% 5% 20% 5% 6% 2% 11% 23% 10% 17% 5% 17% 23% 14% 16% 7% 2% 6% 8% 4% 5% 15% 13% 19% 25% 23% 26% 23% 0% 8% 6% 7% 4% 8% 34% 19% 9% 24% 20% 17% 27% 32% 18% 9% 9% 5% 13% 14% 12% 4% 5% 2% 6% 4% 6% 11% 11% 4% 4% 1% 2% 1% 1% 4% 2% 5% 9% 20% 15% 18% 28% 29% 35% 4% 18% 14% 10% 7% 7% 5% 4% 6% 12% 13% 21% 15% 27% 17% 25% 5% 10% 15% 15% 9% 5% 10% 2% 9% 9% 10% 6% 7% 8% 3% 5% 2% 2% 3% 2% 2% 3% 2% 3% 6% 23% 7% 20% 8% 1% 1% 5% 3% 4% 6% 25% 7% 15% 21% 23% 27% 27% 4% 3% 5% 5% 7% 7% 17% 29% 30% 15% 48% 6% 11% 15% 15% 10% 4% 16% 25% Bijlage 4 567 Tabel 9.4 (Vervolg) To t a a l Dief s t al Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Misha ndelin g Moor d en doood sl a g ( i nc l . p o ging ) Ve r k r a c h t i n g 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 16% 11% 15% 10% 6% 12% 17% 9% 20% 6% 13% 14% 5% 12% 11% 29% 7% 14% 26% 30% 24% 28% 38% 32% 19% 29% 7% 12% 17% 14% 4% 5% 4% 8% 14% 8% 29% 29% 21% 26% 27% 24% 1% 2% 14% 17% 21% 21% 6% 7% 3% 13% 10% 7% 21% 17% 22% 20% 23% 4% 7% 7% 5% 13% 5% 11% 8% 10% 38% 30% 17% 50% 39% 27% 12% 15% 16% 10% 10% 11% 3% 5% 9% 9% 6% 6% 18% 26% 10% 8% 2% 12% 18% 17% 23% 24% 5% 5% 3% 11% 32% 16% 20% 32% 27% 29% 19% 19% 11% 9% 10% 5% 2% 3% 9% 12% 13% 25% 18% 17% 28% 22% 30% 4% 4% 6% 20% 15% 18% 7% 3% 8% 5% 20% 31% 27% 23% 33% 38% 40% 8% 12% 11% 12% 16% 15% 7% 6% 5% 5% 8% Oostenrijk* Polen Roemenië Slovenie Slowakije Spanje Tsjechië* Zweden Zwitserland * Bulgarije, Duitsland, Finland, Oostenrijk, Tsjechië: 2000 in plaats van 1999. ** Ierland: 1998 in plaats van 1999. *** Litouwen: 2002 in plaats van 2003. Bron: European Sourcebook 568 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 9.5 Percentage vrouwelijke verdachten, naar delict; 1995, 1999 en 2003 Nederland Duitsland* Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije* Estland Finland* Griekenland Hongarije Ierland** Letland Litouwen*** Noorwegen Oostenrijk* Polen To t a a l Dief s t al Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Misha ndelin g Moor d en dood sl a g ( in c l p o gin g ) Ve r k r a c h t i n g 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 12% 2% 23% 1% 16% 1% 14% 2% 11% 0% 9% 15% 1% 15% 2% 13% 0% 0% 4% 13% 1% 16% 21% 1% 9% 1% 13% 17% 16% 18% 8% 6% 7% 12% 12% 14% 9% 11% 12% 9% 9% 12% 4% 0% 24% 29% 31% 30% 8% 9% 9% 12% 12% 12% 13% 14% 15% 10% 12% 12% 1% 1% 18% 26% 23% 23% 8% 8% 11% 10% 12% 11% 12% 17% 16% 10% 10% 9% 0% 1% 15% 15% 16% 18% 7% 7% 6% 10% 8% 8% 10% 10% 12% 13% 14% 14% 4% 2% 21% 11% 21% 4% 9% 15% 15% 15% 20% 0% 9% 7% 7% 11% 4% 3% 4% 7% 7% 6% 1% 6% 8% 11% 8% 0% 0% 11% 7% 9% 5% 6% 5% 19% 8% 8% 9% 8% 16% 17% 19% 21% 13% 9% 12% 10% 13% 16% 10% 11% 12% 12% 11% 13% 0% 0% 14% 5% 10% 10% 2% 4% 4% 9% 7% 8% 11% 11% 11% 4% 2% 5% 3% 2% 15% 9% 10% 15% 10% 9% 9% 12% 13% 10% 9% 9% 9% 17% 13% 21% 1% 0% 19% 13% 23% 3% 7% 9% 11% 6% 9% 12% 3% 11% 3% 4% 2% 5% 11% 11% 8% 14% 8% 0% 0% 10% 9% 8% 4% 3% 23% 26% 9% 9% 10% 12% 0% 10% 27% 9% 8% 17% 20% 9% 6% 7% 0% 0% 0% 20% 23% 23% 24% 13% 10% 11% 18% 17% 15% 12% 13% 14% 20% 20% 14% 0% 1% 9% 9% 5% 7% 4% 5% 5% 1% 8% 7% 8% 7% 13% 13% 12% 0% 1% Bijlage 4 569 Tabel 9.5 (Vervolg) To t a a l Dief s t a l Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Mish a n del i n g Moor d en d ood sl a g ( i n c l p o g i ng ) Ve r k r a c h t i n g 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 1995 1999 2003 11% 0% 12% 0% 0% 9% 1% 12% 1% 18% 0% 15% 0% 13% 14% 14% 8% 4% 3% 5% 15% 11% 21% 19% 19% 2% 2% 16% 13% 10% 13% 7% 8% 5% 11% 14% 8% 13% 13% 6% 13% 12% 9% 1% 1% 7% 13% 8% 3% 5% 8% 9% 1% 11% 10% 10% 2% 10% 9% 11% 11% 11% 10% 6% 5% 11% 10% 1% 1% 12% 7% 8% 9% 8% 7% 8% 12% 7% 8% 8% 14% 16% 12% 0% 0% 19% 27% 27% 29% 5% 4% 5% 15% 14% 15% 9% 9% 12% 11% 11% 1% 0% 15% 17% 16% 18% 6% 8% 7% 15% 15% 13% 11% 10% 11% 13% 12% 13% 0% Roemenië Slovenie SlowakijeSpanje Tsjechië* Zweden Zwitserland * Bulgarije, Duitsland, Finland, Oostenrijk, Tsjechië: 2000 in plaats van 1999. ** Ierland: 1998 in plaats van 1999. *** Litouwen: 2002 in plaats van 2003. Bron: European Sourcebook 570 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 9.6 Aantal door rechter veroordeelde verdachten per 100.000 inwoners, naar delict; 1995, 2000 en 2003 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland & Wales Frankrijk Bulgarije Estland* Finland Hongarije Ierland Italië Letland Noord-Ierland* Noorwegen Oostenrijk To t a a l Dief s t al Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Misha ndelin g Moor d en dood sl a g ( in c l p o gin g ) Ve r k r a c h t i n g 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 629 2,1 1.507 4,5 926 1,1 1.124 1,6 2.589 1,3 613 2,7 140 2,4 540 1,5 3.353 1,3 938 1,4 146 6,9 357 2,3 388 2.053 0,6 1.274 868 2,2 663 787 179 164 184 22 23 24 30 40 61 36 49 67 6,3 7,5 9,3 2,3 1,8 1.443 1.557 89 75 72 22 24 25 51 40 39 46 42 44 1,4 1,7 1,9 3,7 4,5 2.787 2.630 473 391 349 11 12 14 7 107 112 81 83 97 1,1 0,5 0,7 1,4 1,2 1.071 1.067 228 209 205 11 13 13 46 66 68 51 71 82 1,2 1,1 1,0 1,5 2,7 2.711 2.806 249 284 266 10 11 14 61 86 97 109 136 155 0,5 0,6 0,7 1,1 1,1 955 848 105 157 124 10 9 10 33 38 43 35 87 73 1,4 1,1 1,1 1,8 2,9 387 376 74 195 201 7 17 17 0 3 7 1 3 3 2,6 2,0 2,2 1,7 2,3 744 802 304 334 278 61 79 69 1 23 17 19 18 13,5 8,0 7,1 4,0 2,8 3.350 3.885 653 687 673 9 9 12 46 112 143 153 152 203 3,8 3,2 3,7 1,2 1,2 1.034 1.026 328 340 274 15 15 17 2 15 16 61 53 55 2,8 3,0 3,4 2,3 1,6 129 974 127 56 586 4 14 37 0 17 102 2 16 101 0,1 0,8 1,3 0,6 2,7 534 379 52 97 59 10 12 12 29 31 36 5 8 13 1,3 1,6 2,1 1,7 2,0 528 180 233 17 27 4 7 7,4 4,0 4,2 3,7 1.582 1.420 254 167 135 12 7 9 42 39 24 39 38 35 4,3 1,0 0,9 1,5 0,5 1.427 175 182 4 5 95 186 17 14 0,6 0,8 0,6 513 511 211 125 142 6 7 7 41 40 55 125 65 68 0,7 0,5 0,8 2,2 1,9 Bijlage 4 571 Tabel 9.6 (Vervolg) To t a a l Dief s t a l Dief s t a l me t ge weld Dr ugs Mish a n del i n g Moor d en d ood sl a g ( i n c l p o g i ng ) Ve r k r a c h t i n g 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 1995 2000 2003 506 2,7 365 0,5 1.475 0,8 207 5,7 1,5 294 0,2 532 1,5 1.603 1,5 937 1,2 576 1.077 135 145 167 14 23 30 5 7 26 36 44 51 1,7 1,6 1,9 2,5 2,2 519 672 80 55 46 16 14 18 27 34 23 27 52 53 3,4 2,5 2,7 1,3 0,6 1.182 1.321 432 347 365 13 12 12 109 107 114 248 222 247 2,6 2,9 2,6 0,5 0,8 343 365 66 85 95 2 5 6 2 12 16 15 31 32 1,9 2,7 1,0 2,2 2,9 433 502 132 134 12 12 7 11 56 57 1,2 1,1 1,1 246 298 106 74 79 16 14 15 19 18 20 9 12 24 1,3 1,0 1,3 0,7 0,2 615 645 170 161 149 12 14 15 2 9 13 22 27 30 1,3 1,6 1,7 1,8 1,4 1.330 1.268 375 273 268 6 9 10 70 90 113 106 88 86 1,4 1,7 1,5 1,5 1,4 1.209 1.345 87 129 134 5 9 9 114 183 186 14 24 30 1,2 1,3 0,8 1,2 1,4 Polen Portugal Schotland* Slovenië SlowakijeSpanje Tsjechië Zweden Zwitserland * Estland, Noord-Ierland, Schotland: 2002 in plaats van 2003. Bron: European Sourcebook 572 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Tabel 9.7 Aantal gevangenen per 100.000 inwoners Nederland* 23 België 56 Denemarken 63 Duitsland** 91 Engeland & Wales 86 Frankrijk 66 Luxemburg Bulgarije Estland Finland 106 Griekenland Hongarije Ierland Italië 56 Letland Litouwen Noord-Ierland Noorwegen 44 Oostenrijk Polen Portugal Roemenië 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 200523 27 29 34 33 34 34 43 42 46 49 50 53 57 67 77 75 75 84 90 95 101 113 124 57 60 64 66 64 64 66 64 66 65 61 68 74 75 76 78 84 77 80 83 85 90 84 88 64 63 65 67 66 67 69 67 69 70 68 70 65 61 60 63 66 61 59 64 66 70 93 100 101 100 95 88 84 83 82 82 81 74 81 80 81 88 91 95 97 97 96 95 96 97 87 88 88 87 93 93 97 99 96 90 90 89 87 95 99 106 119 125 123 124 126 137 139 140 72 56 63 70 78 77 86 88 80 84 86 86 89 93 92 93 93 91 92 80 77 88 93 91 90 81 86 111 121 115 114 122 128 140 328 350 341 354 338 101 99 97 93 90 86 85 80 68 69 69 69 67 64 63 62 58 54 53 56 59 67 66 66 76 79 78 81 158 171 177 168 162 76 80 78 75 52 62 71 76 73 59 56 55 54 46 62 83 88 89 83 85 87 86 89 94 95 100 102 97 353 364 363 349 333 240 291 326 288 227 52 64 70 76 49 49 51 48 48 50 52 56 60 57 61 58 57 57 58 56 57 57 59 59 64 65 83 85 92 97 169 207 209 211 208 132 133 137 221 225 230 208 185 134 90 76 96 143 92 152 158 327 73 87 162 102 313 233 7867 107 217 122 175 Bijlage 4 573 Tabel 9.7 (Vervolg) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005129 131 136 57 58 56 55 56 297 139 146 164 177 114 117 126 136 140 219 207 164 167 58 60 58 52 52 51 53 58 57 58 58 60 65 70 71 65 59 60 59 64 69 73 76 82 89 72 69 72 82 89 94 96 99 103 106 113 112 115 114 118 120 127 130 131 130 131 123 123 118 116 112 115 45 45 45 46 45 45 44 42 39 37 36 36 36 37 38 40 42 43 47 50 53 58 275 287 312 330 352 385 434 462 488 518 531 567 603 621 651 672 694 686 688 706 716 725 133 57173 142 186 78 82124 738 Schotland Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Zweden 55 Zwitserland Australië Canada Japan VS * Vanaf 1999 is voor Nederland overgegaan op een andere bron (Council of Europe SPACE statistics). Het niveauverschil tussen 1998 en 1999 wordt grotendeels hierdoor veroorzaakt. ** Tot en met 1990: West-Duitsland; 1991: West-Duitsland en Berlijn; vanaf 1992 geheel Duitsland. Bron: WODC, Home Office, Council of Europe 574 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bijlage 5 Afkortingen ag advocaat-generaal AID Algemene Inspectiedienst AMvB algemene maatregel van bestuur BJZ Bureau Jeugdzorg BOB Wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden BOD bijzondere opsporingsdienst BOOM Bureau Ontnemingsmaatregelen Openbaar Ministerie BOPZ Wet Bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen BPS Bedrijfsprocessen systeem BVOM Bureau Verkeershandhaving Openbaar Ministerie BZK ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties CBS Centraal Bureau voor de Statistiek CIE Criminele Inlichtingen Eenheid CIOT Centraal Informatiepunt Onderzoek & Telecommunicatie CIV Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme CJIB Centraal Justitieel Incasso Bureau COMPAS Communicatiesysteem Openbaar Ministerie-Parket Administratie Systeem CRR Centraal Register Rijbewijzen DISAD Directie Internationale Strafrechtelijke Aangelegenheden en Drugsbeleid DJI Dienst Justitiële Inrichtingen DNRI Dienst Nationale Recherche Informatie DTC Dagtrainingscentrum ECD Economische Controledienst ED Elektronische detentie ERV Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid ESM Enquête Slachtoffers Misdrijven Et Elektronisch Toezicht EHRM Europese Hof voor de rechten van de mens EU Europese Unie EU ICS European Survey on Crime and Safety EVRM Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden FIOD-ECD Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controledienst G4 de vier grote steden GBA Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens GGz Vereniging Geestelijke Gezondheidszorg GPS Geïntegreerd Proces Systeem gvo gerechtelijk vooronderzoek GW Grondwet Halt Het alternatief HKS Herkenningsdienstsysteem 576 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 HR Hoge Raad der Nederlanden hvb huis van bewaring ICVS International Crime Victims Survey ISD Inrichting voor stelselmatige daders IVBPR Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten IVO incidenteel versneld ontslag uit detentie wegens plaatsgebrek JDS Justitieel Documentatie Systeem KLPD Korps landelijke politiediensten KMar Koninklijke Marechaussee KNVB Koninklijke Nederlandse Voetbalbond MKZ Mond- en klauwzeer L&V Enquête Leefbaarheid en Veiligheid LCA Landelijk Coördinatiepunt Arrestatiebevelen LNV Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij LORS Landelijk Overvallen Registratie Systeem LRT Landelijk Rechercheteam MBI Monitor Bedrijven en Instellingen MCB Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven MOT Meldpunt Ongebruikelijke Transacties MvJ Ministerie van Justitie NFI Nederlands Forensisch Instituut NTS NIPO Nederlands Instituut voor de Publieke Opinie en het Marktonderzoek OBJD Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie OM Openbaar Ministerie OMDATA Beleidsinformatiesysteem van het OM OPS Opsporingsregister ots ondertoezichtstelling ovj officier van justitie PaG Parket-Generaal Pbw Penitentiaire beginselenwet pg procureur-generaal pi penitentiaire inrichting PIJ Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen PMB Politiemonitor Bevolking poi penitentiair open inrichting POLS Permanent Onderzoek Leefsituatie pp penitentiair programma PPP purchasing power parity PTT Post Telefoon Telegraaf (thans KPN) pv proces-verbaal PW Politiewet rc rechter-commissaris Bijlage 5 577 RDW Rijksdienst voor het Wegverkeer RIAGG Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg RISc Raad voor de strafrechttoepassing en jeugdbescherming RvdK Raad voor de Kinderbescherming RvdR Raad voor de Rechtspraak SBI Standaard Bedrijfsindeling SEB Slachtofferenquête Bedrijven SGM Schadefonds Geweldsmisdrijven SHN Slachtofferhulp Nederland SIOD Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst SOV Strafrechtelijke Opvang Verslaafden Sr Wetboek van Strafrecht SRM WODC-Strafrechtmonitor SRN Stichting Reclassering Nederland SSB Sociaal Statistisch Bestand (van het CBS) STRABIS Strafrecht Boete Incasso Systeem Stcrt. Staatscourant Sv Wetboek van Strafvordering SVB Sociale Verzekeringsbank SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tbr terbeschikkingstelling van de regering tbs terbeschikkingstelling TOBIAS Totaal Bekeuring Informatie Afhandelings Systeem; TRIAS Transactie Registratie Inning en Informatie Afhandelings Systeem TULP Tenuitvoerleggingprogramma TULP/JJI Tenuitvoerleggingprogramma/Justitiële Jeugdinrichtingen UWV Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen V&W Ministerie van Verkeer en Waterstaat VI vervroegde invrijheidstelling VIP Verwijs Index Personen VMR Veiligheidsmonitor Rijk VN Verenigde Naties VROM Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijk Ordening en Milieu VROM-IOD VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport WAHV Wet Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoor schriften (Wet-Mulder) WED Wet op de economische delicten Wet RO Wet op de rechterlijke organisatie WODC Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum WOTS Wet Overdracht Tenuitvoerlegging Strafvonnissen 578 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 WPR Wet op de Persoonsregistratie WSA Wetenschappelijk Statistisch Agentschap WSNP Wet schuldsanering natuurlijke personen wvv wederrechtelijk verkregen voordeel WVW Wegenverkeerswet WWM Wet wapens en munitie Bijlage 6 Trefwoordenregister aangifte 93-97, 98-100, 107-112 advocaten – taken en rechtspositie 23-24 afdoening door Openbaar Ministerie 29-32, 141-150, 169-173, 215-249, 291-292 afdoening door politie 39, 164, 218-224, 291-292 afdoening door rechter (zie: vonnis) afkortingenlijst 573-576 allochtonencriminaliteit (zie ook: daderprofiel; verdachten) 123-125 alternatieve (jeugd)straffen (zie ook: Halt; jeugdstraffen en -maatregelen) 49-50, 55-56, 153-156, 175-178, 201-208, 224-225, 227-241 angst voor criminaliteit (zie: Onveiligheidsgevoelens) arrondissementsrechtbank (zie: rechterlijke macht) bedrijven als slachtoffer (zie ook: Monitor Bedrijven en Instellingen; Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven; preventiemaatregelen door bedrijven) 75-78, 97-100, 103-105, 270-271 behandelinrichtingen voor jeugdigen (zie: justitiële jeugdinrichtingen) beleidssepot (zie: afdoening door Openbaar Ministerie) beslissing omtrent vervolging (zie: afdoening door Openbaar Ministerie) beslissing van de rechter (zie: vonnis) beveiligingsmaatregelen (zie: reventiemaatregelen) bijzondere opsporingsdiensten 27, 258-259, 272-273 boete (zie: geldboete) burgers als slachtoffer (zie: lachtoffers) Buro Slachtofferhulp – organisatie en taken (zie: slachtofferhulp) cassatie (zie: rechtsmiddelen) Centraal Justitieel Incasso Bureau (zie ook: inning van geldboete; inning van voordeelsontneming) 37-38, 263-264, 328-329 classificatie van misdrijven 307-308 criminaliteitsontwikkeling (zie ook: internationale vergelijking criminaliteit; regionale criminaliteit; stadscriminaliteit) 91-99, 107-139, 217-226, 281-290 criminele carrière (zie: recidive) daderprofiel (zie ook: verdachten) 122-128, 152, 288-290 delinquenten – kenmerken (zie: aderprofiel; verdachten) deskundigen in het strafproces (zie: getuige-deskundigen) detailhandel als slachtoffer (zie: edrijven als slachtoffer) diefstal (zie: vermogensdelicten) diefstal met geweld (zie: overvalcriminaliteit) Dienst Justitiële Inrichtingen 36-37, 263-264, 267-268 dna-onderzoek (zie: Nederlands Forensisch Instituut) doorlooptijd van strafzaken 160 doorrijden na ongeval (zie: erkeersdelicten) drugsdelicten 120-121, 134-135, 150-151, 234-239, 244, 285, 288-289 dwangmiddelen 39-40 economische delicten 143-146, 241 eindonderzoek (zie: terechtzitting) elektronisch huisarrest 53, 182 European Sourcebook 333-334 580 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 fraude (zie: economische delicten; vermogensdelicten) gedetineerden – kenmerken (zie: gevangenisbevolking) gefinancierde rechtshulp (zie: rechtshulp) geldboete (zie ook: inning van geldboete) 50, 55, 153-156, 208-210, 217-226, 242-244 gerechtelijk laboratorium (zie: Nederlands Forensisch Instituut) gerechtelijk vooronderzoek 40-41 gerechtshof (zie: rechterlijke macht) geregistreerde criminaliteit (zie: criminaliteitstontwikkeling) getuige-deskundigen 25-26 getuigen 24-25 gevangenisbevolking – kenmerken 181-186, 329-330 gevangeniscapaciteit – bezetting en doorstroming 183-184, 329-330 gevangenissen (zie: penitentiaire inrichtingen) gevangenisstraffen 45, 48-49, 157-159, 182, 225-226, 227-241, 292-294 geweldsdelicten 64-65, 92-93, 101-102, 116-119, 133-134, 151, 173-177, 226-229, 237-239, 243-244, 281-282, 285-290 gratie 187-188 griffie 34 Halt (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen) 54-55, 165-167, 223-224, 263-264 hechtenis (zie: gevangenisstraffen; voorlopige hechtenis) heenzendingen 188-189 herhaald slachtofferschap (zie: meervoudig slachtofferschap) Herkenningsdienstsysteem (HKS) 320-322 Hoge Raad (zie: rechterlijke macht) hoger beroep (zie: rechtsmiddelen) huis van bewaring (zie: enitentiaire inrichtingen) informatiebronnen criminaliteit en rechtshandhaving 309-334 inning van geldboete (zie ook: geldboete) 208-210, 213, 263 inning van voordeelsontneming (zie ook: voordeelsontneming) 211, 263 Inspectie voor de sanctietoepassing 37 Internationale slachtofferenquête 332-333, 281-284 internationale rechtshulp (zie ook: overdracht van straftenuitvoerlegging; uitlevering) 46-47 internationale vergelijking criminaliteit en opsporing 279-290 internationale vergelijking kosten van criminaliteit 273-275 internationale vergelijking strafrechtspleging en tenuitvoerlegging 290-294 interne criminaliteit (zie: bedrijven als slachtoffer) internetfraude (zie: computercriminaliteit) inverzekeringstelling (zie: voorlopige hechtenis) jeugdbescherming – organisatie (zie: Raad voor de Kinderbescherming) jeugdbeschermingsmaatregelen 196 jeugdcriminaliteit (zie ook: meisjescriminaliteit) 128-135, 157-163, 288-290 jeugddetentie 55, 175-178, 197-200, 268-269 Trefwoordenregister 581 jeugdmaatregelen (zie: jeugdstraffen en -maatregelen) jeugdreclassering 206-208 jeugdstraffen en -maatregelen (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen; jeugddetentie, PIJ-maatregel) 53-57, 173-178, 242-244 jeugdstrafrechtspleging 53-54, 164-178, 242-244 justitiële documentatie 326-328 justitiële inrichtingen (zie: Dienst Justitiële Inrichtingen; justitiële jeugdinrichtingen; penitentiaire inrichtingen) justitiële jeugdinrichtingen – doelgroep, capaciteit, bezetting en doorstroming 195-201, 331-332, 263 kantongerechten (zie: rechterlijke macht) kinderbescherming (zie: Raad voor de Kinderbescherming) kosten van criminaliteit 73, 77-78, 251-277 kosten van preventie 255-256, 268-270 kosten van (straf)rechtshandhaving 256-259, 265-268 kosten van straftenuitvoerlegging 263-264 kosten van vervolging en strafrechtspleging 259-262 kroongetuigen (zie: getuigen) landelijk parket (zie: Openbaar Ministerie) landenvergelijking (zie: internationale vergelijking) legaliteitsbeginsel 17-18 lichamelijk letsel bij slachtoffers (zie ook: slachtoffers) 73, 77-79, maatregelen (zie: straffen en maatregelen) meervoudig slachtofferschap (zie ook: slachtoffers; slachtofferrisico) 63, 71-72, 76 meisjescriminaliteit (zie ook: jeugdcriminaliteit; vrouwencriminaliteit) 129 melding ongebruikelijke transacties (zie: witwassen) Minister van Justitie – organisatie en taken 20-21 Monitor Bedrijven en Instellingen (MBI) 316-317 Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB) 317-319 Nederlands Forensisch Instituut 135-137 OMDATA 324-326 ondertoezichtstelling (zie: jeugd- beschermingsmaatregelen) ongeregistreerde criminaliteit 67-69, 218-219, 242 ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (zie: voordeelsontneming) ontslag van rechtsvervolging (zie: vonnis) onttrekking aan het verkeer 51, 153, 212-213, 210-211 ontvluchtingen 189 ontzegging van rijbevoegdheid 153, 212, 209-210 onveiligheidsgevoelens 82-88, 105 Openbaar Ministerie – organisatie, taken en omvang (zie ook: afdoening door Openbaar Ministerie) 27-32, 259-261 ophelderingspercentage 107-121, 219-220, opsporingsonderzoek 38-40 271-272 582 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 opvanginrichtingen voor jeugdigen (zie: justitiële jeugdinrichtingen) overdracht van straftenuitvoerlegging 189-190 parketten (zie: Openbaar Ministerie) penitentiair programma 49, 182 penitentiaire inrichtingen – doelgroep, bestemming en mate van beveiliging 45, 181-183, 263-264 PIJ-maatregel (zie ook: jeugdstraffen en -maatregelen) 54, 196-197, 200-201 plaatsing in inrichting voor stelselmatige daders 52-53, 185-186 plaatsing in psychiatrisch ziekenhuis 52 politie – organisatie, taken en omvang 26-27, 256-259, 290-291 politiekosten (zie: kosten van (straf)rechtshandhaving) politiemonitor 313-314 politiesepot (zie: afdoening door politie) politiestatistiek (zie ook: criminaliteitsontwikkeling) 100-103, 107-135 politietransactie (zie: afdoening door politie) processen-verbaal (zie: aangifte) preventiekosten (zie: kosten van preventie) preventiemaatregelen door bedrijven (zie ook: bedrijven als slachtoffer) 81-82, 268-270 preventiemaatregelen door burgers 78-81, 268-270 psychisch letsel bij slachtoffers 73, 88-89 Raad voor de Kinderbescherming (zie ook: Jeugdbescherming) 35-36, 206-208, 260, 263 Raad voor de Rechtspraak 34 Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming 37 raadsmannen (zie: advocaten) rechterlijke macht – organisatie, taken en omvang 32-34, 259-262 rechters 32-33 rechtshulp – incl. gefinancierde rechtshulp 219-221, 264-265 rechtsmiddelen 43-44, 160-162 recidive 202, 205-206, 244-248 reclassering – organisatie, omvang en taken (zie ook: Jeugdreclassering) 34-35, 201206, 260, 263-265 regionale criminaliteit (zie ook: criminaliteitsontwikkeling; stadscriminaliteit) 58-59, 110-113 rijden onder invloed (zie: verkeersdelicten) sancties (zie: straffen en maatregelen) schade van criminaliteit (zie: kosten van criminaliteit) Schadefonds Geweldsmisdrijven 74, 254-255, 272 schadevergoeding aan ex- verdachten 45-46, 163, 263 schadevergoedingsmaatregel 21, 51, 73-74, 211-212, 254-255 schikking (zie: afdoening door Openbaar Ministerie) schuldigverklaringen (zie: vonnis) seksuele delicten (zie: zedendelicten) self report studies (zie: zelfrapportages) sepot (zie: afdoening door Openbaar Ministerie; afdoening door politie) schuldigverklaring (zie: vonnis) Trefwoordenregister 583 slachtofferenquête (zie ook: internationale slachtofferenquête) 59-62, 75, 82-85, 91, 100, 309-319, slachtofferhulp (zie ook: lichamelijk letsel bij slachtoffers; psychisch letsel bij slachtoffers) 22, 88-90, 253-255 slachtofferrisico 68-72 slachtoffers – kenmerken en rechtspositie (zie ook: bedrijven als slachtoffer; meervoudig slachtofferschap; Victim Impact Statement) 21-22, 59-105, 288 snelheid van berechting (zie: doorlooptijden van strafzaken) staande magistratuur (zie: Openbaar Ministerie) stadscriminaliteit (zie ook: regionale criminaliteit) 110-113 Stop-reactie (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen) 167-169 Strafbeschikking 31-32 straffen en maatregelen (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen; jeugdstraffen en -maatregelen) 47-57, 224-226 strafmaat 157-159, 225-226, 292-294 strafproces – organisatie en fasen 38-43, 223-226, strafrechtelijk finanancieel onderzoek (zie ook: voordeelsontneming) 41 strafrechtelijke opvang verslaafden 52-53, 185-186 strafrechtspleging (zie ook: doorlooptijd van strafzaken; internationale vergelijking strafrechtspleging) 141-179, 221-241, 261-262 strafrechtsysteem 17-57, 335-339 straftenuitvoerlegging (zie ook: kosten van straftenuitvoerlegging) 44-46, 181-214, 263-264 taakstraffen (zie: alternatieve (jeugd)straffen) tbs – tenuitvoerlegging, capaciteit, bezetting en doorstroming 52, 190-195, 263 tbs-bevolking – kenmerken 194, 194 technisch sepot (zie: afdoening door Openbaar Ministerie) tenuitvoerlegging (zie: straftenuitvoerlegging) terbeschikkingstelling (zie: tbs) terechtzitting 42-43 tolken 24 transactie (zie: afdoening door Openbaar Ministerie; afdoening door politie) uitlevering 46-47, 163, 178-180 vandalisme 67, 92-93, 103, 115-116, 132-133, 151, 232-234, 237-238, 240-241, 243-244 veelvoorkomende delicten (zie: criminaliteitsontwikkeling) veiligheidsmonitor (zie ook: slachtofferenquête) 314-316 verbeurdverklaring 153, 212-213, 210-211 verdachten – rechtspositie (zie ook: daderprofiel) 22-23, 121-135, 146, 220-224, 290-292 vergelijking criminaliteit en strafrechtspleging (zie: internationale vergelijking criminaliteit; internationale vergelijking strafrechtspleging) verkeersdelicten 119-120, 134-135,150-151, 241 vermogensdelicten 65-67, 92-93, 102-103, 113-115, 118, 131-132, 151, 173-177, 229-232, 237-238, 240, 243-244, 281-284, 285-290 vernieling (zie: vandalisme) vervolging en berechting (zie: strafrechtspleging) 584 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 vervroegde invrijheidstelling 48-49, 187-189 vonnis 42-43, 150-160, 173-178, 221-241 voordeelsontneming (zie ook: inning van voordeelsontneming; strafrechtelijke financieel onderzoek) 51, 210-211, 273 voorlopige hechtenis (zie ook: heenzendingen) 39-40, 92, 181-182, 197-200, 195, 333-334 vreemdelingenbewaring 182, 196 vrijheidsstraffen (zie: gevangenisstraffen) vrijspraak (zie: vonnis) vroeghulp (zie: reclassering) vrouwencriminaliteit (zie ook: meisjescriminaliteit) 127, 144, 288-289 Waarborgfonds Motorverkeer 74-75 wapendelicten 120-121, 134-135, 143-146, 1683 wetgever – taken 20 witwassen 273 zedendelicten 64-65, 118-119 zelfmelders 182-183, 195 zittende magistratuur (zie: rechterlijke macht) WODC-rapporten Om zo veel mogelijk belanghebbenden te informeren over de onderzoeksresultaten van het WODC wordt een beperkte oplage van de rapporten kosteloos verspreid onder functionarissen, werkgroepen en instellingen binnen en buiten het ministerie van Justitie. Dit gebeurt aan de hand van een verzendlijst die afhankelijk van het onderwerp van het rapport opgesteld wordt. De rapporten in de reeks Onderzoek en beleid (O&B) worden uitgegeven door Boom Juridische uitgevers en zijn voor belangstellenden die niet voor een kosteloos rapport in aanmerking komen, te bestellen bij Boom distributiecentrum, postbus 400, 7940 AK Meppel, tel.: 0522-23 75 55, via e-mail: bdc@bdc.boom.nl. Een complete lijst van de WODC-rapporten is te vinden op de WODC-site (www.wodc.nl). Daar zijn ook de uitgebreide samenvattingen te vinden van alle vanaf 1997 verschenen WODC-rapporten. Volledige teksten van de rapporten (vanaf 1999) zullen met terugwerkende kracht op de WODC- site beschikbaar komen. Hieronder volgen de titelbeschrijvingen van de in 2002, 2003, 2004 en 2005 verschenen rapporten. Kamphorst, P.A., G.J. Terlouw Van vast naar mobiel; een evaluatie van het experiment met elektronisch huisarrest voor minderjarigen als modaliteit voor de voorlopige hechtenis 2002, O&B 195 Moolenaar, D.E.G., F.P. van Tulder, G.L.A.M. Huijbregts, W. van der Heide Prognose van de sanctiecapaciteit tot en met 2006 2002, O&B 196 Bokhorst, R.J., C.H. de Kogel, C.F.M. van der Meij Evaluatie van de Wet BOB; fase 1: de eerste praktijkervaringen met de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden 2002, O&B 197 Kleemans, E.R., M.E.I. Brienen, H.G. van de Bunt m.m.v. R.F. Kouwenberg, G. Paulides, J. Barendsen Georganiseerde criminaliteit in Nederland; tweede rapportage op basis van de WODC-monitor 2002, O&B 198 Voert, M. ter, J. Kuppens Schijn van partijdigheid rechters 2002, O&B 199 Daalder, A.L. Het bordeelverbod opgeheven; prostitutie in 2000-2001 2002, O&B 200 Klijn, A. Naamrecht 2002, O&B 201 Kruissink, M., C. Verwers Jeugdreclassering in de praktijk 2002, O&B 202 586 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Eshuis, R.J.J. Van rechtbank naar kanton; evaluatie van de competentiegrensverhoging voor civiele handelszaken in 1999 2002, O&B 203 Meijer, R.F., M. Grapendaal, M.M.J. van Ooyen, B.S.J. Wartna, M. Brouwers, A.A.M. Essers Geregistreerde drugcriminaliteit in cijfers; achtergrondstudie bij het Justitieonderdeel van de Nationale Drugmonitor: Jaarbericht 2002 2003, O&B 204 Tak, P.J.J. The Dutch criminal justice system; organization and operation – second revized edition 2003, O&B 205 Kromhout, M., M. van San Schimmige werelden; nieuwe etnische groepen en jeugdcriminaliteit 2003, O&B 206 Kogel, C.H. de, C. Verwers De longstay afdeling van Veldzicht; een evaluatie 2003, O&B 207 Moolenaar, D.E.G., G.L.A.M. Huijbregts Sanctiecapaciteit 2007; een beleidsneutrale prognose 2003, O&B 208 Eshuis, R.J.J. Claims bij de rechtbank 2003, O&B 209 Combrink-Kuiters, L., E. Niemeyer, M. ter Voert m.m.v. N. Dijkhoff, M. van Gammeren-Zoeteweij, J. Kuppens Ruimte voor Mediation 2003, O&B 210 Heide, W. van der, A.Th.J. Eggen (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 2001; Ontwikkelingen en samenhangen 2003, O&B 211 European Sourcebook European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics – 2003 2003, O&B 212 Smit, P.R., F.P. van Tulder, R.F. Meijer, P.P.J. Groen Het ophelderingspercentage nader beschouwd 2003, O&B 213 Dijksterhuis, B.M., M.J.G. Jacobs, W.M. de Jongste De competentiegrens van enkelvoudige kamers in strafzaken 2003, O&B 214 Bunt, H.G. van de, C.R.A. van der Schroot Prevention of Organised Crime 2003, O&B 215 WODC-rapporten 587 Wartna, B.S.J., N. Tollenaar Bekenden van Justitie 2004, O&B 216 Moolenaar, D.E.G., P.P.J. Groen, A.G. Mein, B.S.J. Wartna, M. Blom Wegenverkeerswet 1994 2004, O&B 217 Faber, W., A.A.A. van Nunen Uit onverdachte bron 2004, O&B 218 Velthoven, B.C.J. van, M.J. ter Voert m.m.v. M. van Gammeren-Zoeteweij Geschilbeslechtingsdelta 2003; Over verloop en afloop van (potentieel) juridische problemen van burgers 2004, O&B 219 Leuw E., R.V. Bijl, A. Daalder Pedoseksuele delinquentie; Een onderzoek naar prevalentie, toedracht en strafrechtelijke interventies 2004, O&B 220 Leertouwer, E.C., G.L.A.M. Huijbregts Sanctiecapaciteit 2008 2004, O&B 221 Beijer, A., R.J. Bokhorst, M. Boone, C.H. Brants, J.M.W. Lindeman De wet bijzondere opsporingsbevoegdheden – eindevaluatie 2004, O&B 222 Moors, J.A., M.Y.W. von Bergh, S. Bogaerts, J.W.M.W. van Poppel, A.M. van Kalmthout Kiezen voor delen? 2004, O&B 223 Adriaanse, J.A.A., N.J.H. Huls, J.G. Kuijl, P. Vos Informele reorganisatie in het perspectief van surseance van betaling, WSNP en faillissement 2004, O&B 224 Jong, P.O. de, M. Herweijer Alle regels tellen 2004, O&B 225 Kogel, C.H. de, C. Verwers, V.E. den Hartogh ‘Blijvend delictgevaarlijk’ – empirische schattingen en conceptuele verheldering 2004, O&B 226 Wartna, B.S.J., N. Tollenaar, M. Blom Recidive 1997; Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van volwassen en jeugdige daders 2005, O&B 227 Wartna, B.S.J., N. Tollenaar, A.A.M. Essers Door na de gevangenis; Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive onder ex-gedetineerden 2005, O&B 228 588 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Wartna, B.S.J., S. el Harbachi, A.M. van der Laan Jong vast; Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van ex-pupillen van justitiële jeugdinrichtingen 2005, O&B 229 Wartna, B.S.J., S. el Harbachi, L.M. van der Knaap Buiten behandeling; Een cijfermatig overzicht van de strafrechtelijke recidive van ex-terbeschikkinggestelden 2005, O&B 230 Lünnemann, K.D., M.Y. Bruinsma Geweld binnen en buiten; Aard, omvang en daders van huiselijk en publiek geweld in Nederland 2005, O&B 231 Erp, J.G. van, M.D. van Ewijk Werklast bestuurlijke boete; Determinanten van de werkbelasting in de bestuursrechtspleging 2005, O&B 232 Broeksteeg, J.L.W., E.M.J. Hardy, S. Klosse, M.G.W.M. Peeters, L.F.M. Verhey Zicht op wetgevingskwaliteit; Onderzoek naar de wetgevingsadvisering van de Raad van State 2005, O&B 233 Gritter, E., G. Knigge, N.J.M. Kwakman De WED op de helling; Een onderzoek naar de wenselijkheid de Wet op de economische delicten te herzien 2005, O&B 234 Rovers, G.B., E. de Vries Robbé Interne criminaliteit in de logistieke sector 2005, O&B 235 Kogel, G.H. de, V.E. den Hartogh Contraire beëindiging van de TBS-maatregel; Aantal, aard en verband met recidive 2005, O&B 236 Eggen, A.Th.J., W. van der Heide (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 2004; Ontwikkelingen en samen hangen 2006, O&B 237 Bruin, D.E. de, C.J.M. Meijerman, F.R.J. Leenders, R.V. Braam Verslingerd aan meer dan een spel; Een onderzoek naar de aard en omvang van kansspelproblematiek in Nederland 2006, O&B 238 Knaap, L.M. van der, L.T.J. Nijssen, S. Bogaerts Geweld verslagen? Een studie naar de preventie van geweld in het publieke en semi-publieke domein 2006, O&B 239 (239a, Violence Defied?) WODC-rapporten 589 Kogel, C.H. de, M.H. Nagtegaal, E. Neven, G. Vervaeke Gewelddadige delinquenten met een psychische stoornis 2006, O&B 240 Martin Killias, Marcelo Fernando Aebi, Kauko Aromaa, Bruno Aubusson de Cavarlay, Gordon Barclay, Beata Gruszczyñska, Hanns von Hofer, Vasilika Hysi, Jörg - Martin Jehle, Paul Smit, Cynthia Tavares European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics 2006, 0&B 241 Faure, M.M.G., C.A.R. Moerland Griffierechten. Een vergelijkende beschrijving van griffierechten- en vergelijkbare stelsels in een aantal landen van de Europese Unie 2006, O&B 242 Sikkel, D., P.G.M. van der Heijden, G. van Gils Methoden voor omvangschattingen van verborgen populaties, met name illegalen 2006, O&B 243 Ferwerda, H.B., I.M.G.G. van Leiden, N.A.M. Arts, A.R. Hauber Halt: Het Alternatief? De effecten van Halt beschreven 2006, O&B 244 Laan, A.M. van der, M. Blom Jeugddelinquentie: risico’s en bescherming. Bevindingen uit de WODC Monitor Zelfgerapporteerde Jeugdcriminaliteit 2005 2006, O&B 245 Poot, C.J. de, E.W. Kruisbergen Kringen rond de dader. Grootschalig DNA-onderzoek als instrument in de opsporing 2006, O&B 246 Ewijk, M.D. van, M.J. ter Voert Trendrapportage Gerechtsdeurwaarders 2006. Toegankelijkheid, continuïteit en kwaliteit van de ambtelijke dienstverlening 2006, O&B 247 Sackers, H.J.B., B.A.M. van Stokkom, J.-P. Wils Godslastering, discriminerende uitingen wegens godsdienst en haat- uitingen. Een inventariserende studie 2007, O&B 248 Daalder, A.L., Prostitutie in Nederland na opheffing van het bordeelverbod 2007, O&B 249 Jennissen, R.P.W. (red.), J. Oudhof (red.) Ontwikkelingen in de maatschappelijke participatie van allochtonen 2007, O&B 250 Mheen, D. van de (red.), P. Gruter (red.) Helingpraktijken onder de loep. Impressies van helingcircuits in Nederland 2007, O&B 251 590 Criminaliteit en rechtshandhaving 2006 Bunt, H.G. van de, E.R. Kleemans, Georganiseerde criminaliteit in Nederland. Derde rapportage op basis van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit 2007, O&B 252 Struiksma, N., J. de Ridder, H.B. Winter De effectiviteit van bestuurlijke en strafrechtelijke milieuhandhaving 2007, O&B 253 Eshuis, R.J.J. Het recht in betere tijden. Over de werking van interventies ter versnelling van civiele procedures 2007, O&B 254 W. van der Heide, A. Th. J. Eggen (red.) Criminaliteit en rechtshandhaving 2006. Ontwikkelingen en samenhangen 2007, O&B 255